Jagoda Cieszyńska symultaniczno-sekwencyjna wczesna nauka czytania



Pobieranie 10.39 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar10.39 Kb.
Jagoda Cieszyńska

SYMULTANICZNO-SEKWENCYJNA WCZESNA NAUKA CZYTANIA


Wiedza na temat mózgowej organizacji funkcji językowych pozwala nauczycielowi zoptymalizować proces oddziaływań dydaktycznych. W początkowym etapie nauki czytania istotna jest stymulacja obu półkul mózgowych.

Strategie prawopółkulowe oparte są na programie identyfikowania bodźców przez podobieństwo, a strategie lewopółkulowe według programu identyfikowanie przez ujęcie relacji. Wiedząc, że prawa półkula rozpoznaje figury geometryczne (a więc także wzory liter), łatwiej zrozumieć, dlaczego w początkowym etapie nauki czytania metodami tradycyjnymi uczniowie rozpoznają np. „l ł t” jako identyczne litery. Wówczas bowiem włącza się prawopółkulowy schemat rozpoznawania przez podobieństwo. Tego typu błąd dotyczy wielu par lub trójek liter np: b:p, b:d, h:n, p:d, p:g, d:g, j:g, l:ł, ł:t, l:t, k:l, m:w, m:n, n:u, y:u, r:n, r:rz, a:ą, a:e, e:ę, c:e, j:i, f:t, o:ó, z:ż:ź, p:b:d, sz:s:ś.

Dlatego tak istotne jest każdorazowe zastosowanie strategii lewopółkulowych, ujmujących relacje między literami, a w późniejszym etapie między wyrazami. Analityczny sposób przetwarzania bodźców przez półkulę lewą umożliwia dziecku dostrzeżenie sekwencyjnej budowy wyrazów i zdań.

Odmienność przetwarzania bodźców językowych przez obie półkule dotyczy także etapu odczytywania wyrazów. Prawopółkulowe (symultaniczne, jednoczesne, syntetyczne, globalne) rozpoznawanie wyrazów prowadzi do częstych pomyłek. I tak uczniowie odczytują np. mapa jako mama – na podstawie identyczności nagłosowej sylaby, lub pasy jako lasy – na podstawie odpowiedniości sylaby wygłosowej. Globalne rozpoznawanie wyrazów prowadzi także do licznych zamian (substytucji, zastępstw) w obrębie tego samego pola znaczeniowego. Pole znaczeniowe to zbiór wyrazów, dotyczących jednego tematu. Mogą to być np. pokarmy, meble, napoje, imiona. Stąd liczne pomyłki uczniów, którzy czytają np. marmolada zamiast margaryna albo Ala zamiast Ola. Pole semantyczne „pokarmy” czy „imiona” ułatwia zastępowanie jednych wyrazów innymi. Jeśli wyrazy łączy dodatkowo podobieństwo pod względem budowy literowej, wówczas pomyłki uczniów są łatwe do zrozumienia, a ich mechanizm potwierdza prawopółkulowe przetwarzanie informacji językowych.

Łatwość w przetwarzaniu bodźców wizualno-przestrzennych przez prawą półkulę mózgu może wspomagać proces uczenia się rozpoznawania liter. Tak więc zastosowanie wizualizacji głoski ułatwia zapamiętanie jej obrazu graficznego1. Owa wizualizacja, czyli ruch dłoni towarzyszący wypowiadaniu spółgłoski w sylabie, przygotowuje dziecko do sekwencyjnego przetwarzania bodźców językowych. Dzieje się tak dlatego, że pokaz ten, rozgrywając się w czasie, musi uwzględniać liniowe uporządkowanie, którego odbiór i zatrzymanie w pamięci odpowiada słuchaniu i zapamiętywaniu słów.

„Muzyczność” prawej półkuli mózgowej, umożliwiająca przetwarzanie cech prozodycznych mowy, pozwala udzielić pomocy dzieciom uporczywie głoskującym, nawet podczas odczytywania sylab. Taki mechanizm czytania sylab kształtuje się podczas nieprawidłowego procesu nauczania w klasach zerowych i/lub „uczenia” czytania przez dorosłych domowników. Wówczas dziecko zamiast pa po pu pe „czyta” pya, pyo, pye lub pea, peo, pey itd. Czasami taki sposób czytania, na skutek prawa pierwszego połączenia, jest tak silnie utrwalony, że jedynym sposobem odejścia od nieprawidłowego schematu staje się śpiewanie całego paradygmatu (zestawu sylab). Śpiew jest czynnością innego rodzaju niż czytanie i to właśnie umożliwia uzyskanie prawidłowego wybrzmiewania sylab otwartych, w których spółgłoska pozbawiona jest elementu wokalicznego, zawsze towarzyszącego jej wymawianiu w izolacji. Melodyjne odczytywanie sylab włącza w przebieg czynności prawopółkulowe przetwarzanie informacji, bo właśnie ta część mózgu odpowiedzialana jest za cechy prozodyczne (melodię, akcent i rytm) oraz za odbiór i zapamiętywanie muzyki. Dzięki śpiewaniu sylab można do prawółkulowej produkcji mowy dołączyć elementy lewopółkulowego, sekwencyjnego czytania.

Początkowy etap czytania musi uwzględniać jednoczesne wykorzystanie obu półkul mózgu. Dzieje się tak podczas powtarzania. Wówczas przekaz informacji z jednej części mózgu do drugiej, połączony z percepcją graficznego obrazu sylab oraz z wizualno–przestrzennym i sekwencyjno–czasowym pokazem (wizualizacją głoski) umożliwia formowanie się tej części spoidła wielkiego, która jest odpowiedzialna za połączenia struktur przetwarzających bodźce językowe.

Możliwość rozpoznawania liter zamkniętych w przestrzeni kartki jest silnie uwarunkowana pracą prawej półkuli. Jednakże ułożenie liter w wyrazach jest liniowo uporządkowane i zapamietanie tego porządku (sekwencji) możliwe jest dzięki przetwarzaniu lewopółkulowemu. Stąd wynika konieczność stymulacji symultanicznych i sekwencyjnych.



Wszystkie omawiane etapy czytania będą uwzględniać sposób przetwarzania informacji charakterystyczny dla obu półkul mózgowych. Takie podejście metodologiczne pozwoli w optymalny sposób wspierać rozwój funkcji poznawczych u dzieci z prawostronną dominacją półkulową lub brakiem tej dominacji, a także u tych, które z powodu uszkodzeń struktury mózgu mają trudności z formowaniem się komunikacji językowej.



1 J. Cieszyńska, 2003, Metody wywoływania głosek, Kraków


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna