JĘzyk haseł przedmiotowych kaba



Pobieranie 443.94 Kb.
Strona1/5
Data03.05.2016
Rozmiar443.94 Kb.
  1   2   3   4   5

JĘZYK HASEŁ PRZEDMIOTOWYCH KABA

Katalogi Automatyczne Bibliotek Akademickich

Zagadnienia:


1 Cechy języka KABA

2 Kartoteka wzorcowa języka KABA

3 Przedmiot dokumentu

4 Osoba jako przedmiot dokumentu

5 Dzieło autorskie lub anonimowe jako przedmiot dokumentu

6 Ciało zbiorowe jako przedmiot dokumentu

7 Określniki chronologiczne swobodne

8 Określniki chronologiczne związane

9 Nazwy geograficzne

10 Określniki rzeczowe

11 Określniki formy

12 Tematy rzeczowe

12.1 Nazwa jednostkowa jako przedmiot dokumentu

12.2 Typy obiektów architektonicznych jako przedmiot dokumentu

12.3 Kategoria osób jako przedmiot dokumentu

12.4 Obiekt architektoniczny i urbanistyczny jako przedmiot dokumentu

12.5 Grupa etniczna jako przedmiot dokumentu

12.6 Wydarzenia historyczne jako przedmiot dokumentu

12.7 Temat literacki jako przedmiot dokumentu

12.8 Literatura i gatunek literacki jako przedmiot dokumentu

12.9 Prąd i kierunek literacki jako przedmiot dokumentu

13 Literatura


Historia: W 1991 roku rozpoczęto prace w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie (BUW) mające na celu stworzenie nowej wersji języka haseł przedmiotowych dostosowanej do wymagań i możliwości jakie daje katalog zautomatyzowany. Do 1996 r. funkcję koordynatora pełniła Sekcja Środków Lingwistycznych BUW, a od czerwca 1996 r. Ośrodek Języka i Kartoteki Wzorcowej KABA powołany w ramach Centrum Formatów i Kartotek Haseł Wzorcowych w BUW.

W styczniu 2002 r. Centrum Formatów i Kartotek Haseł Wzorcowych (CFiKHW) zostało przekształcone w Centrum NUKAT [http://www.nukat.edu.pl/]. Opiekę merytoryczną nad językiem KABA sprawował Ośrodek Języka i Kartoteki Wzorcowej KABA. Od 2011 roku obowiązek ten przejął Ośrodek Kontroli Rekordów Kartoteki Haseł Wzorcowych.


1 CECHY JĘZYKA KABA

JHP KABA posiada cechy charakterystyczne dla innych języków haseł przedmiotowych:




  • notacja paranaturalna

Jednostki leksykalne mają formę wyrażeń równokształtnych z wyrażeniami języka naturalnego, tzn. że forma tematów i określników jest tożsama z formami języka naturalnego, jednak znaczenia tych jednostek nie zawsze są tożsame. Oznacza to, że spośród kilku znaczeń leksykalnych (słownikowych) wyrazu wybiera się tylko pewne (np. nieprzenośne, nieprzestarzałe, niedialektalne, jasne znaczeniowo, najbardziej znane, najbardziej rozpowszechnione w piśmiennictwie), które przejmuje się do słownictwa języka haseł przedmiotowych, nadając im odpowiednią formę.





  • jednostki słownika nazywa się tematami i określnikami

Tematy i określniki są podstawą tworzenia zdań i tekstów w jhp, czyli haseł przedmiotowych, a następnie opisów przedmiotowych.

Tematy to wyrażenia autosyntaktyczne, mogące same stanowić zdania języka haseł przedmiotowych.

Określniki to wyrażenia synsyntaktyczne, które nie mogą same stanowić zdań w jhp; mogą one wystąpić w zdaniu tylko po temacie lub innym określniku.


  • gramatykę stanowią reguły budowy haseł przedmiotowych, ich łączenia oraz transformacji

Temat jest elementem obowiązkowym hasła; hasło przedmiotowe składające się tylko z tematu jest hasłem prostym.

Hasło przedmiotowe rozwinięte składa się z tematu i określników.

Wspólną cechą jest też budowa hasła przedmiotowego rozwiniętego, w którym kategoria tematu występuje na pierwszym miejscu, a określniki na dalszych:
[Temat] - - [określnik rzeczowy] - - [określnik geograficzny] - - [określnik chronologiczny] - - [określnik formy]


  • zakres słownictwa nieograniczony

JHP KABA wyróżnia się spośród innych języków następującymi cechami:




  • struktura słownictwa dostosowana do katalogowania przedmiotowego wyszczególniającego




  • kompatybilność z najbardziej znaczącymi i rozpowszechnionymi w świecie, językami haseł przedmiotowych:

a) Biblioteki Narodowej Francji – Répertoire d’Autorité-Matière Encyclopédique et Alphabétique Unfié – RAMEAU;

  1. Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie – Library of Congress Subject Headings – LCSH;

  2. Biblioteki Universytetu Lavala (Québec) – Répertoire de vedettes-matière - RVM




  • przekładalny na dwa języki RAMEAU i LCSH (możliwość półautomatycznego przekształcania haseł przedmiotowych;







  • leksyka prezentowana w formie kartoteki haseł wzorcowych, spójnej z kartoteką wzorcową haseł formalnych.

2 KARTOTEKA WZORCOWA JĘZYKA KABA


Podstawową jednostką kartoteki wzorcowej jest rekord khw. Rekord w formacie wymiennym MARC 21 składa się z etykiety rekordu, tablicy adresów i pól danych (pola stałej długości oraz pola zmiennej długości).
Pola zmiennej długości
Pierwsza cyfra etykiety pola określa jego funkcję w rekordzie w sposób następujący:
1XX - hasło rekordu;

260 - odsyłacz orientacyjny całkowity (ogólny)

360 - odsyłacz orientacyjny uzupełniający

4XX - warianty hasła rekordu (tropy „zob.”, terminy

odrzucone, ekwiwalenty hasła)



472 - hasło w języku kompatybilnym

5XX - hasło związane z hasłem rekordu (tropy „zob. też.”;

relacja kojarzeniowa, nadrzędności, podrzędności)



6XX - uwagi
Rozróżnia się 10 typów haseł ujednoliconych. Dwie ostatnie cyfry z etykiety grupy pól: 1XX, 4XX, 5XX określają typ hasła:
X00 - nazwa osobowa

X10 - nazwa ciała zbiorowego

X11 - nazwa imprezy

X30 - tytuł ujednolicony

X50 - nazwa pospolita

X51 - nazwa geograficzna

X80 - określnik rzeczowy

X81 - określnik geograficzny

X82 - określnik chronologiczny

X85 - określnik formy


Rodzaje uwag:

667 9 znaczenie wyrażenia przyjętego jako hasło wzorcowe

670 - źródła hasła

680 9 zasady stosowania hasła wzorcowego

681 - uwagi dotyczące cytowania hasła wzorcowego w innych

rekordach


PRZYKŁAD rekordu khw języka KABA


  1. \a Pisarze.

-------------------------------------------------------------------------------

360 \i nazwy osobowe pisarzy



  1. \i nazwy poszczególnych grup pisarzy, np.

\a Dramaturdzy

  1. \i hasła zaczynające się od wyrazu Pisarze

---------------------------------------------------------------------------------

450 \a Autorzy.



  1. \a Literaci.

---------------------------------------------------------------------------------

472 \a Écrivains [f]



  1. \a Authors [ac]

---------------------------------------------------------------------------------

550 \a Impresjoniści.



  1. \a Prawo autorskie.

---------------------------------------------------------------------------------

550 \w h \a Dramaturdzy.

550 \w h \a Dzieci piszące.

550 \w h \a Dziennikarze.

550 \w h \a Pisarki.

550 \w h \a Poeci.

550 \w h \a Powieściopisarze.

550 \w g \a Sztuka pisania.



  1. \w g \a Literatura.

550 \w g \a Artyści.

--------------------------------------------------------------------------------



  1. \a RAMEAU

---------------------------------------------------------------------------------

680 9 \i Stosuje się do prac dotyczących życia osobistego

twórców literackich w ogólności, zarówno mężczyzn jak

i kobiet, lub tylko mężczyzn.

680 9 \i Jako określnik związany \a -- pisarze \i stosuje się

po temacie \a Płace <--OG>

680 9 \i W odniesieniu do prac dotyczących tylko kobiet-

pisarek stosuje się hasło \a Pisarki.

680 9 \i Po hasłach \a Pisarze/Pisarki \i oraz po hasłach

oznaczających grupy pisarzy nie stosuje się

określników geograficznych. Narodowość pisarzy

wyraża się dodaniem przymiotnika od nazwy

narodowości.

---------------------------------------------------------------------------------

681 \i Przykład cytowany w rekordzie \a Pisarki

W kartotece wzorcowej języka KABA występują dwa typy rekordów:


  1. rekordy haseł wzorcowych (hasła ujednolicone);

  2. rekordy odsyłaczy całkowitych orientacyjnych.


Hasła wzorcowe stosowane w funkcji tematu
100 1 \a Szelburg-Zarembina, Ewa \d (1899-1986).

110 2 \a Biblioteka Raczyńska (Poznań).

111 2 \a Konferencja Jałtańska \d (1945 ; \c Jałta).

130 0 \a Bogurodzica

150 \a Miasta


  1. \a Atlantyda


Hasła wzorcowe stosowane w funkcji tematów i określników
150 \a Pisarki

180 \x pisarki



  1. \a Ekologia

180 \x ekologia

151 \a Polska

151 \a Wrocław (Polska)

151 \a Tatry (góry).


Hasła wzorcowe stosowane w funkcji określników swobodnych
Określnik rzeczowy

180 \x konserwacja i naprawy



  1. \x i Sycylia

  1. \x edukacja
  1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna