Karol Dąbrowski izba przemysłowo handlowa w lublinie a wołYŃ



Pobieranie 37.33 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar37.33 Kb.

Karol Dąbrowski




IZBA PRZEMYSŁOWO - HANDLOWA W LUBLINIE A WOŁYŃ

Izby przemysłowo - handlowe (izby p-h) istniały na ziemiach polskich już w początkach XIX wieku. W okresie Księstwa Warszawskiego (utworzonego przez Napoleona w 1807 roku) powołano w roku 1809 rady handlowe, będące namiastką izb p-h. Wprowadzono je na wzór francuski. We Francji izby handlowe (nazywane radami handlu) zaczęły powstawać już w wieku XVII. Siedemnastowieczne izby handlowe nawiązywały do średniowiecznych gildii, korporacji i kolegiów kupieckich, takich jak np. niemiecka Hanza. Najbardziej znana izba handlowa działała w Marsylii. W 1749 roku podobną radę handlu utworzyli kupcy w Gdańsku.

Rady handlowe Księstwa Warszawskiego działały bardzo krótko, bowiem Księstwo upadło po klęsce Napoleona w Rosji. W 1815 roku, na mocy postanowień traktatu wiedeńskiego zorganizowano Królestwo Polskie, którego władcą został car rosyjski Aleksander I. W 1817 car postanowił, że w Królestwie Polskim będą powołane izby handlowe i rzemieślnicze. Siedzibą jednej z nich był Lublin. Ich działalność była bardzo słaba i upadły po Powstaniu Listopadowym w 1830 roku. Dlatego też w zaborze rosyjskim izby p-h nie istniały.

Natomiast w XIX wieku powstały izby p-h w Prusach i Galicji. Opierały się na prawie niemieckim i austriackim. W 1850 roku powołano izby w Krakowie, Lwowie i Brodach. Brody były wówczas ważnym ośrodkiem handlowym między Austrią, a Rosją. Miasto otrzymało od cesarza austriackiego w 1779 roku przywilej wolnego handlu. Izba w Brodach wspierała żeglugę rzeczną, pomagała szkołom i fundowała zasiłki dla uczniów. Niestety w czasie I wojny światowej Brody zostały zniszczone. W czasie walk zburzono gmach Izby, spalono dokumenty i bibliotekę. Dlatego też Izba w Brodach po zakończeniu wojny praktycznie nie rozwinęła działalności.

Na terenie Prus, w roku 1851 utworzono Izbę w Poznaniu. Następne powstały między innymi w Toruniu i Bydgoszczy. W zaborze pruskim izby handlowe były opanowane przez Niemców i Żydów. Zaś w zaborze austriackim zasiadali w nich Polacy i Żydzi. Izby pruskie miały małe, a izby galicyjskie duże okręgi terytorialne. Ponadto izby austriackie zrzeszały nie tylko kupców i przemysłowców, ale i rzemieślników, gdyż nie było osobnych izb rzemieślniczych.

Podsumowując, w momencie wybuchu I wojny światowej izby p-h istniały na zachodnich ziemiach Polski jako instytucje niemieckie, w Galicji jako instytucje austriackie, a w zaborze rosyjskim w ogóle ich nie było. W Rosji car nie zezwolił na wprowadzenie izb handlowych. Działały jedynie organizacje przemysłowców pod nadzorem władz (takie jak np. Petersburskie Towarzystwo Popierania Przemysłu Fabrycznego). Utworzone w roku 1918 państwo polskie, odziedziczyło prawo zaborcze. W 1927 roku wprowadzono jednolite dla całego kraju przepisy o izbach p-h.


Izba P-H w Lublinie powstała 12 marca 1929 roku. Wówczas odbyło się pierwsze plenarne zebranie Izby, w którym wzięli udział wszyscy jej radcowie. Jej okręg obejmował województwo lubelskie oraz województwo wołyńskie. Z terenu Wołynia pochodzili:

  1. M. Brill, dyrektor młyna w Łucku, reprezentował żydowski Związek Kupców,

  2. Sz. Brocki z Krzemieńca,

  3. M. Burko, reprezentował branżę ubezpieczeniową, działał w żydowskiej Centrali Drobnych Kupców i Handlarzy w Polsce,

  4. M. Cichocki, dyrektor Wołyńskiej Spółdzielni Handlowej w Łucku,

  5. H. Dal z Łucka, właściciel apteki,

  6. Ł. Dal, przemysłowiec, znany działacz żydowski, pochodził z Łucka, posiadał wytwórnię wody mineralnej, wiceprezes Izby, polityk, senator, popierał wojewodę H. Józewskiego, zwolennik współpracy wołyńskich Żydów z władzami polskimi,

  7. R. Dusza z Wołynia,

  8. Sz. K. Elbert z Dubna, wraz z J. Elbertem prowadził firmę eksportową i suszarnię chmielu założoną w 1891 roku, działał w Związku Kupców i Eksporterów Chmielu,

  9. J. Fusiecki z Klewania,

  10. Ch. Kandelis, znany właściciel młyna Równem, przedstawiciel Związku Młynarzy Polskich, działał w Lubelsko - Wołyńskim Związku Młynarzy,

  11. F. Łuszczewski, przemysłowiec, właściciel cegielni w Łucku,

  12. K. Maj, kupiec, właściciel hurtowni tytoniu w Krzemieńcu, przedstawiciel Stowarzyszenia Kupców Polskich,

  13. J. Malowaniec z Klewania, prawdopodobnie prowadził tartak przy stacji kolejowej Kiwerce na Wołyniu,

  14. J. Michałowicz, prezes Stowarzyszenia Kupców Polskich w Równem, wiceprezes Izby, znany księgarz i działacz Polskiej Macierzy Szkolnej1,

  15. S. Pisiuk z Równego, wiceprezes Izby w latach 1934 - 1939,

  16. S. Poncet z Łucka, urodził się w Opatowie w 1885 roku (obecne województwo świętokrzyskie), w 1896 roku jego rodzina wyjechała do Kurska, stamtąd przybył w 1922 roku na Wołyń, znany działacz spółdzielczych kas oszczędnościowo - kredytowych2, współpracownik lokalnych wołyńskich gazet, zwolennik obozu J. Piłsudskiego, członek pro - rządowego Związku Naprawy Rzeczypospolitej, zmarł jesienią 1936 roku, pochowany w Łucku,

  17. I. Puławski z Krzemieńca, urodził się w 1886 roku, przed I wojną światową kierował drukarnią w Kijowie, po wojnie przybył do Krzemieńca, gdzie prawdopodobnie kierował młynem. Zwolennik obozu J. Piłsudskiego, znany działacz powiatowy, poseł, a później senator. W Sejmie przewodniczył grupie wołyńskich posłów. Wybrany prezesem Izby P-H w Lublinie w 1937 roku,

  18. L. Troniewski, przemysłowiec, dyrektor cukrowni w Równem,

  19. I.M. Sznycer, właściciel fabryki wody sodowej w Kołkach koło Łucka, radca żydowskiej Centrali Drobnych Kupców i Handlowców,

  20. O. Wirpsza z Równego.

Oprócz tego z Wołynia pochodzili:



  1. następujący członkowie Sądu Arbitrażowego: M. Bak, J. Bakszt, I. Daw, K. Fryszberg oraz J. Żytyń (wszyscy z Łucka),

  2. korespondenci Izby: R. Mitoraj z Równego, W. Skrzypek z Łucka, D. Stok z Równego (zwolennik współpracy Żydów z wojewodą H. Józewskim), S. Wartyński z Równego (przedsiębiorca branży zbożowej),

  3. rzeczoznawcy Izby: A. Oczesalski (kupiec z Łucka), W. Swarowski (właściciel fabryki narzędzi rolniczych w Równem),

  4. biegli z zakresu księgowości: J. Barac, M. Bogucki, H. Bzowski, M. Josefberg (wszyscy z Równego), R. Kamiński, M. Kasprowicz, I. Wegener, S. Wieniawski, L. Zabiełło (wszyscy z Równego) oraz W. Zdziebłowski z Krzemieńca.

Z Wołyniem związany był E. Gincburg, znany żydowski działacz Lubelsko - Wołyńskiego Związku Przemysłowców i Kupców Drzewnych. Ekspert z zakresu przemysłu drzewnego. Opublikował pracę: Produkcja i eksport drzewny na Wołyniu, wydaną przez Izbę P-H w 1935 roku. Był przeciwnikiem karteli i nadmiernej ingerencji państwa w branżę drzewną. Proponował powołanie zrzeszenia wszystkich przedsiębiorstw przemysłu drzewnego. W swojej książce pisał: Rozłupane dęby Wołynia posiadają swój odrębny zapach. Pachną one surową ziemią i drapieżnym zwierzem, przywodząc na myśl zapach surowego mięsa. Najprzedniejsze wina Francji, Hiszpanii i Włoch zawdzięczają swoją szlachetność beczkom z wołyńskich dębów.

Podobnie znany był w środowisku wołyńskich przedsiębiorców A. a Donau Szpindler. W latach 1927 - 1934 był dyrektorem Państwowego Banku Rolnego w Łucku. Następnie został przeniesiony na stanowisko dyrektora tego banku w Lublinie. Przewodniczył Towarzystwu Wioślarskiemu w Wołyniu, Lidze Morskiej i Kolonialnej, działał w Wołyńskim Towarzystwie Łowieckim. Utrzymywał kontakty z ziemiaństwem. W czasie pracy w Lublinie został prezesem Giełdy Zbożowo - Towarowej w Lublinie. W 1936 roku złożył stanowisko wskutek konfliktu z K. Hollenbergiem, który był jednocześnie dyrektorem Giełdy i wicedyrektorem Izby P-H. W 1934 roku, organizował pomoc dla ofiar wielkiej powodzi, która nawiedziła kraj.

Wśród przedsiębiorców wołyńskich wyróżniali się także B. Kowalski (księgarz), bracia Kokoszyńscy, C. Rozalini (właściciel znanej cukierni w Łucku, działacz Stowarzyszenia Kupców Polskich), bracia Sarneccy, W. Szurowski działacz niepodległościowy, ochotnik w wojnie polsko - bolszewickiej, lokalny polityk, właściciel cukierni, twórca i prezes Stowarzyszenia Kupców Polskich we Włodzimierzu), C. Urbanowicz (właściciel restauracji w Łucku), K. Waligórski (prezydent Kowla, właściciel składu wyrobów metalowych).

Na Lubelszczyźnie i Wołyniu działał znany architekt Prof. M. Lalewicz z Warszawy. Zaprojektował gmach Państwowego Banku Rolnego w Łucku oraz przygotował projekt biurowca Izby P-H w Lublinie. Jednakże władze Izby wybrały konkurencyjny projekt inż. J. Siennickiego. Gmach siedziby Izby P-H w Lublinie projektu J. Siennickiego stoi do dzisiaj przy ul. Okopowej 7 w Lublinie.
Izba pomogła w założeniu:


  1. Lubelsko - Wołyńskiego Związku Młynarzy,

  2. Lubelsko - Wołyńskiego Związku Przemysłowców i Kupców Drzewnych,

  3. Związku Eksporterów Jaj Województwa Lubelskiego i Wołyńskiego,

Najważniejsze inicjatywy Izby P-H w Lublinie dotyczące Wołynia związane były z Targami Wołyńskimi w Równem, Giełdą Zbożowo - Towarową w Równem, Targami Grzybowymi w Sarnach i Muzeum Gospodarczym. Ponadto przedstawiciele Izby brali udział w pracach Wojewódzkiej Komisji Turystycznej w Łucku oraz Wołyńskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Popierali także rozwój przemysłu ludowego. Ludność wiejska na Wołyniu zajmowała się tkactwem, ceramiką a także wytwarzaniem wyrobów z wikliny. Izba wydała monografię W. Pawłowskiego: Powiat włodzimierski. Monografia statystyczno - gospodarcza, napisaną pod kierunkiem Prof. W. Krzyżanowskiego. W. Krzyżanowski był znanym lubelskim działaczem społecznym, radcą Izby, radnym miasta Lublina, a także wykładowcą Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Izba brała czynny udział w Targach Rówieńskich (Wołyńskich), przyznając dotacje, wspomagając organizacyjnie, wydając okazjonalne broszury, organizując stoiska i pokazy. W 1932 roku, w czasie Targów, Izba zorganizowała wystawę szkół zawodowych. W Komitecie Honorowym wystawy zasiedli wojewoda wołyński H. Józewski oraz kurator wołyńskiego okręgu szkolnego. Uczniowie wystawili prace w działach tkactwa, haftu, piekarstwa, hodowli kwiatów, ślusarstwa, stolarstwa, rzeźbiarstwa, krawiectwa, a także introligatorstwa. Przedstawiali wykonane przez siebie rysunki, modele i fotografie. Zaprezentowali również pokaz wzorowego sklepu. Można dodać, że specjalnością Polaków mieszkających na Wołyniu stała się fotografia artystyczna. W Krzemieńcu powołano Towarzystwo Fotograficzne, którego członkowie uwieczniali tamtejsze osobliwości przyrody (jak np. kwitnące pola azalii), krajobrazy i zabytki (zwłaszcza ruiny zamków)3.

W 1935 roku Izba przygotowała obszerny pawilon eksportowy. Jego celem było zaprezentowanie tych dziedzin gospodarki wołyńskiej, które aktywnie uczestniczyły w eksporcie lub posiadały potencjał eksportowy. Pawilon podzielono na trzy grupy wystawowe: produkcji roślinnej, produkcji zwierzęcej i mineralny. Firmy, które zaproszono do udziału wystawiały np. przetwory zbożowe, len, owoce, warzywa, miód i wosk, grzyby, chmiel, jaja, szczecinę, pierze i puch, kożuchy, ceramikę ludową, wyroby z gliny, wyroby z granitu (np. kostkę brukową w różnych wzorach). Prezentowano próbki towarów, nasion, owoców suszonych, preparaty roślin leczniczych, a nawet akwarium z rakami. Pokazano wykresy statystyczne, tabele pokazowe (np. produkcji cementu) i fotografie. Udostępniano broszury o zbieraniu i przygotowaniu grzybów. Przygotowano wykłady, np. o roli ziół. Pracownicy Izby zorganizowali pokaz prześwietlania jaj przeznaczonych na eksport.

W 1936 roku władze Izby pomagały w organizacji odczytu Prof. S. Małkowskiego o bogactwach mineralnych Wołynia. Był on znanym geologiem, badaczem skał i minerałów znajdujących się na terenie Wołynia (np. bazaltów). Pracował na Uniwersytecie Wileńskim, a po II wojnie światowej organizował Muzeum Ziemi w Warszawie.

W roku 1937 Izba P-H zorganizowała Targi Grzybowe w Sarnach na Wołyniu.

Izba P-H w Lublinie otworzyła Giełdę Zbożowo - Towarową w Równem 29 września 1932 roku. Początkowo Giełda w Równem funkcjonowała jako ekspozytura Giełdy Zbożowo - Towarowej w Lublinie. Giełdę lubelską Izba założyła bowiem 24 stycznia 1931 roku. Należy podkreślić, że Giełda w Równem rozwijała się znacznie szybciej niż Giełda lubelska. Zawierano na niej prawie dwa razy więcej transakcji, obracano znacznie większymi kwotami pieniężnymi i dużo większą ilością towarów.

13 września 1936 roku Izba założyła Muzeum Gospodarcze Wołynia. Placówka ta prezentowała tradycje i dorobek gospodarczy ziemi wołyńskiej. Niestety prowadzenie Muzeum wiązało się z większymi kosztami niż zakładały władze Izby i prawdopodobnie w latach 1938 - 1939 zostało zamknięte lub oddane władzom miasta Równe.

Władze Izby okresowo dokonywały objazdów ośrodków gospodarczych Wołynia. Organizowano wówczas spotkania z lokalnymi władzami i przedsiębiorcami. Szczególną uwagę poświęcano sprawom podatkowym i promocji produktów wołyńskich.

Przygotowywano konkursy dla właścicieli sklepów detalicznych. W latach 1935 - 1937 zorganizowano konkursy na czystość i higienę sklepów spożywczych w Równem. Prowadzono wykłady i kursy dla kupiectwa, np. o sposobach reklamy, urządzaniu wystaw sklepowych. Wspierano działające na Wołyniu zrzeszenia kupieckie i kupieckie kasy pożyczkowe.


Niektórzy radcowie wołyńscy związani byli z obozem J. Piłsudskiego i wojewodą wołyńskim H. Józewskim. Uczestniczyli w wołyńskich zjazdach działaczy gospodarczych i społecznych. Mimo, że prezesem Izby został I. Puławski, aktywnym wiceprezesem był J. Michałowicz nie otworzono na Wołyniu ekspozytury Izby. Projekty takie kierowali do Izby nie tylko radcowie pochodzący z Wołynia, ale i osoby z otoczenia wojewody.

Wojewoda H. Józewski był autorem znanego programu politycznego, który nazwano "eksperymentem wołyńskim". Program ten zakładał przyznanie ludności ukraińskiej szerokich praw mniejszości narodowej. W zamian za to wojewoda oczekiwał, że ludność ukraińska zaakceptuje państwo polskie i weźmie czynny udział w ruchu politycznym Marszałka J. Piłsudskiego. Zamiarem wojewody było także - w dalszej perspektywie - zjednoczenie Polaków i Ukraińców przeciwko komunistycznej Rosji.



Po wybuchu II wojny światowej i po ataku Rosji na Polskę 17 września 1939 roku, radcowie, którzy pochodzili znaleźli się na ziemiach zajętych przez Armię Czerwoną byli aresztowani przez NKWD. Wielu z nich zginęło wraz z innymi przemysłowcami i kupcami. Niektórych być może, tak jak kierowników cementowni w Zdołbudnowie, zamordowano w Katyniu. Radcy pochodzenia żydowskiego zostali albo wywiezieni przez Rosjan na Syberię lub zamordowani przez Niemców po 1941 roku. Świadkowie przekazali, że adwokat Izby P-H w Lublinie A. Bier zmarł na Syberii z głodu. Jedna z pracownic Izby Barbara Szor została zesłana do Ałtajskiego Kraju. Żaden z radców wołyńskich nie powrócił do Lublina po 1944 roku.
Na potrzeby referaty wykorzystałem swoje poprzednie opracowanie: Izba Przemysłowo - Handlowa w Lublinie w latach 1929 - 1937 (w świetle sprawozdań i protokołów), zachowane akta Izby oraz wybrane pozycje dotyczące Wołynia:

  1. Czernecki R., Z Krzemieńca, Borysławia..., oprac. T. I. Czernecka - Giełdzik, A. A. Czernecki, Warszawa 1998.

  2. Dziadosz I., Potrzeby gospodarcze Polesia wołyńskiego, Łuck 1937.

  3. Dziadosz I., Taryfy kolejowe w świetle potrzeb gospodarczych Wołynia, Łuck 1935.

  4. "Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Wołyńskiego" z lat 1930 - 1932, 1938.

  5. Filar W., Wołyń w latach 1939 - 1944, "Przegląd Wschodni" 2000, zesz. 4.

  6. Galicki B., Włodzimierz na Wołyniu, wyd. z 1939 r.

  7. Garczyński A.R. (Łaskarzewski M.), Wołyń naszą ojczyzną, Lublin 1999.

  8. Gincburg E., Produkcja i eksport drzewny na Wołyniu, Lublin 1935.

  9. Górski K., Wołyń współczesny. Szkic polityczny, wyd. z 1926 r.

  10. Kęsik J., Zarys stosunków gospodarczych w woj. wołyńskim, "Studia Wschodnie" 1993.

  11. Kęsik J., Zaufany Komendanta. Biografia polityczna J.H. Józewskiego 1892 - 1981, Warszawa 1995.

  12. Kęsik J., Województwo wołyńskie 1921 - 1939 w świetle liczb i faktów, "Przegląd Wschodni" 1997, t. 4, zesz. 1.

  13. Krasicki S., Polityka wojewody Józewskiego na Wołyniu, wyd. 2 z 1939 r.

  14. Krzyżanowski T., Polskie siły społeczne na tle stosunków narodowościowych na Wołyniu, [w:] Referaty wygłoszone na Zjeździe Wojewódzkim Polskiej Macierzy Szkolnej w Równem w dniu 13 marca 1938 r., Warszawa 1938.

  15. Kuczerepa M., Polityka II Rzeczypospolitej wobec Ukraińców na Wołyniu w latach 1921 - 1939, "Przegląd Wschodni" 1997, t. 4, zesz. 1.

  16. Lipiński K., O szkołach rolniczych na Wołyniu, "Dziennik Urzędowy KOS Łuckiego" 1933, nr 7.

  17. Małachowski - Łempicki S., Fabryki porcelany i fajansu na Wołyniu, "Rocznik Wołyński" 1934, t. 3.

  18. Mędrzecki W., Inteligencja polska na Wołyniu w okresie międzywojennym, Warszawa 2005.

  19. Mędrzecki W., Polacy na Wołyniu w okresie międzywojennym (1918 - 1939), [w:] Polacy i Kościół rzymskokatolicki na Wołyniu w latach 1918 - 1997, red. L. Popek, Lublin 1999.

  20. Mędrzecki W., Polskie relacje pamiętnikarskie i wspomnieniowe jako źródło do badania stosunków polsko - ukraińskich w okresie II wojny światowej, "Przegląd Wschodni" 1997, t. 4, zesz. 1.

  21. Mędrzecki W., Województwo wołyńskie 1921 - 1939. Elementy przemian cywilizacyjnych, społecznych i politycznych, Wrocław 1988.

  22. Michałowicz J., Zadania i prace Polskiej Macierzy Szkolnej na Wołyniu, [w:] Referaty wygłoszone na Zjeździe Wojewódzkim Polskiej Macierzy Szkolnej w Równem w dniu 13 marca 1938 r., Warszawa 1938.

  23. Ormicki W., Skup zawodowy i handel obnośny w woj. wileńskim i wołyńskim, wyd. z 1938 r.

  24. Ormicki W., Z geografii gospodarczej Wołynia, "Rocznik Wołyński" 1930, t. 1.

  25. Orsini - Rosenberg S., Program badań socjologicznych w zakresie społecznego podłoża życia gospodarczego w województwach wschodnich RP, wyd. z 1929 r.

  26. Otwinowski W., W sprawie uprzemysłowienia Kresów Wschodnich, wyd. z 1922 r.

  27. Pawlino W., Uwagi i dane o możliwościach ekspansji gospodarczej kupiectwa i rzemiosła polskiego na Wołyniu, wyd. z 1938 r.

  28. Pawłowski W., Powiat włodzimierski. Monografia statystyczno - gospodarcza, Lublin 1937.

  29. Podhorski B., Zagadnienia społeczeństwa i państwa polskiego na Wołyniu, wyd. z 1938 r.

  30. Podoliński W., Powiat samborski, wyd. z 1932 r.

  31. Polit I., Program wołyński wojewody A. Hauke - Nowaka, "Przegląd Wschodni" 1999, zesz. 4.

  32. Polityka II RP na Wołyniu 1921 - 1939. Dokumenty zachowane w DAWO - Państwowym Archiwum Województwa Wołyńskiego, oprac. M. Kuczerepa, "Przegląd Wschodni" 1997, t. 4, zesz. 1.

  33. Polityka wołyńska Henryka Józewskiego w świetle nieznanych źródeł z lat 1935 - 1936, zachowanych w CAW, oprac. P. Stawecki, "Przegląd Wschodni" 1997, t. 4, zesz. 1.

  34. "Rocznik Wołyński" z lat 1930, 1931, 1934.

  35. Saboń B., Wołyński życiorys, wspomnienia i refleksje (wokół kopalni bazaltu w Janowej Dolinie pow. Kostopol), Warszawa 1999.

  36. Spektor Sz., Żydzi wołyńscy w Polsce międzywojennej i w okresie II wojny światowej (1920 - 1944), [w:] Europa nie prowincjonalna. Przemiany na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (Białoruś, Litwa, Łotwa, Ukraina, wschodnie pogranicze III Rzeczypospolitej Polskiej) w latach 1772 - 1999, red. K. Jasiewicz, Warszawa 1999.

  37. Sprawozdania Wojewody Wołyńskiego o ogólnym stanie województwa wołyńskiego, działalności administracji państwowej i ważniejszych zamierzeniach na przyszłość, Łuck 1933 - 1935.

  38. Statut Lubelsko - Wołyńskiego Związku Młynarzy w Lublinie, wyd. z ok. 1929 r.

  39. Statut Lubelsko - Wołyńskiego Związku Przemysłowców - Kupców Drzewnych w Lublinie, wyd. sprzed 1939 r.

  40. Wojnicz A., Łuck na Wołyniu. Opis historyczno - fizjograficzny, Łuck 1922.

  41. Wołoszynowski J., Woj. wołyńskie w świetle liczb i faktów, wyd. z 1929 r.

  42. Wołyń w liczbach. Zbiór tablic statystycznych dot. woj. wołyńskiego, red. S. Landy, S. Witkowski, wyd. z 1939 r.

  43. Wołyński testament, oprac. L. Popek, T. Trusiuk, P. Wira, Z. Wira, Lublin 1997.

  44. Zaporowski Z.K., Geneza, ideologia i organizacja Wołyńskiego Zjednoczenia Ukraińskiego, "Res Historica" 1997, z. 1.

  45. Zaporowski Z., Wołyńskie Zjednoczenie Ukraińskie, Lublin 2000.

1 Polska Macierz Szkolna była to organizacja społeczna zakładająca szkoły i bursy, pomagająca uczniom, finansująca zakup podręczników, organizująca polskie życie kulturalne. Izba P-H w Lublinie wspierała Polską Macierz Szkolną szczególnie w latach trzydziestych.

2 W Polsce najbardziej znane kasy pożyczkowe zakładał F. Stefczyk na wzór kas Reiffeisena.

3 Znanym działaczem oświatowym i kulturalnym był J. Hoffman. Redagował "Rocznik Wołyński" - czasopismo mające dziś wielką wartość dla poznania przeszłości Wołynia. Organizował Wołyńskie Towarzystwo Naukowe. Autorem poczytnych przewodników po Wołyniu był M. Orłowicz.





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna