Karolina Kremens Przesłuchanie świadka w prawie amerykańskim



Pobieranie 153.07 Kb.
Strona1/9
Data09.05.2016
Rozmiar153.07 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Przesłuchanie świadka w prawie amerykańskim...

Karolina Kremens

Przesłuchanie świadka w prawie amerykańskim

1. Wprowadzenie

Prawo amerykańskie dopuszcza w postępowaniu karnym szereg dowodów podobnych do tych, jakie można spotkać w prawie polskim. Są to zarówno dowody rzeczowe, jak i dowody osobowe określane często w doktrynie amerykańskiej, mianem dowodów niezeznaniowych (nontes-timonial evidence) oraz zeznaniowych (testimonial evidence)1. Właśnie tym ostatnim literatura amerykańska poświęca najwięcej miejsca. Proces common law opiera się bowiem na zasadach bezpośredniości i ustności oraz na założeniu, iż zeznania świadków mają wyjątkowo wysoką wartość dowodową. Praktycznie ciężko znaleźć taką argumentację stron w postępowaniu sądowym, która bazowałaby wyłącznie na dowodach rzeczowych, pomijając dowody osobowe. Korzysta się z nich każdorazowo, a przesłuchania świadków stanowią centralny element każdego postępowania sądowego.

Należy jednak uzmysłowić sobie, iż prawo amerykańskie, w przeciwieństwie do prawa polskiego, nie rozróżnia wśród dowodów osobowych przesłuchania świadka, wyjaśnień oskarżonego i opinii biegłego. Osoba składająca zeznania w postępowaniu karnym w prawie amerykańskim określana jest jednolicie jako „świadek”. Pojęcie to określa równocześnie zwykłego świadka (fact witness) zeznającego na okoliczność faktów mu znanych, jak i biegłego wydającego opinię (expert witness). Różnica pomiędzy nimi wynika jedynie z możliwości wyrażenia opinii na określony temat przez tego drugiego (opinion testimony), którego to prawa odmawia się zwykłemu świadkowi nie będącemu biegłym2. Obaj jednak są świadkami i prawo amerykańskie nie różnicuje ich pozycji procesowej pod żadnym względem. Obie grupy podlegają tym samym regułom dotyczącym dopuszczalności ich zeznań w procesie. Także do obydwu grup odnosi się schemat przesłuchania świadka polegający na przesłuchiwaniu bezpośrednim oraz krzyżowym. Także oskarżony, gdy decyduje się zeznawać w procesie, traktowany jest jak zwykły świadek, który ma obowiązek składania zeznań pod przysięgą i odpowiadania na pytania również podczas przesłuchania krzyżowego. Prawo przyznaje mu jednak, podobnie jak w prawie polskim, przywilej przeciwko samooskarżeniu (identyczny przysługuje każdemu świadkowi), ale także prawo odmowy składania zeznań w ogóle. Wszystkie uwagi poczynione w niniejszej pracy, dotyczące przesłuchania świadka, odnoszą się w takim samym stopniu do przesłuchania oskarżonego oraz biegłych. Ze względów objętościowych, jedynie najważniejsze różnice zostaną w pracy uwypuklone.

Niniejsza praca ma na celu przybliżenie problematyki przesłuchania świadka w procesie amerykańskim. Analiza prawa amerykańskiego opierać się będzie na Federalnych Regułach Dowodowych (Federal Rules of Evidence, FRE)3, które pełnią funkcję proceduralnego prawa powszechnie obowiązującego w kwestiach dowodowych w każdym procesie na poziomie federalnym. Dyskutując na temat prawa amerykańskiego należy zawsze pamiętać, iż prawo to nie jest jednolitym systemem prawnym; składa się z odrębnych systemów: federalnego i stanowych, co daje w sumie 52 odrębne i całkowicie niezależne systemy prawne (system federalny, systemy 50 stanów oraz system Dystryktu Kolumbii)4. Niezależnie jednak od różnorodności tych systemów, niektóre federalne akty prawne, w tym także Federalne Reguły Dowodowe, stanowią często zunifikowany wzór dla regulacji stanowego prawa dowodowego (34 stany promulgowały reguły dowodowe na wzór reguł federalnych)5. Często również założenia prawa dowodowego inkorporowane są w prawie stanowym poprzez orzeczenia Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (United States Supreme Court), które stanowią najsilniej wiążący rodzaj precedensu, jak i podobne orzeczenia sadów stanowych obowiązujące w skali lokalnej. Przykładowo można podać tu orzeczenie w sprawie Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals Inc.6, szeroko znane i komentowane także w polskiej literaturze7, które stanowi podstawę dopuszczalności opinii biegłego na poziomie zarówno federalnym, jak i stanowym.

Dla lepszego zrozumienia różnych aspektów przesłuchania świadka w prawie amerykańskim, niezbędnym jest uprzednie, skrótowe zaprezentowanie zasad rządzących amerykańskim postępowaniem sądowym.

2. Zarys amerykańskiego postępowania sądowego8

Amerykańska procedura karna opiera się na fundamentalnych zasadach zaczerpniętych z tradycji angielskiego common law. Jedną z najważniejszych jest zasada kontradyktoryjności, która pozwala obu stronom brać czynny udział w postępowaniu sądowym, ograniczając równocześnie możliwość ingerowania przez sędziego w spór toczący się między nimi. To stronom przysługuje prawo wzywania świadków, ich przesłuchiwania i kwestionowania przydatności przeprowadzania dowodów zaproponowanych przez drugą stronę. Gdy któryś z dowodów prezentowanych przez jedną ze stron zostanie zakwestionowany przez stronę drugą, sędzia rozstrzyga w oparciu o reguły prawa, czy dowód można przyjąć (admissibility of evidence), czy też należy go uznać za niedopuszczalny9. Przyczyny wyłączenia dowodów mogą być różne, do najważniejszych należą nieprzydatność dowodu dla sprawy (irrelevancy), jego nieistotność (immateriality) oraz brak wartości dowodowej (probative value)10. W przypadku niedopuszczalności zeznań świadka powody wyłączania dodatkowo mogą wynikać z jego braku kwalifikacji do bycia świadkiem (incompetence), bądź też z braku wiarygodności (incredibility) jako źródła dowodowego. Co ciekawe, dowód może posiadać cechy upoważniające sędziego do jego wyłączenia, ale – co do zasady – jeżeli druga strona nie złoży wniosku o wyłączenie dowodu, dowód ten zostanie dopuszczony w postępowaniu11. Sędzia wkracza tylko w ostateczności w spór toczący się pomiędzy stronami, samemu pozostając biernym obserwatorem. Jego rola ogranicza się do decydowania o dopuszczalności dowodów w procesie, czuwania nad prawidłowością postępowania oraz na instruowaniu ławy przysięgłych w kwestiach dotyczących prawa.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna