Kartoteka haseł wzorcowych



Pobieranie 56.8 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar56.8 Kb.

KARTOTEKA HASEŁ WZORCOWYCH

Spis treści:




  1. Definicje

  2. Rodzaje kartotek wzorcowych

  3. Tradycyjna kartoteka haseł wzorcowych

  4. Zadania kartoteki wzorcowej

  5. Korzyści wynikające ze stosowania kartoteki wzorcowej




  1. DEFINICJE


hasło (opisu bibliograficznego), to wyrażenie o sformalizowanej postaci służące do porządkowania zbiorów informacji o dokumentach, zwykle wyróżnione swym umiejscowieniem w pozycji i/lub formą graficzną
dopowiedzenie – część hasła służąca do jego sprecyzowania
hasło autorskie – hasło osobowe zawierające nazwę autora
hasło korporatywne – hasło, którego jedyną lub pierwszą częścią jest nazwa ciała zbiorowego
hasło osobowe - hasło, którego jedyną lub pierwszą częścią jest nazwa osobowa
hasło rzeczowe – hasło wyrażające treść dokumentu
hasło tytułowe – hasło, którego jedyną lub pierwszą częścią jest tytuł ujednolicony lub tytuł formalny
tytuł formalny – tytuł nadany przez opisującego, służący do grupowania opisów dokumentów tego samego rodzaju
tytuł ujednolicony – tytuł dokumentu w najbardziej znanej formie, służący do grupowania opisów różnych wydań tego samego dzieła opublikowanych pod różnymi tytułami
odsyłacz – zapis kierujący od jednego hasła (grupy haseł) lub pozycji do innego hasła (grupy haseł) lub pozycji
hasło wzorcowe to przyjęta dla danego systemu ujednolicona nazwa danej osoby, instytucji, organizacji, imprezy, jednostki geograficznej lub fizjograficznej, ujednolicony tytuł, ustalone wyrażenie języka informacyjno-wyszukiwawczego podane w ujednoliconej formie.

hasło autorytatywne to ustalony jako obowiązujący przez narodową centralę bibliograficzną szczególny rodzaj hasła wzorcowego dla: 1) oryginalnych nazw krajowych autorów i współtwórców, 2) nazw działających w danym kraju ciał zbiorowych, 3) ujednoliconych tytułów oryginalnych dzieł w nim opublikowanych.



Przykład opisu bibliograficznego książki:
Najmilsi / Ewa Szelburg-Zarembina ; [il. Paweł Kołodziejski]. - Kraków : "Zielona Sowa", cop. 2004. - 79, [1] s., [4] k. tabl. kolor. : il. ; 21 cm. – (Czytaj z Sową!). – (Lektura Szkolna)
Hasła dobrane do opisu w trakcie opracowania formalnego dokumentu:


  • hasło główne zawierające nazwę autora: Szelburg-Zarembina, Ewa (1899-1986)

  • hasło dodatkowe zawierające nazwę współtwórcy: Kołodziejski, Paweł (1971- ). Il.

  • hasło dodatkowe zawierające ujednolicony tytuł serii: Lektura Szkolna – Zielona Sowa

  • hasło dodatkowe zawierające ujednolicony tytuł serii: Czytaj z Sową


Hasła dobrane do opisu w trakcie opracowania rzeczowego dokumentu:


  • hasło przedmiotowe: Opowiadanie dziecięce polskie - 20 w.

  • Symbol UKD: 821.162.1-93


kartoteka haseł wzorcowych (khw, kartoteka wzorcowa)– forma prezentacji języka opisu bibliograficznego i/lub języka informacyjno-wyszukiwawczego oraz organizacji, kontroli ich poprawności i spójności w niektórych zautomatyzowanych systemach informacyjno-wyszukiwawczych. Dziś termin ten stosuje się niemal wyłącznie do systemów komputerowym. W danym kraju może być wiele kartotek wzorcowych.

2. RODZAJE KARTOTEK WZORCOWYCH


  1. Kartoteka haseł wzorcowych formalnych, zawiera:

hasła opisu bibliograficznego:




  • hasła osobowe, np. Szelburg-Zarembina, Ewa (1899-1986)

  • hasła korporatywne, np. Szkoła Podstawowa (Chotowa)

Konferencja Dydaktyczna (2 ; 1975 ; Koszalin)

  • hasła tytułowe, np. Chanson de Roland (pol. ; wersja fr.)

oraz



  • tytuły serii, np. Biblioteka Narodowa. Seria 1

  • tytuły wydawnictw zwartych wieloczęściowych, np. Starożytności warszawskie


B) Kartoteka haseł opisu rzeczowego, np.:

  • Kartoteka Wzorcowa Języka Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej,

  • Kartoteka Wzorcowa Języka Haseł Przedmiotowych KABA.

  • Kartoteka Wzorcowa Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej



3. TRADYCYJNA KARTOTEKA HASEŁ WZORCOWYCH




Dane w kartotekach można zapisywać w sposób tradycyjny na kartach lub w komputerowych bazach danych. Do tworzenia kartoteki haseł wzorcowych (autorytatywnych) wykorzystywano zasady sformułowane w dokumentach IFLA:




  • GARE : guidelines for athority and reference entries. Recommended by the [IFLA] Working Group on ana International Authority System. Lodon, 1984.




  • GSARE : guidelines for subject authority and reference entries. Working Group of the Section Classification and Indexing of the IFLA Division of Bibliographic Control. London, 1992.

Zgodnie z nimi w kartotece występują trzy typy pozycji: autorytatywna, odsyłaczowa oraz wyjaśniająca.



Pozycja autorytatywna





Nazwa strefy

Znaki umowne

Element

1 Strefa hasła autorytatywnego

=


Hasło autorytatywne

Hasło równoległe



2 Strefa objaśnień




Objaśnienie

3 Strefa tropów odsyłaczy „zob.”

<

Wariant hasła

4 Strefa tropów odsyłaczy „zob. też”

<<

Hasło związane

5 Strefa uwag katalogującego




Uwagi katalogującego

6 Strefa źródeł

;
,


Nazwa agencji katalogującej

Przepisy katalogowania lub norma

Data


7 Strefa ISADN




ISADN


Pozycja odsyłaczowa


Nazwa strefy

Znaki umowne

Element

1 Strefa hasła odsyłacza




Hasło odsyłacza

2 Strefa objaśnień




Objaśnienie

3 Strefa hasła ujednoliconego

> lub >>

Wyrażenie wprowadzające hasło ujednolicone


Pozycja wyjaśniająca

Nazwa strefy

Znaki umowne

Element

1 Strefa hasła wyjaśniającego




Hasło wyjaśniające

2 Strefa objaśnień




Objaśnienie

3 Strefa źródeł

;
,


Nazwa agencji katalogującej

Przepisy katalogowania lub norma

Data


4 Strefa ISADN




Strefa ISADN

Pozycja autorytatywna czyli główna zawiera 7 stref. W strefie 1 podaje się hasło ujednolicone ustalone przez osobę (instytucję katalogującą) tworzącą pozycję główną, jako drugi element może wystąpić forma równoległa hasła poprzedzona znakiem równości. W strefie 2 podaje się w zwięzłej formie konieczne informacje, wyjaśnia się relacje między hasłem autorytatywnym a hasłami odsyłaczy. W strefie 3 wymienia się warianty hasła autorytatywnego; znak < wskazuje konieczność utworzenia odsyłacza typu „zob.”. Strefa 4 zawiera ujednolicone hasła związane z hasłem autorytatywnym. Znak << poprzedzający każde hasło wskazuje, że konieczne jest utworzenie odsyłacza typu „zob. też”. Strefa 5 przeznaczona jest na uwagi katalogującego dotyczące źródeł, na podstawie których ustalono hasło ujednolicone, oraz inne uwagi o charakterze roboczym. W strefie 6 wymienia się przede wszystkim instytucję odpowiedzialną za daną pozycje autorytatywną, stosowane przepisy katalogowania i normy, datę sporządzenia pozycji oraz jej zmodyfikowania. Strefa 7 powinna zawierać międzynarodowy znormalizowany numer pozycji autorytatywnej ISADN (International Standard Authority Data Number). Jeżeli brak takiego numeru, to podaje się numer narodowej agencji bibliograficznej poprzedzony kodem identyfikującym tę agencję.

Pozycja autorytatywna odgrywa podstawową rolę w kartotece, tworzy się ją dla haseł ujednoliconych. Zawiera najpełniejsze informacje dotyczące ustalenia hasła i towarzyszących mu odsyłaczy.


Pozycje odsyłaczowe tworzy się dla wariantów haseł (odsyłacze ogólne) i dla związanych haseł ujednoliconych (odsyłacze uzupełniające). Ich zadaniem jest kierowanie użytkownika katalogu i kartoteki od nie przyjętej formy hasła lub od hasła związanego do hasła ujednoliconego.
Pozycje wyjaśniające pełnią rolę odsyłaczy orientacyjnych. Ten typ pozycji informuje użytkownika o zasadach ogólnych lub o zasadach ujednolicania poszczególnych kategorii haseł.
Ustalanie hasła wzorcowego polega na wyborze nazwy lub tytułu, nadaniu im sformalizowanej postaci umożliwiającej jednoznaczną identyfikację osoby, ciała zbiorowego, dzieła opisywanego pod tytułem lub serii. W przypadku haseł przedmiotowych ujednolica się także nazwy geograficzne i pospolite.
Wyboru dokonuje się zgodnie z odpowiednimi przepisami krajowymi lub zaleceniami IFLA.
Np. katalogu Biblioteki Jagiellońskiej występują opisy książek Puszkina, które wydano w różnych krajach, dlatego nazwa poety na stronach tytułowych książek występuje w różnych językach:
Aleksander Puszkin [pol.]
Aleksandre S. Pouchkine [fr.]
Alexander Puschkin [niem.]

A. C. Пушкин [ros.]


W Wielkiej rosyjskiej encyklopedii hasło dla poety zawiera następującą nazwę:

Пушкин, Aлеκсандр Cepгеевич (1799-1837)


W Przewodniku Bibliograficznym hasło po transliteracji wygląda następująco:
Puškin, Aleksandr Sergeevič (1799-1837)


PRZYKŁAD pozycji autorytatywnej





  1. Erikson, Erik Homburger (1902-1994).

  2. Amerykański psycholog i psychoanalityk.

  3. < Erikson, Erik H.

< Erikson, Erik.

  1. Kp. Dzieciństwo i społeczeństwo / Erik H. Erikson. - Poznań, 1997.

LCC online

Arnim. - 1963 (data ur. 1914)



  1. WR U/bk, 12.11.1999


PRZYKŁAD pozycji odsyłaczowej


  1. Erikson, Erik H.

  2. Amerykański psycholog i psychoanalityk.

Zob.

3. > Erikson, Erik Homburger (1902-1994).


Ćwiczenia dotyczą hasła osobowego; w tym przypadku należy przestrzegać postanowień Polskiej Normy pt. Hasło opisu bibliograficznego – Hasło osobowe (PN-N-01229:2002).
Postanowienia ogólne:
W hasłach osobowych należy umieszczać zawsze tę samą nazwę danej osoby, podaną w tej samej formie. Należy w tym celu wybrać zgodnie z postanowieniami normy: imię lub nazwisko danej osoby, pseudonim, nazwę kościelną, nazwę związaną z godnością piastowaną przez daną osobę lub inną jej nazwę. Przy ujednolicaniu formy nazwy należy wziąć pod uwagę kompletność i kolejność części nazwy, jej język i pisownię.

Należy sporządzać odsyłacze od odmiennych nazw i odmiennych form nazwy danej osoby występujących w danym zbiorze. Dopuszcza się sporządzanie odsyłaczy również od nazw i różnych ich form nie występujących w danym zbiorze.



Z pośród różnych nazw, pod którymi dana osoba występuje, należy wybrać w następującej kolejności:


  1. nazwę najczęściej używaną przez daną osobę, np. nazwę używaną do podpisywania własnych dzieł;

Żeromski, Stefan (1864-1925).



nazwisko i imię, a nie pseudonimy: Katerla, Józef; Zych, Maurycy.
Allen, Woody (1935- ).

pseudonim, a nie nazwisko i imię: Konigsberg, Allen Stewart.



  1. nazwę występującą we współczesnych wydawnictwach informacyjnych: bieżących bibliografiach narodowych, słownikach biograficznych, encyklopediach itp., wydawanych przede wszystkim w kraju działalności (pobytu) danej osoby;

Kossak, Zofia (1890-1968).



nazwisko rodowe, a nie nazwiska po pierwszym i drugim zamążpójściu: Kossak-Szczucka, Zofia; Kossak-Szatkowska, Zofia.



  1. nazwę ostatnią

Szmydtowa, Zofia



nazwisko po zamążpójściu, nie nazwisko rodowe: Gąsiorowska, Zofia
Pius XI (papież ; 1857-1939).

imię po wyborze na papieża, a nie nazwisko i imię: Ratti, Achille Ambrogio Damiano.

ĆWICZENIE 1


Należy utworzyć pozycję główną i odsyłaczową w kartotece wzorcowej dla autora poniższej książki:

Żródła, które należy przeszukać ustalając hasło:
Bazy bibliograficzne Biblioteki Narodowej (Przewodnik Bibliograficzny); opisy książek pozwolą zauważyć jak podpisywał się autor na swoich dziełach.

W BN stosuje się hasła autorytatywne, należy odpisać hasło dla naszego autora i zanotować numer pozycji w Przewodniku Bibliograficznym wg wzoru, np.: PB’1996 poz. 408

Autor jest pracownikiem naukowym, dlatego należy sprawdzić w Informatorze Nauki Polskiej jaką dziedziną wiedzy się zajmuje.

INP’1997/1998
Źródłem hasła jest także katalogowana książka:
Kp. Organizacja i zarządzanie w bibliotekach / Jacek Wojciechowski. – Warszawa ; Kraków, 1997.
4. ZADANIA KARTOTEKI WZORCOWEJ


  • Określenie zbioru terminów

  • Podział terminów na przyjęte i odrzucone

  • Określenie zakresu stosowania terminów przyjętych

  • Określenie związków między terminami


5. KORZYŚCI WYNIKAJĄCE ze STOSOWANIA KARTOTEKI WZORCOWEJ


  • Efektywne wyszukiwanie w katalogu

  • Kontrola poprawności danych

  • Obniżenie kosztów wprowadzania danych do katalogów

  • Wymiana danych między katalogami

Aby osiągnąć wyżej wymienione cele należy przestrzegać następujących zasad:



  • hasła stosowane w poszczególnych katalogach powinny pochodzić z jednego źródła

  • hasła powinny być właściwie stosowane w rekordach bibliograficznych


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna