Katolicyzm I. Nazwa • samo słowo „katolicki



Pobieranie 70.57 Kb.
Data04.05.2016
Rozmiar70.57 Kb.
Katolicyzm
I. Nazwa

• samo słowo „katolicki” pochodzi od łac. catholicus i greckiego katholikos i oznacza ogólny, dotyczący całości, powszechny. Stąd ecclesia catholica – ogół chrześcijan w świecie, Kościół w swojej całości.

Nazwa katolicki powstała w opozycji do protestantyzmu, katolicki - powszechny; protestantyzm odszczepienie od Katolicyzmu, zboczenie z prawdziwej drogi.

Kościół Rzymskokatolicki – połączenie słów katolicki i rzymski nastąpiło w XII w.

• Konstytucja dogmatyczna „O Kościele” Soboru Watykańskiego II stanowi: „Jedyny Kościół Chrystusa, który wyznajemy w symbolu wiary jako jeden, święty, powszechny i apostolski (…) ustanowiony i zorganizowany w tym świecie jako społeczność, trwa w Kościele katolickim, rządzonym przez Następcę Piotra oraz biskupów pozostających w nim w komunii”

II. Kształtowanie się chrześcijaństwa zachodniego
Reformacja(szerzej w referacie o Protestantyzmie) Reformatorzy XVI w. nie odrzucali początkowo papiestwa, lecz chcieli je włączyć w proces odnowy Kościoła. Krytyka dotyczyła zeświecczenia papieża, świeckiej władzy Kościoła, która deklarowana była jako prawo Boże, i wreszcie wizji Kościoła jako najwyższej monarchii z papieżem jako najwyższym monarchą. Zanegowanie tego urzędu nastąpiło dopiero w momencie, gdy papież nie chciał uznać nowego odczytania Ewangelii przez Reformację.

Z wyżej wymienionych względów Marcin Luter ogłosił papieża antychrystem, a papiestwo uznał za instytucję założoną przez diabła. Odtąd papież i papiści stali się głównym przedmiotem reformacyjnej krytyki. Walka z Rzymem stała się węzłem łączącym zwolenników Reformacji, którzy w innych sprawach bardzo się od siebie różnili.


Mariawityzm polskie wyznanie chrześcijańskie wyodrębnione z Kościoła Rzymskokatolickiego na przełomie XIX-XX w. Jego założycielka, F. Kozłowska, utworzyła w 1887 r. w Płocku nieoficjalne Zgromadzenie Sióstr Ubogich Św. Klary. W 1893r. pod wypływem doznanego objawienie Kozłowska założyła Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów, którego przełożonym wybrano księdza katolickiego J.M. Kowalskiego.

W 1904 Kongregacja Świętego Oficjum nakazała rozwiązanie ZKM, a w 1906r. papież Pius X podtrzymał to orzeczenie oraz ekskomunikował Kozłowską i ks. Kowalskiego. Wówczas Mariawici utworzyli Kościół niezależny od Stolicy Apostolskiej. W 1909-1910 trzej księża mariawiccy otrzymali sakrę biskupią od biskupów Kościoła Starokatolickiego w Holandii, a Kościół Mariawitów przyjęto do Unii Kościołów Starokatolickich.

Wprowadzenie w 1922-34 przez arcybiskupa Kowalskiego innowacje, zwłaszcza zniesienie celibatu i wprowadzenie kapłaństwa kobiet, przyczyniły się do rozłamu w 1935r. na:


  1. Starokatolicki Kościół Mariawitów (SKM)

  2. Kościół Katolicki Mariawitów (KKM)

SKM z siedzibą w Płocku skupia ok. 24 tys. wiernych. Jego podstawę doktrynalną stanowi Pismo Św., dogmaty ustanowione do rozłamu chrześcijaństwa w 1054r., tradycje Kościoła Powszechnego określone na siedmiu pierwszych soborach oraz objawienia Kozłowskiej.

KKM liczy ok. 3 tys. wiernych, ma ośrodek w Felicjanowie koło Płocka, a duchowieństwo stanowią w większości kobiety.


Starokatolicyzmwyodrębniony z Kościoła Rzymskokatolickiego. S. zrodził się w XVIIIw. w Holandii, na tle sporu z papiestwem o prawo nieskrępowanego wyboru biskupa przez kapitułę w Utrechcie. W 1724 r. nowo powstały Kościół Starokatolicki w Holandii odłączył się od Rzymu.

Pod względem doktrynalnym Starokatolicyzm głosi „wiarę Starego Kościoła” z I tysiąclecia, nie uznaje katolickiej nauki o pochodzeniu Ducha Świętego od Boga Ojca i Syna, orzeczeń Soboru Trydenckiego dotyczących dyscypliny kościelnej, dogmatów o jurysdykcyjnej zwierzchności papieża i jego nieomylności. Pod względem liturgicznym starokatolicyzm różni się od katolicyzmu głównie udzieleniem komunii w dwóch postaciach. Podstawę wyznaniową S. jest deklaracja Utrechcka z 1889r. ogłoszona przez Unię Utrechcką.

Do Kościołów Starokatolickich należą (wg kolejności powstania):


  1. Kościół Starokatolicki w Holandii (1724)

  2. Kościół Starokatolicki w Niemczech (1873)

  3. Kościół Chrześcijańsko- Katolicki w Szwecji (1876)

  4. Polski Narodowy Kościół Katolicki (1907)

  5. Kościół Polskokatolicki (1951)

Do kościołów starokatolickich należał także do 1924r. Kościół Mariawicki.

Łączna liczba wyznawców ok. 0,5 mln.



Grekokatolicy (unici) – chrześcijanie obrządku bizantyjskiego uznający papieża i dogmatykę kościelną, lecz zachowujący prawosławne odrębności liturgiczne i prawne (odmienny kalendarz kościelny i język liturgii, małżeństwo księży przed święceniami).

Powstanie pierwszych wspólnot greckokatolickich poprzedziły próby przezwyciężenia rozłamu między Kościołem Katolickim a Kościołem Prawosławnym, podejmowane w Bari (1095), Lyonie (1273) i Florencji (1439), które okazały się jednak nieskuteczne. Dopiero zainicjowana przez Jezuitów Unia Brzeska z 1596r. spowodowała powstanie trwałego kościoła na ziemiach Rzeczpospolitej.

Poza Polską (300tys. wiernych) i Ukrainą (3,6mln. wiernych) obrządek bizantyjski w różnych odmianach narodowych reprezentują kościoły na Węgrzech (250 tys.), Słowacji (580 tys.), Chorwacji (55 tys.), Rumunii (1,6 mln.), Bułgarii (9 tys.), Grecji (3 tys.), a poza tym wspólnoty – melchitów (400 tys.) na Bliskim Wschodzie, tzw. italogrecy (180 tys.), oraz grekokatolicy pochodzenia ukraińskiego w Ameryce Północnej (1 mln.).
Sobór Trydencki

Zwołany przez papieża Pawła III w roku 1542.



Sobór Trydencki, dwudziesty sobór ekumeniczny, wyznaczył zdecydowany zwrot w historii świata chrześcijańskiego.. Sprecyzował liczne punkty nauki i dyscypliny. Uczynił to z autorytetem i bez niejasności. Doszło więc do: reformy biskupstwa (zakazano gromadzenia dóbr, nakazano zachowywanie rezydencji biskupów); określenia warunków, jakie trzeba spełnić, aby móc przyjąć święcenia; zajęto się często lekceważoną formacją kapłańską, szczególnie przez polecenie tworzenia seminariów, postanowienie zredagowania katechizmu dla nauczania ludu Bożego, który nie był systematycznie pouczany.
     Sobór ten miał bardzo liczne dobroczynne skutki. Pozwolił m. in. zacieśnić więzy, jakie powinny łączyć papieża ze wszystkimi członkami Kościoła. Pozwolił też na stworzenie licznych zgromadzeń zakonnych i zakonów, żeńskich i męskich: Jezuitów, Oratorian, Eudystów. Był, więc czymś o wiele większym niż tylko prostym odparciem protestanckiej Reformy. Było to głównie zasługą Papieża, który go zamknął, św. Piusa V. Można w pewnym sensie powiedzieć, że świat katolicki żył rozpędem Soboru Trydenckiego przez 4 wieki, aż do Soboru Watykańskiego II.


Sobór Watykański I

Odbywał się w latach 1869-1870, czyli w okresie jednoczenia Włoch, z czym łączyła się utrata świeckiej władzy papieża. Sobór miał się zająć problemem Kościoła, lecz jego obrady ograniczyły się do zdefiniowania prymaty jurysdykcyjnego papieża i nieomylności urzędu nauczycielskiego biskupa Rzymu. Te ustalenia Soboru Watykańskiego I, wraz z odpowiednimi sformułowaniami Kodeksu Prawa Kanonicznego, sprawiły, że Kościół Rzymskokatolicki, bardziej niż dotychczas, zaczął się jawić jako Kościół papieski. Oba dogmaty przyczyniły się do powstania opozycji wewnątrzkościelnej, z której potem wyłoniły się Kościoły starokatolickie.

Pośrednim skutkiem uchwał soboru była ogłoszona 1 listopada 1950 roku przez Piusa XII (nota bene jedyny przypadek użycia dogmatu o nieomylności) definicja o Wniebowzięciu Najświętszej Marii Panny.
Sobór Watykański II
Został uroczyście otwarty 11 października 1962 roku przez papieża Jana XXIII, zakończony zaś 8 grudnia 1965 roku przez papieża Pawła VI.

Odbyły się cztery sesje - Jan XXIII przewodniczył pierwszej, zaś jego następca Paweł VI trzem kolejnym. W obradach soboru uczestniczyło 3058 ojców soborowych oraz grono ekspertów. Przysłuchiwali im się także audytorzy i obserwatorzy, którzy zostali wydelegowani przez chrześcijańskie wspólnoty niekatolickie.

Rozpoczął reformę Kościoła katolickiego poprzez otwarcie go na dialog z innymi wyznaniami (dialog ekumeniczny) i reformę liturgii (umożliwienie wprowadzenia języków ojczystych zamiast łaciny, możliwość ta stała się szybko tak popularna, że obecnie wręcz z trudem można uczestniczyć w liturgii sprawowanej w języku łacińskim).

Wprawdzie nie anulowano i nie zmieniono definicji Vaticanum I, lecz włączono je w szerszy kontekst. Vaticanum II nie wywodzi istoty Kościoła Rzymskokatolickiego z papiestwa, podstawową jego wypowiedzią jest raczej słowo o Kościele jako sakramencie jedności. Urzędy w Kościele, także urząd papieski, to pełnienie funkcji apostolskich oraz służba i dar. Pozwoliło to, zatem wyprowadzić urząd papieski z izolacji, w jaką wepchnął go Sobór Watykański I.

Podczas trwania soboru watykańskiego II papież Paweł VI nawiązał bliskie stosunki z patriarchą Konstantynopola Atenagorasem. 5 XII 1965 roku zostały odwołane ekskomuniki, którymi w 1054 roku obłożyły się nawzajem Kościół Zachodni i Kościół Wschodni. Co ciekawe, dokumenty soborowe Soboru Watykańskiego II po raz pierwszy w historii Kościoła spisane zostały bez użycia formuły "anathema sit" ("niech będzie wyklęty").

III. Charakterystyczne elementy kultowe
1.Liturgia
• Z liturgicznego punktu widzenia w świątyni rzymskokatolickiej rozróżnia się dwa najważniejsze ośrodki: liturgii słowa Bożego i liturgii ofiary.

• Miejscem głoszenia słowa Bożego jest ambona.

Szaty liturgiczne (parlamenty = szaty ozdobne) wywodzą się z odzieży świeckiej. Przez wiele stuleci kolory szat były stosowane dowolnie. Z regułami pod tym względem spotykamy się dopiero w IX w. Papież Innocenty III (1198-1216) poświadcza istnienie pięciu kolorów: białego, używanego w święta radosne; czerwonego używanego w święta męczenników i w dniu Zesłania Ducha Świętego, czarnego (fioletowego) oznaczającego pokutę i żałobę, stąd używano go w Wielkim Poście; zielonego będącego kolorem pośrednim między czerwonym i białym, używanego w dni, które nie były ani uroczyste, ani pokutne.

Oto główne elementy ubioru kapłanów:

- ALBA – wykonana z białego materiału, sięga do stóp, długie rękawy; symbolizuje czystość duszy posiadającej łaskę uświęcającą.

- KOMŻA – jest skróconą albą, używana poza Mszą Św. I ogólnie do niższych posług,

- STUŁA – wstęga bądź szarfa zakładana przez kapłana i biskupa na szyję; diakon zakłada ją przez lewe ramię. Jest najważniejszym insygnium spośród szat liturgicznych, symbolizuje łaskę uświęcającą i nieśmiertelność.

- ORNAT – wywodzi się z wierzchniej szaty rzymskiej; ubiera się go na na wszystkie inne szaty liturgiczne.

- INFUŁA – (mitra) jest liturgicznym nakryciem głowy, przysługującym biskupowi (i niektórym opatom); składa się z dwóch sztywnych tarcz (tzw. cornua, czyli rogi) z przedniej i tylniej strony i dwóch zwisających z tyłu wstęg.

- PIERŚCIEŃ – biskupa, uważany jest za symbol wierności Bogu i zaślubin z diecezją

- PASTROAŁ – pojawił się równocześnie z pierścieniem, to ta laską, którą trzyma biskup.
- PEKTORAŁ – to ozdobny krzyż ze szlachetnego metalu, z relikwiami, noszony na piersiach przez wyższe duchowieństwo.
Do najczęściej używanych naczyń liturgicznych należą:

- KIELICH – naczynie na wino w liturgii mszalnej

- PATENA – jako naczynie na hostie; kształt małego talerzyka

- AMPUŁKI – służą do przynoszenia wina i wody przy odprawianiu Mszy Św.

- PUSZKA – to naczynie z przykrywką służące do przechowywania Eucharystii.
- MONSTRANCJA – jest naczyniem liturgicznym, w którym wystawiana jest do adoracji hostia (Najświętszy Sakrament)
Podział nabożeństw:

W Kościele Rzymskokatolickim wyróżnia się trzy stopnie czynności liturgicznych i nabożeństw:

1) Najwyższy stopień posiadają te obrzędy, które wykonuje się z ustanowienia i woli samego Chrystusa. Należą do nich Msza Św. i sakramenty.

2) Obrzędy, które wykonuje się z ustanowienia Kościoła. Należą tu, wszystkie sakramentalia, które swoją skuteczność biorą z modlitw i zasług Kościoła.

3) Nabożeństwa:

• nabożeństwa odprawiane z polecenia Stolicy Apostolskiej, zwłaszcza wspólnie w kościele i pod kierunkiem kapłana. Do nich należą: droga krzyżowa, różaniec, litanie, nowenn;

• nabożeństwa odprawiane w poszczególnych diecezjach czy regionach, za aprobatą biskupów, stosownie do zwyczajów miejscowych; do tej grupy należą: Gorzkie Żale, nabożeństwa majowe

• nabożeństwa prywatne ( np. cechowe czy brackie)


MSZA ŚWIĘTA
Zgodnie z nauczaniem rzymskokatolickim, Msza Św. ustanowiona przez Chrystusa we Wieczerniku jest Ofiarą Krzyża.

Obrzęd Eucharystii – Msza Św. składa się z dwóch części: liturgii słowa i liturgii eucharystycznej. Obie te części wiążą się ze sobą tak ściśle, że stanowią jeden akt kultu. Do tych dwóch części Mszy Św. dochodzą obrzędy liturgiczne wstępu oraz zakończenia.



Liturgia słowa Bożego. Jej rdzeń stanowią czytania z Pisma Św. (jedno lub dwa) i psalm responsoryjny (śpiew między czytaniami). Homilia, wyznanie wiary (Nicejsko-Konstatynopolitańskie) i modlitwa powszechna stanowiąca rozwinięcie i zamknięcie tej części Mszy Św.

Liturgia eucharystyczna . Składa się z trzech części:

- przygotowanie darów,

- modlitwa eucharystyczna,

- Komunia.
2. Sakramenty i sakramentalia
Sakramenty w rozumieniu Kościoła Rzymskokatolickiego są znakami dalszego działania Chrystusa w Jego Kościele. Poszczególne sakramenty są nie tylko symbolami, lecz skuteczną obietnicą zbawienia.

Chrzest – jest podstawowym sakramentem, przez który ten, kto się stał wierzącym, zostaje wyrwany z mocy grzechu, zła i włączony we wspólnotę Chrystusową. Chrzest dorosłych następuje po kilkuletnim przygotowaniu (katechumenat) z reguły w Wigilię Paschalną, w połączeniu z całością obrzędów wtajemniczenie chrześcijańskiego. W ramach odnowy liturgicznej z 1969 r. ustalono nowe, specjalne obrzędy chrztu dzieci (do tego czasu posługiwano się skróconą formą chrztu dorosłych). Nowy ryt nie każe już rodzicom chrzestnym wyznawać fikcyjnie wiary w imieniu niemowlęcia, lecz pyta rodziców i chrzestnych o wiarę, którą pragną oni przekazać przyniesionemu do chrztu dziecku.

Bierzmowanie – było udzielane początkowo wraz z sakramentem chrztu w toku jednego obrzędu, tak jak do dziś dzieje się to jeszcze w Kościołach wschodnich. Oddzielenie bierzmowania od chrztu wiązało się na zachodzie z pragnieniem zachowania zwyczaju bierzmowania przez biskupa. Biskup wyciąga ręce nad kandydatami i wypowiada modlitwę o dary Ducha Świętego. Następnie kandydaci przystępują do biskupa, który zanurzonym w oleju krzyżma kciukiem kreśli im znak krzyża.

Eucharystia – jest ustanowioną przez Chrystusa ucztą, którą Kościół sprawuje jako dziękczynienie na pamiątkę Pana, także Jego ofiara staje się obecna i skuteczna wśród wierzących. Jest ona z zasady połączona z liturgią słowa Bożego i nosi wtedy nazwę Mszy Świętej. Obrzęd właściwej Eucharystii obejmuje przygotowanie darów, modlitwę eucharystyczną i obrzędy Komunii Świętej.

Chrzest, bierzmowanie i Eucharystia nazywane są sakramentami wtajemniczenia chrześcijańskiego, gdyż mają ścisły związek z uroczystym włączaniem do wspólnoty Kościoła.

Pokuta – Liturgia Kościoła Rzymskokatolickiego zna trzy formy obrzędów sakramentu pokuty: 1) obrzędy pojednania jednego penitenta; 2)wspólne obrzędy pojednania z indywidualną spowiedzią i rozgrzeszeniem; 3) wspólne obrzędy pojednania z rozgrzeszeniem ogólnym. Najbardziej rozpowszechniona jest forma pierwsza, zwana popularnie spowiedzią uszną. Odbywa się ona w konfesjonale lub rozmównicy. Głównymi jej elementami są: wyznanie grzechów, przyjęcie wyznaczonej pokuty i rozgrzeszenia.

Sakrament namaszczenia chorych – powołuje się na Chrystusa, który namaszczał chorych olejem i polecił czynić to samo. Ma to łączyć chorego z Chrystusem, który przyjął na siebie nasze choroby.

Kapłaństwo – sacramentum ordinis, co oznacza sakrament święceń. Nazwa ta obejmuje diakonat, kapłaństwo i biskupstwo.

Małżeństwo chrześcijańskie – jest sakramentem, którego nowożeńcy udzielają sobie wzajemnie. Do kapłana należy: stwierdzenie warunków koniecznych do ważnego zawarcia małżeństwa chrześcijańskiego w Kościele; pytanie o zgodę małżeńską i przyjęcia jej; potwierdzenie ważności zawartego małżeństwa; udzielenie błogosławieństwa kościelnego. Małżeństwo jest ziemską realizacją, konkretnym znakiem uświęcającej i zbawczej siły Chrystusa w Kościele.
Sakramentalia, w rozumieniu rzymskokatolickim, to takie znaki liturgiczne, które przenoszą działania sakramentów w dzień powszedni. Np. przez wodę święcona w życiu rodzinnym pozostaje żywy chrzest, przez modlitwę przy stole – Eucharystia. Za Św. Tomaszem z Akwinu dzieli się sakramentalia na: poświęcenia, błogosławieństwa i zaklęcia (egzorcyzmy).

Poświęcenia, czyli błogosławieństwa stałe, nadają osobom lub rzeczom charakter świętości (np. człowiek poświęcony Bogu, poświęcony ołtarz czy kościół) i przeznaczają je do służby Bożej.

Błogosławieństwa upraszczające, niestałe, są prośbą o dobro duchowe lub doczesne, nie zmieniając charakteru osoby czy rzeczy (np. błogosławienie dzieci, domów, chorych)

Zaklęcia natomiast, czyli egzorcyzmy powstrzymują wpływy szatańskie albo od nich uwalniają.

Kościół Rzymskokatolicki naucza, że sakramentalia, z wyjątkiem może egzorcyzmów, nie są ustanowienia Bożego lecz kościelnego. Chociaż niektóre sakramentalia można by odnieść do ewangelii i Chrystusa (np. umywanie nóg w Wielki Czwartek czy błogosławienie chorych), to jednak wszystkie uświadamiają ich kościelne pochodzenie. Do sakramentaliów zalicza się także pogrzeb chrześcijański i ryty klasztorne.


3. Święta religijne (rok kościelny)
W ciągu ostatnich stuleci w Kościele Rzymskokatolickim powstało szereg stopni świąt i oktaw. Dlatego Sobór Watykański II polecił na nowo uporządkować rok kościelny. Nakazał wyeksponować niedziele, która zagubiła się prawie w mnóstwie obchodów liturgicznych różnego rodzaju. Zbyt liczne obchody świętych polecił zredukować, względnie umieścić w kalendarzach partykularnych (regionalnych, diecezjalnych, zakonnych). Postanowienia Soboru w życie wprowadził nowy kalendarz liturgiczny, wydany w 1969r. Rozróżnia on trzy stopnie obchodów: uroczystość, święto i wspomnienie. Tylko dwie największe uroczystości, to jest Boże Narodzenie i Wielkanoc mają oktawę.
W roku kościelnym rozróżnia się dwa okresy świąteczne i jeden okres zwykły. Okresy świąteczne związane są z najważniejszymi uroczystościami: Bożego Narodzenia i Wielkanocy. Każdy z tych okresów dzieli się na dwa podokresy: przygotowawczy i świąteczny.

Pozostałe 33 lub 34 tygodnie składają się na tzw. Okres Zwykły (OZ) w ciągu roku. Dzieli się on na dwie części: od Chrztu Pańskiego do Środy Popielcowej i od Zielonych Świąt do Adwentu.

W pierwszej części OZ obchodzi się w liturgii dwa święta Pańskie. Pierwszym z nich jest święto Ofiarowania Pana Jezusa (ludowa nazwa „Matki Bożej Gromnicznej), obchodzone 2 lutego, drugim obchodem jest uroczystość Zwiastowania Pańskiego w dniu 25 marca.
W drugiej części OZ przypada kilka obchodów ruchomych, które należą do grupy świąt dogmatycznych, zwanych także tematycznymi lub ideowymi.

Należą do nich:

- Uroczystość Trójcy Przenajświętszej, którą obchodzi się w pierwszą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego,

- Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej (Boże Ciało) obchodzona jest w czwartek po uroczystości Trójcy Przenajświętszej.

- Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa obchodzi się w piątek po drugiej niedzieli, licząc od Zielonych Świat.

- Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata – ostatnia niedziela roku kościelnego.


Powszechny kalendarz liturgiczny wymienia 13 obchodów ku czci Matki Bożej w ciągu roku kościelnego. Najważniejsze z nich to:

- 8 grudnia: uroczystość Niepokalanego Poczęcia NMP

- 1 stycznia: uroczystość Bożej Rodzicielki Marii

- 15 sierpnia: uroczystość Wniebowzięcia NMP


Polska ma jeszcze trzy własne obchody maryjne:

- 26 sierpnia: święto Matki Bożej Jasnogórskiej,

- 3 maja: uroczystość Królowej Polski

- 16 listopada: święto Matki Miłosierdzia


Na wspomnienie zasługują jeszcze dwa święta:

- Uroczystość Wszystkich Świętych: 1 listopada

- Dzień Zaduszny: 2 listopada


IV. Struktura organizacyjna i centralne organy władzy w Kościele katolickim.
Kościół katolicki posiada hierarchiczny ustrój kościelny.

1) Szczególny rodzaj tworzą kardynałowie, którym przysługuje prawo wyboru biskupa rzymskiego (konklawe). Papież zwołuje ich dla rozważenia ważniejszych spraw oraz powierza im różne kierownicze urzędy w centralnej strukturze Kościoła.

Kolegium kardynałów, złożone z ok. 120 osób dzieli się na trzy stopnie:

- biskupów

- prezbiterów

- diakonów

Kardynałów mianuje, zgodnie z własną wolą, Biskup Rzymski, wybierając ich spośród mężczyzn, którzy mają przynajmniej święcenia prezbiteriatu.
2) Papież wykonując swoje obowiązki kapłańskie, nauczycielskie i pasterskie posługuje się organami i instytucjami, znanymi pod ogólną nazwą Kuria Rzymska. Obejmuje ona: Sekretariat Stanu, 9 kongregacji, 3 trybunały, 12 rad i 3 urzędy.
Sekretariat Stanu – dzieli się na dwie sekcje: do spraw ogólnych i do spraw relacji z państwami. Sekcja pierwsza to rodzaj kancelarii państwowej, realizującej wszystkie sprawy wewnątrzkościelne, powierzone jej przez papieża. Sekcja droga odpowiedzialna jest za pertraktacje z rządami i stosunki dyplomatyczne. Sekretariatem Stanu kieruje kardynał- sekretarz stanu, obecnie Angelo Sodano.
Kongregacje - są czymś w rodzaju ministerstw resortowych w „rządzie papieskim”. Są to przede wszystkim organy administracyjne, ale przysługują im też pewne uprawnienia prawodawcze a nawet sądownicze. Na czele kongregacji stoi kardynał z tytułem prefekta, funkcję sekretarza pełni osoba w randze arcybiskupa tytularnego. W skład każdej kongregacji wchodzi ustalona przez papieża liczba kardynałów i na ogół siedmiu biskupów diecezjalnych.

Obecnie działają następujące kongregacje:

Kongregacja Doktryny Wiary (najważniejsza, przewod. kardynał Joseph Ratzinger ) zajmuje się sprawami wiary i moralności, sprawuje funkcje administracyjne i sądownicze. M in. upoważniona jest do badania i ewentualnego zakwestionowania poglądów teologicznych w ramach postępowania procesowego.

Kongregacja dla Kościołów Wschodnich.

Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów

Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych – zajmuje się procesami beatyfikacyjnymi i kanonizacyjnymi.

Kongregacja ds. biskupów - jej zadaniem jest tworzenia i obsadzanie diecezji, przedstawianie do nominacji ordynariuszy, koadiutorów i biskupów pomocniczych oraz kontrola nad nimi.

Kongregacja ds. Ewangelizacji Narodów – posiada szerokie kompetencje w dziedzinie działalności misyjnej.

Kongregacja ds. Duchowieństwa – zajmuje się sprawami dyscyplinarnymi, pastoralnymi i majatkowo-prawnymi dotyczącymi kleru diecezjalnego.

Kongregacja ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego – zajmuje się sprawami zakonnymi

Kongregacja ds. Wychowania Katolickiego – nadzoruje kościelne uniwersytety, instytuty naukowe, szkoły i seminaria.

W ramach Kurii Rzymskiej działają następujące trybunały:

- Penitencjaria Apostolska – kompetentna w dziedzinie odpustów

- Najwyższy Trybunał Sygnatury Apostolskiej sąd kasacyjny

- Trybunał Roty Rzymskiej – jako najwyższy sąd apelacyjny w sprawach karnych i cywilnych (m.in. prowadzi sprawy o uznanie małżeństw za nieważne)
3) Kolegium Biskupów – kolegialny organ biorący udział w sprawowaniu władzy pasterskiej, znalazł widzialny wyraz w momencie utworzenia przez papieża Pawła VI w roku 1965 Synodu Biskupów. W skład Synodu wchodzi ok. 200 przedstawicieli episkopatu światowego, z których cześć pochodzi z urzędu, część zaś z wyboru. Synod zbiera się z reguły co dwa lata, jego zebrania generalne mogą mieć charakter zwyczajny lub nadzwyczajny.

Zadaniem Synodu biskupów jest rozpatrywanie przedstawionych mu spraw i wysuwanie wniosków, nie zaś ich rozstrzyganie i wydawanie dekretów. Dotychczasowe synody zajmowały się ważnymi kwestiami ogólnokościelnymi, jak ewangelizacja i katechizacja współczesnego świata.


4) Biskup i Biskupstwo (diecezja)
Biskup, jako członek kolegium biskupów, uczestniczy w sprawowaniu najwyższej władzy w Kościele. Urząd ten powierza mu papież albo przez bezpośrednią nominację albo przez zatwierdzenie wyboru dokonanego zgodnie z prawem.

Biskupowi diecezjalnemu w sprawowaniu posługi pasterskiej pomagają: biskupi pomocniczy, wikariusze biskupi i – niekiedy – biskup-koadiutor. Do tego dochodzi sztab urzędników kurii diecezjalnej, który zajmuje się bieżącymi sprawami administracyjnymi i orzecznictwem sądowym.

Administracją diecezjalną kieruje wikariusz diecezjalny, władzą sądową – wikariusz sądowy zwany oficjałem; obaj podlegają bezpośrednio biskupowi ordynariuszowi.

Poza tym biskup ma do dyspozycji następujące organy doradcze: Radę ds. Ekonomicznych, Radę Kapłańską, Kapitułę Kanoników, Radę Duszpasterską, a przede wszystkim Synod Diecezjalny (zebranie wybranych kapłanów oraz innych wiernych Kościoła partykularnego, którzy dla dobra całej wspólnoty świadczą pomoc biskupowi diecezjalnemu).



Biskupstwo (diecezja) jako człon organu kościelnego reprezentuje cały Kościół. Większą jednostką, obejmującą kilka diecezji, jest prowincja kościelna. Na jej czele stoi arcybiskup-metropolota, który czuwa nad właściwym zachowywaniem wiary oraz dyscypliny kościelnej, dokonuje kanonicznej wizytacji (za aprobatą Stolicy Apostolskiej) i – w miarę potrzeby – wyznacza administratora diecezji. Metropolita nie ma w swojej prowincji żadnych uprawnień ustawodawczych.

5) Episkopat
Sobór Watykański II polecił tworzyć krajowe lub narodowe Konferencje Episkopatów wszędzie tam, gdzie jeszcze nie istniały. W ten sposób dzięki wymianie wiedzy i doświadczenia oraz wzajemnego udzielania sobie rad, zaistnieje święte zespolenie sił dla wspólnego dobra Kościołów. Zadania i zasady działania Konferencji Episkopatu ujęte są w statucie. Dla lepszej realizacji celów powołuje się Radę Główną, Sekretariat i komisje.

Naczelnym organem, który wraz z papieżem kieruje Kościołem Rzymskokatolickim w Polsce, jest Konferencja Episkopatu Polski. Tworzą ją wszyscy arcybiskupi-metropolici, biskupi diecezjalni oraz ich biskupi pomocniczy. Razem wszystkich czynnych biskupów w Polsce jest ponad 100.

Do połowy lat dziewięćdziesiątych XX w. Przewodniczącym Konferencji Episkopatu (KE) był z urzędu prymas Polski. Nowy statut, uchwalony w 1996r., przewiduje demokratyczne wybory na to stanowisko. Od 2004 roku przewodniczącym KE jest przedstawiciel Ziemi Podkarpackiej, Metropolita Przemyski Abp Józef Michalik, a jego zastępcą Metropolita Poznański, Abp Stanisław Gądecki.

Przewodniczącego i jego zastępcę wybiera spośród biskupów diecezjalnych Zebranie plenarne na okres pięciu lat. Funkcje te można wykonywać bez przerwy nie dłużej niż przez dwie kolejne kadencje. Przewodniczący:

• reprezentuje Konferencję na zewnątrz;

• zwołuje Zebranie plenarne i Radę stałą oraz im przewodniczy;

• zaprasza na Zebrania Konferencji inne osoby, po wysłuchaniu Prezydium; - przesyła sprawozdanie z Zebrań plenarnych i dokumenty Konferencji do Stolicy Apostolskiej, za pośrednictwem Nuncjatury Apostolskiej.

Organami zwierzchnimi są: 3-osobowe Prezydium (przewodniczący KE, jego zastępca i sekretarz generalny) i 11-osobowa Rada Stała.

Radę stałą tworzą: przewodniczący Konferencji, jego zastępca, sekretarz generalny oraz ośmiu biskupów diecezjalnych, wybranych przez Zebranie plenarne. Rada przygotowuje sprawy na Zebranie plenarne; czuwa nad wykonaniem decyzji Konferencji; koordynuje prace Komisji.

Przy Konferencji Episkopatu Polski działają różne komisje (m.in. Komisja nauki wiary, wychowania katolickiego, duszpasterstwa, charytatywna), rady (m.in. Rada ds. rodziny, ds. społecznych, ds. ekumenizmu, ds. dialogu religijnego, ds. środków społecznego przekazu) i zespoły.


Bullą Totus tuus Poloniiae Populus z 25 marca 1992 r. papież Jan Paweł II ustanowił 13 nowych diecezji w Polsce, zniósł przy tym unię personalną łączącą archidiecezję gnieźnieńską z archidiecezją warszawską.

Kościół w Polsce dzieli się obecnie na 14 metropolii, 39 diecezji rzymskokatolickich, dwie diecezje bizantyjsko-ukraińskie (greckokatolickie) i ordynariat polowy.
V. Stolica Apostolska a Państwo Watykańskie (Stato della Citta del Vaticano- SCV) - krótkie rozważania na podłożu prawnomiędzynarodowym.
Relacje pomiędzy Stolicą. Apostolską a SCV są bardzo złożone i nie będę tutaj przedstawiał koncepcji monistycznych czy dualistycznych, ponieważ jest to zbędne. Jednak należy podkreślić, że papież występuje w dwóch rolach – jako Głowa Kościoła (suwerenność duchowa) i jako Suweren państwa (suwerenność doczesna).

Kościół Rzymskokatolicki jest jedyną wspólnota religijną na świecie, której przysługuje aktywne i bierne prawo dyplomatyczne. Stolica Apostolska


(uosabiająca ten Kościół) uznawana jest za suwerenny podmiot prawa międzynarodowego, który:

• w sposób równouprawniony zawiera międzynarodowe układy o wzajemnych stosunkach miedzy Kościołem Rzymskokatolickim a poszczególnymi państwami czy innymi uczestnikami stos. międzynarodowych  np. org. miedynarodowymi

• posiada prawo legacji

- czynne – stałe korzystanie z prawa do zakładania poselstw, na mocy, którego przedstawiciele dyplomatyczni Stolicy Apostolskiej mogli wykonywać swoją jurysdykcję także po upadku państwa Kościelnego,

- bierne – np. po aneksji Państwa Kościelnego przez Dom Sabaudzki ambasadorowie i ministrowie wielu państw byli nieprzerwanie akredytowani przy Stolicy Apostolskiej
Stolica Apostolska jako podmiot prawa międzynarodowego istnieje niezależnie od Państwa Watykańskiego utworzonego na mocy układy politycznego z Włochami w 1929 roku.

Państwo Miasto Watykan jest teokratyczną, absolutną monarchią elekcyjną typu patrymonialnego. Funkcje kolegium elektorów sprawuje Kolegium Kardynalskie zbierające się na konklawe celem dokonania wyboru Biskupa Rzymskiego.

Ustrój SCV określa Ustawa Zasadnicza SCV (Legge fondamentale dello Stato della Citta del Vaticano) z 22 lutego 2002 roku. Suwerenem – Głową SCV jest papież, który skupia w swym ręku pełnię władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Podczas wakatu (sede vacante), wszelka władza cywilna papieża dotycząca zarządu Państwem spoczywa na Kolegium Kardynalskim.
VI. Katolickie Kościoły Wschodnie
Społeczności te powstały w wyniku dążenia Rzymu do przywrócenia zerwanej więzi z Kościołami prawosławnymi oraz orientalnymi Kościołami narodowymi.

Kościoły unickie zachowały swój język kościelny, życie kultowe, ustrój kościelny i specyfikę kościelno-prawną. Jednocześnie uznały papieża za zwierzchnika Kościoła powszechnego oraz odrzuciły to wszystko, co nie da się pogodzić z zasadami wiary katolickiej.

Zwierzchnicy Kościołów unickich (przeważnie w randze patriarchów, u Ukraińców – arcybiskup większy) wybierani są w zgodzie z dawną tradycją kościelną i zatwierdzani przez Stolicę Apostolską.

Dążenia unijne pojawiły się już w XI w. w okresie wypraw krzyżowych. Jako pierwsi podporządkowali się Rzymowi maronici libańscy (1181).

W wyniku wielowiekowej działalności Rzymu pojawiło się kilkanaście Kościołów unickich, praktykujących pięć rytów liturgicznych (w wielkim skrócie):



1. Ryt bizantyjski

- Ukraiński Kościół Katolicki (Unia Brzeska z 1596r.) Obecnie ok. 5 mln wiernych,

- Unia Użohorodzka z 1646 r.; ok. 1 mln. wiernych,

- Unia w Chorwacji z 1611r.; 1,5 mln. wiernych,

- rok 1860 Kościoły unickie Bułgarii, Grecji, Albanii,

- Kościół melkitów od 1724r.; ok. 1,1 mln. wiernych

2. Ryt aleksandryjski

- Kościół Koptyjski w Egipcie od 1761r.; obecnie 200 tys. wiernych z Egiptu, Kanady, Libanu, USA.

- Kościół etiopski; 150 tys. wiernych,

3. Ryt antiocheński (zachodniosyryjski)

- Kościół Syryjski; od 1774r. patriarchat Syryjsko-Katolicki Antiochii z siedzibą w Bejrucie; ok. 110 tys. wiernych,

- Kościół Maronici, gł Liban; 3,3 mln. wiernych,

- Unicki Kościół Syryjsko-Malankarski w Indiach; ok. 320 tys. wiernych.



4. Ryt chaldejski (wschodniosyryjski)

- Kościół Chaldejski od 1681r., Bliski Wschód ok. 320 tys. wiernych,

- Kościół Syryjsko-Malabarski, unia z 1599 i 1661 r.; Indie, państwa Zatoki Perskiej, ok. 2 mln. wiernych.

5. Ryt ormiański

- Kościół Ormiański – już w pierwszej połowie XBVII w. na południowo-wschodnich terenach RP podejmowano próby zawarcia unii kościelnej z wyznawcami Kościoła Ormiańskiego. Wg danych z 2000r. posługę duszpasterską wśród rozproszonych Ormian-unitów sprawuje w trzech ośrodkach (Gdańsk, Gliwice, Kraków) dwóch duchownych. Liczbę wiernych w Polsce ocenia się na ok. 5,5 tys.

Na świecie Ormianie-unici, których jest ok. 300 tys., zamieszkują różne państwa Bliskiego Wschodu, Włochy, Austrię, Grecję, Rumunię, USA i Kanadę.

VII. Katolicyzm w świecie i w Polsce – ujęcie statystyczne
Kościół Rzymskokatolicki jest najliczniejszą społecznością chrześcijańską na świecie.

Według danych z 2001 roku katolicy stanowią 17,3% ludności świata (czyli ok. 1 mld 50mln)

Najwięcej katolików żyje w Ameryce Północnej i Południowej – 49,9%, w Europie tylko 26,7%, w Afryce 12,4%, Azji – 10,7% a w Oceanii zaledwie – 0,8%.

W Polsce 95% społeczeństwa należy do Kościoła Rzymskokatolickiego.








©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna