Krąg podmiotów uprawnionych do zaskarżania postanowień… artykułY



Pobieranie 147.77 Kb.
Strona1/8
Data04.05.2016
Rozmiar147.77 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

Krąg podmiotów uprawnionych do zaskarżania postanowień…

ARTYKUŁY

Ryszard A. Stefański

Krąg podmiotów uprawnionych do zaskarżania postanowień o zaniechaniu ścigania karnego w świetle nowych uregulowań

Streszczenie

Przedmiotem artykułu są zmiany w zakresie podmiotów uprawnionych do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego, wprowadzone ustawą z dnia 22 marca 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego. Autor omawia nowo określone podmioty, mianowicie osobę, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, jeżeli wskutek przestępstwa doszło do naruszenia jej praw (art. 306 § 1 pkt 3 k.p.k.), instytucję państwową lub samorządową, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie (art. 306 § 1a pkt 2 k.p.k.), oraz osobę, która złożyła zawiadomienie o enumeratywnie wymienione przestępstwo, jeżeli postępowanie karne wszczęto w wyniku jej zawiadomienia, a wskutek tego przestępstwa doszło do naruszenia jej praw (art. 306 § 1a pkt 3 k.p.k.). Analizuje warunki, które muszą spełnić ww. podmioty, by uzyskać to uprawnienie, i dokonuje ich wykładni.

I. Wprowadzenie

Ustawą z dnia 22 marca 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego1 poszerzono krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego.

Dodatkowo uprawnienie do zaskarżania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego zostało przyznane osobie, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, pod warunkiem, że wskutek przestępstwa doszło do naruszenia jej praw (art. 306 § 1 pkt 3 k.p.k.), a do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu dochodzenia lub śledztwa – instytucji państwowej lub samorządowej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie (art. 306 § 1a pkt 2 k.p.k.), oraz osobie, która złożyła zawiadomienie o enumeratywnie wymienione przestępstwa, jeżeli postępowanie karne wszczęto w wyniku jej zawiadomienia, a wskutek tego przestępstwa doszło do naruszenia jej praw (art. 306 § 1a pkt 3 k.p.k.).

Celem tych zmian – jak zaznaczono w uzasadnieniu projektu tej ustawy – jest umożliwienie zaskarżenia postanowień o zaniechaniu ścigania osobom zawiadamiającym o przestępstwie, które nie mają statusu pokrzywdzonego, a są bezpośrednio zainteresowane wszczęciem i prowadzeniem postępowania karnego, gdyż przestępstwo narusza ich prawa, a także osobom, które mogłyby zostać uznane za pokrzywdzonych w toku dalszych podjętych już w postępowaniu czynności2. W ten sposób rozszerzeniu uległy prawa osób, które nie są pokrzywdzonymi, ale złożyły zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, zaś ich prawa zostały naruszone.

Wprawdzie art. 306 k.p.k. dotyczy postanowień o odmowie wszczęcia lub umorzeniu śledztwa, lecz – zgodnie z art. 325a § 2 k.p.k. – ma zastosowanie także do takich postanowień dotyczących dochodzenia.

Propozycję poszerzenia kręgu podmiotów uprawnionych do zaskarżania postanowień o zaniechaniu ścigania zawierał wcześniej poselski projekt ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego3, który przyznawał takie prawa osobom zawiadamiającym o przestępstwie. Według proponowanego art. 306 § 1a k.p.k.: „W sprawach o przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 222–231 kodeksu karnego, w sprawach o przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, o których mowa w art. 270–277 k.k., w sprawach przeciwko mieniu, o których mowa w art. 278–295 k.k., oraz w sprawach o przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, o których mowa w art. 296–309 k.k., prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa lub jego umorzenie przysługuje także osobom, które przestępstwo ujawniły lub wystąpiły o wszczęcie postępowania”. Nie stał się jednak obowiązującym prawem, lecz jego treść została częściowo przejęta do obecnego art. 306 k.p.k.

W toku prac legislacyjnych podnoszono, że prawa osób niebędących stronami w dostateczny sposób zabezpiecza art. 302 k.p.k.4. Podkreślano, że „zrezygnowanie z założenia, że jedynie pokrzywdzony i instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna może dokonywać powyższych czynności i przyznanie tego uprawnienia również osobie składającej zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, której prawa zostały jedynie pośrednio naruszone, może prowadzić do instrumentalnego traktowania organów postępowania przez osoby składające zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa”5. Jest to stanowisko niesłuszne, gdyż brak wyraźnego przyznania prawa do zaskarżania postanowień o zaniechaniu ścigania osobom, które złożyły zawiadomienie o przestępstwie, w istotny sposób uniemożliwiało im dochodzenie niekiedy naruszonych praw.

II. Podmioty uprawnione do zaskarżenia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego

Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego – na podstawie art. 306 § 1 k.p.k. – zażalenie przysługuje: 1) pokrzywdzonemu, 2) instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, 3) osobie, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, jeżeli wskutek przestępstwa doszło do naruszenia jej praw. W dotychczasowym stanie prawnym uprawnienie to posiadał pokrzywdzony oraz instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie. Novum jest przyznanie tego uprawnienia osobie, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, z tym, że tylko wówczas, gdy wskutek przestępstwa doszło do naruszenia jej praw (art. 306 § 1 pkt 3 k.p.k.). W toku procesu legislacyjnego pozytywnie oceniono propozycję przyznania każdemu podmiotowi, który złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa prawa do zaskarżenia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego6.

  1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna