Literatura najstarsza-przed Heian



Pobieranie 61.39 Kb.
Data05.05.2016
Rozmiar61.39 Kb.
Literatura Japonii

  1. Literatura najstarsza-przed Heian

  • zabytki przedpiśmienne (zachowane w Kojiki, Nihongi, Fudoki, Manyōshū,Kinkafu)

  • poezja:

  • KAYŌ –pieśni najczęściej śpiewane podczas obrzędów religijnych, rodzaje:

  • Kagura uta- charakter ceremonialny, wykonywane w obecności bóstw, mają określone metrum,

  • Saibara- pieśni poganiaczy koni,

  • Fūzoku- ludowe,

  • Shōmyō- śpiew kapłanów po chińsku

  • WAKA- pieśń japońska (omówiona przy mayōshū)

  • KANSHI- poezja w języku chińskim wg chińskich wzorów (KAIFUUSOU-751r)

  • proza:

  • norito- shintoistyczne teksty rytualne, rodzaj modlitw, zaklęć, reprezentują najstarszą zachowaną warstwę j.jap, zachowane w „Przepisy ery Engi” (Engishiki)

  • senmyō- reskrypty cesarskie w j.jap, zapisywane znakami chińskimi w formie znaczeniowej, czytane po japońsku z końcówkami japońskimi (senmyōgaki), zachowane w SHINNIHONGI

  • fūdoki- opisy ziem i obyczajów, opisy ziem, ich cech naturalnych i kulturowych, zawierają pieśni kayō i opowieści set suwa, raporty o zasobności ziem i pochodzeniu nazw, sporządzone przez urzędy na zlecenie administracji centralnej, zachowane : Izumo fūdoki (całe), w częściach: Harima, Hizen,Hitachi, Bungo

  • set suwa- opowieści, legendy, opowiadania, najstarsze w Fūdoki, pierwszy zbiór : Nihon-ryō-iki

  • shinwa- mity- o stworzeniu świata, Japonii (Izunami i Izunagi), początki obrzedów, o bogach, bohaterach (Kojiki i Nihongi)

  • densetsu-legendy , charakter oficjalny, państwotwórczy (o legendarnym 1-wszym cesarzu Jimmu, o walecznym Yamato Takeru)

  • Kiki: Kojiki i Nihongi

Kojiki (Księga dawnych wydarzeń)

  • spisane w 712 roku

  • zespół pod redakcją Ō-no Yasumaro

  • na rozkaz cesarzowej Genmei

  • cesarz Temmu kazał Hieda no Are (kobieta?) zapamiętać genealogię rodu cesarskiego

  • dzieło miało stanowić oficjalną historię Japonii

  • zbiór mitów, legend, pieśni, genealogi, semihistorycznych i historycznych zapisków

  • składa się z trzech zwojów:

  • pierwszy zwój opisuje proces rozdzielenia nieba i ziemi, stworzenia Japonii(Izunami i Izunagi) oraz zesłanie boskiego wnuka na ziemię;

  • drugi zwój to dzieje legendarnego, pierwszego cesarza Japonii (Jimmu) i opis panowania piętnastu kolejnych władców, do cesarza Ōjina;

  • trzeci zwój to dzieje osiemnastu kolejnych władców, od cesarza Nintoku, kończące się na cesarzowej Suiko (593-628).

Nihon shoki (Kronika japońska) Nihongi, Nihon shoki

  • kompilowane dzieło historiograficzne

  • ukończone w 720.

  • Wykorzystano w nim liczne, wcześniejsze źródła: kroniki rodów arystokratycznych z dworem cesarskim na czele i ustne przekazy ludowe, pamiętniki indywidualne, kroniki koreańskie. Opisano wierzenia i zwyczaje lokalne. Udokumentowano kontakty z Chinami i Koreą. Powołano się na listy, notatki i inne kroniki, także dzieła chińskie i koreańskie.

  • W 31 zwojach ujęto japońską mitologię(zwoje 1-13), historię rodu cesarskiego począwszy od Jimmu na cesarzowej Jitō skończywszy(14-30).

  • Wzór- kroniki chińskie

  • pierwsza z 6 oficjalnych kronik japońskich

Man'yōshū (Dziesięć tysięcy liści),

  • Rok ok.759

  • Najstarsza antologia poezji japońskiej

  • 20 ksiąg

  • 4516 poematów : 265 chōka, 62 sedōka,4 wiersze chińskie, reszta – tanka

  • Poeci: Nukata no Ōkimi (ok.660-690)

Kakinomoto no Hitomaro (VIIw)

Ōtomo no Tabito (665-731)

Yamanoe no Okura (660-?733)

Ōtomo no Yakamochi (?-785)

Dla późniejszych poetów stała się wzorem formy poezji zwanej tanka


  1. Okres Heian -rozwój literatury:

Cechy okresu Heian:

  • Powstanie sylabariusza kana→ rozwój literatury w języku japońskim, rozwój literatury kobiecej

  • Szczytowy okres rozwoju literatury dworskiej

  • Powstanie nowych form prozatorskich: nikki, monogatari, zuihitsu

  • Zawężenie form poetyckich do tanka, szczytowy rozwój tego gatunku

POEZJA:

  • Kokinshu (905) =Kokinwakashu – „Zbiór pieśni dawnych i dzisiejszych”

  • Pierwsza cesarska antologia poezji

  • napisana po japońsku

  • Redaktor: Ki no Tsurayuki

  • Data powstania: początek Xw.

  • Wstęp autorstwa Ki no Tsurayuki w języku japońskim (Kanajo- pierwsza japońska krytyka literacka- do XIX wieku uznawano, że poezji nie wolno używać słownictwa spoza Kokinshu. Zapoczątkowała trend na zastępowanie poezji chińskiej rodzimą (przedmowa była niemal wyłącznie w kanie)

  • AUTORZY:
    a) Ki-no Tomonori

b) Ki no Tsurayuki

c)Dama Ise

d)Minamoto-no Shitago

e) Izumi Shikibu

f)Ono-no Komachi

g)mnich Henjō,

h)Arihara no Narihira,

i)mnich Kisen



PROZA

powstały najstarsze formy powieściowe świata:



  • nikki (pamiętniki) Cechy:pisane w kanie, prywatny, intymny ton, obecność poezji

  1. Murasaki Shikibu nikki (紫 式部日記) (Dziennik Murasaki Shikibu, 1008-1010)

  2. Tosa Nikki 土佐日記 Ki no Tsurayuki 943r.

  3. Kagero Nikki-Dziennik chwil ulotnych,974

  4. Makura-no sōshi

  5. Izumi Shikibu nikki (Dziennik Izumi Shikibu)

  6. Sarashina nikki (Dziennik z Sarashiny, 1059-1062).

  • zuihitsu-szkice: Sei Shōnagon - Makura-no sōshi (Notatnik osobisty) Poetyckie katalogi Sei Shōnagon- obszerny, luźny zbiorem krótkich historyjek, szkiców, anegdot i spostrzeżeń. Dzieło należy do najwybitniejszych osiągnięć literatury japońskiej.

  • monogatari (opowieści)

  • Opowieść o zbieraczu bambusu (Taketori-monogatari), między 895 a 922) –historia zbieracza bambusa, który sam bezdzietny znalazł w bambusowej łodydze i wychował dziewczynkę- opowieść znana obecnie jako Kasuya-hime

  • Ise Monogatari- dzieło przypisuje się Ariwarze-no Narihirze. Jest to zbiór ponad ok. 125 krótkich historii.

  • Ochitsukubo Monogatari- japoński Kopciuszek

  • Konjaku Monogatari-ok. 1000 różnych setsuwa, 31 ksiąg, prosty język

  • Genji monogatari- Murasaki Shikibu(ok.978 –od.1031.Genji został napisany dla kobiet z japońskiej arystokracji. Opisuje życie na dworze okresu Heian w czasie jego największego rozkwitu, za czasów Fujiwary no Michinagi. Ma wiele cech współczesnej powieści:

  • głównego bohatera,

  • wiele ważnych i mniej znaczących postaci, obdarzonych indywidualnymi cechami charakteru, borykającymi się z problemami moralnymi, religijnymi, filozoficznymi (osamotnienie, pragnienia)

  • ciąg zdarzeń rozwijających się wokół życia głównego bohatera i poza nim.

  • zachowanie pełnej konsekwencji i spójności opisu oraz wątków, i to pomimo ponad 400 postaci występujących w utworze. Na przykład wszyscy bohaterowie starzeją się we właściwym tempie i zachowana jest spójność szczegółów dotyczących feudalnych zależności

  • 54 księgi

  • ok.400 postaci

  • opisuje okres ok.70 lat

Literatura okresu Heian charakteryzuje się ideą MONO NO AWARE- poczucie połączenia z naturą i wszystkimi rzeczami

  1. Średniowiecze 中世(Kamakura, Muromachi, Azuchi Momoyama)

  • SHINKOKINSHū (Shinkokinshu, w skrócie) - „Nowy zbiór Starożytnej i Nowożytnej (Japońskiej Poezji)”,1205r., jest VIII-ą cesarską antologią waka, i przypuszczalnie jest drugim zbiorem w sensie jakości po Kokinshu. Została zainicjowana przez cesarza Go-Toba (1180r.-1239r.; pan. 1183 -1198) . W pracy nad jej kształtem wzięło udział kilka osób spośród których Fujiwara no Teika jest najbardziej znany. Najbardziej znani autorzy: Saigyō, Fujiwara no Teika, Fujiwra no Shunzei, Minamoto no Sanetomo

  • Hyakunin isshu百人一首、cykl 100 pieśni waka, za twórcę uważa się Fujiwara no Teika

  • renga- pieśń wiązana. Za twórców renga uważa się Nijō Yoshimoto i Gusaia (Zbiór z Tsukuba). Na fali renga powstaje haikai renga (humor, erotyka, kolokwialny język, dużo parodii, pastisze na znane osoby), do rangi sztuki haikai renga przywrócił Matsuo Bashō.

  • PROZA:

  1. Kikōbun – zapiski z podróży

  2. Setsuwa – powstaje wiele takich zbiorów, najpopularniejszy „Pokłosie z Uji”,

  3. Otogizōshi – zeszyty z krótkimi opowiadaniami

  4. Sōan bungaku, literatura pustelników ,np.: Hōjōki方丈記(zapiski z szałasu) Kamo no Chōmei, Tsurezuregusa つれずれ草(Szkice z wolnych chwil) Yoshida Kenkō

  5. Piśmiennictwo buddyjskie, traktaty, listy, pisma założycieli sekt, potem także zbiory setsuwa. pisane w kanamajiri(znaki chińskie czytane po japońsku), tak aby dotrzeć do prostego odbiorcy

  6. Gunki – mono- rodzaj monogatari, w okresie wojen, kształtowania się rzadów wojskowych shogunatu, to właśnie wojna i opowieści wojenne stały się głównym tematem monogatari,

  1. Heike monogatari-epos wojenny w 12 księgach, obejmuje lata 1131-1221Wojna między rodami Taira i Minamoto.Charakterystyczne cechy HM:

  • nastrój przygnębienia i samotności- paraboliczna opowieść o nietrwałości ludzkiego życia, „cokolwiek rozkwita niezawodnie sczeźnie”

  • przeświadczenie, o zapłacie za czyny

  • epizodyczność (wydarzenia często nie powiązane ze sobą- opowiadano określone części?, zebranie różnych wersji opowiadanych przez różnych opowiadaczy?)

  • żywe dialogi, toczone językiem potocznym

  1. Taiheiki- opowieść wojenna w 40 księgach, o wojnie

  2. Giheiki- opowieść wojenna, formą zbliża się do setsuwa, opowiada o życiu Minamoto no Yoshitsune i jego sługi Benkeia

4. Kinsei bungaku 近世文学 nowożytność

Teatr:


- zasłynął szczególnie Chikamatsu Monzaemon (1653-1725), twórca obyczajowych tragedii oraz dramatów historycznych dla teatru kabuki, jak również lalkowego bunraku.

Poezja


  1. Haikai no renga

  2. Haiku- Matsuo Bashō. Najbardziej znane utwory MB:

  • Oku no hosomichi (ścieżkami północy)

  • Zapiski z podróży do Kashimy

  • Zapiski z podróży do Sarasimy

  • Z podróżnj sakwy

Do pozostałych mistrzów gatunku należą: Yosa Buson (1716-1784) i Kobayashi Issa (1763-1828).

Cechy poetyki MB:



  • inspiracja myślą etyczną zen

  • dążenie do duchowego zespolenia z naturą

  • spontaniczność i pomysłowość

  • surowe piękno (wabi)

  • nastrój spokojnej kontemplacji (sabi)

  • przywiązanie do tradycji

Cechy Haikai= Haiku

  • układ 575

  • kigo- słowo określające porę roku

  • kireji- słowo ucinające

Proza

  1. Ihara Saikaku (1642-1692), tworzył literaturę mieszczańską, popularne opowieści satyryczne traktujące o czarnych charakterach z ukiyo czyli Przepływającego świata. Pisał o życiu mieszczan, o dzielnicach rozrywki, kurtyzanach, geiszach, uciechach cielesnych. Jego twórczość to pochwała nowej, żywej kultury, która odrzuciła średniowieczny smutek i dydaktyzm. Najbardziej popularne utwory:

  • „Koshoku ichidai otoko” Mężczyzna, który żył dla miłości

  • „Koshoku gonin onna” Pięć kobiet, które żyły dla miłości

  • „Koshoku ichidai onna” Kobieta, która żyła dla miłości

  1. literatura popularna i dydaktyczna

  • kanazōshi- pisane w kanie zeszyty o różnej treści, charakteryzujące się prostym językiem i treścią,

  • sekkyō-bushi- śpiewane opowieści przy akompaniamencie samisenu, treścią przeważnie były kazania buddyjskie podane w prostej przystępnej wersji

  • yomi-hon - książki do czytania; treść ważniejsza od ładnych obrazków , spójna narracja, elegancki język, zasada: pochwała dobra, ganienie zła:

  • kusazōshi – zeszyty różne, popularne, zazwyczaj krótkie, ilustrowane

  • gōkan - nazwa wiąże się z formatem tych książek; 5-6 kartek złączonych razem; ilustrowane; kierowane do kobiet

  • kokkeibon – humorystyczne

  • sharebon – o dzielnicach rozrywki i kurtyzanach, popularyzowały ideał mieszczanina

  • ninjōbon - ksiązki o namiętnościach ludzkich, romansach, zazwyczaj z happy-endem

5.Współczesność:

  1. do II wojny światowej

Otwarcie się Japonii na świat w okresie Meiji, wywarło wpływ również na literaturę, która czerpała zachodnie wzorce.

Literatura rozwijała się w różnych kierunkach



  1. GESAKU- lit. rozrywkowa, kontynująca wzorce z okresu Edo, np.: Kanagaki Robun „Aguranabe”(Gulasz)

  2. lit. w języku chińskim, np.: Saigō Takamori, poematy w j.chińskim

  3. tłumaczenia lit. europejskiej na j.jap, np.;bajki Ezopa, Robinson Cruzoe

  4. KEIMYŌ BUNGAKU- lit.oświecona, starająca się przenieść na japoński grunt wzorce europejskie. Powstaje nurt nawołujący do odejścia od języka literackiego i stworzenie jednego języka, którym będzie się i pisać i mówić. W tym nurcie zostaje napisana pierwsza japońska powieść: „UKI GUMO” Futabatei Shimei

  5. Romantyzm- 1889-1904:

  • Izumi Kyōka

  • Mori Ōgai (1862-1922), np.: Maihime

  1. Naturalizm

    • Tayama Katai

  • Shimazaki Tōson

  1. SHISHŌSETSU- powieść o sobie, cechy:

  • pisana w 1 lub 3 osobie

  • bohater-narrator decyduje o języku, stylu, ideałach, wartościach

  • zawężenie przedmiotu opisu do spraw prywatnych, drobnych, banalnych

  • obnażanie własnej duszy

  • szczegóły codziennego życia

  • brak wyrazistej fabuły

  • w całość spaja autorski punkt widzenia

  • melancholia

  • np.: „Futon” (Kołdra) Tayama Katai

  1. Stowarzyszenie białej wierzby- przeciwnicy naturalizmu, piszący o wielkich ideach, wielkich ludziach, nawiązujący do Tołstoja, cechy: estetyzacja zjawisk, zainteresowanie religią, nie pokazywanie zła, brudu, biedy, Twórcy: SHIGA NAOYA, ARISHIMA TAKEO

  2. lit. proletariacka

  3. modernizm- literatura jako środek poszukiwania prawdy, literatura ma działać na rzecz ratowania kraju

    1. szkoła czynu- Funabashi Seiichi

    2. neopsychologizm (inspiracja surrealizmem, strumień świadomości jako najlepsza metoda przedstawienia ukrytej, ludziej psychiki- Itō Sei, Hori Tatsuo

    3. Szkoła Nowej Sztuki – Ibuse Masaji (przeciw literaturze przesyconej ideologią)

    4. neosensualizm (skupia się na odbiorze świata za pomocą emocji, bez estetyzowania, intelektualizowania), np.: Yasunari Kawabata(1899-1973) (Głos Góry, Kraina śniegu, Śpięce piękności, Tysiąc żurawi, Tancerka z Izu). Nagroda Nobla w dziedzinie literatury w 1968r.

  1. NATSUME SŌSEKI(1867-1916) - twórca nowoczesnej powieści japońskiej, należał do różnych nurtów, pisał utwory obyczajowe, psychologiczne: Jestem kotem, Sprawa osobista, Meian

  2. NAGAI KAFū(1879-1959) - należał do szkoły estetów

  3. AKUTAGAWA RYūNOSUKE (1892-1927)- ojciec krótki historii japońskich, rozczarowany modernizacją, nawiązywał do historii i legend z przeszłości, fantazję łączył z rzeczywistością. Twórczość: Kappy, Rashōmon, W gąszczu (z połączenia tych dwóch powstał film „Rashōmon”) ,Hana. Popełnił samobójstwo.

  4. Tanizaki Jun'ichirō (1886-1965) jeden z trzech największych japońskich pisarzy współczesnych (obok Kawabaty i Natsume). W swej twórczości, naznaczonej piętnem pogoni za anormalnymi przyjemnościami, zajmuje się tym, co dla innych jest żenujące i niegodne opisu. Był autorem tłumaczenia klasycznej ”Opowieści o księciu Genji”. Utwory: Dziennik szalonego starca, Niektórzy wolą pokrzywy, Pochwala cienia.

  1. po II wojnie światowej

Reakcja na wojnę:

        1. Genbaku bungaku- lit. japońska, której tematem są amerykańskie bombardowania atomowe, np.: Ibuse Masuji„Czarny deszcz”, Ōe Kenzaburō „Hiroshima noto”

        2. buraiha- dekadentyzm i nieakceptowanie zasad współżycia, wyobcowanie, opisy haosu , moralnej degradacji i degeneracji, np.: Sakaguchi Ando „Daraku”

        3. lit. wojenna- opisy wojny i odpowiedzialności za nią, np.: Takeyama Michio „Biruma no tategoto”Do najwybitniejszych pisarzy powojennych należą:

  1. Mishima Yukio (1925-1970) (Morze płodności, Złota pagoda, Pawie, Dom Kyōko, Umiłowanie ojczyzny)

  2. Osamu Dazai „Zmierzch”

  3. Kōbō Abe (1924-1993) (Czwarta epoka, Kobieta z wydm, Schadzka),

  4. Shūsaku Endō (1923-1996) (Samura, Milczenie, Głęboka rzeka),

  5. Haruki Murakami (ur. 1949) (Norweski las, Kronika ptaka nakręcacza, Po zmierzchu)

  6. Ōe Kenzaburo (1935-) (Sprawa osobista, Futbol ery Man’nen, Zerwać pąki, zabić dzieci, Hojność umarłych, Zdobycz ).Nagroda Nobla 1994r.

  7. twórczość kobieca: Tsushima Yūko,Banana Yoshimoto, Yamada Eimi

  8. Manga, a więc japoński komiks, jest dla wielu najsłynniejszym symbolem współczesnej sztuki Japonii



©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna