Litosfera – czynniki zewnętrzne kształtujace powierzchnię ziemi



Pobieranie 157.08 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar157.08 Kb.
LITOSFERA – CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE KSZTAŁTUJACE POWIERZCHNIĘ ZIEMI
1. Formy powierzchni Ziemi nieustannie przekształcane są przez procesy zewnętrzne, do których zalicza się:

- wietrzenie

- procesy krasowe

- działalność rzek

- działalność lodowców górskich i lądolodów

- działalność morza

- działalność wiatru.
2. Wietrzenie jest procesem niszczenia skał pod wpływem energii słonecznej, zmiennej temperatury powietrza, wody i organizmów żywych.

Wyróżnia się:

a) wietrzenie fizyczne – rozpad skał bez zmiany ich składu chemicznego,

b) wietrzenie chemiczne – proces prowadzący do zmiany składu chemicznego skały,

c) wietrzenie biologiczne – obejmujące mechaniczne i chemiczne oddziaływanie organizmów roślinnych i zwierzęcych na skały.
3. Produktem wietrzenia jest zwietrzelina. Przemieszczanie się zwietrzeliny w dół stoku nazywamy ruchami masowymi. (Przyczyna: grawitacja)
4. Procesy krasowe polegają na rozpuszczaniu skał węglanowych (np. wapieni, dolomitów) przez wodę zawierającą dwutlenek węgla. W efekcie krasowienia powstają formy powierzchniowe i podziemne.
5. Do form krasu powierzchniowego zaliczamy: żłobki krasowe, żebra krasowe, lejki krasowe, polja i mogoty.
6. Do form krasu podziemnego zaliczamy: jaskinie, korytarze, studnie, kominy krasowe oraz formy naciekowe: stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, draperie, i zasłony stalaktytowe.
7. Rzeki to naturalne cieki, którymi woda spływa pod wpływem siły grawitacji. Obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki nazywamy dorzeczem. Natomiast obszar, z którego rzeki spływają do jednego morza nazywamy zlewiskiem. Granicę pomiędzy dorzeczami lub zlewiskami nazywamy działem wodnym.
8. Wyróżnia się trzy rodzaje erozji rzecznej: wgłębną, wsteczną i boczną.
9. Wyróżnia się dwa rodzaje ujść rzecznych: deltowe i lejkowate.
10. Rozróżniamy dwa główne typy lodowców: górskie i kontynentalne zwane lądolodami
11. W każdym lodowcu górskim wydziela się obszar gromadzenia śniegu czyli pole firnowe, oraz obszar odpływu lodu lodowcowego, tak zwany jęzor lodowcowy.
12. Wynikiem działalności lodowców górskich są moreny, cyrki lodowcowe oraz doliny U-kształtne.
13. Wynikiem działalności lądolodu oraz wód polodowcowych są m.in. wzniesienia moreny czołowej, powierzchnia moreny dennej, sandry, ozy, pradoliny i misy jezior polodowcowych.
14. Abrazja to niszcząca działalność wód morskich, w której wyniku na wysokich brzegach powstają klify.
15. Efektem budującej działalności morza są m.in. plaża i mierzeja.
16. Wyróżnia się następujące typy wybrzeży: fiordowe, szkierowe (szerowe), riasowe, dalmatyńskie, lagunowe i zalewowe.
17. Deflacja to proces polegający na wywiewaniu przez wiatr cząstek mineralnych z powierzchni zbudowanych z luźnych skał. W wyniku deflacji powstają niecki deflacyjne.
18. Korazja to proces polegający na niszczeniu powierzchni skalnej przez uderzające w nią ziarna piasku i okruchy skalne. W wyniku korazji powstają grzyby skalne.
19. Na skutek budującej (akumulacyjnej) działalności wiatru powstają wydmy.
20. Wyróżnia się m.in. wydmy paraboliczne ( w klimatach nieco wilgotniejszych) i barchany ( na obszarach pustynnych).
21. Wyróżnia się, w zależności od materiału budującego podłoże, następujące pustynie:

- pustynia piaszczysta – erg

- pustynia żwirowa – serir

- pustynia kamienista – hamada

- pustynia ilasta – playa, takyr
ZADANIA PRAKTYCZNE
1. Podkreśl czynnik, od którego intensywność wietrzenia mrozowego zależy najbardziej:
a) wartość temperatury powietrza,

b) częstotliwość zamarzania i odmarzania wody w szczelinach,

c) ilość wody wypełniająca szczelinę skalną.
2. Uzupełnij tabelę , wpisują w odpowiednie miejsca:

a) nazwę akwenu, do którego uchodzi rzeka,

b) nazwę kontynentu, na którego obszarze rzeka płynie


Nazwa rzeki

Akwen, do którego wpływa (morze, zatoka)

Kontynent

Amazonka z Ukajali







Orinoko







Missisipi z Missouri







Nil z Kagerą







Kongo







Jangcy







Huang He







Ob z Irtyszem







Wołga







Dunaj







Ren






3. Przyporządkuj wymienionym procesom odpowiadający im opis.


A) erozja wgłębna

B) erozja boczna

C) erozja wsteczna
a) podcinanie brzegów i poszerzanie doliny rzecznej,

b) rozcinanie podłoża i pogłębianie koryta rzecznego,

c) stopniowe cofanie się brzegu wodospadu,

d) osadzanie materiału skalnego u ujścia rzeki.


4. Podkreśl te formy, które powstały w wyniku działalności lodowca górskiego:
a) sandr

b dolina V-kształtna

c) cyrk lodowcowy

d) oz


e) pradolina

f) morena czołowa


5. Uzupełnij tabelę, wpisując:
a) nazwę czynnika rzeźbotwórczego: wiatr, lodowiec, fale morskie, prądy przybrzeżne:

b) nazwę procesu rzeźbotwórczego: erozja, akumulacja, abrazja.




Forma rzeźby

Czynnik rzeźbotwórczy

Proces rzeźbotwórczy

dolina U-kształtna







mierzeja







klif







barchan







6. Przyporządkuj procesom rzeźbotwórczym formy powstałe w ich wyniku:

a) procesy krasowe A. dolina U-kształtna

b) abrazja B. morena czołowa

c) erozja lodowcowa C. klif

d) akumulacja D. dolina V-kształtna

e) erozja rzeczna E. grzyb skalny

F. jaskinia


a)..............., b) ................., c) ................., d) .................., e) ................…


7.

Fotografia przedstawia formy rzeźby powstałe w wyniku korazji.

A. Podaj nazwę widocznych na fotografii form rzeźby.

....................................................................…



B. Podaj nazwę czynnika rzeźbotwórczego, który spowodował powstanie tych form rzeźby.

.......................................................................









8. Ukształtowanie powierzchni Ziemi jest wynikiem ścierania się procesów wewnętrznych i zewnętrznych. Uzupełnij logicznie schemat dobierając określenia podane poniżej (jest ich więcej, nie wszystkie dotyczą tego schematu).

C Z Y N N I K I Z E W N Ę T R Z N E




UKSZTAŁTOWANIE POWIERZCHNI ZIEMI

C Z Y N N I K I W E W N Ę T R Z N E


Określenia do wyboru: erozja, generalizacja, kondensacja, osuwanie, ruch górotwórczy, ruch lądotwórczy, stepowienie, stratygrafia, wietrzenie, wulkanizm, krasowienie, trzęsienia ziemi.
9. Wpisz hasła w kratki poziomo i odczytaj rozwiązanie.


































Wał żwirowy tworzony przez wody polodowcowe.


































Pagórek zbudowany z piasków, mułów i iłów.




2




























Może być jeziorna lub deflacyjna.

5































Piaszczysty prawie równinny stożek napływowy




4




7







1.

2.

3.

4.

5.

Jest budowana przed czołem lodowca.



















9













Rodzaj erozji przeważający w górnym biegu rzeki.







8

























Proces podcinania brzegów morskich.







3

























Erozja typowa przy źródłach i wodospadach.
















1
















Osadzanie materiału.




1

2

3

4

5

F

7

8

9

- ....................................................................


10. Podkreśl dwa zewnętrzne procesy, które kształtują powierzchnię Ziemi.

A. Akumulacja rzeczna.

B. Ruchy górotwórcze.

C. Trzęsienia ziemi.

D. Wietrzenie.

E. Wulkanizm.


11.

Na rysunku przedstawiono dwie doliny górskie. Podaj dla każdej doliny czynnik rzeźbotwórczy, który zadecydował o jej kształcie.

Dolina V-kształtna .............................................


Dolina U- kształtna .............................................






12. Określ dla każdego rysunku (powyżej) przedstawiającego rzeźbotwórczą działalność rzek proces i formę rzeźby wybierając z podanych poniżej:

Procesy rzeźbotwórcze i formy rzeźby : erozja wsteczna, erozja wgłębna, erozja boczna , akumulacja, starorzecze, delta, dolina V-kształtna, meander.
13. Uzupełnij tabelę.


Proces rzeźbotwórczy

Czynnik rzeźbotwórczy

Forma rzeźby

abrazja













wydma




wody polodowcowe










delta

14. Przyporządkuj każdemu procesowi po jednej formie rzeźby.


1. wietrzenie fizyczne A. grzyb skalny

2. akumulacja B. jaskinia

3. korazja C. gołoborze

4. abrazja D. głaz narzutowy

E. Klif
1. …......., 2. …......, 3.........., 4 ……… .
15. Podkreśl nazwy form krasu powierzchniowego:
lejki krasowe, stalaktyty, draperie, plja, żłobi krasowe, stalagnaty
16. Wpisz znak X w odpowiednie miejsca w tabeli, tak aby nazwy form były przyporządkowane wlaściwym odcinkom biegu rzeki.


Nazwy form

Bieg górny

Bieg środkowy

Bieg dolny

ławica










dolina V-kształtna










delta










starorzecze










meander










lejek










przewaga erozji bocznej










bardzo szeroka dolina










przewaga erozji wgłębnej










akumulacja mułów i iłów










przewaga akumulacji nad erozją










17. Oceń prawdziwość zdań, zaznaczają literę P (zdanie prawdziwe) lub F (zdanie fałszywe)




Abrazja to niszcząca działalność rzeki

P

F

Mierzeja jest piaszczystym wałem , odcinającym wody zatoki od pełnego morza.

P

F

Klify powstają w wyniku akumulacyjnej działalności morza.

P

F

Wybrzeże to wąski pas na styku lądu z morzem.

P

F



18. Wśród podanych nazw rzek oznacz rzeki o ujściu lejkowatym.

Amazonka, Ganges, Loara, Łaba, Nil, Tamiza, Wisła

19. Wymień nazwy dwóch obszarów, na których współcześnie występują lądolody i dwóch, na których występują lodowce górskie.

Lądolody: ..........................................., ...............................................

Lodowce górskie: ..................................................., ..............................................


20. Wpisz w tabeli typy wybrzeży oraz oznaczenia literowe wymienionych miejsc ich występowania.

Miejsca występowania: a) wybrzeże Norwegii; b) chorwackie wybrzeże Adriatyku; c) wybrzeża archipelagu Fidżi

Opis

Typ wybrzeża

Miejsce występowania

Powstało na skutek zalania obszaru górskiego przez morze. Wyspy są równoległe do linii brzegowej.







Utworzone przez organizmy, np. koralowce.

atol




Powstały przez zatopienie wodami morskimi dolin polodowcowych.






21. Na mapie oznaczono literami kilka pustyń. Przy każdej z podanych nazw wpisz właściwą literę.



Atakama ......; Gobi ......; Kara-kum ......; Namib ......; Rub al-Chali ......; Wielka Pustynia Wiktorii ......


22. Na rysunku zaznacz i podpisz: meander, brzeg stromy, brzeg płaski oraz narysuj strzałkami nurt rzeki na całym narysowanym odcinku (załóż, że rzeka wpływa na pokazany obszar u góry rysunku).


23.Na rysunku podpisz wskazane rodzaje moren.


24. Podaj nazwę procesu wywiewania piasku i pyłu z osadów.

……………………………..............


25. Podaj nazwę procesu mechanicznego niszczenia skał przez okruchy skalne niesione przez wiatr.

……………………………..............


26. Wymień trzy cechy środowiska przyrodniczego sprzyjające wietrzeniu fizycznemu skał.

...............................................................................................................................................

...............................................................................................................................................

................................................................................................................................................


27. Wymień dwa warunki, które muszą być spełnione, aby powstał lodowiec.

..................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................


28. Skreśl błędne wyrażenia w zdaniach poniżej.

A. Wraz ze wzrostem kwasowości wody intensywność wietrzenia chemicznego wzrasta / maleje.

B. Ruchy masowe są tym intensywniejsze, im mniejsze / większe jest nachylenie stoku.

C. Erozja wgłębna rzeki jest tym mniejsza im mniejszy / większy jest spadek rzeki.

D. Im bardziej intensywne są procesy wewnętrzne, tym bardziej / mniej intensywne są procesy zewnętrzne.

E. Wybrzeża wysokie są nadbudowywane / niszczone, a niskie – nadbudowywane / niszczone.


29. Korzystając z rysunków, wykonaj polecenia.

Zaznacz i podpisz: morenę czołową, oz, pradolinę, powierzchnię moreny dennej, rynnę polodowcową, sandr.


30. Rozpoznaj przedstawione na mapach typy wybrzeży i uzupełnij tabelę.



Mapa

Typ wybrzeża

Charakterystyczna cecha wybrzeża

A







B







C







D







31. Na rysunku przedstawiono dwa typy wydm. Wpisz ich nazwy pod rysunkami i podaj – widoczne na rysunku – jedną różnicę i jedno podobieństwo między nimi.



Podobieństwo: ...........................................................................................................................

....................................................................................................................................................

Różnica: .....................................................................................................................................

....................................................................................................................................................

32. Za pomocą schematycznego rysunku przedstaw ujścia rzeki: lejkowate i deltowate.



Ujście lejkowate



Ujście deltowate



Ujście lejkowate występuje na wybrzeżach o wysokich pływach morskich. Materiał nagromadzony u ujścia przez rzekę jest transportowany wgłąb morza przez odpływ.
33. Uzupełnij opis pewnych procesów rzeźbotwórczych, wstawiając w miejscu kropek odpowiednie określenia.

Niektóre skały, np. dolomit i wapień, są rozpuszczalne. Czynnikami sprzyjającymi rozpuszczaniu są m.in. zawarty w wodzie ...................................... ...................... oraz wysoka temperatura powietrza. Ogół procesów związanych z rozpuszczaniem i wypłukiwaniem skał nazywa się ...................................................................................... . Charakterystyczne formy ..................................... to jaskinie oraz powstające w nich formy naciekowe przypominające sople (.................................................), słupy (..................................................) lub kolumny (.........................................................).
34. Uzupełnij zdanie poniżej, wstawiając typy wietrzenia: fizyczne lub chemiczne. Uzasadnij swój wybór.

W klimacie wilgotnym i gorącym wietrzenie ………………..………….. jest intensywniejsze od wietrzenia …………………………..………. .

Uzasadnienie: ………………………………………………………….………………..

35. Wpisz do tabelki miejsca występowania określonych rodzajów wybrzeży:


Typ wybrzeża

Miejsce występowania

dalmatyńskie




riasowe




zalewowe




szkierowe (szerowe)




fiordowe




lagunowe



36. Podkreśl nazwę formy rzeźby terenu powstałej w wyniku procesu deflacji


barchan, grzyb skalny, niecka deflacyjna, wydma paraboliczna
37. Uzupełnij tabelę, wpisując w odpowiednie miejsca cyfry przyporządkowane nazwom form rzeźby terenu.
1. klif, 2. dolina V-kształtna, 3. mierzeja, 4. kar, 5. wydma, 6. morena boczna, 7. delta, 8. grzyb skalny


Procesy zewnętrzne kształtujące rzeźbę terenu

Formy erozyjne

Formy akumulacyjne

Działalność rzek







Działalność lodowców górskich







Działalność morza







Działalność wiatru








©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna