Ludowy historyk



Pobieranie 141.25 Kb.
Strona4/4
Data29.04.2016
Rozmiar141.25 Kb.
1   2   3   4
fanciulli, na włoski przełożył prof. Giuseppe Caleffi (Florencja, Sansone Coen, 1843, 2 tomy, 336 i 370 str.) oraz La storia moderna raccontata ai fanciulli, opracował i przypisami opatrzył prof. Giuseppe Caleffi (Florencja, Sansone Coen, 1844, 2 tomy, 324 i 400 str.).
43 Oto wybrany przypadkowo jako próbka jego przystępnego stylu, wprowadzenie do rozdziału o cesarstwie rzymskim: „Teraz, moje dziatki, kiedy znacie dzieje republiki rzymskiej, której położył kres August, przyjmując tytuł cesarza, pragnę wam opowiedzieć o tym, co pod panowaniem następców tego księcia stało się z tą wielką potęgą, którą zawsze określano nazwą Cesarstwo Rzymskie. A jeśli macie mapę geograficzną przedstawiającą Znany świat starożytnych...” Itd. (La storia romana, tom 2, s. 5 w przekładzie z włoskiego).

44 Miałem w ręku dziesiąte wydanie owego Giannetto z Livorno, podawane jako trzydzieste trzecie wydanie włoskie, Livorno, G. Antonelli, 1851, 4 tomy, 176, 212, 192 i 184 str. Racconti morali tratti dall’istoria d’Italia zajmują dwie trzecie (s. 70-187) trzeciego i całość czwartego tomu (s. 3-182).

45 Bardzo mądrą moralność Giannetto przedstawiono w czytankach pierwszego tomu: „Wola. Pragnienia. Miłość własna. Pragnienia nieuporządkowane i namiętności. Obżarstwo. Oszczędność, skąpstwo, zabawa...” (t. I, s. 79-192).

46 Wprowadzenie nosi tytuł: „La storia d’Italia capolavoro di Don Bosco” (A. Caviglia, La storia d’Italia..., op. cit., s. IX).
47 Wprowadzenie (akapit 1) na temat „wojny poddańczej” pochodzi od Goldsmitha, wojny Spartakusa i Mitrydatesa (akapity 2 i 3) z Tettoniego. Lamé-Fleury pojawia się na scenie, by opowiedzieć o sprzysiężeniu Katyliny (akapity 4-6); Goldsmith powraca, by przedstawić portret Cezara (akapity 7 i 8); Lamé-Fleury, aby samemu zakończyć rozdział dziejami Krassusa (akapit 6), bitwą pod Farsala i jej następstwami (akapity 10-13), wreszcie zmową przeciw Cezarowi i jego zabójstwem (akapity 14-17).
48 Rozdział IV: I primi martiri, prawie w całości pochodzi od Lamé-Fleury’ego; rozdział XVIII: Regno di Costantino il Grande, prawie w całości od Bérault-Bercastela.

49 Storia d’Italia..., s. 350-364.

50 Artykuł „Cristoforo Colombo”, wyd. cyt., tom IV, s. 48-63. Jedynie opowieść o jajku Kolumba pochodzi skądinąd.

51 Portrety Metastasia i Pariniego (rozdz. XXIV, s. 449-454) pochodzą z dwu artykułów tak zatytułowanych w Giannetto (wyd. cytow., tom IV, s. 140-147).

52 Zob. rozdz. XVIII z okresu trzeciego.

53 Piękny opis abdykacji Karola Alberta po klęsce pod Nowarą, (Storia d’Italia, s. 488) pochodzi w całości od Balleydiera, jak słusznie zauważył ks. Caviglia.
54 W tej sprawie zob. F. Traniello, „Don Bosco e l’educazione giovanile...”, art. cit.., s. 84-87; oraz P. Stella, Don Bosco nella storia della religiosità cattolica, t. II, s. 64-67.

55 Storia d’Italia, s. 76; zapożyczone od Lamé-Fleury’ego.

56 Storia d’Italia, s. 288; wg Giannetto.

57 Storia d’Italia, s. 80; wg Lamé-Fleury’ego (Kornelia).

58 Storia d’Italia, s. 95.

59 Storia d’Italia, s. 40.

60 Storia d’Italia, s. 83.

61 Storia d’Italia, s. 219, 221, 222.

62 Storia d’Italia, s. 244-249.

63 Storia d’Italia, s. 27.

64 Storia d’Italia, s. 148.

65 Storia d’Italia, s. 219.

66 Storia d’Italia, s. 140.

67 Zob. powyżej, rozdz. XI, Pogrzeby na dworze królewskim.

68 Storia d’Italia, s. 300.

69 Storia d’Italia, s. 369.

70 Storia d’Italia, s. 293.

71 Storia d’Italia, s. 199.

72 Storia d’Italia, s. 522-523.

73 Storia d’Italia, s. 524.

74 Storia d’Italia, s. 525.

75 Storia d’Italia, s. 225-227. Tutaj ksiądz Bosko szedł zresztą za Bérault-Barcastelem, wyd. cytow., t. X, § 274-276.

76 Storia d’Italia, s. 370.

77 Storia d’Italia, s. 134.

78 Storia d’Italia, s. 455-456.

79 W tym fragmencie odwołuję się do Storia dell’Oratorio, część druga, rozdz. X (Bollettino salesiano, maj 1883, s. 82-83), gdzie ks. Bonetti opowiada o suszeniu świeżo zbudowanych pomieszczeń i o śmierci matki księdza Bosko.

80 „Necrologio del Teologo Francesco Rossi”, Armonia, 20 listopada 1856 r.

81 G. B. Lemoyne, Scene morali di famiglia esposte nella vita di Margherita Bosco..., Turyn 1886, rozdz. XXVIII.
82 Refleksie i zachęty wobec księdza Bosko włożone w usta umierającej Małgorzaty w Scene morali..., rozdz. XXIX i w MB V, 561-565 stanowią rekonstrukcję biografa opartą na nieokreślonym źródle.

83 Zob. w Memorie dell’Oratorio dialogi między matką i synem.

84 Ks. A. Auffray zatytułował życiorys Małgorzaty Bosko: Wzór matki (Vitte, Lyon-Paryż 1942, 110 str.).

85 Vita di S. Pietro principe degli Apostoli, primo Papa dopo Gesù Cristo, per cura del. Sac. Bosko Giovanni, Letture cattoliche, rocz. IV, tomik 11 (styczeń), Turyn, G. B. Paravia, 1857, 180 str. W dodatku: Viaggio di S. Pietro a Roma, tekst napisany przez profesora Marengo.
86 Seria stała się przedmiotem wydania powierzchownie skomentowanego przez Alberto Caviglia: Le Vite dei Papi, w: Opere e scritti editi e indediti di „Don Bosco”, tom II, Turyn, SEI, 1932, 2 tomy, 446 i 592 str.

87 G. Bosco, Vita di S. Pietro..., s. 3.

88 Vita di S. Martino, vescovo di Tours, per cura del Sac. Bosco Giovanni, Letture cattoliche, rocz. II, tomiki 15-16 (10 i 25 października, Turyn, Ribotta, 1855, VIII-96 str. Vita di S. Pancrazio martire, con appendice sul santuario a lui dedicato vicino a Pianezza, Letture cattoliche, rocz. IV, tomik 3 (maj), Turyn, G. B. Paravia, 1856, 96 str. Na stronie tytułowej bez podpisu, ale na końcu wprowadzenia: Sac. Bosco Gio.

89 Vita di S. Martino..., s. VII.

90 Wg Avviso importante na początku Vita di S. Pancrazio..., s. 3-5.

91 Vita di S. Pancrazio..., s. 5.

92 H. Delehaye, Les légendes hagiographiques, wyd. 4, Bruksela 1955.

93 H. Delehaye, Les passions des martyrs et les genres littéraires, Bruksela 1921.

94 Zob. świetne wprowadzenie, jakie daje Jacques Fontaine do Sulpicjusza Sewera, Vie de saint Martin, t. I, kol. Sources chrétiennes 133, Paryż, Cerf, 1967, s. 7-244.

95 J. Fontaine, op. cit., s. 203.

96 J. Fontaine, op. cit., s. 205.

97 S. Lenain de Tillemont, Mémoires pour servir à l’histoire ecclésiastique des six premiers siècles, t. V, Paryż, Robustel, 1698, s. 260. Owe „trudności”, tutaj tylko wspomniane, streszczamy w dalszej części książki w rozdziale XVII, „Quanta cura” i „Syllabus”.

98 L. Duchesne, Bulletin critique, 1884, s. 121-128; P. Franchi de’ Cavalieri, „Della leggenda di S. Pancrazio Romano” in Hagiographica, II, kol. Studi e testi XIX, 1908, s. 77-112; H. Leclercq, „Pancrace”, Dictionnaire d’archéologie chrétienne et de liturgie, t. XIII, 1937, kol. 1001-1014.
99 Ks. Caviglia w swoich uwagach wprowadzających do Vite dei Papi (op. cit.,, część pierwsza, s. VII-XLIII), zaryzykował udowodnienie, że jeśli nawet jego życiorysy papieży są już dziś nie do przyjęcia, to w swoich czasach ksiądz Bosko nie był mniej dotto (uczony), niż inni... W wieku XIX kultura duchownych dziwnie upadła w krajach łacińskich w porównaniu z kulturą czasów Thierry Ruinarta, Richarda Simona, Jean Mabillona i innych uczonych z wieków poprzednich.
100 Vita di S. Pancrazio..., s. 5.
101 L. Cuccagni, Vita di S. Pietro..., Rzym, Giov. Zempel, 1777-1781, 3 tomy; A. Cesari, San Pietro capo della Chiesa, Turyn, P. De Agostini, 1851; ich nazwiska widnieją w G. Bosco, Vita di S. Pietro..., s. 11, przyp. nr 1. Prace te dokładniej omawia P. Stella, Don Bosco nella storia della religiosità cattolica, I, s. 234, przyp. nr 20.

102 G. Bosco, Vita di S. Pietro..., s. 23

103 G. Bosco, Vita di S. Pietro..., s. 25.
104 Vita di S. Paolo apostolo dottore delle genti, per cura del Sacer. Bosco Giovanni, Letture cattoliche, rocz. V, tomik 2 (kwiecień), Turyn, G. B. Paravia, 1857, 168 str. W kolekcji Letture cattoliche tomiki Vite dei Papi wyróżniały się okładką, na której widniały kolejne litery alfabetu: A, B, C, D itd. Tytuł Vita di S. Paolo nosił literę B.
105 G. Bosco, Vita de’ Sommi Pontefici S. Lino, S. Cleto, S. Clemente, Letture cattoliche, rocz. V, tomik 4 (czerwiec), Turyn, G. B. Paravia, 1857, 108 str.
106 G. Bosco, Vita de’ Sommi Pontefici S. Anacleto, S. Evaristo, S. Alessandro I, Letture cattoliche, rocz. V, tomik VI (sierpień), Turyn, G. B. Paravia, 1857, 80 str.
107 G. Bosco, Vita de’ Sommi Pontefici S. Sisto, s. Telesforo, S. Igino, S. Pio I, con appendice sopra S. Giustino, apologista della religione e martire, Letture cattoliche, rocz. V, tomik 7 (wrzesień), Turyn, G. B. Paravia, 1858, 88 str.

108 G. Bosco, Vita de’ Sommi Pontefici S. Aniceto, S. Sotero, S. Eleutero, S. Vittore e S. Zeffirino, Letture cattoliche, rocz. V, tomik 1 (marzec), Turyn, G. B. Paravia, 1858, 88 str.
109 G. Bosco, Vita del Sommo Pontefice S. Callisto I, Letture cattoliche, rocz. VI, tomik 9 (listopada), Turyn, G. B. Paravia, 1858, 64 str.
110 Liber Pontificalis (§ III i V) rozróżniał ich, jednak wykazy Hegezypa oraz Ireneusza z Lyonu (Adversus Haereses, III, 3), a potem Euzebiusz (Historia kościelna, III, 13) znają tylko samego Anakleta.
111 „Kościół katolicki odprawia oficjum z czytaniami, mszą, podaje czas i różne wydarzenia dotyczące świętego Kleta i świętego Anakleta; a on robi z nich jednego dzięki pasticcio, który sprawia, że dzieje papieży doznają prawdziwego pomieszania...” (J. Bosko do księdza Luigi Della Valle, Turyn, 8 kwietnia 1863 r.; Epistolario Motto I, s. 570).
112 Nie naszą rzeczą jest uściślanie legend powtarzanych w dobrej wierze przez księdza Bosko w jego książce. Do takich należy opowieść o pasterzowaniu Lina w Besançon.
113 Vita di S. Policarpo, vescovo di Smirne e Martire, e del suo discepolo Sant’Ireneo, vescovo di Lione e martire, Letture cattoliche, rocz. V, tomik 10 (grudzień), Turyn, G. B. Paravia, 1857, IV-96 str. Tytuł tego tomiku (bez litery alfabetu na okładce, co odróżniało go od Vite dei Papi) był anonimowy, jednak wstęp do niego (s. IV) mówił: „w naszym ukazywaniu czynów Papieży wielokrotnie mieliśmy okazję mówić o tym luminarzu Kościoła (o świętym Polikarpie)”, co pozwala przyjąć, że jego autorem był ksiądz Bosko.
114 Zob. Vita di S. Paolo apostolo..., s. 51, 69, 74, 81, 134; oraz „straszliwe profanacje popełnione przez Protestantów na relikwiach świętego Ireneusza i jego towarzyszy” w Vita di S. Policarpo..., s. 78.
115 Wg samego księdza Bosko chodziło o Roczniki kościelne Cesare Baroniusa: „W sawojej pracy nad życiorysami papieży tekst ten wziąłem od Baroniusa” (J. Bosko do G. B. Frattiniego, Turyn, 12 maja 1863 r.; Epistolario Motto I, s. 577). P. Stella, Don Bosco nella storia della religiosità cattolica, I, s. 240, twierdzi, że korzystał raczej z: Guillaume de Bury (1618-1700), Romanorum Pontificum brevis notitia, oraz Alphonse Chaucon, Vitae et gestae Pontificum Romanorum.
116 „Wobec tego wszyscy autorzy, którzy jeszcze dzisiaj mają pewne znaczenie na polu poszukiwań historycznych”, napisał nieroztropnie L. Giovannini (Le „Letture cattoliche” di Don Bosco, s. 141) po takowym ich wyliczeniu.
117 Dwu autorów cytowanych przez księdza Bosko w Vite de’ Sommi Pontefici S. Lino..., s. 26, przypis, w związku pobytem Lina w Besançon zjawia się w pisowni „Sausoio” i „Chifezio”. „Sausoio” to prawdopodobnie André du Saussay (ok. 1589-1675), biskup Toul, któremu zawdzięczamy Martylorogium gallicanum (1637, 2 tomy); odniesienie „Chifezio parte 2, p. 10 in Besantione” to na pewno Jean-Jacques Chifflet (1588-1660) z powodu jego dzieła Vesontio, civitas imperialis, libera, Sequanorum metropolis..., in-4, Lugduni 1618 (wyd. 2, powiększone in-4, Lugduni 1650).

118 G. Bosco, Vita de’ Sommi Pontefici S. Anacleto, S. Evaristo, S. Alessandro I, s. 76-80.

119 G. Bosco, ibid., s. 80.





1   2   3   4


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna