Małgorzata Mroczek Monika Chrzan



Pobieranie 26.27 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar26.27 Kb.
Małgorzata Mroczek

Monika Chrzan

Monika Kosmal

Determinanty dochodu narodowego


Analiza funkcjonowania i rozwoju gospodarki narodowej wymaga zapoznania się z podstawowymi kategoriami ekonomicznymi, dotyczącymi produktu społecznego i dochodu narodowego.
Są to wielkości stosowane zarówno w analizach teoretycznych, jak i badaniach empirycznych. Obejmują one z jednej strony strumienie dóbr i usług wytwarzane w ciągu roku (są to wielkości realne), z drugiej zaś towarzyszące im strumienie różnego rodzaju dochodów pieniężnych.

Makroekonomia to głównie teoria tworzenia i podziału dochodu narodowego, z uwzględnieniem polityki pieniężnej banku centralnego i polityki fiskalnej państwa. Zajmuje
się ona funkcjonowaniem całej gospodarki i formułowaniem polityki rządowej. W rozważaniach tych nie można uniknąć polityki, dokładnie tak, jak polityka nie może obejść
się bez ekonomii. Makroekonomia zajmuje się badaniem sposobu działania gospodarki jako całości lub też jej istotnych części. Odnosi się do „ogólnego obrazu", a nie szczegółów działalności gospodarczej.

Jednym z najważniejszych pojęć w ekonomii jest produkt narodowy brutto (PNB), wyrażający łączną wartość produkcji danego kraju, tzn. bierzemy pod uwagę tylko to, co zostało wytworzone dzięki naszemu majątkowi, przy czym majątek ten może znajdować się również za granicą,


tzn. będziemy odejmować to, co stanowi przychód z inwestycji zagranicznych w Polsce i dodawać to, co stanowi wynik naszych inwestycji kapitałowych za granicą. Za jego pomocą mierzymy ekonomiczne efekty całej gospodarki.

Pojęcie PNB jest niezbędnym krokiem wstępnym do rozpatrywania wielkich problemów bezrobocia, inflacji i wzrostu gospodarczego.

W naszych czasach istnieje jednak obawa, że wzrost w kategoriach czysto materialnych może
się dokonywać kosztem jakości życia i jakości środowiska.

Mierzenie PNB jest dzisiaj niezbędnym warunkiem istnienia makroekonomicznej teorii


oraz prowadzenia polityki makroekonomicznej.

PNB może być liczony trzema metodami:



1)PNB mierzone przez produkcję – wartość towarów i usług finalnych wytworzonych w ciągu roku w kraju.

2)PNB mierzony przez dochody mieszkańców danego kraju pochodzące z bieżącej produkcji towarów i usług (liczone są tylko te dochody, które powstają w związku z produkcją np. zyski przedsiębiorców, dywidendy akcjonariuszy powstałe w oparciu o produkcję).

3)PNB mierzony przez wydatki jest to suma wydatków na towary konsumpcyjne trwałego
i nietrwałego użytku, wydatków na inwestycje produkcyjne (budowa fabryk, środki transportu)
i inwestycje mieszkaniowe oraz wydatki rządu na szczeblu krajowym i terenowym (gmina, powiat).

PKB stosowany jest jako miernik poziomu produkcji, czyli to, co zostało wyprodukowane w ciągu roku w kraju. Obejmuje nowo wytworzone produkty i usługi łącznie z amortyzacją.

PKN – (PKB – amortyzacja), jest bardziej poprawny ekonomicznie gdyż uwzględnia tzw. moralne zużycie parku maszynowego.

Wyróżniamy szereg sposobów naliczania kosztów amortyzacji. Amortyzacja liniowa,


gdy
jednakowy procent zużycia stosowany jest przez cały okres użytkowania obiektu, progresywna, gdy stawki procentowe rosną stopniowo, przed końcem zużycia są największe
i degresywna, gdy wychodzimy od wysokich stawek, mniej więcej w połowie zużycia rozliczone jest około 80% wartości środka trwałego. Jest to wygodny sposób stymulujący postęp techniczny, bo wcześniej możemy wycofać maszynę z eksploatacji. W statystyce przyjmujemy zwykle,
iż do PKB wliczamy również amortyzację. Miarą wzrostu są stałe ceny, gdyż operowanie cenami bieżącymi zawierałoby inflację. Stąd stosuje się tzw. deflator, czyli wskaźnik służący pominięciu inflacji. Możemy mówić o produkcie wytworzonym stanowiącym ilość wytworzonych produktów w ciągu roku i produkcie podzielonym, gdy ilość produktów wytworzonych zostanie powiększona o dodatnią różnicę między importem i eksportem.

Jeżeli eksport jest większy od importu to produkt wytworzony będzie zmniejszał dochód narodowy do podziału (między społeczeństwo).

Drugim czynnikiem stymulującym wzrost PNB jest cały majątek, jakim dysponuje społeczeństwo – czy ma dobrze rozwiniętą infrastrukturę techniczną, sieć dróg itd., wpływa to na poziom satysfakcji związany z poziomem dochodu narodowego. Istotne jest również jak długo musimy pracować, ile włożyć pracy, żeby ten dochód narodowy wytworzyć – w jednym kraju jest to 35 godzin tygodniowo, w innym 45 godzin tygodniowo. Wskaźnik ten uwzględnia również długość wykorzystanego urlopu wypoczynkowego, okres przejścia na emeryturę. Ten miernik jest jednak niewystarczający, bo nie uwzględnia poziomu bezpieczeństwa, stopnia demokracji, poziomu opieki medycznej. ONZ pracuje nad syntetycznym wskaźnikiem, który by to mierzył, lecz dotychczas jeszcze nie ma takiego wskaźnika.

Praca + ziemia + kapitał to podstawowe czynniki wpływające na rozwój gospodarczy, a więc
i na PNB. Czynniki te ulegają ciągłym wahaniom. Szczególnie duże są wahania dwóch czynników – siły roboczej i kapitału. Potrzebne jest systematyczne powiększanie tych elementów. Aby było efektywne musi istnieć postęp techniczny, który może doprowadzić do tego, że wzrost dochodu wiąże się ze wzrostem produkcji.

Inwestycje to kolejny czynnik generujący wzrost PNB, bo pozwala na stworzenie nowych miejsc pracy, a co za tym idzie wzrost produkcji i wzrost produktu.

Wzrost dochodu narodowego oznacza, że w danej gospodarce dokonują się zmiany ilościowe polegające na wzroście podstawowych wielkości makroekonomicznych tj. produkcja, zatrudnienie, inwestycje, konsumpcja, rozmiary eksportu. Jeżeli takim zmianom ilościowym towarzyszą zmiany jakościowe to oznacza to, że w danej gospodarce występują procesy rozwoju gospodarczego. Żeby można było mówić o rozwoju gospodarczym musi występować nie tylko wzrost zatrudnienia ale też musi wzrosnąć jakość zatrudnianych osób czyli wśród zatrudnionych powinny dominować osoby


o wyższym poziomie umiejętności i kwalifikacji. Jest to ważna przesłanka poprawy jakości istniejącego kapitału rzeczowego w kierunku jego unowocześnienia poprzez zastosowanie postępu technicznego. Rozwój gospodarczy wymaga określonych procesów restrukturyzacji gospodarki polegających na zwiększeniu udziałów nowoczesnych dziedzin w wytwarzaniu dochodu narodowego zaś zmniejszaniu udziału dziedzin przestarzałych. W krótkim okresie czasu o wzroście dochodu narodowego decydują czynniki popytowe. Czynniki popytowe obejmują popyt na dobra wszystkich podmiotów gospodarczych. Determinują one wielkość faktycznie wytworzonego dochodu narodowego w gospodarce. Łączny agregatowy popyt decyduje o wielkości produkcji faktycznej i faktycznego dochodu narodowego w krótkim okresie czasu. W krótkim okresie wielkość popytu na różne dobra określa wielkość faktycznej produkcji tych dóbr czyli faktycznego PKB. Wzrost popytu jest zatem przesłanką wzrostu produkcji podaży dóbr czyli wzrostu PKB. Zmniejszenie agregatowego popytu przyczynia się do ograniczenia faktycznej produkcji i dochodu faktycznego. Poprawa koniunktury gospodarczej zapewnia wzrost: inwestycji, zatrudnienia, dochodów, produkcji i wzrost popytu na czynniki produkcji i dobra. Agregatowy popyt przejawia się w postaci wydatków w gospodarce i obejmuje: App= C+I+G+Exnetto.

C - wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych. Są to wydatki na: nietrwałe dobra konsumpcyjne, dobra trwałe (meble, komputer) oraz usługi konsumpcyjne (usługi kulturalne, wypoczynkowe, lekarskie, turystyczne)

I – wydatki sektora prywatnego o charakterze inwestycyjnym – wydatki przedsiębiorstw prywatnych (wydatki na urządzenia, maszyny, środki transportu, budowle) i gospodarstw domowych (budowa lub kupno domu, zakup mieszkania)

G – wydatki rządowe (organów samorządowych oraz centralnych) – wydatki państwa obejmują wydatki o charakterze konsumpcyjnym i inwestycyjnym np. na utrzymanie sfery budżetowej. Wydatki o charakterze inwestycyjnym związane są z utrzymaniem wojska, policji, sądownictwa, wydatki na aktywne programy walki z bezrobociem. Wydatki na dobra konsumpcyjne państwo może tworzyć pośrednio przyznając wynagrodzenia lub bezpośrednio organizując np. żywienie zbiorowe w szpitalach, domach dziecka.

Exnetto rozumiany jest jako różnica eksportu i importu w ujęciu wartościowym. (Exnetto=Ex-Im) Ex-wydatki zagranicy na dobra krajowe eksportowane; Im-wydatki danego kraju na dobra zagraniczne, importowane. Zależności między Ex i Im mogą być różnorodne czyli Exnetto może przyjmować różne wartości. Ich odzwierciedleniem jest saldo bilansu handlowego.

Każda gospodarka dąży do zrównoważenia agregatowego popytu i podaży App = Apd. Jeżeli wzrośnie App to istnieje przesłanka wzrostu agregatowej produkcji i agregatowej podaży jeżeli


w gospodarce istnieją wolne moce wytwórcze. Brak możliwości wytwórczych przyczynić się może do wzrostu zjawisk inflacyjnych, gdy wzrośnie agregatowy popyt.

Każda gospodarka prowadzi określoną strategię długofalowego rozwoju, w której nacisk położony jest na wzrost możliwości wytwórczych gospodarki. Te możliwości wytwórcze gospodarki


są przesłanką wzrostu dochodu narodowego w długim okresie czasu. Możliwości wytwórcze gospodarki zależą od wielkości zasobów czynników wytwórczych i efektywności ich wytwarzania.

Podstawowe zasoby wytwórcze to zasoby naturalne: ludzie, kapitał rzeczowy i pieniężny (przedsiębiorczość i organizacja)

Gospodarkę jako całosć tworzą 3 podstawowe grupy przedmiotu:


  • gospodarstwa domowe - otrzymują dochody od pracodawców, od rządu w formie świadczeń socjalnych oraz z inwestycji (np. w papiery wartościowe). Uzyskane dochody gospodarstwa przeznaczają na konsumpcję dóbr i usług, na płatności podatkowe oraz na oszczędności.

  • przedsiębiorstwa - (firmy) czerpią dochody ze sprzedaży dóbr i usług gospodarstwom domowym, z inwestycji oraz z subwencji rządowych. Przedsiębiorstwa wydają swoje dochody na płace pracowników, inwestycje, podział zysków i płatności podatkowe.

  • państwo - otrzymuje dochody z podatków, z działalności przedsiębiorstw państwowych (jeśli osiągają zyski) i z pożyczek. Rządy wydatkują swoje dochody, kupując bezpośrednio dobra i usługi, na pensje pracowników sfery budżetowej, przekazując pieniądze jako subsydia oraz spłacając pożyczki.

Obieg okrężny – jest to odbywający się na rynkach przepływ strumieni produktów i czynników wytwórczych między podmiotami gospodarującymi w zamian za płatności dokonywane za nie. Produkt narodowy – jest to całkowita wartość wszystkich dóbr i usług wyprodukowanych w gospodarce.

Z ruchu okrężnego wynikają następujące zależności:



  • dochody konsumentów z dostarczonych czynników są równe ich wydatkom na zakup produktów,

  • wartość wytworzonych produktów jest równa wydatkom konsumentów na ich zakup i tym samym jest równa uzyskanym dochodom z czynników produkcji.

Dochód narodowy jest funkcją trzech czynników wytwórczych:

1.      Zatrudnienia

2.      Kapitału rzeczowego

3.      Stanu technologicznego produkcji (metody wytwarzania, które odzwierciedlają poziom wiedzy technicznej w danym czasie)

Osiąganie wzrostu produkcji i dochodu narodowego (∆Y) w drodze wzrostu zatrudnienia oznacza stosowanie pro zatrudnieniowego modelu wzrostu gospodarczego. Model ten zastosowały
w ostatnich latach Stany Zjednoczone, dzięki czemu obniżyła się stopa bezrobocia. Również model pro zatrudnieniowy zaczyna być dostrzegany w polskiej gospodarce. Preferencje dla tego modelu wynikają z konieczności przesunięcia siły roboczej i przemysłu z przyczyn restrukturyzacji
i zatrudnienia tej siły wraz z siłą roboczą nowo wchodzącą w sektorze usług. Ma on umożliwić rozwój sektora usługowego i jest to bardzo korzystne dla tego sektora (czyli zatrudnienie).

Dochód narodowy – wartość całej produkcji gospodarki narodowej w ciągu roku pomniejszonej
o wartość zużytych w procesie produkcji surowców i usług oraz wielkości amortyzacji (suma strumienia pieniężnego(wydatki, dochody) bądź rzeczowego (wartość produktów).

Dochód Narodowy (DN) lub inaczej Produkt Narodowy Netto, jest miarą produkcji nowo wytworzonej przez czynniki wytwórcze należące do obywateli danego kraju, po skorygowaniu


o utratę wartości czynników wytwórczych.

DN = PNN = PNB - AMORTYZACJA (zagregowana utrata wartości środków trwałych należących do obywateli danego kraju w ciągu roku obrachunkowego).

Korygując wartość PNB o AMORTYZACJĘ otrzymujemy wskaźnik faktycznie nowo wytworzonej produkcji przez obywateli danego kraju z uwzględnieniem faktu, że maszyny, urządzenia, komputery, programy komputerowe, ulegają w ciągu roku moralnemu lub fizycznemu zużyciu. Problem w tym, że różne kraje różnie liczą amortyzację, dlatego wskaźnik ten nie jest używany
w porównaniach międzynarodowych.

Informacje statystyczne o wielkości dynamice i strukturze dochodu narodowego są niezbędne


do prowadzenia w każdym kraju:

Podział dochodu narodowego:

1. Podział pierwotny: odbywa się w samym procesie produkcji i tworzy dochody pierwotne pracodawców w postaci akumulacji finansowej przedsiębiorstw oraz dochody pierwotne pracowników w postaci ich wynagrodzeń.

2. Podział wtórny: dokonuje się za pośrednictwem rynku i budżetu państwa (ceny
i system podatkowy).

3. Podział ostateczny:


  1. Fundusz konsumpcji, który zaspokaja bieżące potrzeby społeczeństwa dzielimy na:

  • fundusz konsumpcji indywidualnej – finansowany z dochodów indywidualnych (ok. 90%),

  • fundusz konsumpcji zbiorowej – realizowany z dochodów budżetu państwa.

2. Fundusz akumulacji, który decyduje o możliwościach rozwoju społeczeństwa i tym samym o zaspokojeniu przyszłych potrzeb społeczeństwa składa się z:


  • inwestycji netto na środki trwałe,

  • przyrostu materialnych środków obrotowych.

Główne dochody i wydatki budżetu państwa:


Dochody:

a) krajowe:



  • podatki i dywidendy (od przedsiębiorstw państwowych) płacone przez jednostki prowadzące działalność gospodarczą (75%),

  • podatki od wynagrodzeń osób fizycznych (10%),

  • wpływy z NBP (z zysków) (3%),

  • wpływy z ceł i innych opłat skarbowych (10%),

  • dochody z prywatyzacji (2%).

b) zagraniczne – pożyczki i odsetki od nich.

Wydatki:

a) wewnętrzne:



  • utrzymanie sfery budżetowej (50%),

  • świadczenia społeczne (fundusz ubezpieczeń społecznych, fundusz pracy, emerytur rolników) (20%),

  • obsługa długu krajowego i dopłaty do działalności systemu bankowego (5%),

  • dotacje do nierentownych przedsiębiorstw (10%),

  • subwencje i dotacje celowe do organów władzy terenowej (5%),

  • wydatki majątkowe (inwestycje) (7%).

b) zewnętrzne: obsługa zadłużenia zagranicznego (3%) – spłata długu i odsetek.

Budżet może się kończyć nadwyżką lub deficytem budżetowym.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna