Maria Ewa Łunkiewicz-Rogoyska (1895-1967) Krajobraz z autoportretem



Pobieranie 14.47 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar14.47 Kb.
Mewa

Maria Ewa Łunkiewicz-Rogoyska (1895-1967)


Krajobraz z autoportretem to metafora tej wystawy. Po pierwsze umieszczony w rogu autoportret przedstawia Mewę jako silną kobietę – grecki posąg o wyrazistym spojrzeniu, regularnych rysach w nowoczesnym stroju i uczesaniu. Po drugie jest montażem prac o dwóch wyraźnie odmiennych stylistykach. W jednej ramie zamknięto klasycyzujący portret i purystyczny pejzaż, które zapowiadają różnorodny, nawet eklektyczny charakter twórczości Rogoyskiej. Po trzecie Krajobraz z autoportretem, na sposób nieco komiksowy, przedstawia dystans Mewy do własnej twórczości. Dystans, który pozwolił jej podejmować się coraz to nowych stylistyk, wliczając to socrealizm. Po czwarte obraz ten przywołuje status nadany Rogoyskiej przez historię sztuki – artystki znajdującej się na marginesie awangardy.
Mewa cieszyła się w środowisku uznaniem jako malarka i erudytka. Katalogi jej najważniejszych wystaw opracowywali zaprzyjaźnieni z nią artyści. Kiedy wystawiała w Salonie Sztuki Czesława Garlińskiego na Mazowieckiej (1931) projekt katalogu przygotował Henryk Stażewski. Z okazji wystawy w Galerii Krzywe Koło (1962) bibliofilski zeszyt zaprojektował Marian Bogusz. Z kolei katalog pośmiertnej wystawy, która odbyła się w Zachęcie (1969) zrobił dla niej Edward Krasiński. Przyjaźniąc się z silnymi osobowościami twórczymi, Rogoyska nie straciła elastyczności w dokonywaniu własnych wyborów.
Mewa sięgała po wstydliwy w awangardowych kręgach realizm. Wśród jej prac znajdują się pocztówkowe widoki starówki i przedstawienia wiejskiego życia: kobiet zbierających kłosy, stada koni czy łowiczanek w strojach ludowych. Obrazy, które z powodu zbyt dosłownego realizmu można by omyłkowo odstawić do kąta, to także sportowe sceny rodzajowe – Pływalnia (1939) i Służewiec (1937). Niosą ze sobą atmosferę lat trzydziestych: dynamikę młodzieńczych ciał, odwagę kobiet odsłaniających nagość ramion i ud, modę na wyścigi konne. Rdzawe akwarele (1939, 1945), na których Mewa dokumentowała burzoną Warszawę to szybkie realistyczne szkice. Budowa trasy W-Z (1950), nad którą później wybudowano blok z pracownią, jest z kolei autorską i udaną próbą geometryzacji realizmu socjalistycznego.
Pejzaż miejski (Paris) (1934) i Martwa natura (1920-30) to obrazy, które zbliżają Mewę do awangardy. Rygorystycznie przestrzega w nich rozrysowanej siatki prostokątów i kół. Jest wierna ideom kompozycji purystycznej, harmonizuje odcienie, równoważy kontrasty. Dopiero w ostatnich latach życia wróci do takiej konsekwencji, tym razem malując abstrakcje geometryczne (1958-1967).
Kompozycja abstrakcyjna (1958) powieszona na kracie okna wskazuje na studio. To mieszkanie było ostatnim wspólnym miejscem Mewy i Stażewskiego. Łącznie mieszkali ze sobą przez ponad trzydzieści lat. Historia zaczyna się w 1934 roku, kiedy Stażewski wprowadził się do kawalerki Mewy na Krakowskim Przedmieściu, po rozwodzie z jej pierwszym mężem Jerzym Łunkiewiczem. W 1936 roku zamieszkali w pracowni, którą Stażewski otrzymał po Władysławie Skoczylasie, niedaleko Teatru Wielkiego na ul. Ossolińskich. Zostali tam aż do czasu ucieczki z Warszawy w 1942 roku. Po powrocie do stolicy w 1945 roku, znowu we dwoje, zamieszkali na ulicy Piusa XI, obecnej Pięknej. Z tego mieszkania zachowały się zupełnie wyjątkowe fotografie, na których to Stażewski pozuje na tle obrazów Mewy, a nie odwrotnie. Do pracowni na Świerczewskiego wprowadzili się w 1962 roku we troje – Stażewski, Mewa i jej drugi mąż Jan Rogoyski. Pięć lat później kiedy Mewa umierała, osobiście poprosiła Stażewskiego, żeby Edward Krasiński mógł zamieszkać w jej pokoju.

Maria Ewa Łunkiewicz-Rogoyska
Urodzona w 1895 roku w Kudryńcach. Wykształcenie średnie zdobywa w Wyższym Zakładzie Naukowo-Wychowawczym Zakonnic Najświętszego Serca Jezusowego Sacré Coeur w Zbylitkowskiej Górze pod Tarnowem. W 1919 roku bierze ślub z Jerzym Łunkiewiczem, majorem Armii Hallera. Oboje wyjeżdżają na studia do Paryża. W latach 1921-24 uczęszcza na zajęcia malarstwa sztalugowego i grafiki użytkowej w École Nationale Supérieure des Artes Decoratifs. Prawdopodobnie w tym czasie styka się z purystycznym malarstwem Amédée Ozenfanta, które wpłynie na jej własne wybory artystyczne. Wtedy także spotyka po raz pierwszy Henryka Stażewskiego. Być może dzięki niemu nawiązuje kontakty z Piet Mondrianem i Michel Seuphorem. Opuszcza Paryż w 1924, kiedy jej mąż otrzymuje stanowisko wykładowcy w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W późniejszych latach Mewa wielokrotnie podróżuje do Francji utrzymując kontakty z Fernandem Légerem i Charles-Edouardem Jeanneretem. Związuje się z artystycznymi grupami Cercle et Carré i Abstraction-Création. Uczestniczy w staraniach Stażewskiego i Jana Brzękowskiego o przekazywanie darów do międzynarodowej kolekcji grupy a.r. Żeby się utrzymać, korzysta ze swojego graficznego wykształcenia. W 1929 roku jest zatrudniona w pracowni graficznej przy Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. W latach 1931-35 wykonuje projekty graficzne na wystawy przemysłowe w Antwerpii, Liege, Brukseli i Wenecji. Na zamówienie czasopisma „Świat Dziewcząt” projektuje serię okładek. W 1934 rozwodzi się z Jerzym Łunkiewiczem. Mimo tego, swoje obrazy do końca życia podpisuje „M. Ewa Łunkiewicz”.

Na przełomie lat 20. i 30. maluje krajobrazy, martwe natury i autoportrety trzymając się założeń puryzmu – geometrycznego porządku kompozycji oraz harmonii barw i faktur. Wtedy powstają najbardziej znane prace artystki: Martwa natura z garnkami (1929), Krajobraz z San Malo (1930), Autoportret (1930), Szara martwa natura (1930). W 1931 w Salonie Sztuki Czesława Garlińskiego odbywa się jej pierwsza wystawa monograficzna. W drugiej połowie lat 30. maluje obrazy o tematyce sportowej. Na IX Olimpiadę Sztuki w Berlinie (1936) przygotowuje obraz pt. Football, a na wystawę olimpijską w Helsinkach (1939) – Zawody pływackie, do którego wcześniej wykonuje dwa szkice pt. Pływalnia. W 1939 po rozpoczęciu wojny dokumentuje na akwarelach burzoną Warszawę.

W 1942 wyjeżdża do rodzinnego gospodarstwa w Siennowie. Lata 1943-45 spędza w domu Edwarda i Moniki Piwowarskich pod Miechowem. Po wojnie otrzymuje w Warszawie mieszkanie na Piusa XI, do którego sprowadza się także Stażewski. W ich domu bywają między innymi Adam Mauersberger, Zofia Gawlikowska. Mewa, podobnie jak Stażewski, podejmuje pracę w Wojskowym Instytucie Geograficznym (1945-49). Powstają kolejne akwarele i rysunki zrujnowanej Warszawy. W 1946 bierze ślub z Janem Rogoyskim, inżynierem (1902-1967). Od tego czasu Mewa, Rogoyski i Stażewski mieszkają razem. Mimo nowego związku, Mewa wciąż pozostaje w silnej emocjonalnej i artystycznej relacji ze Stażewskim.

Oboje należą do Sekcji Malarskiej Klubu Młodych Artystów i Naukowców. Od roku 1955 Mewa jest związana z artystyczną Grupą 55, a później ze środowiskiem i galerią Krzywe Koło. Doktryna realizmu socjalistycznego skłania ją poszukiwania nowej formy, i geometryzacji figury ludzkiej. Powstają obrazy Budowa trasy (1950) oraz U mety (1955). W tym samym roku ze Stażewskim wykonuje malowidła ścienne w budynku firmy Metalexport (ul. Mokotowska 49).



Od 1957 do końca życia tworzy kompozycje abstrakcyjne. W 1962 pokazuje nowe obrazy na wystawie indywidualnej w galerii Krzywe Koło. W tym roku wprowadza się razem z mężem i Stażewskim do pracowni na Świerczewskiego 64, która podobnie jak ich poprzednie mieszkania, staje się miejscem spotkań środowiska. Mewa uczestniczy w rozmowach nad powstaniem Galerii Foksal, patronuje młodym krytykom: Ance Ptaszkowskiej i Mariuszowi Tchorkowi. W latach 1963-65 bierze udział w plenerze artystycznym w Osiekach, w 1965 w II Sympozjum Złotego Grona w Zielonej Górze oraz Konfrontacjach 65 w Galerii El w Elblągu. Jej ostatnia monograficzna wystawa odbywa się w 1966 w krakowskich Krzysztoforach.

Umiera na astmę 4 IX 1967. Nagrobek dla niej i dla jej męża zaprojektował Stażewski. (Powązki, 75 kwatera, trzeci rząd, 24 grób).


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna