Maszyna Guttenberga (z ruchomymi, odlewanymi czcionkami) 1445 rok



Pobieranie 30.34 Kb.
Data29.04.2016
Rozmiar30.34 Kb.

  • Maszyna Guttenberga (z ruchomymi, odlewanymi czcionkami) - 1445 rok

  • Biblia drukowana przez Guttenberga ukazała się w latach 1454-55

  • Pierwszy młyn produkujący papier w Europie - Włochy (1340), w Niemczech - Norymberga (1386 lub 1389)

  • Publikowane drukiem biuletyny informacyjne najczęściej miały tytuły rozpoczynające się od słów: „Zeitung”, „Historie”, „Relation”, „Bericht”

  • W 1597 r. nieregularne druki przeobrażają się w miesięczniki, a od 1609 r. - w tygodniki

  • Powstająca prasa najbardziej dynamicznie w w. XVII rozwijała się właśnie w Niemczech. Stąd też pierwsza gazeta codzienna narodziła się w Niemczech - w 1650 r. „Einkommende Zeitung” („Leipziger Zeitung”) - „Nadchodzące Wiadomości” („Wiadomości Lipskie”)

  • Konstytucja Prus z grudnia 1848 r. gwarantowała „całkowitą wolność prasy”, lecz różnie z tym było, np. 1 czerwca 1863 r. wydany został tzw. ordonans prasowy, dający administracji prawo do zamykania pism

  • Prasa popularna, tzw. General-Anzeiger, pojawiła się poczynając od 1845 r. (Lipsk), a wzorem były dla niej: francuska „La Presse”, założona przez Emile de Girardin w 1836 r. i amerykański „New York Herald” Jamesa Gordon Bennetta (1835). Prasa masowa codzienna narodziła się z kolei w r. 1883 – pierwsza była gazeta „Berliner - Lokal Anzeiger”. Od 1881 r. w niemieckiej prasie zagościła fotografia.

  • Od końca XIX stulecia rozpoczyna się era koncentracji prasy (wczesnej). Trzy z pierwszych grup prasowych tego okresu to koncerny: Mossego, Ullsteina i Scherla.

  1. grupa prasowa Rodolfa Mossego („Berliner Tageblatt”) – działa od końca 1871 roku.

  2. koncern Leopolda Ullsteina rozpoczął działalność w lipcu 1877 r. („Neue Berliner Zeitung”)

  3. firma Augusta Scherla - od listopada 1883 r. („Berliner Lokal – Anzeiger” i „Der Tag”)

* Od 1849 roku rozpoczęło działalność biuro informacyjne Wolffa (Bernharda), lekarza, który od 1848 r. był kierownikiem administracji gazety „National Zeitung”

* W 1894 powstał w Lipsku Związek Niemieckich Wydawców Prasy

* W czasach Republiki Weimarskiej (1918-1933) Niemcy miały jeden z najbardziej rozwiniętych systemów prasowych świata (w 1932 r. ukazywały się w tym kraju 4703 gazety i 10297 czasopism). Prasa silnie skoncentrowana- największy koncern prasowy należał do przemysłowca i bankiera Alfreda Hugenberga



* III Rzesza 1933-1945: Działała Izba Prasowa Rzeszy, która od 1934 rozpoczęła czystki - weryfikację polityczną dziennikarzy i wydawców. Główne pismo - dziennik „Völkischer Beobachter” („Obserwator Ludowy”). Media nadzorowało Ministerstwo Propagandy z dr. Josefem Goebbelsem, o bardzo rozbudowanej strukturze organizacyjnej.

Prasa niemiecka pod okupacją aliancką (1945-1949): Kiedy wojska alianckie zbliżały się do terenów niemieckich wydana została (21 listopada 1944 r.) ustawa nr 191 amerykańskiego zarządu wojskowego, regulująca sprawy mediów masowych i życia kulturalnego, która stworzyła w efekcie sytuację tzw. stanu zerowego. Po zakończeniu działań wojennych alianckie zarządy okupacyjne przystąpiły do realizacji opracowanego w Paryżu (jesienią 1944 r.) trzystopniowego programu reaktywowania prasy w Niemczech.

Trzy strefy okupacyjne w Niemczech Zachodnich:

  1. amerykańska (opracowane zostały listy miejscowości w których, zdaniem amerykańskich ekspertów należało reaktywować wydawanie pism. Wedle trzech kategorii (A, B, C) zadecydowano o kolejności powołania do życia nowych gazet i czasopism. Przy czym, sięgając do tradycji niemieckiej, postawiono na rozwój prasy lokalnej. Pierwsza gazeta licencjonowana powstała we Frankfurcie i ujawniła się z dniem 31 lipca 1945 r. pod nazwą „Frankfurter Rundschau” („Przegląd Frankfurcki”). Gazety niemieckie były b. dokładnie czytane i oceniane przez placówki Information Controll Division. Jesienią 1945 r. zlikwidowano mniejsze gazety a w ich miejsce utworzono: „Die Neue Zeitung” dla strefy amerykańskiej oraz „Die Welt” - dla brytyjskiej (od marca 1946 r.).

  2. brytyjska - tam ostrożniej i rzadziej udzielano licencji prasowej, zwracając równocześnie uwagę, by nowopowstałe pisma były związane z odradzającymi się partiami politycznymi. Do połowy 1946 r. powstało 35 gazet, m.in. „Westfalische Rundschau”, „Rheinische Post”, „Hamburger Echo”, We wrześniu 1953 r. „Die Welt” została sprzedana Axelowi Springerowi.

  3. francuska - w ramach administracji okupacyjnej istniała selekcja prasy, nadzorująca działalność mediów. Założono 15 gazet oraz agencję prasową Rheina (od 1947 r. zmieniła nazwę na Südena, a w listopadzie 1948 r. przekazana została oficjalnie w niemieckie ręce). Na początku 1949 r. ogłoszono tzw. generalne licencje nr 1, 2, 3, które przywracały działanie niemieckiego prawa prasowego, po opracowaniu go przez parlamenty poszczególnych krajów związkowych (landów). Pierwsza była Badenia - Wirtembergia (1 czerwca 1949). Ostatnia - Brema (8 września 1949). W przededniu powstania RFN, w trzech strefach zachodnich ukazywało się 169 gazet, w tym 62 partyjne (19 - SPD, 17 - CDU, 11 - KPD, 7 - FDP, 3 - Zentrum, 5 - inne, drobne partie). Symbolem nowej epoki było ukazanie się 11 listopada 1949 r. Frankfurter Allgemeine Zeitung „FAZ” - gazety już bez licencji, a ponadto w Niemczech wschodnich

  4. radziecka – tutaj wydawanie prasy realizowano przy pomocy działaczy Komitetu „Wolne Niemcy”. Władze okupacyjne dużą wagę przywiązywały zwłaszcza do uruchomienia rozgłośni berlińskiej, bowiem radio miało tutaj po wojnie większą siłę oddziaływania, niż prasa (pierwsza audycja została nadana 13 maja 1945 o godz. 20).

23 kwietnia 1946 narodziła się „Neues Deutschland” a 10 października 1946 - agencja ADN. W chwili powstania NRD (październik 1949 r.) na terenie strefy radzieckiej ukazywało się 35 dzienników (w tym 11 gazet SED, 6 - CDU, 5 - LDPD) 113 tygodników i 80 gazet zakładowych.

System prasowy RFN w latach 1949-1989:

Wyróżnić można 4 zasadnicze etapy jego rozwoju



  1. lata 1949-1954

  2. lata 1954-1968

  3. lata 1968-1978

  4. lata 1978-1989



  1. Ukształtowały się wówczas zasadnicze takie jak:

    1. regionalizacja prasy (w NRD - centralizm)

    2. odpolitycznienie prasy (w latach 1949-51 znikły niemal wszystkie gazety partyjne) Trwała też wówczas walka konkurencyjna między prasą licencjonowaną a wkraczającymi na rynek tzw. starymi wydawcami.

  1. Cechy charakterystyczne tego etapu to:

  1. stabilizacja liczby wydawanych gazet, przy równoczesnym wzroście ich nakładów,

  2. koncentracja (spadek z 225 do 158 wydawców) co budzi duże emocje społeczne (zwłaszcza wzrost potęgi A. Springera)

  3. rosnąca rola mediów jako „IV władzy”

Ad 3) wszystkie poprzednie cechy, a ponadto

  1. demokratyzacja systemu informacji masowej przebiegająca w sferze organizacyjnej i prawnej

    1. Nowa era w rozwoju mass-mediów

    1. rozwój nowych technik przekazu (np. TV kablowa)

    2. rozwój mediów elektronicznych (dualizm jako obowiązujący system)

Stan mediów masowych w RFN (do 1989 r.)

  1. Jeden z najlepiej rozwiniętych rynków prasowych w Europie:

    • W 1985 r. 382 wydawców emitowało 1273 gazety o łącznym jednorazowym nakładzie 20,9 mln egzemplarzy

    • Równolegle 6702 czasopisma w jednorazowym łącznym nakładzie 260,2 mln egzemplarzy

Tylko 26 tytułów codziennych rozpowszechniano na całym, lub prawie całym terytorium RFN: 8 dzienników („Handelsblatt”, „FAZ”, „Die Welt”, „Süddeutsche Zeitung”, „Frankfurter Rundschau”, „Die Tageszeitung”, „Bild” i „Unsere Zeit”), 18 gazet tygodniowych i niedzielnych.

Wielką poczytność mają gazety regionalne (np. wydawana w Essen „Westdeutsche Allgemeine Zeitung”) z nakładami niekiedy wyższymi niż prasa ponadregionalna. Jedyny ogólnoniemiecki dziennik „Bild” ma mutacje regionalne.



  1. Bogate czasopiśmiennictwo:

    • tygodniki - wyglądem i tematyką przypominające gazety: „Die Zeit”, „Bayern Kurier”, „Rheinischer Merkur/Christ und Welt”

    • magazyny informacyjno-polityczne (najważniejszy „Der Spiegel”)

    • czasopisma popularne „Der Stern”, „Quick”, „Bunte Illustrierte”, o charakterze ogólnoinformacyjnym

      • czasopisma radiowo-tv; „Hörzu”, „Funk Uhr”, „TV Hören und Sehen”, „Gong”,

    • czasopisma kobiece („Brigitte”, „Burda Moden”, „Neue Mode”), o bardzo różnych formułach redakcyjnych

    • czasopisma młodzieżowe („Popcorn”, „Bravo”)

    • czasopisma poświęcone urządzaniu mieszkań i budowaniu domów (wyskonakładowe zazwyczaj): „Das Haus”, „Zuhause”, „Schoner Wohnen”

    • magazyny sportowe (ponad 200):”Kicker”, „Sport Illustrierte”, „Fussball - Magazin”

    • magazyny motoryzacyjne: „Auto-Bild”, „Auto-Zeitung”, „Auto-Motor-Sport”

    • czasopisma fachowe: „Wirtchaftswoche”, „Europa-Archiv”,

    • czasopisma reklamowe

    • prasa alternatywna (pisma pacyfistyczne, ekologiczne)

Niemiecki rynek prasowy zdominowany jest dzisiaj przez wielkie koncerny prasowe, a proces koncentracji szczególnie gwałtownie przebiegał w II połowie lat 60-tych XX w. Największe koncerny niemieckie to:

  1. Axel Springer A. G. (własność - do września 1985 r. - A.C. Springera), wydawca m.in. dzienników „Berliner Zeitung”, „Berliner Morgenpost”, „Bild”, „Die Welt” oraz licznych czasopism

  2. Gruppe WAZ, powstała w 1948 r. (założyciel Erich Brost, który dopuścił do spółki Jakoba Funkego)

  3. Heinrich Bauer Verlag (tradycja - od 1875 r., prasę wydaje od 1903 r.)

  4. Burda - Gruppe

  5. Gruner und Jahr (prasowe ramię koncernu Bertelsmanna)

Sama grupa Bertelsmanna powstała w latach 50. XX w. i ma bardzo rozbudowane interesy w całej Europie, jako m.in. właściciel RTL (grupy telewizyjnych stacji nadających m.in. w Holandii oraz Niemczech), wydawnictwa Random House i muzycznego koncernu BMG.

Radio i telewizja w RFN:

  1. radiofonia

    • publiczna (d. państwowa) - 9 rozgłośni

    • komercyjna (od 1986 r.)

    • dwie rozgłośnie państwowe nadające na zagranicę: Deutsche Welle, Deutschlandfunk

  1. telewizja: pierwsze regularne emisje programu telewizyjnego rozpoczęto w Niemczech jeszcze w 1936 r. Po wojnie - w listopadzie 1950 roku Nordwestdeutscher Rundfunkverband rozpoczął nadawanie programu tv (od 25 grudnia 1952 - dwugodzinny program ogólnokrajowy, codzienny).

Od I listopada 1954 r. otrzymał on nazwę ARD, a 1 lipca 1962 r. pojawił się ZDF. Rozgłośnie krajowe od 1964 r. nadają trzecie, regionalne programy tv. Federalny Trybunał Konstytucyjny w latach 80. ub. wieku dopuścił do dualizmu mediów elektronicznych; wtedy to właśnie pojawiły się prywatne stacje tv: RTL i SAT 1.

Agencje prasowe:

  1. Deutsche Presse Agentur – działa od 1949 r. (18 sierpnia), powstała w efekcie połączenia trzech agencji zachodnich stref okupacyjnych (DENA, Südena, DPD). Centrala mieści się w Hamburgu, spółka akcyjna.

  2. Deutsche Depeschen Dienst (DDD) – 1971 r.

  3. Eyangelischer Pressedienst (EPD) – 1908 r. i ponownie w 1947 r.

  4. Katholische Nachrichten Agentur (KNA)

  5. Sport Informations- Dienst (SlD) – 1945 r.

  6. Presseplan (PPL) – 1971 r.

System prasowy NRD w latach 1949-1989:

W zasadzie ukształtował się w latach 1945-49, tj. jeszcze przed powstaniem NRD.

Cechy charakterystyczne:


  1. państwowo-partyjny charakter mediów masowych

  2. monopolizacja techniczno-dystrybucyjnej bazy prasy. Rozwój systemu prasowego NRD dokonywał się linearnie, bez wyraźniejszych dat granicznych (może za wyjątkiem 1961 r.)

  3. konkurencyjność obu systemów prasowych dwóch państw niemieckich (87% obywateli NRD regularnie oglądało telewizję RFN)

  4. centralizacja mediów.

NRD zajmowała miejsce w gronie 5 największych konsumentów prasy (w 1987 r. na 1000 mieszkańców, przypadało ponad 600 egz. dzienników). Ukazywało się w tym kraju 1812 gazet i 6702 czasopisma. W 1987 r. ukazywało się 39 dzienników (głównie należących do NSPJ: centralny „Neues Deutschland” oraz 14 okręgowych. Oprócz tego swe pisma miały 4 oficjalnie działające partie polityczne (satelickie):

  • Demokratyczna Chłopska Partia Niemiec: „Bauern-Echo”,

  • Narodowo-Demokratyczna Partia Niemiec: „National Zeitung” oraz 5 dzienników okręgowych,

  • Liberalno-Demokratyczna Partia Niemiec: „Norddeutsche Zeitung” oraz 4 dzienników okręgowych.

Ponadto swe organy prasowe miały zw. zawodowe - dziennik „Tribune” (nakład 406 tys.) oraz FDJ - dziennik „Juge Weit” (1,19 mln egz.).

Na terenie NRD działało (poza rozgłośnią nadającą program dla zagranicy) 5 stacji radiowych. Telewizja nie miała programów regionalnych. Obie instytucje były silnie scentralizowane. Agencja prasowa ADN zatrudniała w swej berlińskiej centrali 1400 pracowników, a ponadto miała 14 redakcji okręgowych oraz własne biura zagraniczne w 47 państwach (od 1953 roku była upaństwowiona).



Struktura systemu medialnego Niemiec po 1989 r.

Urzędem nadzorującym w Niemczech etyczną działalność gazet i czasopism jest Niemiecka Rada Prasowa, powołana do życia w 1953 roku przez dziennikarzy jako przejaw samokontroli mediów, swoiste „moralne sumienie prasy”.



Prasa codzienna:

Dominują dzienniki lokalne i regionalne. Ponad 2/3 gazet sprzedawanych jest w prenumeracie, reszta na ulicach. Największą gazetą codzienną jest „Bildzeitung” (ok. 3,9 mln egz.), najwięcej sprzedaży w prenumeracie zrealizowała „WAZ” (obecnie ok. 600 tys. nakładu).

Obecny rynek prasowy powstał w efekcie szybkiego, dość jednostronnego połączenia się dwóch całkiem różnych rynków prasowych, dwóch odrębnych państw. W początkach 1991 r., a więc tuż po zjednoczeniu, zarejestrowanych było w Niemczech 8106 czasopism, 532 gazety oraz 881 mutacji i dodatków.

Ekspansja prasy zachodnioniemieckiej na rynek NRD odbyła się głównie poprzez wzrost liczby dodatków oraz wydań lokalnych i regionalnych gazet oraz czasopism wydawanych dotychczas tylko w RFN.



Podsystem radiofonii i telewizji:

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 1986 roku wyznaczyło publicznej radiofonii i telewizji rolę głównego informatora, podczas gdy prywatni nadawcy mają dostarczać informacji uzupełniających a nade wszystko realizować zadania rozrywkowe. Układ państwowy o regulacji radiofonii i telewizji z 31 sierpnia 1991 r. oraz ustawodawstwo UE (a zwłaszcza Europejska konwencja o telewizji ponadgranicznej, sporządzona w Strassbourgu 5 maja 1989 r.) legły u podstaw nowego podsystemu mediów audiowizualnych, w których dawna NRD została włączona do „przestrzeni” ARD, jako Mitteldeutscher Rundfunk (MDR) i Ostdeutscher Rundfunk (ODR); ta pierwsza obejmująca Saksonię, Saksonię Anhalt, Turyngię i Meklemburgię, druga zaś - Brandenburgię. Inne, „stare” programy radiowe i telewizyjne to:



  • Bayerischer Rundfunk (BR) z siedzibą w Monachium - od 1948 r.

  • Hessischer Rundfunk (HR) – we Frankfurcie nad Renem- od 1948 r.

  • Norddeutscher Rundfunk (NDR) - Hamburg - od 1948 r., a od 1955 r. pod obecną nazwą

  • Radio Bremen (RB) - od 1949 r.

  • Saarlandischer Rundfunk (SR) - Saarbrucken - 1957 r.

  • Sender Freies Berlin (SFB) - Berlin - od 1953 r.

  • Suddeutscher Rundfunk (SDR) - Stuttgart - od 1949 r.

  • Sudwest Rundfunk (SWF) Baden-Baden - 1948 r.

  • Westdeutscher Rundfunk (WDR) - Kolonia - od 1955 r.

Od 1 stycznia 1962 r.działają nadawcy państwowi: Deutsche Welle i Deutschlandfunk

Ponadto od 1994 r. - RIAS Berlin (dwa programy radiowe)



System nadzoru nad radiofonią i telewizją:

Rada Radiowo-Telewizyjna - reprezentuje interesy ogółu a jej członkowie są delegowani przez organizacje społeczne, grupy polityczne, światopoglądowe oraz instytucje (np. uniwersytety) Osoby te są wybierane na 2 lata.

Rada Administracyjna - 7 członków (4 wybieranych przez Radę Radiowo Telewizyjna) plus Prezes.

Prywatna stacja telewizyjna SAT1 w Moguncji jako pierwsza zaczęła nadawać w 1985 r. W 1986 r. pojawiła się RTL plus (Deutschland) z siedzibą w Kolonii. Inne stacje to: PRO7, DSF, Kabel1, pozostałe stacje RTL (1 i 2 oraz Super), VOX

Nadawcy prywatnych stacji radiowych i telewizyjnych zrzeszeni są w Związku Prywatnych Rozgłośni Radiowo-Telewizyjnych i Ośrodków Telekomunikacji.

Od niedawna jednym z największych potentatów medialnych (radiowo-telewizyjnych) był Leo Kirch z Wurzburga, właściciel 8 stacji telewizyjnych, a ponadto 30 tytułów prasowych i kilku wytwórni filmowych, którego imperium jednak upadło.

Dzisiaj najpotężniejszym graczem na rynku jest koncern Bertelsmanna, do którego należy: RTL, RTL2, Super RTL, VOX oraz informacyjny kanał n-tv. W sumie mają one ok. 30% widowni telewizyjnej w Niemczech.

Drugi jest d. koncern Kircha czyli Prosieben Sat1 Media AG (który ogłosił upadłość w kwietniu 2003 r.). Holding telewizyjny został przejęty latem tegoż roku przez amerykańskiego inwestora Chaima Sabana i ma nadal ok. ¼ rynku TV.

Grupa Holtzbrick Verlag posiada 15 stacji radiowych.

Offener Kanał - Kanał Otwarty TViR - to lokalne lub regionalne stacje nadawcze rtv, dla których programy przygotowują opracowują i nadają społeczni współpracownicy (działa bez prawa nadawania reklam). Jego historia rozpoczyna się 1 stycznia 1984 r. we Ludwigshaffen. Potem „kanał” pojawił się w Dortmundzie a następnie w Berlinie. Działają one na mocy unormowań federalnych i związkowych.



Direct Broadcasting by Satellite (DBS) w Niemczech:

Jednym z bardziej ważnych programów satelitarnych jest 3SAT, wspólne przedsięwzięcie ARD, ZDF, Austriackiej Korporacji Nadawczej oraz Szwajcarskiej Firmy Radiowo-Telewizyjnej. Istnieją także wspólne niemiecko-francuskie kanały telewizyjne: ARTE (publiczne).



Co się tyczy prawnych podstaw działalności mediów w RFN, to warto podkreślić, że art. 5 Ustawy Zasadniczej gwarantuje swobodę wyrażania opinii oraz wolność prasy. Cenzura nie istnieje, kraje związkowe posiadają prawo do wydawania własnych ustaw medialnych, o ile konstytucja RFN nie powierza Federacji kompetencji ustawodawczych.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna