MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona11/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   50

jeżówce nieregularne (Irregu-laria) podgromada szkarłup-ni z gromady -^jeżowców. 0-beamują formy o .mniej lub bardziej spłaszczonym i zazwy­czaj owalnie wydłużonym cie­le. Biegun gębowy bywa u nich na ogół przesunięty w kie­runku brzegu pancerza, nato­miast odbyt znajduje się na biegunie przeciwległym, przy czym leży on nie u zbiegu wszystkich rzędów płytek, lecz w obrębie tylnego rzędu płytek międzypromieniowych. Wyni­kiem tego jest zatracenie pro­mienistej symetrii ciała, tak charakterystycznej dla więk­szości szkarłupni. J. n. są dwu-bocznie symetryczne, w związ­ku z .czym można u nich wy­różnić grzbietową, brzuszną, przednią i tylną część ciała. U większości gatunków rzędy płytek ambulakralnych rozsze­rzają się płatkowate na grzbie­towej stronie ciała, tworząc na powierzchni szkieletu cha­rakterystyczny obraz pięcio-płatkowego kwiatu lub liścia

99

joldia

kasztanowca położonego nie­rzadko w zagłębieniach szkie­letu. J. n. zasiedlają na ogół miękkie grunty. Szereg przed­stawicieli zagrzebuje się w podłożu lub nawet ryje jak krety poziome chodniki w dnie. J. in. odżywiają się drobnym pokarmem zwierzęcym i roślin­nym, a niektóre gatunki należą nawet do typowych mułoja-dów. Zamieszkują wszelkie peł-nosłone morza. W isikład pod­gromady j. n. wchodzi kilka rzędów, m. •in. pieniążkowce oraz serduszkowce. [L.Ż.]



jeżówce regularne {Regularia}

— podgromada szkarłupni z gromady ~»-jeżowców. Mają kształt mniej lub bardziej spłaszczonej kuli lub dysku. Gęba umieszczona jest pośrod­ku spodniej, czyli gębowej strony ciała, natomiast odbyt

— w centrum górnej,' czyli przeciwgębowej strony, w związku z 'czym wszystkie rzę­dy płytek ambulakralnych są jednakowo grube i długie. Do usuwania odchodów gromadzą­cych się na wierzchu ciała oraz innych zanieczyszczeń służą pedicellaria wyrastające po­między 'kolcami. J. r. zamiesz­kują dno wszystkich pełnosło-nych mórz, przy czym więk­szość gatunków występuje na twardych gruntach, np. na skałkach, kamieniach, rafach koralowych oraz na zbitym żwirze muszlowym, Najmując chętnie wszelkie naturalne za­głębienia. Żywią się głownie glonami. Należy tu 'kilka rzę­dów, m.in. turbańce, igielni-kowce oraz najeżykowce. IL.2.1

jeżowiee jadalny (Echinus es-culentus) gatunek szkarłup-nia z rzędu -wnajeżykowców. Ma kształt kuli spłaszczonej nieco od apodiu, o średnicy do 16 cm. Jest barwy białawej lub

Jeźowiec jadalny. Usunięto więk­szość kolców i nabłonek dla poka­zania płytek ambulakralnych i międzyambulakralnych

czerwonawofioletowej. Pokry­wają go krótkie, masywne kol­ce, z których najdłuższe są mniej więcej sześciokrotnie krótsze od średnicy ciała. Po­między nimi znajduje się mnóstwo maleńkich pediicel-larii oraz nóżki ambulakralne, które w stanie rozkurczu się­gają ponad wierzchołki kolców. Płytki ambulakralne mają po 3 pary otworków dla nóżek ambulakralnych. J. j. żywią się zarówno pokarmem Toślinnym, jak i zwierzęcym, np. mszy-wiołami, hydropolapami, a na­wet mniejszymi od siebie jeżowcami. Są pospolitymi mieszkańcami płytkiego, za­rośniętego dna Atlantyku wzdłuż zachodnich brzegów Europy, spotykanymi zazwy­czaj na głębokości 5—40 m, jakkolwiek trafiają się też spo­radycznie znacznie głębiej, 'do głębokości 1200 m. Dojrzałe go­nady 'j. j. uważane są za wiel­ki przysmak, w związku z czym zwierzęta te odławia się lokal­nie, zwłaszcza wzdłuż wybrze­ży Portugalii. Nadają się do hodowli akwaryjnej. [L.Z.]

Joldia (Yoidźa) — rodzaj mię­czaków z rzędu —^takisodonto-wych. Obejmuje gatunki, któ­rych muszla ma długość 2— —8 'cm i dość rozmaity kształt.

julusy______________

-Niektóre gatunki żywo przy­pominają ->-ledę, inne ->-arkę. Jak na małże, j. są dosyć ru­chliwe, mogą pływać i pod­skakiwać. Zamieszkują morza stref polarnych i chłodniejszej części stref umiarkowanych. Żyją na dnie piaszczystym lub mulisitym, od 'brzegu do głębo­kości kilkudziesięciu metrów. Bywają często łupem ryb. Je­den z gatunków j. upamiętnił się w historii geologicznej Bał­tyku. Kiedy mianowicie około 10 000 lat temu Bałtyk łączył się z Morzem Północnym przez zalane południowe regiony obecnej Szwecji i na tym tere­nie panował .klimat arktyczny, zasiedliła go licznie Yoldia arc-tica. Ponieważ ten małż, dziś żyjący bardziej na północy, dopiero w Morzu Arktycznym, był bardzo charakterystycznym składnikiem ówczesnej fauny Bałtyku, nazwano ten etap hi­storycznego 'rozwoju Morza Bałtyckiego okresem Morza Joldiowego. [T.U.]



julusy (Julida) rząd stawo­nogów z gromady -*ikrociono-gów. Mają ciało cylindryczne. V samców obie pary odnóży VII segmentu przekształcone

__________________100

są w nóżki kopulacyjne. Licz­ba segmentów ciała jest duża i zmienna nawet w obrębie gatunku. Większość gatunków ma barwy ochronne, u niektó­rych jednak, nawet krajowych, zdobią grzbiet silnie odbijające

Pokrój krocionoga z rzędu julu-sów

od tła podłużne pasy białe, czerwone lub żółte. J. wykazu­ją zdolność do zwijania się w spiralę, co jest odruchem o-bronnym. Przebywają w glebie i ściółce, przy czym wiele ga­tunków występuje w jaski­niach. W Polsce żyje 47 gatun­ków i podgatunków j., a jed­nym z pospolitszych przedsta­wicieli krajowych jest Blaniu-lus guttulatus. [W.S.]

K

kaczenica •(Lepas) — rodzaj stawonogów z rzędu -»-toracz-kowców. Obejmuje gatunki uważane ongiś za jaja gęsi ber-nikli, a później zaliczane <3o małży. Ciało ich, zwane “głów­ką", długości l—5 cm otoczone jest 5 wapiennymi płytkami i •osadzone na mięsistym trzon­ku. Długość .skurczonego trzon­ka niewiele przekracza długość “główki". Trzonek w stanie rożku rczu wydłuża się wielo­krotnie, osiągając w morzach tropikalnych niekiedy długość 75 cm (w wodach chłodnych jest 2—3 razy mniejszy). K. — to zwierzęta wyłącznie oboj-nacze. Przyczepiają się do wszelkich stałych przedmiotów podmorskich, a zwłaszcza do rozmaitych przedmiotów pły­wających po morzu, np. gałęzi, butelek itp. Należy tu wiele gatunków o nierzadko szero­kim rozsiedleniu. [L.Ż.]

101

kalanus

Kaczenice Lepas anaWera



kalanoidy (Calanoida) — pod-rząd stawonogów z rzędu

—••widłonogokształtnych (uwa­żany przez niektórych auto­rów z powodu obecności u jego przedstawicieli drobnego serca i niektórych innych cech za odrębny rząd podgromady

->widłonogów). K. to niemal wyłącznie skorupiaki plankto-nowe o bardzo długich czuł-kach pływnych, składających się zwykle z 20—25 członów. U -samców l człon prawego czułka pływnego jest zwykle zmieniony, wskutek czego czu-łek może się zginać, służąc do obejmowania samicy w czasie kopulacji. Nogi V pary wy­kształcone są u samców w po­staci szczypczyków, służących do przyczepiania spenmatofo-rów do ciała samicy. Samica składa jaja do wody lub nosi je 'w pojedynczym pakiecie, przyklejonym do brzusznej strony I segmentu odwłokowe­go (geinitalnego). Krótki i smu­kły odwłok zakończony jest długimi, pierzastyinai szczecin­kami, ułatwiającymi unoszenie się w wodzie. W ciele znajdują się często kropelki tłuszczu zmniejszające ciężar właściwy ustroju. Do k. należy około 1200 gatunków 'morekich (kala­nus, temora) oraz ponad 400 — slodkowodnych (widlatek). Liczni przedstawiciele wyko­nują dobowe lub sezonowe wę­drówki pionowe, nierzadko o amplitudzie 'kilkuset metrów. Niektóre gatunki głębokomor-skie przemieszczają się nawet w granicach od 2000 do 3000 m. K. z uwagi na gromadne wy­stępowanie tworzą ważny skła­dnik pokarmu wielu ryb oraz wielorybów i innych zwierząt morskich. [L.2.]

kalanus (Calanus iinmarchi-cus} gatunek stawonoga z podrzędu -rkalanoidów. Dłu­gość ciała samca dochodzi do 4 mm, samicy — do 5,5 mm. Przednia część ciała jest owal­na, odwłok wysmukły i krótki, zakończony widełkami z pie­rzastymi szczecinkami. Bardzo długie czułki mają przy końcu 2 duże, pierzaste szczecinki. W

Kalanus


ciele występują często czerwo­ne 'kropelki tłuszczu, nadające zwierzęciu charakterystyczny

kaletówka

102


odcień. K. wykonują wędrówki dobowe, nierzadko w granicach 300—500 m, podpływając nocą w kierunku powierzchni morza i opuszczając się w dzień w nieco głębsze warstwy. Wiosną i latem młode osobniki żyją blisko powierzchni morza, je­sienią zaś, w miarę dorastania, przemieszczają się do głęb­szych warstw. K. to skorupiak jednoroczny, składający żółta-woczerwonawe jajeczfca do wo­dy. Jest najważniejszym skład­nikiem plantetoniu zwierzęcego mórz arktycznych i częściowo strefy umiarkowanej. Wystę­puje często w ogromnych ma­sach, 'zabarwiających wodę na kolor czerwonawy. W Morzu Baremtsa stanowi nierzadko do 90YB planktonu. Ma poważne znaczenie jako główny skład­nik pokarmu 'wielu ryb prze­mysłowych, przede wszystkim śledzi. [L.Ż.]

kaletówka (Anthura gracilis}

— gatunek .stawonoga z rzędu

-»-równonogów. Ma ciało dłu­gości do 11 'mim, .bardzo wy­dłużone i wysmukłe, barwy żółtawej z brunatnymi krop­kami. Odwłok jest zakończony szerokim wachlarzykiem ogo­nowym. Głowa 'w zarysie okrą-gława posiada parę dużych oczu i stosunkowo 'długie cz.uł-ki. K. występują w otaczają­cej Europę części Atlantyku, a także w Cieśninach Duń-skioh. Wymagają zasolenia wo­dy co najmniej kilkunastu promillle, w związku z czym do właściwego Bałtyku nie prze­nikają. [L.Z.]

kaligus (Caligus) rodzaj sta­wonogów z rzędu —rCaligoida. Jego przedstawiciele mają cia­ło silnie spłaszczone. Przednie 3 segmenty tułowiowe zlewają się z głową, tworząc podków-

kowaty głowotułów, okryty je­dnolitym, przesyconym chityną pancerzem. Niesegmentowany odwłok u dorosłej samicy jest zaopatrzony w 2 długie, kieł-baskowate woreczki z licznymi, spłaszczonymi jajami. K. obej­mują liczne gatunki szeroka rozprzestrzenione w środowis­ku morskim i słonawowodnym. Ich larwy żyją swobodnie w wodzie, natomiast osobniki 'do­rosłe są pasożytami najrozma­itszych ryb, żerującymi na skó­rze, w jamie gębowej oraz na skrzelach żywicieli. Szczegól­nie często spotkać je można aa wewnętrznej strome pokryw skrzelowych. Czasami spotyka się okazy dorosłe pływające swobodnie w przydennej war­stwie wody. [L.Ż.]



kalinek (Callinectes) rodzaj stawonogów z sekcji -»-krabów. Obejmuje gatunki o głowotu-łowiu dochodzącym do 10 cm długości, wyjątkowo szerokim, z 8 ząbkami wzdłuż bocznej krawędzi oraz z 9. znacznie dłuższym od pozostałych. Od­włok samców ma silnie zwę­żone 2 końcowe segmenty. K. potrafią nieźle pływać, posłu­gując się wiosełkowato spłasz­czoną, ostatnią parą odnóży krocznych. Zamieszkują płytkie dno morskie 'do głębokości kil­kunastu, rzadziej do około 100 m. Nocą podpływają (ku po­wierzchni morza. Chętnie prze­bywają w rejonie ujść rzecz­nych, wstępując tateże okreso­wo do wód słodkich. Należy tu kilkadziesiąt gatunków sze­roko rozprzestrzenionych w strefie tropikalnej, subtropi­kalnej i częślciowo umiarkowa­nej. Niektóre .gatunki k. mają poważne znaczenie użytkowe. Najważniejszym gatunkiem przemysłowym jest k. błękit­ny. [L.Ż..]

103

kałamarnica olbrzymia

kalinek blękitny, krab błękitny (Caliźnectes sapźdus) — gatu­nek stawonoga z rodzaju -^-ka­linka. Ma głowotułów długości do 9 cm. Żyje w wodach mor­skich, słonawych, a nawet słodkich, na płytkim dnie, do głębokości około 35 m. Jest rozprzestrzeniony wzdłuż ame­rykańskich wybrzeży Atlanty­ku, od Nowej Szkocji po Uru­gwaj. Ponad 70 lat temu został sprowadzony do Europy, gdzie rozprzestrzenił się u wybrzeży Morza Śródziemnego oraz przyległego Atlantyku, docho­dząc na północy po okolice Ko­penhagi. Jego roczne połowy wynoszą około 70 000 ton rocz­nie. Wydobywany jest przez rybaków Stanów Zjednoczo­nych, a także Meksyku. [L.Z.]

kalmar, kałamarnica, płetwik, loligo ^fs worka trze­wiowego. Konchiolinowa mu­szla k. jest toardzo cienka, ciemnobrązowa, lecz przejrzy­sta, kształtu wydłużonego pta­siego pióra. K. zamieszkują wszystkie morza pełnosłone. Żyją w strefie morza otwar­tego. Pływają niezwykle szyb­ko i zręcznie, czego miarą może być fakt, że odżywiają się nie­mal wyłącznie rybami, doga­nianymi ł chwytanymi w toni wodnej. Bardzo często wędrują dużymi ławicami i zachowują się wtedy tak samo jak ryby ła­wicowe. Obserwatora zdumie­wa taka płynąca ławica, w której wszystkie zwierzęta na­raz przyspieszają, razem zwal­niają, wszystkie równocześnie

skręcają w tym samym kierun­ku, jakby zdalnie, precyzyjnie sterowane, tak że jedno na drugie nie wpada .ani żadnego nie potrąca. K. są jadane na całym świecie, wszędzie wyso-



Kalmar

ko cenione i poławiane w du­żych ilościach. Na przykład w pobliżu Kalifornii roczny po­łów k. kalifornijskiej (Loligo opalescens) wynosi około 10 000 ton. Ostatnio nasze rybołów­stwo zaczyna także dostarczać na rynek mrożone “tuszki kal­marów", czyli płaszcze k. Moż­na z nich przyrządzać znako­mite potrawy. ,[T.U.]



kalmarzec -^kałamarnica ol­brzymia.

kałamarnica -^kalmar.

kałamarnica olbrzymia, kalma­rzec (Architheuthis) rodzaj mięczaków z .rzędu -»-dziesię-

kaprella______________

ciernie obejmujący największe głowonogi i zarazem najwięk­sze bezkręgowce świata. Ciało k.o. jest wydłużone, wrzeciono­wate i ma szczególnie długie ramiona 'chwytne. Długość naj­większego okazu, który w ca­łości dostał isię w ręce badaczy, wynosiła 7 to, nie licząc ra­mion chwytnych długości 14 m. Ciężar jego ciała nie jest zna­ny, a dane szacunkowe różnych autorów wahają się od 10 do 40 ton. K.o. żyją w strefie mo­rza otwartego na głębokości około 1000 m, gdzie żywią się prawdopodobnie rybami oraz własnymi współplemieńcami. Nie wiadomo, ile gatunków k.o. żyje ,na świecie ani jakie jest ich rozmieszczenie geogra­ficzne. Ubóstwo wiadomości wynika z tego, że zwierzęta te nader rzadko pojawiają się na powierzchni, a na głęboko­ściach, na których normalnie bytują, trudno je obserwować, złowić zaś ich nie sposób, bo są dość silne, aby zniszczyć każdy sprzęt połowowy. W re­zultacie cała nasza wiedza o k.o. pochodzi z przypadko­wych, rzadkich spotkań z nimi na powierzchni morza, z oka­zów martwych, wyrzucanych czasami przez morze na brzeg, oraz z zawartości żołądków ka-szalotów — potężnych 'wielory­bów, żywiących się głównie k.o., a będących obiektem sta­łych 'polowań. [T.U.]



kaprella -»kożlatka.

karakurt (.Latrodectus mac-tans tredecimguttatus) pod-gatunek stawonoga z rodzaju ->-wdowa. Osiąga długość ciała do 15, a nawet czasem do 20 mm. Ma barwę czarną, przy czym na brzusznej powierzchni odwłoka występuje charakte­rystyczna czerwona plama w kształcie klepsydry, a na

_________________104

grzbietowej — 8 do 13 biała­wych, żółtych, pomarańczo­wych lub czerwonych plam albo kropek, czasem z jaśniej­szą obwódką. U wielu osobni­ków plamy te nie są wykształ­cone. Pająki te zamieszfcują Afrykę, południową Europę, Kaukaz oraz zachodnią i środ­kową Azję. Żyją w biotopach suchych — na stepach, półpu-styniach, ugorach i polach uprawnych, ale osobniki mi­grujące można spotkać właści­wie wszędzie. Sieć budują tuż nad powierzchnią gleby, pod skarpami i nawisami przydroż­nymi, ipod 'kawałkami drewna itp. K. 'należą do najbardziej jadowitych zwierząt. Z całego zamieszkiwanego przez nie ob­szaru są dane o śmiertelnych

Karakurt


wypadkach ukąszeń ludzi, ko­ni, krów i wielbłądów. U pa­jąków tych stwierdzono cy­kliczne masowe pojawy co 10— —12 lub co 25 lat, trwające 4—8 lat. W okresach tych spotkać można w niektórych miejscach nawet po kilka k. na l m2. Szczególnie niebezpiecz­ne są samice migrujące dwu-

105


keratella

krotnic w ciągu życia (po raz pierwszy w poszukiwaniu od­powiedniego miejsca do budo­wy sieci i po raz drugi — miejsca do złożenia kokonów) i trafiające wówczas nierzadko do 'domostw oraz samice strze­gące swych kokonów. Bardzo bliskim krewnym k. jest ame­rykańska ->-czarna wdowa. Sam k. w niektórych krajach bywa również nazywany czar­ną wdową. Inną jego lokalną (włoską) nazwą jest malmi-gnatto. IW.S.]



kariofylleus -».,goździcznik.

kasjopea (Cassźopea) —rodzaj jamochłonów z rzędu -^.meduz kanalikowych. Meduzy najbar­dziej znanego gatunku Cossźo-pea xamachana mają średnicę do 24 cm. Tylko w młodości pływają swobodnie, później osiadają na podłożu (nieraz masowo), przyczepiając się do niego jak przyssawką spłasz­czonym wierzchem klosza, z rzadka przepływając w inne miejsca; Pokarm w postaci planktcnu napędzają sobie roz­gałęzionymi obficie ramionami przyustnymi. Spotyka się je u wybrzeży Ameryki Północ­nej. Inne gatunki występują w większości mórz. K. repre­zentują formę łączącą w sobie cechy osiadłego -^polipa i ty­powej pływającej -^meduzy. Są blisko spokrewnione z ga-łazwą. (Tabl. V). [Z.S.j

batipo (Latrodectus hasseiti}gatunek stawonoga z rodzaju -»-wdowa. Długość jego ciała wynosi około 10 mm, a więc jest pająkiem średniej wielko­ści. Ma odwłok czarny z czer-wono-żółtym wzorem. Zamiesz­kuje obszar od Indii po Au­stralię i Nową Zelandię oraz wyspy Oceanii. Odznacza się silnym jadem, który może

spowodować śmierć człowie­ka. [W.S.]



kauri -wporcelanki. kądziolki przędne -^pajęczyna.

kątnik (Tegenaria) rodzaj stawonogów z rodziny lejkow-cowatych (Agelenidae), z pod-rzędu -^pająków wyższych. Długość ciała reprezentujących go gatunków wynosi 7—18 mm. Ubarwienie jest przeważnie szarobrunatne, nogi, zwłaszcza u samców, długie i kosmate. Kilka gatunków zamieszkuje zabudowania. Można je rozpo­znać po charakterystycznej sie­ci prawie poziomo rozpiętej w kątach, zakończonej krótkim lejkiem lub skierowaną do dołu rurką, w której gnieździ się pająk. Ponieważ sieci k. wiszą przez długi czas, pokry­wa je kurz, nadając im brudny szary lub czarny kolor. Póź­nym latem i wczesną jesienią widuje się samce wędrujące w poszukiwaniu samic. Samice są mniej ruchliwe. Ze względu na swą siłę k. kąsając jest w sta­nie przebić skórę człowieka, a ukąszenia, jakkolwiek nie nie­bezpieczne, są .przykre i powo­dują lokalny obrzęk i lekki ból. Nie niepokojony pająk nie kąsa. Ukąszenia zdarzają się najczęściej w porze nocnej, gdy śpiący ludzie poruszając się przypadkiem przygniotą wę­drującego po posłaniu k. (Tabl. XII). [J.P.]

keratella (Keratella) — rodzaj obleńców z gromady -»-wrot-ków, jeden z najczęściej wy­stępujących w Polsce. Zalicza­na do tego rodzaju K. cochlea-ris występuje głównie w du­żych zbiornikach wodnych w strefie wód otwartych. Długość jej ciała dochodzi do 0,2 mm. Znana jest jej spora zmienność morfologiczna. [M.S.]

kędzierzawce

106


kędzierzawce (Euryalae)rząd szkariupni z gromady —»wężowideł. Mają ciało po­kryte dość grubą, często bro-dawkowatą skórą. Niekiedy na tarczy centralnej występują duże, promieniste tarczki, się­gające od środka tarczy ku jej brzegowi. Średnica tarczy do­chodzi niekiedy do 10 cm. Przeważnie mniej lub bardziej rozgałęzione ramiona porusza­ją się głównie w płaszczyźnie pionowej, zawijając się nie­rzadko wokół rozmaitych prze­dmiotów. Wyrastające z icb boków ciernie skierowane są • zawsze ku dołowi ramienia i mają często postać haczyków. Należą tu stosunkowo nieliczne gatunki, bytujące zwykle na głębiej położonym dnie mórz pełnosłonych, t j. w granicach 20—2000 m. Niektóre formy spotykane są do głębokości 5000 m. Gatunki o ramionach rozgałęzionych (np. głowa Gor­gony) zasiedlają wszystkie strefy geograficzne, podczas gdy gatunki o ramionach nie rozgałęzionych (np. kędzierza-wiec) związane są z morzami tropikalnymi, gdzie występują zwłaszcza wśród raf koralo­wych. [L.Ż.]

kędzierzawiec (,Asteronyx lo-veni) — gatunek szkarłupnia z rzędu -*kęd2ieTzawc6w. Jego tarcza centralna ma do 4 cm średnicy, a ramiona 'do 40 cm długości. Na wypukłej (prze-ciwustnej) stronie tarczy wid­nieje 5 par [promieniście roz­mieszczonych płytek, które układają się w rysunek przy­pominający rozpostarty kwiat o pięciu wydłużonych i wąs­kich płatkach. Ramiona są nie-rozgałęzione i bardzo wysmu­kłe. Mają one niejednakową wielkość i są niezwykle gięt­kie oraz czepne. Zabarwienie ciała jest czerwone. K. .zamie­szkują wody wszechoceanu stref subtropikalnych i umiar­kowanych. Występują w zakre­sie głębokości, od 100—3000 m. Młode k. pełzają ;po dnie mor­skim, żywiąc się detrytusem. Po osiągnięciu średnicy tarczy około 5 mm zmieniają tryb życia, wspinają się na rozmaite korale lub pióra morskie i roz­poczynają się odżywiać plank-tonem i zawiesiną organiczną, a prawdopodobnie także poli­pami jamochłonów przez nie zamieszkiwanych. [L.Ż.]

klelczak, zębik (Dentalium)rodzaj mięczaków z gromady -»-walconogów. Jest to .najlicz­niejszy rodzaj, do którego na­leży większość żyjących i wy­marłych gatunków walcono-gów. Muszle k. znajdowano już w osadach pochodzących z ordowiku. Współcześnie k. za­siedlają wszystkie .pełnosłone morza świata. Żyją na dnie piaszczystym ma głębokości od kilku do kilku tysięcy metrów. (Tabl. XVIII). [T.U.l

kielż (Gammarus) — rodzaj stawonogów z rzędu ->-obuno-gów. Obejmuje gatunki o ciele długości do 3 cm, charaktery­stycznie łukowato wygiętym, barwy przeważnie scarawo-brunatnej lub rdzawej. Obie pary czułków są prawie jed­nakowo silnie rozwinięte. 3 ostatnie segmenty odwłokowe mają 'ciecnie na grzbiecie. Płytka ogonowa jest głęboko rozszczepiona i także usiana cierniami. K. obejmują liczne gatunki, szeroko rozprzestrze­nione w płytkich wodach słod­kich i morskich. W Polsce żyje kilkanaście gatunków k., z czego 6 zamieszkuje Bałtyk. Najbardziej pospolitym pol­skim siodkowodnym gatunkiem jest k. zdrojowy (Gammarus pulex). [L.2.]

107


kieszeniec europejski

Kopulujące kielże zdrojowe



kieszeniec, krab kieszeniec, krab szlachetny (Cancer) — rodzaj stawonogów z sekcji —..krabów. Maksymalna dłu­gość głowotułowia reprezentu­jących go gatunków waha się w granicach 6—20 cm, przy czym samice są zwykle o jedną trzecią mniejsze. K. mają pan­cerz gładki, owalny, zaopatrzo­ny w 3—5 drobnych, zaokrą­glonych ząbków czołowych oraz zwykle w 9 szerokich i niemal płasko ściętych ząbków bocz­nych. Szczypce, szczególnie u samców, są silnie rozwinięte. Odwłok samców składa się z 5, a samic — z 7 segmentów. K. żyją przeważnie na dnie skali­stym i kamienistym, od strefy brzegowej do głębokości 750 m. Osobniki młodociane przeby­wają na płytkim dnie, nato­miast dorosłe osobniki, zwła­szcza samce, wędrują w rejony głębsze. K. są drapieżcami na­padającymi na rozmaite mię­czaki, szkarłupnie, skorupiaki, a nawet na mniej ruchliwe ry­by. Wyszukują sobie kryjówki

w szczelinach skalnych. Wy­dają często charakterysty-ne dźwięki, przypominające skrzypienie zardzewiałych za­wiasów, wywołane pocieraniem o siebie żuwaczek. Należy tu ponad 20 gatunków szeroko rozprzestrzenionych w morzach strefy klimatu umiarkowane­go, zwłaszcza w rejonie pół­nocnego Pacyfiku. K. poławia­ne są często dla celów kon­sumpcyjnych. Szczególnie waż­ne znaczenie użytkowe mają 2 gatunki: k. europejski i k. ma­gister. [L.2.]



kieszeniec europejski (Cancer pagurus) — gatunek stawono­ga z rodzaju -Aieszeńcow. Szerokość głowotułowia u do­rosłych osobników mieści się na ogół w granicach 8—15 cm, a tylko u niektórych samców dochodzi do 20 cm. Boczne ząbki pancerza są płasko ścię­te lub regularnie zaokrąglone. K.e. występują wzdłuż wybrze­ży zachodniej i południowej Europy, od rejonu Szetlandów i Lofotów po Morze Sródziem-

Kieszeniec europejski

ne. Są gatunkiem jadalnym, poławianym głównie u wybrze­ży brytyjskich i norweskich. Roczne połowy k.e. wynoszą .globalnie 20—30000 ton. Wy­dobywają go rybacy brytyjscy,

1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   50


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna