MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona13/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   50

korale rafowe

porowe.


wkorale madre-

koralowce (Anthozoa) gro­mada jamochłonów z typu -^parzydełkowców. Występują wyłącznie w postaci -^polipów, żyjących pojedynczo (niektóre z nich osiągają średnicę 1,5 m) bądź częściej w bardzo różno-kształtnych i różnobarwnych

Schemat budowy koralowca

1 — ektoderma; 2 — otwór gębo­wy; 3 — gardziel; 4 — pasma mię­śniowe; 5 — jama gastralna; 6 — nić mezenteriataa

koloniach, zachowując wów­czas drobne rozmiary (do ok.

2 cm) i na ogół nie wykazując zróżnicowań postaci. Wewnątry

117


koralowce

wieńca czułków polipa k. wid­nieje tarcza ustna (oralna), pośrodku której wgłębia się ektodermalna gardziel, wiodą­ca do jamy gasitralnej. Ścia­na ciała uwypukla się ku środkowi tej jamy entoder-malnymi, przeważnie radial-nie ustawionymi fałdami — zwanymi czasem sarkoseptami

do stadium larwy, która wy­dostaje się przez otwór gębo­wy na zewnątrz. K. zamiesz­kują wyłącznie morza, prze­ważnie ciepłe, wiodąc z reguły życie osiadłe na podłożu twar­dym, mulistym .bądź piaszczy­stym. K. mają ogromne zna­czenie jako organizmy akalo-

Schematyczne przekroje przez po­lipy koralowców A — koralowiec ośmiopromlenny;

B — koralowiec sześciopromienny. Widać różnice w rozmieszczeniu przegród i w umiejscowieniu pasm

mięśniowych (l)

twórcze, występujące już w paleozoiku. Niektóre gatunki (korale madreporowe) służą ja­ko pokarm rybom, rozgwiaz­dom i innym ibezkręgowcom, inne dostarczają surowca do wyrobów zdobniczych (np. ko­ral szlachetny, czarne korale). Należy tu 6500 gatunków, któ­re grupują się w 2 podgroma-

koralowce czteropromienne

118


dach, a mianowicie w podgro-madzie k. sześciopromiennych i k. ośmiopromiemnych. [Z.S.]

koralowce czterołpromienne

(Tetracorallia, Rugosa) rząd jamochłonów, z Których po­wstały -^koralowce sześcio-promienne. Należą tu formy wyłącznie kopalne, które wy­stępowały w okresie od or-dowiku do permu, a najwięk­szy rozwój osiągnęły w górnym sylurze i w dewonie. Ich polipy żyły pojedynczo bądź kolonij-nie. Osłona pojedynczego polipa (polypdrium) jest ku dołowi za­ostrzona. W czasie rozwoju osobniczego pierwsze przegro­dy pojawiały się w liczbie 6, co wskazuje na przynależność k.cz. do koralowców sześcio-promiennych. Następne septy ustawiały się w 4 grupach. Do najbardziej znanych rodzajów z tego rzędu należy Ptero-phyllum żyjące od dewonu do permu w morzach zalegających wówczas Europę, Azję i Au­stralię. [Z.S.]

koralowce ośmiopromienne

(Octocorallźa) — podgromada jamochłonów z gromady -•-ko­ralowców. Mają z reguły 8 przegród (sept) i odpowied­nio do tego 8 komór (nisz) jamy gastralnej, a ponadto 8 pierza­stych czułków. Ich gonady mają kształt gron. Chorągiew­ki (pasma) mięśniowe na prze­grodach są zwrócone zawsze w jednym kierunku w stosunku do spłaszczenia gardzieli. Ko­mórki, które wwędrowały z ektodermy do mezoglei, prze­kształcają się tu w komórki szkieletotwórcze, odkładające substancję rogopodobną bądź węglan wapniowy w postaci różnokształtnych igiełek (spi-kul,sklerytów). Te ostatnie po­zostają oddzielne lub ulegają spojeniu w mniej lub bardziej

twardy bądź giętki szkielet. Większość gatunków żyje ko-lonijnie. Kolonie są rozgałęzio­ne, drzewkowate, do 3 m wysokości. U niektórych ga­tunków występuje zjawisko bioluminescencji. K.o. dzieli się ma 4 rzędy: korkowce, gor-gonie, Helioporida i piórów-ki. .[Z.S.]

koralowce sześciopromienne

(Herracorallźa) — podgromada jamochłonów z gromady ^-ko­ralowców. Przegrody (septy) podobnie jak i komory (riisze( jamy gastralnej występują u nich w liczbie 6 bąidż jej wie­lokrotności. To samo w więk­szości wypadków odnosi się do czulków, które tylko u nielicz­nych form planktonowych wy­kazują ustawienie pięciopro-mienne bądź u innych — ośmiopromienne. Są one, w przeciwieństwie do czułków koralowców ośmiopromien-nych, gładkie. Chorągiewki (pasma) mięśniowe na prze­grodach nie ustawiają się w tym samym kierunku. Gonady bywają wstęgowate bądź po-duszkowate. k.sz. stanowią ok. '/s liczby gatunków wszystkich koralowców. Dzieli się je na 5 współczesnych i 3 wymarłe rzędy: ukwiały, korale madre-porowe, Antipatharia, szorstni-ki, Zoantharia, koralowce czte-ropromienne, Heterocorallia i .denkowce. [Z.S.]



korecznik (Suberżtes domuncu-la) gatunek gąbki z rzędu -•-gąbek czteroosiowych. Ma szkielet zbudowany z długich, krzemionkowych, wtórnie jed­noosiowych igieł. Często współ­żyje z krabami -^pustelnikami, które umieszczają go na muszli służącej im za schronienie. Spotykany jest wzdłuż wybrze­ży europejskich Morza Północ-119

koronka wlelorybia

nego, Atlantyku i w Morzu Śródziemnym. [J.M.R.l



korkowce (Alcyonarźa) — rząd jamochłonów z podgromady

-^koralowców ośmiopromien-nych. Należą do nich formy ko­lonijne. Ich spikule, jeśli w ogóle istnieją, są luźno roz­mieszczone w (mezoglei, a tyl­ko u niektórych gatunków by­wają spojone w twardy rur­kowaty szkielet. Koloniom brak szkieletu osiowego. K. występują w wielu morzach. Należą tu m.in. korkowiec i organikowiec. [Z.S.]



korkowiec, koral korkowiec, dłoń topielca (Alcyonium) — rodzaj jamochłonów z rzędu

-••korkowców. Reprezentujące go gatunki tworzą zwykle krę­pe, drzewkowato bądź palcza-sto rozgałęzione kolonie, wy­sokości do kilkudziesięciu cen­tymetrów, o szkielecie złożo­nym .z nie spojonych ze sobą spikul, co nadaje im giętkość. Całość okrywa gruba warstwa mięsistej, żywej kory (-».ceno-sark), z której sterczą polipy o krótkich czułkach. Najbardziej znany .gatunek Alcyonium digi-tatum tworzy drzewkowate ko­lonie koloru szarego, w których skład wchodzą białe polipy. Zamieszkuje on morza euro­pejskie. (Tabl. VI). [Z.S.]



kornudiuni (cormidźum) — grupa polipów różnego typu, wyodrębniająca się na poli-morficznej kolonii (kormu-sie) -*rurkopławów. K. łatwo oddziela się od macierzystej kolonii, dając początek nowym podobnym zespołom. [Z.S.l

koroflum -*.bełkaczek.

korona cierniowa (Acantfcaster

planci) — gatunek szkarłupma z rzędu -^gwiazdnic. Średnica

jej ciała .dochodzi do 60 cm. Młodociane osobniki mają 7 ramion. Liczba ta z biegiem czasu wzrasta, 'dochodząc do 18, a 'nawet 21. Barwa ciała jest ciemnofioletowa. K. c. ma tysiące bardzo ostrych i jado­witych kolców. Ukłuty nimi człowiek 'doznaje chwilowo częściowego paraliżu, .a następ­nie torsji. K. c. jest pospolitym mieszkańcem raf koralowych Indopacyfiku. Pełzając po ra­fie pożera miękkie polipy ko­ralowe i pozostawia za sobą tylko białe szkielety wapienne. Od niedawna 'k. c. rozminożyły się 'katastrofalnie i ogołociły już kilkaset kilometrów kwa­dratowych raf koralowych. Ra­fa pozbawiona żywej otoczki ulega gwałtownemu niszczeniu przez żywioł morski. W ten sposób kurczą się żerowiska i tarliska wielu gatunków ryb morskich, a ponadto wiele wysp traci swe naturalne fa­lochrony i zaciszne, wolne od retetaów kąpieliska. [L.Ż.]

koronka wielorybia (Coronula diadema) gatunek stawono­ga z rzędu ->-toraczkowców. Osiąga maksymalną wysokość 8 cm przy średnicy 10 cm. Ma ciało ukryte w symetrycznej i masywnej skorupce, utworzo­nej z 6 regularnych płytek wa­piennych, połączonych wza­jemnie za pomocą charaktery­stycznie urzeźbionych, po­czwórnych listewek. Duży wierzchołkowy otwór zakrywa skórzasta przepona z 2 szcząt­kowymi płytkami wieczka. K.w. jest komensalem wielkich wędrownych ssaków morskich, zwłaszcza wielorybów fałdow-ców, osadzając się na ich chro­powatej skórze. Podobnie jak wielu jej gospodarzy, k.w. jest gatunkiem kosmopolitycznym, znanym ze wszystkich ocea-

koronkowiec

120


nów oraz stref geograficz­nych. [L.2.]

koronkowiec, '.koszyczek Weme-ry (Euplectella) rodzaj gą­bek z rzędu Hexasterophora, z gromady -wgąbek szklistych. Reprezentujące go gatoniki mają cylindryczny kształt cia­ła; jego ścianki wzmocnione są licznymi, 'krzemionkowymi igłami. Piękny kształt szkie­letu spowodował, że k. nazywa się również koszyczkami We-

Koron&owiec

hery. Ich komorę ciała często zamieszkują pary -^garnelow-ców z gatunku Spongicola ve-nusta. Skorupiaki te wnikają tu prawdopodobnie jeszcze ja­ko larwy, dorastają do długo­ści około 2 om i pozostają u-więzione w komorze ciała k. przez całe swe życie. K. osią­gają wysokość 30—60 cm. Żyją w Oceanie Spokojnym i Indyj­skim. (Tabl. III). [J.M.R.]

korzenionóżki {Rhizopoda)podgromada pierwotniaków z gromady -^zarodziowych. Ma­ją nilbynóżki płatowate, nitko­wate lub siateczkowate. Nie­kiedy te same gatunki mogą wytwarzać różne rodzaje niby-nożeik w zależności od jonowe­go składu środowiska. U k. nie występują nibynóżki osiowe, co odróżnia je od —i-promienionó-żek. K. dzieli się na 4 rzędy:

pełzaki nagie, pełzaki skorup­kowe, otwornice oraz śluzo-wce. [A.J.K.]



kosarz ścienny (Opilio parie-

tinus) gatunek stawonoga, najbardziej typowy krajowy przedstawiciel rzędu ->kosarzy. Ma ciało jajowate długości 5—8 mm, nogi długie (do kil­kunastu centymetrów rozpięto­ści) i cienkie; ubarwienie szare lub beżowoszare. K.ś. jest ga­tunkiem synantropijnym, mie­szkańcem drewnianych wiej­skich (i nie tylko wiejskich) zabudowań. Prowadzi nocny tryb życia. Odżywia się mucha­mi, komarami itp., chociaż (po­dobnie jafe inne teosarze) nie ma gruczołów jadowych. Jest pospolity w całej Polsce. Za­mieszkuje Europę, Kaukaz, środkową Azję, Amerykę Pół­nocną i Tasmanię. [W.S.]

kosarze (Opiliones) rząd wy­soko wyspecjalizowanych sta­wonogów z gromady -»paję-czaków. Są to zwierzęta nie­wielkie, długości ciała do 22 mm, ale o znacznej 'rozpię­tości nóg, dochodzącej u nie­których gatunków do 25 cm. Ciało ich sprawia wrażenie, jakby składało się l tagmy, ale pod wspólnym pokryciem zachowuje się anatomiczny po­dział na głowotułów i odwłok. Głowotułów jest zawsze okryty jednolitym pancerzem, odwłok miękki hub z wykształconymi

121


kosarze

Kosarz ścienny

twardymi lub skórzastymi tar­czami, zlanymi u niektórych grup z pancerzem głowotuło-wia. Charakterystyczną cechą budowy k. jest silna redukcja segmentów odwłoka (do naj­wyżej 10) i nierównomierne wykształcenie ich grzbieto­wych i brzusznych płytek szkieletowych (tergitów i ster-nitów): w różnych grupach zachowuje się 8—10 tergitów i 7—9 stemitów, przy czym liczba tergitów i sternitów nie jest nigdy równa. Szczękoczuł-ki są trzyczlonowe; 2 i 3 człon tworzą kleszcze. Gruczołów ja­dowych brak. Nogogłaszczki pełnią funkcje narządu chwyt-nego lub czuciowego (u róż­nych grup rozmaicie). Odnóża kroczne, zwykle bardzo 'długie i cienkie, u form bardziej pry­mitywnych są dość krótkie i ma-sywne. Nogi II pary speł­niają zwykle (u form długono­gich) rolę narządu dotyku. Od­nóża odwłokowe są całkowicie

zredukowane. O wysokim stop­niu rozwoju ewolucyjnego k. świadczy również bardzo sil­na koncentracja centralnego układu nerwowego. Składa się on ze zlanych węzłów nad- i podiprzełykowego oraz jednej tylko pary małych węzłów od­włokowych. Występuje zasad­niczo l para oczu (u niektó­rych form, mp. jaskiniowych, oczu brak) osadzona na górnej powierzchni głowotułowia, ina wspólnym wzgórku lub w po­bliżu bocznych krawędzi. Spe­cyficzny dla k. jest również układ oddechowy, złożony z 2 głównych .pni tchawkowych, silnie rozgałęzionych i kończą­cych się na 2 sternicie odwło­ka; u podrzędu Eupnoi w związku ze znaczną długością nóg — występują po 2 doda­tkowe przetchlinki na każdej goleni. K. są zwierzętami wszystkożemyimi, z przewagą pokarmu mięsnego. Aktywne nocą, w dzień kryją się — •z.a-



koszyczek Wenery

122

leżinie od triotopu, w którym żyją — pod kamieniami lub kawałkami .drewna, w ściółce, na roślinach lub w szczelinach skał, murów i kory drzew. Wiele gatunków żyje w jaski­niach. Rząd ik. obejmuje około 4000 gatunków z całego świata i jest podzielony na 5 podrzę-dów i około 20 rodzin. Więk­szość form występuje w tropi­kach, w Polsce — zaledwie 31 gatunków. Najbardziej pospo­litym przedstawicielem k. w faunie krajowej jest kosarz ścienny. [W.S.]



koszyczek Wenery -^-koronko­wi ec.

kotwicznik (Synapta) rodzaj szkarłupnia z rzędu -Aotwicz-nikowców. Obejmuje formy o robaikowato wydłużonym i dość smukłym 'ciele. Na powierzchni cienkiej sikory sterczą bardzo drobne, wapienne kotwiczki,

Kotwicznik Synapta inhaerens

pomagające przy pełzaniu. Nó­żek ambulakralnych brak, a gęba otoczona jest zwykle 12 czułkami, lekko piórkowate rozgałęzionymi. K. żyją w mule i w piasku, żywiąc się martwą materią organiczną. Są repre­zentowane przez liczne gatun­ki, szeroko rozprzestrzenione w

płytkich' morzach strefy gorą­cej oraz umiarkowanej. [L.Ż.]



kotwicznikowce (Apoda) — rząd szkarłupni z gromady

—>strzykw. Mają robakowatą postać i długość dochodzącą w skrajnych przypadkach do 2 m. Brak im nóżek ambulakral­nych, a pełzają dzięki skur­czom elastycznego ciała, zapie­rając się przy tym licznymi, drobnymi kotwiczkami szkiele­tu, sterczącymi na powierzchni ciała (stąd.nazwa). Gębę otacza 10—20 (lub nawet 'więcej) pal-cowatych lub pierzastych czuł-ków. K. bytują na głębokości od kilku do ponad 10 000 m. Są mieszkańcami mulistego dna. Odżywiają się martwą materią organiczną. Niektóre gatunki tropikalne żyją w sło-nawowodnym środowisku za­rośli mangrowych. K. repre­zentuje kilkadziesiąt gatunków rozprzestrzenionych w pelno-słonych morzach, zwłaszcza strefy tropikalnej. (L.2.1



koflatka, kaprella (CapreEla) — rodzaj stawonogów z rzędu

->-obunogów. Obejmuje gatunki dochodzące 'do długości 20 mm, o 'ciele 'wysmukłym i silnie wydłużonym. Mają one zdol­ność do upodobniania się do koloru podłoża. Głowa ich jest ściśle połączona z I i II se­gmentem tułowia, .tułów złożo­ny z 6 wolnych segmentów, a odwłok zredukowany do ma­leńkiego, mieczlonowanego przydatka. Wśród kończyn wy­różniają się rozmiarami czuł-ki, zwłaszcza I pary, oraz od­nóża I wolnego segmentu tu­łowia, silnie rozwinięte i uzbro­jone pazurem chwytnym. Se­gmenty II i III są wolne i pozbawione odnóży, których miegsce zajmują blaszkowate skrzela, a u samicy także ifco-mora lęgowa. Hakowate wy-

123

krab lunatyk

gięte ostatnie 3 pary odnóży tułowiowych służą do przycze­piania się 'do podłoża. K. żyją wśród roślin i hydropolipów w płytkich wodach morskich. Poruszają się wysuwając prze­dnią część ciała do 'przodu, a po przyczepieniu się do podło­ża podciągają część tylną ku przodowi, podobnie jak to czy­ni krocząca pijawka lub gąsie­nica miernikowca. Znanych jest około 90 gatunków k., sze­roko rozprzestrzenionych we wszystkich strefach klimatycz­nych, w morzach o zasoleniu powyżej 10%o. [L.Z.]



kóiccznik (Chmdota laeyis)gatunek szkarłupnia z rzędu

—>kotwicznikowców. Ma prze­zroczyste ż odcieniem różowa-wym, robakowato wydłużone i dość smukłe ciało długości do 20 cm. Na powierzchni skóry widoczne są liczne, drobne, wa­pienne ciałka, w kształcie cha­rakterystycznych sześcioszpry-

•chowych kółeczek. Nóżek am­bulakralnych brak, a gębę ota­cza 12 krótkich, krępych czuł-ków, zakończonych koroną nie­wielkich, palcowatych wyrost­ków w liczbie 18. K. to subar-ktyczny, północnoatlantycki gatunek, rozsiedlony głównie na płytkim dnie do głębokości 100 m. [L.2.]

krab amerykański -*krabik amerykańsiki.

krab Mękitny -^.kalinek błę­kitny.

krab kamczacki

lewiski.


».krabon kró-

krab kieszeniec -^kieszeniec.

hrab kokosowy -•-krab palmo­wy.

krab Kolumba ->-planus.

krab kosarz (Chionoecetes opi-lio) gatunek stawonoga z sekcji —..krabów. Długość gło-wotułowia samców dochodzi do 15 cm; samice są znacznie mniejsze. Pancerz ma kształt zbliżony w zarysie do trójką­ta z dwupłatowym dziobem czołowym, a odnóża są długie i spłaszczone. K. ik. należy do wybitnie eurybatycznych ga­tunków, występuje bowiem za­równo ina płytkim dnie na głę­bokości kilku metrów, jak też na głębokości do 2200 m. Wio­sną k. k. zibliżają się ku brze­gom, gdzie .kopulują. Z jaj za­płodnionych w roku ubiegłym i .noszonych przez samicę pod odwłokiem wylęgają się larwy. Latem stada k. k. koczują wzdłuż .brzegów, przy czym samce trzymają się bliżej brze­gu, co .pozwala ipoławiać je bez niepokojenia samic. Połowy przekraczają .100'000 ton ro­cznie, wykazując tendencję wzrostową. K,ik. zasiedlają północny Pacyfik, od wybrzeży koreańskich po Kalifornię. Wy­stępują też w Morzu Czukoc-kim oraz wzdłuż północnych wybrzeży Azji i Ameryki. [L.Z.]

krab lunatyk (Aratus pisani) — gatunek stawonoga z sekcji -Arabów. Ma głowotułów o długości około 3 cm, żywo ubarwiony. Szczypce pokrywa­ją czarne włoski. K. l. zamie­szkują błotniste obszary strefy pływów, porosłe przez man-growce. Łażą tu po zaroślach i obgryzają liście. Jaja noszone są przez samicę tylko nieco po­nad 2 tygodnie, po czym wy­lęgają .się z nich żywtki, które samice wysypują do morza, sa­me ledwo muskając wodę. Lęgi te u większości samic odbywa­ją się w okresie 'maksymalnych pływów morskich, zachodzą­cych podczas pełni lub nowiu księżyca. K. l. rozprzestrzenio-

krab mangrowy

124

ne są wzdłuż atlantyckich i pa-cyficznych brzegów tropikal­nych rejonów obydwu Ame­ryk. [L.Ż.]



krab mangrowy -?-kwadratnik. krab mrugacz —^skrzypek. krab nawigator -^skrzypek.

krab palmowy, złodziej palmo­wy, krab kokosowy, krab roz­bójnik (Birgus tatro) — gatu­nek stawonoga z sekcji —rpu-stelnikowców. Długość jego głowotułowia sięga niekiedy ponad 30 cm. Ma on 4 pary dobrze rozwiniętych odnóży, z których I para 'uzbrojona jest w masywne kleszcze. Spośród wszystkich dziesięcionogów przystosował się w najwięk­szym stopniu 'do życia lądowe­go. Dorosłe osobniki mogą wy­stępować nawet w dość su­chych miejscach i w dość znacznym oddaleniu od morza. Na lądzie też dochodzi do ko­pulacji oraz inkubacji jaj, któ­re samica przytwierdza do od­nóży odwłokowych. Dopiero w okresie wylęgania się larw samica wchodzi do morza. Z jaj wyteluwają się plankto-nowe larwy, zwane ->żywika-mi, przekształcające się na­stępnie w —^lasonóżki. Te osta­tnie osiadają z biegiem czasu na dnie, przekształcając się w kolejne stadium larwalne, w tzw. pustelniczka, o długim workowatym i asymetrycznym odwłoku, chowanym do musz­ki ślimaczej. Mniej więcej pół­roczna larwa opuszcza środo­wisko morskie, dźwigając je­szcze przez pewien czas muszlę. Dopiero przy długości powyżej l cm porzuca muszlę, a jej od­włok w miarę kolejnych linień stopniowo maleje, podwijając się pod głowotułów. K. p. pro­wadzi nocny tryb życia, kryjąc

się na 'dzień w prowizorycznie wygrzebanej jamce ziemnej. O zmierzchu opuszcza kryjów­kę, wyszukując najpierw wo­dę słodką, a dopiero później rozpoczyna 'poszukiwanie po­karmu, zachowując przy tym wielką ostrożność. Nocny tryb życia wytworzył się u k.p. do­piero bardzo niedawno, bowiem jeszcze w trzydziestych latach ubiegłego wieku opisany zo­stał przez Darwina jako typo­wo dzienne zwierzę. Co więcej, zdołano ustalić, że na niektó­rych wyspach zmienił swój do­bowy rytm w ciągu najwyżej kilkunastu lat, co wskazuje na ogromne zdolności przysto­sowawcze do zmieniających się warunków związanych z roz­wojem współczesnej cywiliza­cji. K. p. żywią się zarówno \ pokarmem roślinnym, jak i zwierzęcym. Przepadają za orzechami kokosowymi, pan-danowymi i niektórymi inny­mi. Owoce te zbierają pod drzewami, radząc sobie znako-* micie z ich twardymi skorupa­mi za pomocą ostrych odnóży krocznych i potężnych klesz­czy. K. p. są mieszkańcami tro­pikalnych wysp Pacyfiku i O. Indyjskiego, pospolitymi w re­jonie Archipelagu Sundajskie-go, zwłaszcza na małych wys­pach koralowych (na więk­szych wyspach zostały mocno przetrzebione). Mają smaczne mięso, spożywane przez tubyl­ców. [L.Ż.]



krab rozbójnik

wy.


Arab palmo-

krab sargassowy ->planus. krab szlachetny —••kieszeniec.

krab welnistoręki {Eriocheir sinensis) gatunek stawonoga z sekcji -^.krabów. Ma głowo­tułów o długości do 9 cm, ku-

125


krabik amerykański

listawy, lekko kanciasty, z 4 czołowymi i 4 bocznymi ząb­kami, malejącymi ku tyłowi. U dorosłych okazów szczypce są silnie owłosione. K. w. żyją w wodach słodkich, głównie w rzekach i kanałach o urwistych brzegach, w których ryją pod­ziemne .chodniki. Często wy­rządzają poważne szkody w budownictwie wodnym, niszczą bowiem groble i tamy. Rozra-dzają się w ujściach rzek, w wodzie o zasoleniu 20—30%o. Tam też pozostają osobniki młodociane w ciągu pierwszego roku życia, po czym rozpoczy­nają wędrówkę w górę rzek, skąd po upływie 4—5 lat po­wracają do morza. Młode k.w. wędrują z szybkością l—3 km na dzień, podczas gdy osobniki dorosłe przemierzają dziennie około 10 km. Ojczyzną k. w. są wybrzeża chińskie, skąd na początku bieżącego stulecia zo­stały zawleczone do Europy, najprawdopodobniej w wodzie na 'dnie statków. [L.2.]



krabi koń -^tułacz.

hrabianek (Gnathia) rodzaj stawonogów z rzędu -»równo-nogów. Obejmuje gatunki do­chodzące do 8 cm długości. Samce wyróżniają się szeroką i niemal prostokątną w zarysie głową oraz potężnymi żuwacz-kami, tworzącymi parę klesz­czy o funkcjach obronnych. Różnią się one tak dalece od samic, iż zaliczane były daw­niej do odrębnej rodziny. Od­włok ik. jest smukły, odcinający się wyraźnie od reszty ciała. Larwy wiodą pasożytniczy tryb życia, żywiąc się krwią płasz­czek i rekinów. Dorosłe k. nie odżywiają się wcale, korzysta­jąc z zapasów zgromadzonych w ciele "w okresie larwalnym. Spotyka się g e wśród raf ko­ralowych, w jamie gastralnej

Krabian.ek~Gnathia dentata

gąbek," w szczelinach skalnych lub w pustych rurkach po wie-loszczetach. Są żyworodne. Należy tu szereg gatunków szeroko rozprzestrzenionych w morzach tropikalnych i klima­tu umiarkowanego. [L.Ż.]



krabik amerykański, krab ame­rykański (Rhithropanopeus harrisii) gatunek stawonoga z sekcji -^krabów. Długość giowotułowia samca dochodzi do 1,5 cm; samice są niemal dwukrotnie mniejsze. Lekko rozszerzony z przodu pancerz ma płasko ściętą krawędź czo­łową, nieznacznie pośrodku rozciętą, oraz 3 tępe ząbki boczne. Szczypce, zwłaszcza u samców, są potężne, niejedna­kowo rozwinięte. K. a. za­mieszkują silnie wyśledzone wody morskie o optymalnym zasoleniu około 5%o, wytrzy­mują jednak dość duże waha­nia w zasoleniu wody, byto­wać bowiem mogą. przejściowo nawet w środowisku całkowi­cie słodkowodnym, a z drugiej strony — wytrzymują okreso­wy wzrost zasolenia do 20 i więcej promille. Żyją na płyt­kim dnie piaszczysto-mulistym, do głębokości 10 m. Zagrzebują
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   50


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna