MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona22/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   50

ostrożanka (Scapholeberis mu-cronata) gatunek stawonoga z rzędu -»-wioślarek. Długość samicy 'wynosi około l mm,

ostryga

204


samce są niemal dwukrotnie mniejsze. Ciało jest silnie na­brzmiałe, głowa dość dobrze wyodrębniona, z wyraźnymi klinem bocznym i ostro zakoA*-' czonym rogiem czołowym. Czułki oraz odwłok są krótkie

1 masywne. Wzdłuż brzusznej krawędzi skorupki występują

2 rzędy szczecinek. O. rozmna­ża się dzieworodnie od wczes­nej wiosny
ostryga (Ostrea) — rodzaj mię­czaków z rzędu -»-nierówno-mięśniowych. Muszla o. jest nieregularna w kształcie, dość płaska, w zarysie jajowata bądź kolista, o średnicy wyno­szącej zwykle 7—10 cm, ale muszle niektórych okazów o. jadalnej (Ostrea edulis) mogą osiągać średnicę 15 cm, a o. wirginijiskiej (Ostrea mrginica) nawet więcej. Powierzchnia muszli o barwie brudnoszarej jest pokryta licznymi cienkimi blaszkami, jakby łuszcząca się. Lewa połówka muszli, bardziej wypukła, (przyrasta trwale do podłoża i funkcjonuje jako •po­łówka dolna. Prawa połówika jest płaska, cienka, i stanowi jafcby ipokrywkę. O. zamiesz­kują wszystkie morza świata, w których temperatura wody latem sięga ipowyżej 15°C, a zasolenie nie jest niższe od 19%o. Produkują olbrzymie ilo­ści jaj

205


ośmiornica

maki {rozkolec, wiercielec, na-szyjka), różne gatunki roz­gwiazd ł krabów, a nawet wypławfci. Obecnie dużą część hodowli prowadzi się na zakot­wiczonych tratwach, co daje lepszą ochronę przed drapież­nikami, a także możność wy­korzystania terenów o żyznym, ale nieprzydatnym do innych celów dnie mulistym. O. były spożywane przez ludzi od cza­sów przedhistorycznych. Wśród rozróżnianych ,100 gatunków o. niespełna 10 ma większe zna­czenie gospodarcze. [T.U.]



ośliczka (Asellus) — rodzaj stawonogów z rzędu -»-równb-nogów. Samce dochodzą do 20 mm, a samice — do 15 mm długości. Ich ciało barwy sza­robrunatnej z ciemnym rysun­kiem na grzbiecie jest wydłu­żone i spłaszczone. Oczy są drobne, szczątkowe lub brak ich zupełnie, odnóża tułowiowe silnie wydłużone, a ogonowe wysmukłe i rozwidlone. Nale­ży tu ponad 40 gatunków wy­stępujących w wodach słodkich Palearktyki. W Polsce rozpo­wszechniona jest o. pospoli­ta. [L.Z.]

ośliczka pospolita (Asellus aąuaticus) gatunek stawono­ga z rodzaju -»-ośliczki. Wystę­puje w obficie zarośniętych wodach stojących i wolno pły­nących Palearktyki. Spotyka się. ją także wśród roślinności przybrzeżnej słonawych wód naszych przymorskich zalewów i jezior. Wytrzymuje wzrost zasolenia do około Tlto. Stano­wi popularny obiekt wielu do­świadczeń biologicznych, gdyż daje się łatwo hodować. [L.2.]

ośmiornica {Octopits) — rodzaj mięczaków z podrzędu -»oś-miornic właściwych. Obejmuje gatunki mające wygląd typo­wy dla tego rzędu. Od pokrew­nych im brzegulic różnią się posiadaniem 2 szeregów przy­ssawek na każdym ramieniu. Pospolicie spotykane o. mają zwykle długość 20—60 cm (z ramionami), ale widziano też okazy śródziemnomorskiej o. zwyczajnej (Octopus vv.lga.ris) długości 3 m, pacyficzna zaś o. olbrzymia (Octopus dofleini) ma podobno osiągać długość całkowitą 5 m. Szereg gatun­ków o. zamieszkuje wody przy­brzeżne wszystkich mórz peł-noisłonych. Żyją one na dnie, od brzegu do głębokości 100 m, najchętniej wśród skał, feryjąc się w ich szczelinach. Żywią się przede wszystkim skorupia­kami, do których skradają się powoli, po czym dopadają ich jednym, błyskawicznym susem.

Ośmiornica

O. nie potrafią pływać, a tylko za pomocą odrzutu wykonują długie skoki. Odznaczają się wysoką inteligencją. Na przy­kład gdy są głodne, umieją przeleżć ze swojego akwarium do sąsiedniego, w którym przez szybę zobaczyły kraba. Jeżeli ocenią, że ich grota w skałach ma zbyt szeroki otwór, zmniej­szają go, wznosząc mur 2 kun­sztownie ułożonych kamieni, naznoszonych z całej okolicy. O. są w wielu regionach poła­wiane w celach ikonsumpcyj-

ośmiornica piżmowa

206


Wl

otwornice

nych. Mając 'do czynienia 2 ży­wymi 'o., należy zachować daleko idącą ostrożność, bo ich jad jest dość silny i ukąszenie może być niebezpieczne. (Tabl. XIX). [T.U.]



ośmiornica piżmowa

lica.


ośmiornice (Octobrachia, Octo-poda) rząd mięczaków z podgromady -»-dwuskrzel-nych. Wszystkie ich ramiona w liczbie 8 mają budowę po­dobną do siebie. Przyssawki na ramionach są siedzące (tzn. bez trzonika), miękkie i pozbawio­ne konchiolinowych wzmocnień na krawędzi. Worek trzewiowy zgodnie ze swoją nazwą jest kształtu workowatego. Płetwy występują jedynie u przedsta­wicieli głębinowego (podrzędu frędzlikowców. Muszla o. jest zredukowana do 2 cienkich pręcików konchiolinowych, tkwiących w płaszczu i nieła­twych ido odszukania .podczas sekcji zwierzęcia. O. nie są dobrymi pływakami i w ogóle poruszają się powoli. Należą do nich 2 podrzędy, a miano­wicie frędzlikowce i o. właści­we. [T.U.]

ośmiornice właściwe (Jncźrrata)

— podrząd mięczaków z rzędu

-^ośmiornic. Mają ramiona uzbrojone wyłącznie przyssaw­kami i spięte błoną tylko u nasady lub co najwyżej do po­łowy długości ramion. Na wor­ku trzewiowym płetwy nie występują. Większość gatun­ków o.w. żyje na dnie mórz peln'oisl'Qnych w strefie przy­brzeżnej, przeważnie na głębo­kościach nie przekraczających kilkudziesięciu metrów, z rzad­ka do kilkuset metrów. Do le­piej poznanych należą m.in. ośmiornica, brzegulica i zegla-rek. [T.U.]

otułka (Myxas glutinosa)gatunek mięczaka z rodziny -»-błotniarkowatych. Kształt jej ciała jest 'dość typowy dla ro­dziny, ido której należy. Ubar­wienie ma podobne do —xmuli-ka, tzn. żółtaiwobrunatne, w nieregularne, niewie'llkie, ciem­niejsze plamy. Od innych bło-tniarkowatych różni się głów­nie muszlą, która jest prawie kulista, nadzwyczaj cienka, zu­pełnie przejrzysta i bardzo lśniąca. Wysokość muszli wy­nosi 10—16 mm. Płaszcz o. na ogół okrywa muszlę z zewnątrz całkowicie, 'talk że w trakcie pełzania ślimak wygląda jak kulista bryłka śluzu. Płaszcz jest bardzo ruchliwy i może być wciągany 'do wnętrza mu­szli, jeżeli zwierzę zostanie po­drażnione. O. zamieszkuiją Eu­ropę stosunkowo wąskim a długim pasem, zawartym mię­dzy Pirenejami a Uralem oraz między Alpami i Karpatami a środkową Szwecją. W Polsce są rozpowiszechnilone na całym ni­żu, ale nigdzie nie bywają licz­ne. Żyją w płytkich, obficie za­rośniętych zbiornikach wód stojących, w strefie przybrzeż­nej jezior oraz w spokojnych zakolach wód leniwie płyną­cych. [T.U.]

otwiomiee {Foraminifera)rząd pierwotniaków z podgro­mady -»korzenionóżek. Są or­ganizmami morskimi, które wy­twarzają .grube, wapienne sko­rupki. Skorupki te mają począ­tkowo postać cienkiej zewnę­trznej otoczki, zbudowanej z substancji organicznej, a na­stępnie wysycają się solami wapnia. Ostatecznie skład che­miczny skorupki przypomina skład muszli mięczaków. Wiel­kość o. waha się od kilkudzie­sięciu mikrometrów do kilku­nastu milimetrów. Najpospoli­tsze formy osiągają 300—1200

(im średnicy. Skorupka ma je­den duży otwór wejściowy, a u wielu gatunków — również liczne drobne otwory dodatko­we, iprzez które wydostają się na zewntąrz nitkowate niby-nóżki. Łączą się one ze sobą i tworze delikatną siateczkę. Na terenie tej siateczki, a więc na zewnątrz skorupki odbywa się chwytanie pokarmu (bak­terii, glonów, drobnych pierwo­tniaków), tworzenie wodniczek pokarmowych i ich trawienie. Kształt skorupek bywa roz­maity. U większości gatunków składają się one z licznych części, 'tzw. komór. Kolejne komory, coraz większe, stop­niowo dobudowywane wraz ze wzrostem komórki, układają się ikolejno -jedna za 'drugą wzdłuż linii prostej lub spiral­nej. Każda nowa komora bu­dowana jest przez rozrastają­cą się cytoplazmę, której część nie mieszcząc się już w po­przedniej Komorze, wydostaje

się na zewnątrz i wytwarza swój własny pancerzyk. Sko­rupki 'o. wielokomorowyich ma­ją min. postać płaskiej spirali (np. u numulitów) lub są kulis­te (np. u globigeryn). Skorupki współcześnie żyjących o. (głów­nie globigeryn) stanowią isto­tny składnik osadów morskich (do 30°/o). O. mają zwykle zło­żony cykl rozwojowy. U ga­tunków wielokomoirowych wy­różnia się 2 formy — wielko-i małokomorowe — w zależ­ności od tego, czy pierwsza zarodkowa komora skorupki jest duża, czy też mała (a więc niezależnie od całkowitej wiel­kości skorupki). Formy mało-komorowe (mikrosferyczne) rozmnażają się bezpłciowo. W wyniku licznych podziałów liczba jąder stale powiększa się wraz ze wzrostem osobnika i po zakończeniu rozwoju osob­nik małokomorowy dzieli się na liczne osobniki potomne, które opuszczają skorupkę ma-

Cykl rozwojowy otwornic l — młoda forma miicroaterycana; 2 dojrzała forma mikrosferyczna;

3 — młode osobniki makrosferyczne; 4 — dojrzale osobniki makrosfery-czne; 5 — kopuiujące gamety; 6 — zygota rozwijająca się w formę mikrosteryczną

owsik ludzki

208


cierzystą, jako małe, jedno-jądrowe pełzaki. Każdy z tych pełzahów wytwarza następnie swoją skorupkę, tworząc z 'ko­lei farmę wielkokomorową (mekrosferyczną), Ta ostatnia forma, podobnie jak forma matokomorowa, po osiągnięciu dojrzałości dzieli się na liczne osobniki jednojądrowe. Są to gamety w postaci pełzaków lub uwicionych pływek, które ko-pulują i dopiero zygoty są zdolne do 'dalszego rozwoju, wytwarzając formy małokomo-rowe. Występowanie gamet za­opatrzonych w wici u niektó­rych gatunków o. świadczy o pokrewieństwie filogenetycz-nym o. i •widowców. O. sta­nowią 'bardzo starą grupę zwierząt, a ich skorupki są bardzo trwałe. Można więc spotkać skorupki o. w dawnych osadach morskich, obecnie ska­łach osadowych. Traktowane są jako tzw. skamieliny przewod­nie, służące do. określania wie­ku i charakteru pokładów geo­logicznych. Mają one szczegól­ne znaczenie wskaźnikowe w poszukiwaniu złóż Toponoś-nych. Liczba gatunków kopal­nych o. jest ogromna. Należą do nich m.in. numulity. Współ­cześnie żyje około 300 rodzajów należących do wielu rodzin. O. stanowią głównie formy bentoniczne, rzadziej plankto-niczne. Występują w wodach Q pełnym zasoleniu. (Tabl. I). [A.J.K.]

owsik ludzki (Ełiterobźus ver-micularis) gatunek obleńca z rodziny Oxvuridae, z gromady

->nicieni, pasożytujący w tyl­nym odcinku jelita cienkiego i w przednim jelita grubego człowieka. Samiec ma 2,5—

—3,0 mm długości i Ą2 mm sze­rokości, a samica 12 mm dłu­gości i 0,6 mm szerokości. Sa­mica czynnie przedostaje się w

okolice odbytu, gdzie składa około 12 000 jaj. Zlepione lepką cieczą jaja przyklejają się do fałd odbytu. Już po 4—5 go­dzinach w jaju rozwija się lar­wa inwazyjna. Po połknięciu jaja larwa wykluwa się z niego w jelicie cienkim. Większość larw dojrzewa w jelicie gru­bym i w wyrostku robaczko­wym. Czasami larwy wylęgają się z jaj już w okolicy około-odbytowej i przenikają z po­wrotem przez otwór odbyto­wy do jelita grubego, gdzie dojrzewają płciowo. Na skutek

Owsik

zarażenia mogą wystąpić bóle głowy, nudności, brak apetytu, ogólne osłabienie, niespokojny sen, zwiększona pobudliwość,



2,09

pająki

charakterystyczny świąd w okolicy odbytu podczas wę­drówki samic. Ten ostatni objaw powoduje drapanie się, zanieczyszczenie rąk jajami i przy przeniesieniu ich do ust — ponowne zarażenie. Najczęściej o. zarażają się dzieci. Wy­schnięte jaja o. mogą być roz­noszone przez wiatr. [M.S.]



ożarek (Botryllus) ro­dzaj strunowców z gromady -»-żachw. Obejmuje gatunki ko­lonialne, mające ciało spłasz­czone, mięsisto-galaretowate, o średnicy ido 10 cm, ścielące się po podłożu. Poszczególne osob­niki długości do 2 m rozmiesz­czone są równolegle do po­wierzchni kolonii, tworząc nie­zbyt regularne okółki wokół

zagłębień kloacznych. O. od­znaczają się często przepięk­nym zabarwieniem, 'które je­dnak po śmierci szybko bled­nie. Żyją na kamieniach, falo-

Ożarek Botryllus schlossert

obronach i dużych wodorostach, a także na kadłubach statków i palach pływających w morzu. Zamieszkują płytkie, pełnosło-ne morza strefy 'tropikalnej, subtropikalnej oraz umiarko­wanej. [L.Z.]



P

pająki (Arami, Araneae, Ara-neida) rząd stawonogów z gromady —wpajęczaków. Mają ciało podzielone na 2 wyraźnie odrębne tagmy — głowotułów i odwłok — połączone cienkim łącznikiem, który stanowi zre­dukowany VII segment ciała. Głowotułów pokryty jest na stronie grzbietowej jednolitym pancerzem, 'na brzusznej — tarczą piersiową. Dwuczłonowe szczękoczułki zawierają w se­gmencie podstawowym gruczoł jadowy. Segment końcowy ma kształt sztyletu, na którego za­kończeniu znajduje się otwór kanalika jadowego. Na bio­drach nogogłaszczków wy-. kształcone są płytki szczękowe rozgniatające pokarm. Na sto­pach nogogłaszczków samców znajduje się bardzo skompli­kowany zwykle narząd kopu­lacyjny. 4 pary nóg są uzbro­jone w silne kolce oraz 2 lub

14 "Rezkreeowce

3 grzebyikowate pazurki. Od­włok kulisty lub owalny utra­cił Mesothelae) ze­wnętrzną segmentację, ślady jej jednak można odnaleźć w rozmieszczeniu plam barw­nych oraz w budowie wewnę­trznej. W odwłoku umieszczone są narządy oddechowe — 2 lub l para plucotchawek. U więk­szości krajowych p. 2. parę płucotchawek zastąpił układ tchawkowy; u niektórych rów­nież i l. para ulega redukcji. Spośród 3 par kądziołków przędnych 2 są przekształco­nymi pozostałościami odnóży odwłokowych. Kądziołki znaj­dują się na brzusznej stronie odwłoka; u niektórych wytwa­rza się 'dodatkowy organ — pólko przędne (cribellitwi) — uzupełniający działalność ką­dziołków. Otwór rozrodczy znajduje się w przedniej czę-

pająki_________________

ści odwłoka, na stronie brzu­sznej. U samic wytwarza się w tym miejscu skomiplikowana na ogół i stwardniała płytka płciowa. Narządami zmysło­wymi są oczy proste {zwykle 8, niekiedy jednak 6 lub mniej). Narządy zmysłu węchu mają kształt różnego rodzaju zagłę­bień. Występują szczeciny do­tykowe i szczecinki reagujące na fale głosowe. P. są drapież­cami, zwykle wielożemymi, o niezmiernie ciekawych i zróż­nicowanych obyczajach. Wy­różniamy p. biegające, skaczą­ce, •czatujące i sieciowe. P. bie­gające chwytają zdobycz w biegu, skaczące poruszają się drobnymi skokami lub wolnym krokiem, a na 'dostrzeżoną zdo­bycz skaczą z idalelka, p. cza­tujące oczekują na zdobycz w miej.scach uczęszczanych przez owady, sap. w [kielichach kwia­tów. Te 3 grupy przędą nici pajęczyny dla budowy oprzę-dow, kokonów lub wyścióKd gniazd (-(-pajęczyna) 'oraz dla zabezpieczenia się przed spad­nięciem z gałązek czy piono­wych powierzchni, po których chodzą (pnie drzew, pędy ro­ślin, skazy- itp.), a niekiedy i dla 'lotów w powietrzu. Nie używają nici pajęczyny do celów łownych, co czyinią p. sieciowe, które budują z paję­czyny mniej lub bardziej mi­sterne pułapki. Młode p. wielu rodzin, a itakże dorosłe osobniki drobniejszych gatunków mają zdolność odbywania “lotów" w powietrzu ma wysnutych przez siebie nitkach pajęczych “babiego lata". Nici takie by-wagą unoszone prądami powie­trza na dużą wysokość i roz­noszone na setki kilometrów. Dzięki temu pająki mają na ogół szerokie rozmieszczenie geograficzne. Snucie nitki z wiatrem pozwala p. zmieniać miejsce pobytu bez konieczno-

___________________210

ści wędrowania po ziemi — p. snuje nić tak długo, aż ta nie­siona prądami powietrza 'przy­czepi się do odległego przed­miotu. Naciąga ją następnie na sztywno tak, że zamocowana tworzy rodzaij pomostu, po którym p. przechodzi, inp. z jednej gałęzi 'drzewa ma drugą. Inne ciekawe •zwyczaje p. to tańce godowe, opieka nad ko­konami i młodymi. P. mają dobrą 'orientację przestrzenną. Zamieszkują wszystkie konty­nenty. Poszczególne gatunki mają zróżnicowane wymagania środowiskowe. Spotykamy je zarówno w środowiskach su­chych, jak i wilgotnych, gorą­cych i chłodnych, a topik oraz kilka gatunków, egzotycznych żyją nawet 'w wodzie. Jako drapieżcę p. odgrywają dość dużą rolę w utrzymywaniu równowagi biologicznej w przyrodzie — tępią owady szkodliwe, ale również i 'owa­dy pożyteczne. Wszystkie p. są jadowite, lecz jedynie niektóre z 'nich mogą iprzebić skórę ^człowieka, a spośród tych osta­tnich tylko kilka gatunków jest naprawdę niebezpiecznych. Ża­den z występujących w Polsce gatunków nie jest groźny, a ukąszenia kilku z mich mogą co najwyżej być bolesne jak ukąszenie pszczoły. W kragach śródziemnomorskich żyją je­dnak 2 gatunki (karakurt i tarantula), których jad może zabić człowieka w ciągu kilku godzin. Niebezpieczne są rów­nież wielkie oraz pewne drob­ne, ale bardzo jadowite pająki tropikalne — zarówno ze względu na stopień toksyczno­ści jadu, jak i na wtórne za­każenia dużych ran powstałych po ukąszeniu. P. znanych jest około 30 000 gatunków, z tego w Polsce około 720. Rząd p. dzieli się na 3 podrzędy: p.



211____________________

wyższe, ptasznik! i Mesothe-lae. [J.P.]



pająki mrówkoksztaitne

przedstawiciele różnych rodzin

-^pająków odznaczający się je­dną wspólną, inajwyraźniesj nie­zależnie powstałą właściwością

— namiej lub bardziej -uderza­jącym podobieństwem do mró­wek. Przypuszczalnie jest to przykład imimiikry — upodob­niania się w tym przypadku do owadów niesmacznych lub wręcz niebezpiecznych 'dla nie­których 'drapieżców, ico pozwa­la pająkowi uniknąć pożarcia. Oczywiście upodobnienie takie może zmylić drapieżców roz­poznających zdobycz za pomo­cą wzroku, ale samo podobień­stwo kształtów nie zmyli dra­pieżców posługujących się wę­chem. Reprezentantami p.m. w faunie Polski są m.in. kraś-niak i mrówczynka. [J.P.]



pająki wyższe (.Araneomorphae, Labidognatha) podrząd sta­wonogów z rzędu -^pająków obejmujący większość znanych gatunków. Są 'one niezwykle zróżnicowane. Odróżniają się od pozostałych podrzędów mniej lub bardziej (poprzecz­nym ustawieniem szczękoczuł-ków w stosunku do osi ciała. Szczękoczułki te są zwykle du­żo mniejsze od szczękoczułków

-^ptaszników, ale ich zasięg w chwili chwytania zdobyczy jest wcale nie mniejszy dzięki ko­rzystniejszemu ustawieniu i sprawniejszemu działaniu. Do p.W. należą m.in. rodziny:

aksamitnikowate, krzyżakowa-te, omatnikowate, osnuwiko-wate, plądrakowate, pogońcor watę, skakunowate i worcza-kowate. [J.P.]

pajęczaki (Arachnoidea) gro­mada stawonogów z podtypu

—rszczękoczułkowców. Mają



_______ pajęczaki

ciało podzielone na 2 odcinki (tagmy): głowotułów i odwłok. Ten ostatni u 'pewnych grup (np. u skorpionów) ma wyod­rębniony zaodwłok. U niektó­rych rzędów (inp. ktesarzy, roz­toczy, zaleszczotków) ciało sta­nowi zewnętrznie tylko l tag-mę, a zachowuje się jedynie wewnętrzny, anatomiczny po­dział na głowotułów i odwłok. Głowotułów p. ma 6 par odnó­ży, w tym 4 pary nóg oraz poprzedzające je szczękoczułki i nogogłaszczki. Odnóża odwło­kowe zachowały się u niektó­rych rzędów p. w formie szcząt­kowej lub znacznie przekształ­conej, jako narządy grzebykom watę skorpionów, kądziołki przędne pająków lub płuco-tchawki. Zewnętrzna segmen-tacja ciała u większości p. jest przynajmniej częściowo zatar­ta, a liczba segmentów, wyno­sząca pierwotnie 19, uległa redukcji przez zanik niektórych bądź przez zlewanie się ze sobą segmentów. P. odżywiają się pokarmem płynnym, wyssanym z ciała .ofiary lub żywiciela, bądź wstępnie rozpuszczonym (poza własnym organizmem) przez soki trawienne, którymi oblewają ciało 'ofiary. Płynny pokarm zostaje wessany do gardzieli dzięki ssącej pracy żołądka, a proces trawienia i wchłaniania substancji odżyw­czych przebiega dalej w jelicie środkowym i jego uchyłkach. Krew wprowadzana jest w •obieg pulsującymi skurczami serca położonego w pobliżu grzbietowej ścianki odwłoka. Rurkowate serce zasysa krew z jamy osierdzia przez kilka par otworków opatrzonych za­stawkami i pompuje ją przez krótką aortę 'do jamy ciała. U niektórych p. (np. u skorpio­nów) istnieją żyły płucne .od­prowadzające natlenioną krew wprost do jamy osierdzia. U



pajęczyna

212


213

pajęczyna

wielu p. narządami oddecho­wymi są płucotchawki składa­jące się z dużej liczby cienkich blaszek nabłonkowych, położo­nych w 'kieszonce, do 'której dochodzi powietrze. Wewnątrz blaszek przepływa krew; prze­nikają do niej dyfundujące przez nabłonek cząsteczki po­wietrza. Część powietrza roz­puszcza się we krwi, a poza tym tlen zostaje związany che­micznie z hemocy jantaą — pi­gmentem oddechowym, znaj­dującym się we 'krwi. U nie­których p. płucotchawfei isą zastąpione przez system tcha-wek, znacznie prostszych niż te, 'które 'spotykamy u owadów. Są ito zwykle cienkościenne rurki opływane iprzez krew krążącą po jamie ciała. U form bardzo drobnych ilość powie­trza przenikającego przez ścianki ciała do krwi jest w zupełności dla nich wystarcza­jąca i w awią-zku z tym brak narządów 'oddechowych. Cen­tralny system nerwowy jest u większości p. skoncentrowany w formie zwoju nadprzełyko-wego (mózgu), podprzełykowe-go oraz kilku zwojów odwło­kowych połączonych u niektó­rych p. ze zwojem podprze-łykowym. Narządy rozrodcze położone są w przednich se­gmentach odwłoka. Sperma przekazywana jest samicom za pomocą prącia (u kosarzy), przystosowanej do tego celu jednej z par odnóży (np. no-gogłaszczków u pająków, szczę-koczułków u solfug, l z par nóg u Ricinulei) lub też samica sama wprowadza sobie do o-tworu płciowego spermatofor, czyli woreczek wypełniony na­sieniem, który samiec składa w jej pobliżu. P. są jajorodne. Żyworodność cechuje niektóre skorpiony i Toztocze. U wielu p. jaja są zabezpieczane w ko-konach, a samice często przez

długi czas opiekują się potom­stwem. P. występują w bioto-pach lądowych, rzadziej w słodkowodnych i morskich. Na­leży do nich m.in. rząd pają­ków, kosarzy, skorpionów, sol­fug, roztoczy oraz zaleszczot-ków. [J.P.]

1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   50


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna