MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona34/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   50

skalpellum

SOfl

gości, zwykle jednak nie prze­kraczającą 5 cm. Jest ona stoż­kowata, wysmukła, ma skręty bardzo wypukłe, na przekro­ju koliste, szwy zaś wcięte tak głęboko, że skręty prawie nie przylegają do siebie. Powierz­chnię muszli zdobią silnie wy­stające, wzdłużne żeberka. Nie­kiedy żeberka są innego ko­loru niż pozostała część muszli. Istnieją też gatunki śnieżnobia­łe. Największą ozdobą s. jest ich wyszukany kształt. Liczne gatunki s. żyją w wodach przy­brzeżnych mórz tropikalnych i subtropikalnych. Są to dra­pieżniki wyspecjalizowane w wysysaniu polipów -^.ukwiałów i dużych pojedynczych korali, np. ->-grzybinek. Zwykle spo­tyka się je w sąsiedztwie ich ofiar. Niektóre wytwarzają barwnik — purpurę, podobnie jak rozkolec i szkarłatnik. Rzadkie gatunki s. osiągają na rynku ceny dziesiątków dola­rów za jedną sztukę. (Tabl. XVII). [T.U.l



skalpellum (Scalpellum) ro­dzaj stawonogów z rzędu ->-to-raczkowców. Obejmuje gatunki o silnie wyrażonym dymorfiz­mie płciowym. Ciało samic 8—30 mm, zwane “główką", otoczone kilkunastoma wapien­nymi płytkami, osadzone jest na mięsistym trzonku, pokry­tym drobnymi łuseczkami wa­piennymi, zwykle nieco krót­szym od “główki". Wielokrot­nie mniejsze od samic, karzeł-kowate samce o rozmiarach zaledwie 0,5—1,5 mm mają po­stać nieregularnego woreczka, niekiedy ze szczątkową nóżką. Żyją one pasożytniczo na ciele samicy, niekiedy po kilka na jednej. Rodzaj s. obejmuje po­nad 100 gatunków rozprzestrze­nionych we wszystkich pełno-słonych morzach. Przeważają wśród nich mieszkańcy wiel­kich głębin oceanicznych, wy­stępujący często wyłącznie na głębokościach 2000—4000 m, a kilka gatunków spotyka się do 7000 m poniżej poziomu morza, najgłębiej spośród wszystkich wąsonogów. [L.2.]

skalosinica (Petricola pholadi-formis) gatunek mięczaka z rodziny Petricolidae, z rzędu -»blaszkoskrzelnych właści­wych. Jej muszla długości 6 cm jest łudząco podobna do muszli -i-skałotocza, z którym bynajmniej nie jest blisko spo­krewniona. Podobieństwo po­lega na silnym skróceniu prze­dniej części muszli, pokrytej promienistymi szeregami krót­kich ostrych kolców, oraz na wydłużeniu tylnej części o znacznie delikatniejszej rzeź­bie. Muszla jest biała lub żół­tawa. Ojczyzną s. są atlantyc­kie wybrzeża Ameryki Północ­nej, steąd około 1890 s. zostały zawleczone do Europy z trans­portami ostryg, po czym zado­mowiły się i rozpowszechniły wzdłuż brzegów europejskich. Żyją na niewielkiej głębokości, zwykle w strefie pływów, gdzie drążą 'poziome korytarze w średnio twardym podłożu, jak zbita glina, pokłady podmor­skiego torfu, zbite masy rurek włeloszczetów lub miększe ska­ły wapienne. Narzędziem wier­tniczym są kolce na muszli. Wodę z tlenem i pokarmem wciągają s. przez bardzo długi syfon wpustowy, który zawsze wystaje z otworu korytarza. Syfon wypustowy jest nieco krótszy. [T.U.]

skałotocz (Pholas dactylus)gatunek mięczaka z rodziny Pholadidae, z rzędu -*blaszko-skrzelnych właściwych. Jego muszla, długości do 8 cm ma wydłużony, smukły kształt, wy­wołany głównie silnym wydlu-

309


skąposzczety

Prawa połówka muszli ckałotocza

żeniem jej tylnej części. Przed­nia część jest krótka, pokryta gęsto krótkimi, ostrymi kolca­mi. Na samym przedzie obie połówki muszli są wygięte w ten sposób, że zawsze pozosta­je między nimi duży kolisty otwór. Tędy przechodzi noga, stosunkowo krótka, bardzo muskularna, zakończona przy­ssawką. Z tyłu również połów­ki muszli nie schodzą się do­kładnie, pozostawiając dość szeroką szczelinę, przez którą wystają syfony. Przy górnej krawędzi obie połówki muszli po zetknięciu się, ponownie roz­chylają się na zewnątrz i do tej rozchylonej części przy­twierdza się przedni mięsień zwieracz. Na skutek takiego przyczep.u mięsień ten faktycz­nie rozwiera muszlę. Wszystkie inne małże zamykają muszlę za pomocą mięśni, a więc z du­żą siłą, otwiera ją zaś tylko sprężyste wiązadło. U s. ruch rozwierania muszli jest wyko­nywany zarówno przez wiąza­dło, jak i przez mięsień. S. za­mieszkują u wybrzeży Europy, od Morza Północnego do Śród­ziemnego. Żyją w korytarzach, które drążą w niezbyt twar­dych skałach (wapieniach) lub w drewnie. Przyssawka na no­dze służy im do bardzo silnego przytwierdzania się w koryta­rzu podczas wiercenia skały, mięsień rozwierający muszlę zapewnia w tym momencie do­cisk kolców muszli do ścian korytarza, a muskulatura nogi powoduje obrót małża w ko­rytarzu, przy czym przedni ko­niec muszli działa jak wiertło

lub frez. Ponieważ s. pogłębia­ją i poszerzają swoje jamki w miarę swego wzrostu, koryta­rze są w głębi szerokie, ale prowadzą do nich stosunkowo wąskie otwory, przez które sy­fony zwierząt wystają na ze­wnątrz. Dorosłe okazy nie mo­gą już później opuścić swej kryjówki. [T.U.]



skąposzczety (Oligochaeta}gromada z typu ->.pierścienic. Mają ciało wydłużone, o wy­raźnej segmentacji zewnętrznej i przeważnie odpowiadającej jej segmentacji wewnętrznej. Drobne gatunki s. są przeźro-czystobiaławe lub białawe, a większe o pigmentowanej skó­rze — czerwone, brunatne lub fioletowe. Długość ciała waha się od l mm do ponad 2 m. W przeciwieństwie do ->.wielo-szczetów s. nie mają na ciel® parapodiów, czułków i wąsów. Liczba segmentów w zależno­ści od gatunku wynosi kilka do kilkuset. Część głowowa s. składa się z płata czołowego, osłaniającego otwór gębowy, l płata gębowego. Na większości pierścieni znajdują się proste szczecinki, ustawione rzędami pojedynczo lub w pęczkach w zagłębieniach skóry. Zależnie od części ciała, na jakiej się znajdują, szczecinki bywają różnie wykształcone i spełnia­ją funkcje umożliwiające peł­zanie, czepianie się, pływanie lub funkcje organów dotyku. Na ostatnim segmencie ciała na ogół brak szczecinek. Nie­które gatunki wodne mają tam skrzelowate przydatki, które u form pasożytniczych prze­kształcone są w przyssawki. Stosunkowo prosty pod wzglę­dem budowy przewód pokar­mowy s. rozpoczyna się otwo­rem gębowym, położonym zwy­kle po stronie brzusznej, a kończy otworem odbytowym.

skąposzczety

310


Przegrody między pierścienia­mi tworzą .przewężenia jelita. Narządy wydalnicze składają się z metanefrydiów. W syste­mie krwionośnym wyróżnia się naczynie grzbietowe i brzusz­ne, .połączone parzystymi na­czyniami okrężnymi. Poza tym często występują sploty naczy­niowe i zatoki krwionośne. System nerwowy składa się ze zwoju nadprzełykowego, ob­rączki okoloprzełykowej i łań­cucha nerwów brzusznych. Na­rządami zmysłowymi są włos­ki czuciowe, rozmieszczone w różnych częściach ciała, a w przedniej -jego części — che-moreceptory. Wszystkie s. są obojnakami. Zaplemniają się krzyżowo, tzn. że -2 osobniki wymieniają między sobą na­sienie. Ich organa płciowe znajdują się w przedniej czę­ści ciała i składają się z l lub 2 par jąder oraz z położonych za nimi jajników. Od chwili osiągnięcia dojrzałości płcio­wej, na stałe lub w okresie rozmnażania pojawia się na określonym odcinku ciała tzw. siodełko (clitellum) gruczo-hwate nabrzmienie nabłonka — którego wydzielina odgrywa pewną rolę przy kopulacji oraz tworzy osłonę jaj, tj. ko­kon. W czasie kopulacji 2 osobniki stykają się swymi brzusznymi stronami, przy czym ich części głowowe skie­rowane są w przeciwnym kie­runku. Partnerów łączy śluz siodełka. Każdy z osobników wydziela nasienie, które przyj­mowane jest przez torebki na­sienne drugiego osobnika i przezeń magazynowane. Póź­niej, w okresie składania jaj, siodełko wytwarza wokół siebie jakby mufkę z substancji, któ­rej zewnętrzna powłoka twar­dnieje na powietrzu. Następ­nie w trakcie wysuwania się s. z. (tej mufki wpadają do niej

jaja lub l jajo i plemniki z to­rebek nasiennych. Zsunięta mufka zasklepia się tworząc kokon jajowy, w którym za­chodzi zapłodnienie jaj. W roz­woju s. nie ma przeobrażenia. Młode po zużyciu pokarmu białkowego zawartego w koko­nie opuszczają go i są zdolne do samodzielnego żyda. Rosną przez powstawanie coraz- no­wych pierścieni w. tylnej czę­ści ciała. Niektóre gatunki roz­mnażają się także wegetatyw-nie .przez podział ciała z rów­noczesną regeneracją części brakującej. Tego rodzaju roz­mnażanie umożliwia duża zdol­ność regeneracyjna s. U nie­których gatunków w pierwszej fazie podziału osobnika tworzą się łańcuchy (Mobników potom­nych. Pewne gatunki s. regu­larnie i na przemian rozmna­żają się płciowo i bezpłciowo. Wśród s. są formy lądowe (gle­bowe), amfibiotyczne i wodne, a wśród tych ostatnich zarów­no żyjące w wodach śródlądo­wych jak i w morzach, w stre­fie przybrzeżnej i pelagicznej. Lądowych i amfibiotycanych form s. jest znacznie więcej niż wodnych, ale formy wodne są bardziej rozprzestrzenione głównie dzięki większej .możli­wości biernego przenoszenia przez prądy wodne, ptaki itd. Optymalnym środowiskiem dla form lądowych są wilgotne, próchniczne gleby, szczególnie łąk tortowych, gdzie spotyka­na jest największa liczba ga­tunków. Do lądowych gatun­ków s. należą głównie dżdżow­nice i wazonkowce. S. żywią się resztkami organicznymi, mikroorganizmami i cząstkami żywych roślin. Nieliczne gatun­ki są koprofagiczne, drapieżne lub pasożytują na zwierzętach wodnych, głównie skorupia­kach i rybach. S. żyjące w gle­bie (dżdżownice, wazonkowce)

311

skoczek

wywierają korzystny wpływ na stan i żyzność gleb, a s. wodne (głównie rureczniki i wazonkowce) są cennym po­karmem ryb. Znanych jest około 3000 gatunków s., w tym ponad 200 w Europie Środko­wej. [M.G,]



skleroblasty — komórki wy­twarzające elementy szkieletu (->-skleryty). Spotyka się je u

-»-gąbek oraz u -^koralowców w mezoglei, a u ->-szkarłupni

- głównie w skórze właści­wej. [TJS.1



skleryty — mineralne elemen­ty wchodzące w skład szkie­letu -»gąbek, -^koralowców,

-*bruzdobrzuchów i -»-szkar-łupni. Szczególnie zróżnicowa­ne kształty mają s. gąbek, u

niewielkich pająków o długo­ści ciała 2—5 mm, o niepozor­nym, szarobrunatnym ubar­wieniu. Gatunki s. wykazują zróżnicowanie wymagań środo­wiskowych. Na przykład z 2 gatunków łąkowych jeden wy­stępuje raczej na wierzchoł­kach traw i ziół, gdzie buduje

Typy igieł gąbek

których występują w postaci jedno-, trój-, cztero- albo też sześcioosiowych igieł (spi-kul). [J.M.B.]

skoczek (Sitticus) — rodzaj stawonogów z rodziny -»-ska-kunowatych. Obejmuje formy

Skoczek Sitticus ftoricola.

oprzęd, drugi natomiast — w pobliżu ziemi. Pewne gatunki przystosowane «ą do środowis­ka skalnego, inne do terenów piaszczystych albo do bytowa­nia na pniach drzew czy na­słonecznionych ścianach bu­dynków i płotów. Pomimo wła­ściwego pająkom kanibalizmu niektóre s. gnieżdżą się gro­madnie, np. górski gatunek Sitticus rupicola, który buduje oprzędy pod kamieniami leżą­cymi na powierzchni skał. Pod jednym kamieniem można nie­kiedy znaleźć kilkanaście oprzędów, w których samice strzegą swych kokonów. Duże (do 2 cm średnicy) białe oprzę­dy Sitticus flmicola spotyka się często na wierzchołkach trawi sitowia na wilgotnych łąkach oraz nad rozmaitymi zbiorni­kami wodnymi. Ze znanych ok. 50 gatunków s. na terenie Polski stwierdzono występo­wanie 11. [J.P.]

skolopendry

S12

skolopendry (iS'co!operadrołnor-pha) rząd stawonogów z gromady -»pareczników. Mają ciało dość .silnie wydłużone, długości kilkunastu centyme­trów, złożcne z 23—26 segmen­tów, z których tylko pierwsze za głową wykształcone są nieco odmiennie niż reszta. Dość krótkie i mocne nogi wieńczą ostre pazurki. Wiele gatunków jest bardzo żywo ubarwionych, żółtych, zielononiebieskich lub wielobarwnych. S. dysponują silnym jadem, zabijającym ża­by i jaszczurki i powodującym długotrwale bóle u człowieka. Samice s. opiekują się jajami i potomstwem, zwijając się wo­kół nich w jamce wygrzebanej w ziemi. Spośród około 550 zna­nych gatunków olbrzymia większość żyje w tropikach.

Skolopendra Scolopendra ytrtdts

Niektóre są dość pospolite w południowej Europie. S. kryją się pod kamieniami w suchych i ciepłych biotopach. [W.S.]

skorpiony (Scorpźones) — rząd prymitywnych stawonogów z gromady -»-pajęczaków, z któ­rych największe (Pandinus) osiągają 18 cm długości. Ciało ich dzieli się na głowotułów okryty jednolitym pancerzem oraz dwuczęściowy odwłok, złożony z 5 segmentów dużych l 5 małych, (przekształconych w

cienki, ruchliwy 2aodwłok. 0-statni segment, telson, zawiera gruczoł jadowy i zakończony jest kolcem jadowym. I seg­ment odwłoka (VII ciała) za­nikł, a VIII i IX są tylko czę­ściowo zachowane. S. mają szczękoczułki krótkie, kończą­ce się małymi szczypcami, no-gogłaszczki długie, zakończone potężnymi kleszczami, oraz 4 pary odnóży krocznych. Biodra nogogłaszczków i I pary odnó­ży krocznych uzbrojone są w płytki szczękowe. Odnóża IX segmentu ciała są przekształ­cone w charakterystyczne grze­byki i pełnią funkcje organu dotykowego; prawdopodobnie służą też do pobierania wody z wilgotnego podłoża. Na seg­mentach X—XIII znajdują się płucotchawki, będące prze­kształconymi szczątkami odnó­ży odwłokowych. S. wyróżnia­ją się wieloma prymitywnymi cechami, jak np. słabą koncen­tracją centralnego układu ner­wowego i siateczkową formą gonad. Słyną ze swojego za­bójczego jadu, jednakże opi­nie te są znacznie przesa­dzone, tylko niektóre bowiem gatunki mogą być groźne dla człowieka. Są to na ogół gatunki średniej wielkości, o delikatnych szczypcach nogo­głaszczków. Do najniebezpie­czniejszych należy półriocno-afrykańskł Androctonus aus-tralis, którego jad może zabić człowieka w ciągu kilku go­dzin. Ukłucie' innych gatunków powoduje jedynie mniej lub bardziej silny ból. Jad ma cha­rakter neurotoksyny i zbliżony jest do jadu niektórych węży. Istnieją surowice przeciw ja­dowi s., opracowano również metody osłabiania działania jadu przez długotrwałe (do kil­ku dni) chłodzenie ukłutej czę­ści ciała i leczenie objawowe. Pierwsza ipomoc, podobnie jak

313

skorupiaki

przy ukąszeniu węży, polega na przewiązaniu ukłutej części cia­ła, wykrwawieniu zatrutej tkanki i, jeśli to możliwe,-chło­dzeniu w wodzie z lodem lub za pomocą okładów chłodzących. S. nie niepokojony nie kłuje. “Ukąszenie" następuje zwykle _ przy próbie łapania lub przy podrażnieniu s. przypadkowo zaplątanego w ubraniu, poście­li, obuwiu. S. prowadzą nocny tryb życia, kryjąc się w dzień w norach dochodzących nawet do 80 cm głębokości, pod ka­mieniami, w szczelinach skał lub pod korą drzew. Są dra­pieżne. Pokarm (owady i inne drobne bezkręgowce) chwytają •i zabijają szczypcami nogogła­szczków, a jedynie większą zdobycz uśmiercają jadem. W pozycji bojowej odwłok jest wygięty do góry i do przodu tak, że kolec jadowy znajduje się w pobliżu przedniej krawę­dzi głowotułowia. Po wbiciu kolca jadowego w ciało ofiary następuje wyciśnięcie jadu za­wartego w pęcherzyku jado­wym. W okresie godowym samce i samice wykonują cha­rakterystyczny taniec godowy, w czasie którego samiec wy­twarza i przylepia do podłoża zawiera jacy nasienie chitynowy woreczek o skomplikowanym kształcie (spermatofor), który samica sama wprowadza do swoich narządów rozrodczych. Po zapłodnieniu samiec, jeśli nie zdąży uciec, często bywa pożerany przez samicę. Rozwój zarodków odbywa się we­wnątrz ciała matki, w jajni­kach lub jajowodach, przy czym u niektórych s. wytwa­rza się rurkowaty przewód pomiędzy przewodem pokar­mowym matki i otworem gę­bowym zarodka, przez który odbywa się odżywianie zarod­ka. Młody s. wylęga się z jaja w macicy i zostaje następnie

Skorpion z rodzaju Pandłnu*

urodzony. Samica opiekuje się młodymi do 2 miesięcy, nosząc je na grzbiecie i karmiąc czę­ścią własnej zdobyczy. S. żyją w strefie klimatu ciepłego i go­rącego, raczej suchego, na wszystkich kontynentach. W Europie występują w basenie Morza Śródziemnego (dosyć boleśnie kłujące gatunki z ro­dzaju Buthus), dochodząc na północ aż do północno-wschod-niej Austrii (nieszkodliwe ga­tunki z rodzaju Euscorpius), W Polsce, podobnie jak w wie­lu miastach portowych Euro­py, s. trafiają się sporadycznie, zawleczone z transportami owoców tropikalnych (bana­nów) i drewna z krajów cie­plejszych, nie są one jednak w stanie przeżyć w naszych wa­runkach chłodniejszych pór ro­ku. W każdym razie należy się liczyć z możliwością napotka­nia u nas s. (jak również egzo­tycznych pająków, owadów i węży), np. w dojrzewalniach bananów. Ogółem znamy około 700 gatunków żyjących współ­cześnie s. [J.P.]



skorupiaki (Crustacea) — pod-typ, a zarazem gromada z typu -^stawonogów. Ciało ich składa

skorupiaki niższe

314


się z głowy powstałej ze zlania się co najmniej 5 segmentów, wielosegmentowego tułowia o-raz segmentowanego odwłoka. U niektórych grup s. l lub kil­ka przednich segmentów tuło­wia zrasta się z głową w jed­nolitą całość, zwaną głowotuło-wiem. Zasadniczo z każdego segmentu ciała wyrasta para odnóży, przeważnie dwugałęzi-stych. Do odnóży głowowych należą 2 pary czułków (z któ­rych I lub II para służy u nie­których grup do poruszania się w wodzie, a obie są siedliskiem narządów zmysłów, głównie zmysłu chemicznego), para żu-waczek i 2 pary szczęk. 3 ostat­nie pary odnóży głowowych pełnią rolę narządów gębo­wych, w skład których wchodzi często także l do 5 par odnóży tułowiowych, zwanych wów­czas szczękonóżami. Liczba szczękonóży zależy od liczby segmentów tułowiowych wcho­dzących w skład głowotułowia. Pozostałe odnóża tułowiowe, zwykle w liczbie 5 lub więcej par, służą do chodzenia lub pły­wania. Niektóre z nich mogą być zmienione w narządy chwytne, zakończone szczypca­mi. Odnóża odwłokowe rozwi­nięte są tylko u s. z podgroma-dy pancerzowców. Oczy gatun­ków drapieżnych składają się z kilkuset soczewek; u niektó­rych mieszkańców głębin ocea­nicznych liczba ich dochodzi do 3000. S. są przeważnie rozdziel-nopłciowe i jajorodne, znacznie rzadziej żyworodne. W roz­woju-występuje l lub kilka po­staci larwalnych. Najbardziej rozpowszechnionym stadium larwalnym jest -*.pływik. Gro­mada s. obejmuje ponad 40 000 gatunków zasiedlających w większości środowisko morskie. Spora liczba gatunków zamie­szkuje także wody słodkie, a tylko stosunkowo nieliczne,

wyżej uorganizowane s. przy­stosowały się do środowiska lądowego. Wśród s. obok dra­pieżców znamy też wielu ro-ślinożerców, żywiącyah się przeważnie mikroskdyijnymi glonami, oraz mułożerców i padlinożerców. Liczne gatunki wiodą pasożytniczy tryb życia, co w szeregu przypadków do­prowadziło do całkowitego przeobrażenia postaci doros­łych, w których nie sposób do­patrzyć się cech stawonoga, a przynależność ich do gromady s. widoczna jest tylko w po­staci larwalnej. Nieco odmien­nemu, lecz nie mniej poważne­mu przeobrażeniu, związanemu z trybem życia, ulegli liczni. przedstawiciele wąsonogów. S. dzielimy na 7 podgromad. a mianowicie cefalokaridy, skrzelonogi, liścionogi, małżo-raczki, widłonogi, wąsonogi oraz pancerzowce. Dawniej pancerzowce, jako tzw. s. wyż­sze, przeciwstawiano pozosta­łym s., zwanym członowcaml lub s. 'niższymi. [L.2.]



skorupiaki niższe -»"człoinowce.

akojka (Unio) — rodzaj mię­czaków z rodziny ->"skójkowa-tych. Obejmuje liczne gatunki, rozsiedlone w Europie, zachod­niej Azji i północnej Afryce. Należą do nich również nasze duże słodkowodne małże. W odróżnieniu od przedstawicieli drugiego rodzaju dużych, słod-kowodnych małżów, -^szczeżui, s. mają muszle bardziej wy­dłużone, w przekroju poprze-

Muszla ekójki



316

skrobikularia

czmyim bardziej zbliżone do koła, a ściany muazii znacznie grubsze i bez porównania grubszą warstwę .perłową. Po­nadto w przeciwieństwie do szczeżui (u których brak zam­ka) zamek s. składa się z sil­nych, dobrze rozwiniętych zę­bów i listew. S. są pospolite w całym kraju na niżu, gdzie żyją w wodach stojących lub też niezbyt szybko płynących. Unikają wartkich potoków oraz zbiorników silnie zakwaszo­nych. [T.U.]



skójka perłorodna -»perło-rodka.

skójkowate (Unionidae) — ro­dzina mięczaków z rzędu ->bla-szkoskrzelnych właściwych. Ich muszle są kształtu mniej lub bardziej owalnego, dwubocznie spłaszczone, długości 4—20 cm. Płaty płaszcza s. nie zrastają się, ale w normalnym położe­niu ściśle do siebie przylegają, pozostawiając otwarte tylko 2 wąskie szczeliny, zwane syfo­nami. Syfon dolny (wpustowy) jest opatrzony licznymi drob­nymi czułkami, syfon górny (wypustowy) jest gładki. Licz­ne gatunki s. zamieszkują wo­dy słodkie niemal wszystkich rejonów Ziemi. Tu należą wszystkie gatunki dużych mał­żów krajowych. Bardzo cha­rakterystyczny dla s. jest ich rozwój larwalny. Jaja rozwija­ją się w zewnętrznych płatach skrzel aż do stadium larwy, zwanej glochidium. Ma ona muszlę z 2 trójkątnych połó­wek, średnicy około 0,3 mm, przy czym na każdym z wol­nych kątów muszli leży rucho­wy, ostry kolec. Glochidia za pomocą kolców czepiają się skóry przepływających ryb. Naskórek ryby rozrasta się "w miejscu zranienia, obrastając dokoła całą larwę, która na­stępnie do 10 tygodni pasoży­tuje w naskórku ryby, nie wy­rządzając zresztą żywicielowi poważniejszych szkód. Po u-kończeniu rozwoju larwalnego młode małże wydostają się z naskórkowej otoczki, opadają na dno i rozpoczynają życie typowe dla postaci dojrzałej. W przepływie materii i energii biocenoz wodnych s. odgrywa­ją dosyć doniosłą rolę, wyko­rzystują bowiem jako pokarm zawiesiny organiczne (dostępne tylko niewielu organizmom), przetwarzając je 'na białko zwierzęce o dużych wartościach pokarmowych. S. służą za po­żywienie wielu zwierzętom wodnym i nadwodnym. W Pol­sce w niektórych okolicach są wykorzystywane na niewielką skalę jako pasza dla świń i drobiu. [T.U.l

tkręp -».trochus.

skrobikularia (Scrobicularia piana) — gatunek mięczaka z rodziny ScrobicuZaritdae, z rzę­du -»-blaszkoskrzelnych właści­wych. Ma muszlę owalną, dłu­gości do 5 cm, szarawą z lek­kim nalotem żółtawym lub czerwonawym. Zamieszkuje wybrzeża Atlantyku, od pół­nocnej Afryki do południowej Norwegii, oraz Morze Śród­ziemne. Żyje na dnie mulistym, od brzegu do głębokości 15 m, również w wodach częściowo wyśledzonych oraz przy ujś­ciach rzek. Zwykle zagrzebuj e się w muł na głębokość około 10 cm, wystawiając tylko sy­fony. Odznacza się oryginal­nym sposobem pobierania po­karmu: podczas gdy syfon wy­pustowy tylko wystaje z dna, syfon wpustowy, całkiem od niego oddzielony i znacznie dłuższy, zatacza koła i obma­cuje dno, zbierając cząstki po­karmu z jego .powierzchni. S. są

skrytosz

S16


jadalne, wyróżniają się pikan­tnym smakiem, stąd w niektó­rych językach noszą nazwę “małży pieprzowych". [T.U.]

skrytosz (Dorippe) — rodzaj stawonogów z sekcji -^-krabów. Obejmuje gatunki o głowotu-łowiu dochodzącym do 2 cm długości. 2 tylne pary odnóży tułowiowych zmienione są w drobne, wzniesione ku górze organa chwytne, służące do przytrzymywania na grzbiecie maskujących ciał obcych. S.

skrzydlówka

Storytosz Dorippe granulatu A — odsłonięty; B — ukryty pod muszlą

biegają po dnie morskim za pomocą jedynie 2 wysmukłych par odnóży. Zasiedlają płytkie dno mórz tropikalnych, rza­dziej .subtropikalnych. [L.Ż.]

.skrzelonogi l. (Anostraca) — podgromada stawonogów z gro­mady -^skorupiaków. Mają ciało inie pokryte pancerzem, jednorodną segmentację tuło­wia i odnóża o listkowatych członach, jak u wielu -»-li-

ścionogów. 2, (Branchiopodd) — grupa skorupiaków obej­mująca liścionogi i Ano­straca. [T-S.]



skrzeloptywka (Branchinecta paludosa) gatunek stawono­ga z podgromady ->skrzelono-gów o wysmukłym, półprze­źroczystym ciele. Tułów ma 11 par dwugałązkowych odnó­ży pływnych. S. jest gatunkiem arktycznym o szerokim wokół-biegunowym rozsiedleniu. Jej głównym biotopem "są małe i płytkie stawki, utworzone z wód roztopowych, zimą prze­marzające aż do dna. Aktywne życie s. ogranicza się do kilku miesięcy w ciągu roku. W Pol­sce gatunek ten występuje tyl­ko w jednym jeziorku tatrzań­skim (w Stawie Dwoistym), w którym zachował się jako relikt polodowcowy. S. żyją zasadni­czo w wodach słodkich, jednak sporadycznie spotkać je można w środowisku mniej lub bar­dziej słonym. [L.2.]
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   50


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna