MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona43/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   ...   50

urąbek (Donna:) — rodzaj mię­czaków z rodziny Donacidae, z rzędu -»-blaszkoskrzelnych właściwych. Obejmuje gatunki mające muszlę kształtu trójką­ta prostokątnego lub rozwar-tokątnego, którego przeciwpro-stokątna jest łukiem. Muszla jest mocno spłaszczona z bo­ków, połyskliwa i nieraz pięk­nie ubarwiona, przy czym oka­zy tego samego gatunku mogą mieć wszelkie możliwe barwy w skali od śnieżnej bieli ciemnego fioletu, również od wewnątrz. Połówki pustych muszli często pozostają złączo­ne i przypominają wtedy wy­glądem motyla z rozłożonymi skrzydłami. Długość muszli wynosi 2—4 cm. U. mają długą nogę, za pomocą której mogą skakać podobnie do -^"sercó­wek. Syfony dość długie, rozdzielone, tak że każdy z •nich może się poruszać nieza­leżnie. Liczne gatunki u. za­mieszkują wszystkie morza pełnosłone, są jednak najlicz­niejsze w strefie tropikalnej. Żyją na dnie piaszczystym lub mulistym, zagrzebane w podło­żu, zwykle tuż przy brzegu, rzadziej aż do głębokości 35 m. Mimo drobnych rozmiarów są cenione w kuchni wielu naro­dów. Nad Morzem Śródziem­nym jada się je najczęściej na surowo, jak ostrygi. W Sta­nach Zjednoczonych uważa się za przysmak zupę przyrządzo­ną z gatunku Donaa; variabi-lis. [T.U.]

Uropygi — rząd stawonogów z gromady -»-pajęczak6w. Były

385


Walekenaeria.

dawniej włączane do rzędu

-»-nogogłaszczkowców. Mają odwłok o zwężonych tylnych segmentach, przechodzących w dłuższą lub krótszą, segmento­waną wić (“ogon"). Obok od­bytu otwierają się gruczoły obronne, opryskujące napast­nika odstraszającą cieczą (84<)/o kwasu octowego, 5°/t kwasu kaprylowego, ll°/o wody) wy­rzucaną celnie na odległość do 80 cm. Ciecz ta u człowieka powoduje oparzenie skóry, u owadów natomiast rozpuszcza chitynę pancerza i drażni tkanki miękkie. Zapas kwasu wystarcza na 7 “strzałów". U. dzielą się się na dwa podrzę-dy: Holopeltidżd i Schizopeltż-dtd. [J.P.]

ustonogi (Stomatopoda) — rząd stawonogów z podgromady

->-pancerzowców. Obejmują du­że i dość osobliwe skorupiaki, przypominające trochę gigan­tyczne modliszki. Długość ciała w zależności od gatunku wy­nosi od kilku db ponad 30 cm. Głowa wraz z 5 segmentami tułowiowymi okryta jest jedno­litym, schitynizowanym pan­cerzem, za którym -Widoczne są 3 pozostałe, wolne' segmenty tułowiowe oraz potężny szero­ki odwłok, zakończony szeroką płytką ogonową. Wśród koń­czyn wyróżnić .można 2 pary czułków, 5 par szczękondży, 3 pary odnóży krocznych oraz 6

par odnóży odwłokowych. I para szczękonóży ma postać szczoteczki i służy do czyszcze­nia powierzchni ciała, a II wy­kształcona jest w postaci du­żych ramion chwytnych. Koń­cowy człon tych odnóży, uzbro­jony w niezwykle ostre kolce,-składa się 'jak scyzoryk w ibruzdę na przedostatnim czło­nie, stanowiąc groźną broń. Dwugałęziste odnóża odwłoko­we są dobrze umięśnione i słu­żą do pływania. U. żyją w pie-^ czarach i szczelinach skalnych,. a niektóre gatunki — w po­wierzchownych warstwach pia­szczystego dna. Są drapieżca­mi, napadają 'na rozmaite, zwłaszcza niezbyt ruchliwe zwierzęta denne, •np. 'na ukwia-ły i mięczaki. Nierzadko chwy­tają także niektóre ryby lub skorupiaki. Rząd u. obejmuje 200 gatunków rozsiedlonych na płytkim dnie inćrz tropi­kalnych i subtropikalnych. Z uwagi na znaczne rozmiary i smaczne mięso u. są poławia­ne dla celów konsumpcyjnych. Najpospolitszym ich przedsta­wicielem jest rawka. [L.Z.]

uszak, usznica (auricularia) — swobodnie żyjąca larwa, wy­stępująca w rozwoju ->-strzykw. Jest opatrzony sznurem rzęsek, •tworzącym jakby uszka ł 'stąd pochodzi jego nazwa. [T.S.]

usznica —i-uszak.

W

Wałckenaerla — rodzaj stawo­nogów z rodziny -^plądrako-watych. Należą tu 'najwięksi przedstawiciele rodziny, o dłu­gości ciała do 4,5 mm. Samice większości gatunków mają gło-

25 Bezkręgowce

wotułów z fantastycznego kształtu “hełmem", “perysko­pem" lub innego kształtu wy­rostkami. W. żyją najczęściej w ściółce wilgotnych lasów, ale niektóre formy spotkać

•moda i w innych środowis­kach. Na terytorium Polski są reprezentowane przez 19 ga­tunków. [W.S.]

wal—«ei, łódkonogi (Scapho-poda) licząca zaledwie 350 gatunków i mało zróżnicowana gromada mięczaków z podtypu

•>-muszlowców. Ciało ich skła­da się z nogi i worka trzewio­wego. Głowa nie wyodrębnia »ię. Płaszcz wyrastający z grzbietu worka trzewiowego zrasta się w wydłużoną rurę i wytwarza muszlę kształtu wy­dłużonego, ściętego stożka, wy­giętego w lekki łuk. Obydwa 3cońce muszli są otwarte. Noga wysuwa się z przedniego, szer­szego otworu. Ponad nasadą nogi leży otoczony pękiem nit­kowatych wyrostków chwyt-nych otwór gębowy, wiodący do gardzieli, w której znajduje się u góry półksięzycowata szczę-;ka, u dołu zaś język okryty tarką. Przełyk wiedzie w głąb ciała do żołądka, do którego otwiera się gruczoł trawienny, zwaną wątrobą. Z żołądka do

•przodu wybiega jelito, ucho­dzące otworem odbytowym za nasadą nogi. Układ pokarmowy ma więc kształt pętli, podobnie .jak u Alimaków i głowonogów. Narządami wydalniczymi są parzyste nerki. Układ krwio­nośny reprezentuje tylko iser-ce o prostej, .jednokomorowej budowie. Układ nerwowy w. jest liczbą i układem zwojów

-podobny do układu nerwowego małży. W. są mało zróżnicowa­ne 'pod 'względem rozmiarów ciała. Najmniejsze gatunki mają muszlę długości około l cm, a muszla największych dochodzi do 12 cm. W. zamie-

-szkują pełnosłone morza całe­go świata, od płycizn przy­brzeżnych do głębin przekra­czających 5000 m. Ponieważ w

-głębinach liczba gatunków in­nych zwierząt jest niewielka, w. odgrywają tam stosunkowo znaczną rolę. Żyją one na dnie piaszczystym, tkwiąc w nim przednią częścią muszli, tylny zaś koniec wystawiają na ze­wnątrz. Żywią się bardzo drob­nymi organizmami dennymi, m.in. otwornicami, które chwy­tają za pomocą wyrostków chwytnych. [T.U.]



walęsłcz (Potamm) rodzaj stawonogów z sekcji -^-krabów. Obejmuje gatunki mające gło-wotułów długości do około 6 cm, poprzecznie owalny, z tyłu nieco zwężony, a szczypce lekko asymetryczne. Ulubio­nym ich siedliskiem są kamie­nie i zarośla podwodne wód bieżących. W. reprezentuje oko­ło 65 gatunków zasiedlających wody słodkie południowej Eu­ropy, południowej i środkowej Azji, północnej Afryki oraz Australii, a także niektórych większych wysp o ciepłym kli­macie, np. Madagaskaru. [L.2]

włęsak (Pordota) — rodzaj stawonogów z rodziny -»-po-gońcowatych. Obejmuje gatun­ki pająków o długości ciała 5—10 mm (wyjątkowo do 15 mm) i o nie rzucającym się w oczy, szarym, brunatnym lub czarnym ubarwieniu. W. za­mieszkują wszystkie środowi­ska, od plaż nadmorskich po wysokogórskie rumowiska i od suchych, silnie nasłonecznio­nych i nagrzanych stoków po zacienione i wilgotne lasy na brzegach wód. Bardzo spraw­nie i szybko biegają, a w cza­sie ucieczki wykonują długie skoki. Znanych jest więcej niż 100 gatunków w. z samej tylko Holarktyki, a rodzaj ten ma licznych przedstawicieli rów­nież w tropikach. Na terenie Polski występuje 25 gatunków w. [W.S.]

367


wazonkowce

walkowka (Ena) — rodzaj mię­czaków z rodziny wałkówek (Enidae), z rzędu ->-trzonko-ocznych. Muszla w. jest jajo-wato-wrzecioiiowata, wysoko­ści 7—16 mm, barwy brązowej. W. żyją w cienistych lasach i zaroślach. Przebywają zwykle w ściółce leśnej, ale nieraz, zwłaszcza po deszczu, pełzają po pniach drzew, po kamie­niach, skałach i murach. Zja­dają wilgotne, zwiędłe liście, czasem także i świeże, a być może jeszcze i inny pokarm. Polskę zamieszkują 2 gatunki w. — w. pospolita (Ena obscu-ra), rozpowszechniona w całym kraju z wyjątkiem wyższych partii górskich, oraz większa od niej, w. górska (Ena mon-tana), która zasiedla podgórza i góry. [T.U.] y

wargowce (Labiata) — podtyp z typu -^stawonogów. Mają wydzieloną głowę jako odrębną część ciała, skomplikowany aparat gębowy, w skład które­go wchodzą żuwaczki, szczęki i warga dolna, oraz układ odde­chowy złożony z tchawek. W. dzieli się na gromady: krocio-nogi, pareczniki, Pauropoda i Symphyla (obejmowane zbior­czą nazwą ~».wijów) oraz owa­dy. [W.S.]

wazonkowce (Enchytraeidae)rodzina pierścienic z gromady -»-skąposzczetów. Mają kształt ciała obły lub lekko spłaszczo­ny, a zabarwienie białawe, żół­tawe, rzadziej czerwonawe lub zielonkawe. Osiągają rozmiary l—50 mm, najczęściej poniżej 20 mm. Pierścienie w. są dłuż­sze w stosunku do swojej sze­rokości niż u .dżdżownic. Szczecinki zarówno na stronie grzbietowej, jak i brzusz­nej, rozmieszczone są w pęcz­kach, w liczbie 2 lub większej w pęczku. U niektórych ga­tunków z rodzaju Marionin* szczecinki występują tylko w określonych miejscach, a u ro­dzaju Achaeta w ogóle ich brak. Siodełko znajduje się zwykle w okolicy, 12- pierścienia. Pod względem budowy anatomicz­nej w. .podobne są do dżdżow­nic, ale u niektórych w szcze­gółach budowa ta jest bardziej pierwotna. Na przykład grzbie­towe naczynie krwionośne wy­stępuje tylko w przedniej czę­ści ciała, a budowa przewodu pokarmowego jest zwykle pro­stsza, brak na ogół wola i żo­łądka, istnieją jedynie kiesze­nie na styku przełyku i jelita. W. rozmnażają się przeważnie płciowo, przy czym nierzadko partenogenetycznie. Jedynie niektóre gatunki rozmnażają się w sposób bezpłciowy, przez rozpad organizmu macierzyste­go na części, z których regene­rują nowe osobniki. Jaja skła­dane są do śluzowatych koko­nów, pozostawianych zwykle w wierzchniej warstwie gleby do głębokości 5 cm. Liczba jaj w jednym kokonie zależy od ga­tunku, wieku osobników roz-radzających się oraz od warun­ków środowiska i waha się od l do kilkudziesięciu. Rozwój trwa zwykle kilka tygodni. Biologia większości gatunków jest słabo poznana. Wśród w. spotyka się przeważnie formy lądowe (glebowe), a poza tym także amfibiotyczne i wodne, te ostatnie głównie przybrzeż­ne, zarówno morskie, jak i ży­jące w wodach śródlądowych. W. są szeroko rozprzestrzenio­ne, głównie na półkuli północ­nej, od strefy umiarkowanej po daleką północ. To, że nie ma­my danych o występowaniu w. w strefach subtropikalnej i tropikalnej oraz na półkuli po­łudniowej (z wyjątkiem ską­pych wiadomości z Ameryki Południowej, Australii i Nowej

wądolnica

388

309

wdowa

Zelandii) wynika nie tyle z braku w. w tych regionach, ile z braku badań fauny w. Naj­więcej gatunków w. spotyka się w glebach łąk torfowych, najmniej — w glebach suchych, piaszczystych. Do pospolitych w glebach należą gatunki z ro­dzajów Cognettia, Enchytraeus, Mesenchytraeus, Fridericia, Henlea, Achaeta, Lumbricillus i Marionina. W wodach oprócz niektórych gatunków z wymie-aiomych wyżej rodzajów spo­tykane są przede wszystkim gatunki z rodzajów Lumbrictl-lus, Cernosvitoviella i Hemifri-dericia. Największe zagęszcze­nie osobników spotykane jest w detrytusie przy brzegach wód, zarówno mórz, jak i wód śródlądowych, oraz w wilgot­nych glebach próchniczych (do 800 sztuk na 100 cm2), naj­mniejsze — w ziemi suchej i błotnistej. W przeciwieństwie do dżdżownic w. są na ogół li­cznie spotykane w glebach kwaśnych, np. w glebach bo­rów iglastych. Zagęszczenie w. może ulegać w ciągu roku (np. w glebie pól pod wpływem zabiegów uprawowych) powol­nym lub raptownym zmianom. W. żyjące na dnie zbiorników wodnych występują przede wszystkim w warstwach po­wierzchniowych dna, mniej li­cznie do głębokości 10 cm. W środowiskach lądowych roz­mieszczenie pionowe'w. w gle­bach jest 'bardziej zróżnicowa­ne'! zależy od gatunku, pory roku i warunków środowiska. W glebach uprawnych w. wy­stępują w całej warstwie ornej, najliczniej tuż pod powierzch­nią. W glebach łąk ii lasów naj­liczniej spotykane są w war­stwie organicznej, poniżej któ­rej spotyka się tylko pojedyn­cze osobniki. W glebach mine­ralnych, piaszczystych — jeśli w. występują — koncentrują

się zwykle w głębszej, wilgot— niejszej warstwie. W. odżywia­ją się przede wszystkim mi­kroorganizmami i szczątkami organicznymi, rzadziej cząstka­mi żywych roślin i grzybów. Nieliczne tylko są drapieżnika­mi. Jedyny dotąd znany gatu­nek pasożytniczego w. (Fride­ricia -parasita) żyjącego w dżdżownicach opisano w Jugo­sławii. Mikrobofagiczne i sa-profagiczne w. pobierają po­dobnie jak dżdżownice cały substrat, w którym żyją (de-trytus, glebę). Przyczyniają się dzięki temu do stymulowania rozwoju ł aktywności mikro­flory, do tworzicniia gruzełków mineralno-organicznych gleby i do tworzenia określonych form próchnicy. Ma to szczególne znaczenie dla gleb kwaśnych, tj. takich, w których dżdżowni­ce albo w ogóle nie występują, albo są bardzo nieliczne. Nie­które gatunki w., np. Enchy­traeus albidus, hodowane są jako pokarm ryb w stawach lub ryb akwariowych. Znanych jest około 300 gatunków w., w tym ponad 110 z Europy. (Tabl. X). [M.G.l

wądolnica, meandrina (Maean-drina) rodzaj jamochłonów z rzędu -^.korali madreporo-wych. Tworzy bryłowate kolo­nie, w których niecałkowicie dzielące się wzdłuż polipy for­mują podobnie jak u mózgow-nika długie szeregi wijące się meandrycznie. Na szkielecie pasma te widnieją w postaci rowków w wapiennej bułowa-tej bryle. Pospolity gatunek Maeandrina lamellina zamie­szkuje Morze Czerwone. (Tabl. VI). [Z.S.]

wągier — nazwa obejmująca szereg postaci larwalnych --ta­siemców właściwych z rzędu Cyclophyllidea zaopatrzonych

w l skoleks, a mianowicie -t-cysticerkoid, cysticerkus, di-tyrydium i strobilocerkus. Do niedawna mianem w. określano larwę typu cysticerkus a. Ma ona kształt pęcherzyka i składa się z warstwy oskórko-wej (zewnętrznej) i mezenchy-matycznej (wewnętrznej) oraz z wnicowanego do wnętrza pęcherzyka skoleksu. Cysticer­kus występuje w cyklu rozwo­jowym m.in. ->-tasiemca uzbro­jonego oraz ->.tasiemca nie-uzbrojnego. Obecnie niektórzy autorzy mianem w. określają wszystkie postacie larwalne powstające z ->-onkostery. W takim przypadku w. dzieli się na: w. robakowate (do nich za­licza się -^-procerkoid i -»-ple-rocerkoid) oraz w. pęcherzyko-wate (takie jak cysticerkus, cysticerkoid, —>-cenurus i —»-bą-blowiec). W. pęcherzykowate powstają w ten sposób, że w trakcie wzrostu onkosfery ko­mórki leżące w środku larwy ulegają rozpuszczeniu i tworzy się wolna przestrzeń, która mo­że być wypełniona płynem oraz jedną lub większą liczbą głó­wek. IM.S.1



wąsonogi (Cimpedia) —' pod-gromada stawonogów z groma­dy -^.skorupiaków. Mają postać przystosowaną do osiadłego i nierzadko pasożytniczego try­bu życia. Stąd u dorosłych oso­bników trudno rozpoznać cechy typowe dla stawonogów. Ciało osiadłych w. okrywa skorupka złożona z szeregu płytek wa­piennych. 2 wierzchołkowe pa­ry płytek rozsuwają się na bo­ki, a przez otworek bywa wy­suwany wachlarz składający się z 6 par członowanych, dwu-gałęzistych i piórkowatych od­nóży tułowiowych, napędzają­cych dzięki rytmicznym skur­czom pokarm do gęby. Budowa gatunków pasożytniczych jest

jeszcze bardziej zmieniona, ich ciało bowiem składa się nie­mal wyłącznie z woreczka, u dojrzałych osobników wypeł­nionego produktami płciowymi, oraz z korzonkowatych wyro- . stków wrastających głęboko w tkankę żywiciela. Niemal wszystkie w. są obojnakami. Ze złożonych do wody jaj wy-kluwają się swobodnie pływa­jące larwy — -i-pływiki, które po szeregu linień przemieniają się w ->-larwy cyprysoidalne, świadczące o pokrewieństwie z • -••małżoraczkami. Larwa cy-prysoidalna wyszukuję odpo­wiednie dla siebie podłoże, przyczepiając się do niego czuł-kami I pary. Gatunki pasożyt­nicze wnikają wkrótce potem w głąb ciała żywiciela, formy zaś osiadłe przytwierdzają się do podłoża wydzieliną,gruczo­łu cementowego. W. stanowią niezbyt liczną grupę skorupia­ków, obejmującą około 800 ga­tunków żyjących niemal wy­łącznie w środowisku morskim. Zasiedlają głównie płytkie ob­szary morskie, rzadziej głębsze, do głębokości 7000 m. Tylko nieliczne gatunki przystosowa­ły się do egzystencji w wysło-dzonych wodach morskich, np. Bałtyku, lub nawet w wodach słodkich. W. reprezentuje m.in. rząd toraczkowców i rozgłow-ców. [L.2.1

wdowa (Ldtrodectus) — rodzaj stawonogów z rodziny -»-omat-nikowatych. Obejmuje pająki o długości ciała dochodzącej do 20 mm, mające kulisty, zwykle czarny odwłok. W. znane są ze swej jadowitości. Ich jad jest piętnastokrotnie silniejszy od jadu grzechotników i wywołu­je u człowieka rozmaite obja­wy zatrucia i niezwykle silne bóle, które w ciągu 10—15 mi­nut od ukąszenia rozchodzą się prawie po całym ciele. Wy-

wcieli*

980

3fll

wegorek jelitowy

zdrowienie następuje po upły­wie 2—3 tygodni, ale pewne osłabienie odczuwane jest jesz­cze do 2 miesięcy. W ciężkich przypadkach i przy braku po­mocy lekarskiej następuje śmierć po upływie l—2 dni od chwili ukąszenia. Obecnie w wielu krajach produkuje się surowice przeciw jadowi w. Najczęstsze wypadki ukąszeń zdarzają się podczas ręcznego zbioru siana lub zboża, których wysuszone pokosy i snopki sta­nowią ulubioną kryjówkę w. Często również kąsają osobniki przypadkowo nadepnięte czy przygniecione oraz samice strzegące kokonów. Oprócz lu­dzi szczególnie wrażliwe na jad w. są konie, krowy i wielbłądy, a znacznie słabiej — owce i kozy. Do rodzaju w., obejmu­jącego swym zasięgiem wszy­stkie kraje o klimacie gorącym i ciepłym, należy około 10 ga­tunków, z których nie wszyst­kie są jednakowo silnie jado­wite. Najsilniejszym jadem dysponują: czarna wdowa, ka-rakurt i katipo. [W.S.]



wciel (Yelella) rodzaj ja­mochłonów z rzędu ->.rurkopła-wów. Pień ich kolonii jest skrócony, dyskowaty, prze­kształcony w tratwę, wokół której leżą schitynizowane, pierścieniowate pęcherze, wy­pełnione powietrzem. Pod spo­dem przyczepione są polipy (zoidy), zaopatrywane w po­wietrze atmosferyczne za po­średnictwem wspomnianych wyżej pęcherzy. Pośrodku tkwi duży polip żywicielski, a wokół niego liczne gonofory. Odpączkowane z nich meduzy opadają w głębinę, a z wytwo­rzonych i zapłodnionych przez nie jaj wylęgają się larwy, które dzięki zmniejszeniu cię­żaru ciała na skutek powsta­wania w nich kropelek tłusz­czu unoszą się do fory, wraca­jąc znów w powierzchniowe warstwy wody. Ubarwienie w. jest niebieskie, a średnica ko­lonii sięga około 8 cm. Zwie­rzęta te nie poruszają się ak­tywnie. Ruch form dorosłych powodowany jest częściowo przez wiatr, w czym pomaga istnienie grzebieniowatego wy­rostka, “żagielka", na wierzchu dysku. [Z.S.]

welp», eolidia (Aeolidia papil-losa) gatunek mięczaka z rzędu -».nagoskrzelnych. Rośnie do 8 cm długości. Ma głowę opatrzoną 2 parami nitkowa­tych czułków, ciało wydłużone, po bokach całkowicie okryte mnóstwem listkowatych skrzeli skórnych, które zachodzą na grzbiet. Ubarwienie jej jest dosyć zmienne, od białego do ciemnoróźowego, przy czym skrzela są brązowe z biały­mi końcami. W. zamieszkują Atlantyk na północ od Zatoki Biskajskiej. Żyją na głęboko­ściach nie przekraczających kilku metrów, na dnie skali­stym i na różnych urządzeniach portowych. Podobnie do wielu ślimaków nagoskrzelnych w. żywią'się jamochłonami, zwła­szcza dużymi gatunkami u-kwiałów, nie bacząc na ich parzydełka. [T.U.]

wcnus (Ve»ius) — rodzaj mię­czaków z rodziny Veneridae, z rzędu -»-blaszkoskrzelnych wła­ściwych. Jej przedstawiciele mają muszlę w zarysie kolistą, średnicy 2—15 cm, najczęściej ozdobioną koncentrycznymi że­berkami lub blaszkami, nieraz wyposażoną również w guzki, kolce itp. Większość gatunków odznacza się pięknym ubarwie­niem. Wydłużona, smukła noga umożliwia im wykonywanie skoków, pełzanie i zagrzeby-wanie się w dnie. Syfony

dosyć długie. W. zamieszkują pełnosłone morza całego świa­ta, im bliżej jednak równika, tym więcej jest gatunków, są one większe i bardziej koloro­we. W. żyją na dnie płaszczy-' stym i mulistym, nieco w nim zagrzebane, na różnej głęboko­ści (zależnie od gatunku) od strefy pływów do 50 m, rzadko głębiej. Wiele gatunków jest jadalnych. Jeden z nich — Ve-łius mercenaria z amerykań­skich brzegów Atlantyku — był jadany już przez Indian jeszcze w czasach przedhisto­rycznych, a dziś smakosze uwa­żają go •za najsmaczniejszego małża. Kolorowe muszle w. były używane przez ludy pier­wotne do ozdabiania masek i strojów rytualnych, przyborów magicznych, totemów itd. Obe­cnie stanowią obiekt poszuki­wań kolekcjonerów. [T.U.]



werruka (Verruca) — rodzaj stawonogów z rzędu -*toracz-kowców. Ma gatunki o ciele ukrytym w niesymetrycznej, spłaszczonej, kllkumilimetro-wej skorupce, złożonej z 4 pły­tek wapiennych przyrośniętych do podłoża oraz 2 rucho­mych, zamykających szczytowy otwór. Wszystkie płytki mają charakterystycznie urzeźbioną powierzchnię. Należy tu kilka­dziesiąt gatunków zamieszku­jących dno w głębszych częś­ciach Atlantyku i sąsiadują­cych z nim mórz. [L.Z.l

wesz morska -»-podwój wielki. we»z rybia ->-ergas,ilus. wesz wieloryb!* -^zawszela.

wqK*rek chryzantewrwiec

(Apbelenchoidet ritzemaboti}

— gatunek obleńca z rodziny Aphelenchoididae, z gromady

-»-nicieni. Pasożytuje na chry­zantemach, astrach, piwoniach, daliach, begoniach i -innych ro­ślinach. Jest szczególnie roz­powszechniony w szklarniach. Atakuje liście i kwiaty. Za względu na niewielkie wymia­ry (ma około l mm długości) dostaje się do wnętrza liści przez szparki oddechowe. Z liścia na liść przedostaje się szczególnie łatwor w warstewce wody, wykonując ruchy wężo­wate. Na zaatakowanych przez w.ch. liściach Zjawiają się;

brązowe plamy. [M.S.]

wętorek jelitowy, węgorek ludzki (StronoKlożdes stercma-lis) gatunek obleńca z ro­dziny Strongyloididae, z gro­mady —mieleni. Występuje w jelicie cienkim człowieka w postaci partenogenetycznej sa­micy długości około 2,2 mm. Z jaj jeszcze w jelicie człowie­ka rozwijają się -»larwy rab-ditoidalne, które po przebyciu 2 linień w środowisku zewnę­trznym (po wydostaniu się z kałem żywiciela) przekształca­ją się w inwazyjne -ł-larwy filarioidalne. Mogą one przeni­kać przez skórę człowieka, a dostawszy się do naczyń krwio­nośnych zanoszone do płuc, skąd przedostają się do tcha­wicy i przełknięte — do prze­wodu pokarmowego, gdzie doj­rzewają. Inwazyjnymi larwami można zarazić się także drogą doustną i wtedy również larwy odbywają migrację, podobną jak w przypadku penetracji przez skórę. Czasami wylęga­jące się w przewodzie pokar­mowym larwy rabditoidalne mogą przekształcać się w for­my inwazyjne jeszcze w jelicie, co zdarza się w przypadku dłu­gotrwałych zaparć. Wtedy w tym samym żywicielu przedo­stają się do naczyń i odbywają migrację przez płuca. Poza opisanym powyżej rozwojem

wtorek ludzki

392

prostym u pasożytów z rodzaju Strongyloides może występo­wać także złożony cykl rozwo­jowy. Otóż z nieznanych jeszcze przyczyn larwy rabdi-toidalne dojrzewają niekiedy w środowisku zewnętrznym. Tworzą się wtedy saprobion-tyczne samce i samice. Nastę­pnie zapłodnione samice skła­dają jaja, z których wylęgają się larwy rabditoidalne prze­kształcające się w wolno żyjące samce i samice lub w inwazyj­ne larwy filarioidalne, które zarażają człowieka. Cykl pro­sty przeważa w krajach o kli­macie umiarkowanym, cykl złożony zaś — w klimacie pod­zwrotnikowym. Silniejsza -*in-wazja jest przyczyną uporczy­wych biegunek oraz niedo-krwistości. [M.S.]



wegorek ludzki -».węgorek je­litowy.

węgorek octowy (Tubatrźa; ace-ti) gatunek obleńca z rodzi­ny Panagrolaimidae, z groma­dy —••nicieni. Występuje w fermentujących owocach oraz w środowiskach zdecydowanie kwaśnych. Może żyć nawet w kwasie octowym o stężeniu do 12°/o, ale rozmnaża się tylko w stężeniach poniżej 6°/ł. [M.S.I

wegorek owczy (Strongyloides papillosw) gatunek obleńca ź rodziny Strongyloididae, z gromady -••nicieni, pasożytują­cy w jelicie cienkim owiec i kóz. Jego partenogenetyczne samice osiągają długość 6— —8 mm. Pierwsze jaja z cha­rakterystyczną, ruszającą się w środku larwą pojawiają się w kale żywiciela około 9 dnia od momentu zarażenia. Earwy inwazyjne mogą zarażać zwie­rzęta zarówno przez nie uszko­dzoną skórę, jak też drogą po­karmową. Zawsze jednak mi-



383
1   ...   39   40   41   42   43   44   45   46   ...   50


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna