MAŁy słownik zoologiczny bezkręgowce wiedza powszechna warszawa 1984



Pobieranie 11.14 Mb.
Strona7/50
Data07.05.2016
Rozmiar11.14 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   50

erpobdeUa (Erpobdella) — ro­dzaj pierścienic z rzędu -wpija-wek gardzielowych. Reprezen­tujące ją gatuniki mają ciało wydłużone, na ogół smukłe, mniej lub więcej grzbietowo--brzusznie spłaszczone, musku­larne, twarde i stosunkowo szorstkie, pokryte licznymi drobnymi gruczołami. Zabar­wienie bywa zmienne także w obrębie gatunku, zwykle bru­natne lub szare, rzadziej ja­skrawe, z charakterystycznym deseniem na grzbiecie. Spód ciała jaśniejszy, zwykle jedno­stajnie zabarwiony, pozbawio­ny jest plam. Długość ciała leży najczęściej -w granicach 4—6 cm. Występują 3—4 par oczu. Na ogół dość drobne, wyodrębniające się siodełko obejmuje XV i XVI pierścień. Kokony składane są na rośli­nach, kamieniach i innych obiektach znajdujących się w wodzie. Młode pijawki opusz­czają kokon przez otwór po­wstały po odpadnięciu jedne­go z dwu “koreczków". Gatun­ki z rodzaju e. żyją w wodach śródlądowych całej Palearkty-ki, prawdopodobnie także w Ameryce Środkowej i Północ­nej. Większość gatunków jest eurytopowych, kosmopolitycz­nych. W Polsce występują 4-gatunki: JSrpobdeHa monostria-

esteria

ta, jedyny u nas gatunek pi­jawki występującej w potokach górskich, Erpobdella nigricol' lis, pospolita, rzadka jedynie na pogórzu i w górach, Erpob-della octoculata, jeden z naj­pospolitszych w Polsce gatun­ków pijawek, oraz Erpobdella testacea, występująca głównie w jeziorach nizinnych. E. są w zasadzie pasożytami lub dra­pieżnikami. Żywią się wodny­mi bezkręgowcami, rybami, ża­bami, a sporadycznie atakują także człowieka. Okresowo od­żywiają się także resztkami organicznymi. Gatunki krajo­we, ze względu na niewielkie rozmiary, zjadają przede wszystkim drobne pierścieni­ce, owady, a także skorupiaki wodne. [M.G.]



esteria (Estheria) rodzaj prymitywnych stawonogów z rzędu -»-muszelkowców. Należą tu licane gatunki zasiedlające głównie słonowodne stawy oraz jeziorka strefy tropikalnej, a także częściowo umiarkowa­nej. [L.Ż.]

eufauzje, szczętki (Euphausia-cea) — rząd stawonogów z podgromady —»ipancerzowc&w. Mają ciało długości l—5 cm, wydłużone, przypominające do złudzenia -»-garnele, od któ­rych różnią się rorzede wszy­stkim budową odnóży tułowio­wych. Odnóża te są dwugałę-ziste w przeciwieństwie do je-dnogalęzistych odnóży tułowio­wych garnęli i innych dziesię-cionogów. Ciało e. zróżnicowa­ne jest na zwarty głowotułów, okryty jednolitym, schitynłzo-wanymn (pancerzem, oraz znacz­nie dłuższy odwłok, zakończo­ny szeroką płytką ogonową. E. świetnie pływają, wiosłując głównie za pomocą zewnętrz­nych gałązek odnóży odwłoko­wych. U samic gałązki wewnę-

Eufauzja Thysanoessa inermis

trzne tych odnóży przytrzymu­ją jaja na spodzie odwłoka. E. występują nierzadko w ogrom­nych stadach, ciągnących się kilometrami, widocznych z po­kładu sitatku 'dzięki czerwona­wemu zabarwieniu ich ciała. Tafcie skupiska e. zwane są w gwarze marynarskiej zupą (po­midorową. Największe masy tych skorupiaków spotykane są 'w zimnych wodach antarte-tycznych. Stanowią one po­karm wielorybów fiszbinowych

1 innych zwierząt morskich. Nocą e. zdradzają swą obec­ność świeceniem, dobrze wi­docznym szczególnie za płyną­cym statkiem. E. reprezentuje niespełna 100 gatunków za-mieszkuijących toń wodną oceanów i otwartych mórz. Do najpospolitszych gatunków omawianego rzędu należy kryl antarktyczny oraz kryl północ­ny. [L.2.]



euglena, klejnotka (Euglena)rodzaj pierwotniaków z rzędu —^Euglenida. Obejmuje gatun­ki wrzecionowatego kształtu, długości 20—200 (im. Na przed­nim końcu ich ciała wyrastają

2 wici: długa, poruszająca się śrubowo do przodu, i krótka, nie wychodząca poza obręb wgłębienia na przedzie ciała, tzw. ampułki. Obok znajduje się plamka barwna (plamka oczna, stigma). Komórki zawie­rają liczne chloroplasty. Po­dział komórek, poprzedza po­dwojenie cialekpodstawowych, wici, ampułek i plamek barw­nych. Podziałowi jądra-towa­rzyszy podwojenie włókienek



03

Euglenida

białkowych, występujących pod błoną komórkową. E. występu­ją w wodach bogatych w sub­stancje organiczne, tworząc na powierzchni zielony, połyskli-

Euglena l — ]adro; 2 — ziarna pairamylo-nu; 3 — chloroplast; 4 — stigma;

S — wić; 8 — wodniczka tętniąca

wy nalot. Podczas wysychania wody tracą wici, kurczą się i tworzą cysty. W warunkach laboratoryjnych dają się ho­dować na pożywkach synte­tycznych. Stanowią obiekt licz­nych badań biochemicznych i ekologicznych. [A.J.K.]

Euglenida rząd pierwotnia­ków z podgromady -»wiciow-ców rośMnnych. Są zaopatrzo­ne w l lub 2 wici osadzone w zagłębieniu na przedniŁm koń­cu ciała, zwanym ampułką albo rezerwuarem. Jeżeli istnieją 2 wici, to l z nifch jest bardzo krótka i nie wystaje poza obręb ampułki. U więk­szości E. występują chloropla­sty. Niektóre E. są bezziele-niowe, ale zdolne do syntezy

węglowodanów z; nieorganicz­nych soli octanowych, pobiera­nych ze środowiska zewnętrz­nego. Ta zdolność różni je od -a-wiciowców zwierzęcych. Spe­cyficzną substancją zapasową E. jest paramylon. Pod błoną komórkową wzdłuż ciała prze­biegają białkowe włókienka usztywniające {podporowe), niemnie') jednak wiele E. wy­kazuje zdolność do zmiany kształtu dzięki skurczom i roz­kurczam ciała. Zjawisko to nosi nazwę ruchów metabolicz­nych, powodowanych przez włókienika kurczliwe. Przeciw-stawma akcja skurczu włókie­nek kurczliwych i elastycznych włókienek usztywniających stwarza możliwość rytmicz­nych skurczów i rozkurczów ciała. E. wykazują dodatnią reakcję na światło. Reak­cja ta jest związana z wra­żliwością błony wici oraz z obecnością czerwonej plamki, położonej w okolicy rezerwua­ru i zawierającej barwnik ka­roten. Okazy sztucznie pozba­wione czerwonej plamki (przez wypalanie promieniami ultra­fioletowymi) uciekają 'od świa­tła. Oznacza to, że nadal wy­kazują -one wrażliwość na światło, ale reakcja ma prze­ciwny charakter. Czerwona plamka (stigma) działa jak ekran, który selektywnie od­bija promienie określonej dłu­gości fali (czerwone) .padające na podstawę wici, co pobudza E. do ruchu w kierunku świa­tła. Wić jest więc wrażliwa na bodźce świeitlne, a stigma tyl­ko pośrednio wpływa na kie­runek ruchu. U E. nie wykryto procesów płciowych. W ich cy­klu życiowym obok wegeta­tywnych podziałów podłużnych znane jest również tworzenie cyst przetrwalnikowych. E. występują .w planktonie wód słodkich i słonawych. Niektóre



Eugłypha

64

formy bezzieleniowe są paso­żytami .drobnych bezkręgow­ców wodnych. Pospolitym przedstawicielem rzędu E. jest euglena, Jak również perane-ma. [A.J.K.]



Eugłypha — rodzaj pierwo­tniaków z rzędu -^.pełzaików skorupkowych. Obejmuje ga­tunki o skorupce zbudowanej z niewielkich, całkowicie prze­zroczystych płytek krzemion­kowych, ułożonych w podłużne szeregi. Skorupki E. owalne, nieco wydłużone, w kształcie symetrycznych banieczek lub

Euglypha strigosa

odwróconych wazoników, ma­ją długość 50—100 p,m. Przez okrągły otwór skorupki wysu­wane są nieliczne, długie, pro­ste nibynózkl. E. występują w wodach torfowych, stawowych i w kwaśnych glebach. Służą jako wskaźniki do oznaczania stopnia kwasowości środowiska wodnego. [A.J.K.]



eunice, rozwątrzyca (Eunice)

— rodzaj pierścienicy z rodzi­ny Eunicidae, z podgromady

->-wieloszczetów wędrujących. Jego przedstawiciele mają cia­ło wydłużone, złożone z podob­nych pierścieni. Charakterys­tyczny dla rodzaju jest aparat

szczękowy o skomplikowanej budowie. Gatunki e. są bardzo różnej wielkości — od drob­nych o długości kilku centy­metrów do olbrzymów o dłu­gości do 3 m (jak np. Eunice gigantea, najdłuższy ze zna­nych obecnie wieloszczetów). Na głowie e. znajduje się 5 czułków i para oczu. Na l i 2 pierścieniu brak parapodiów i szczecinek. Skrzela występu­ją w różnych miejscach ciała. E. rozmnażają się płciowo. Do rodzaju tego należą gatunki morskie, niektóre osiadłe, wiercące jednak co pewien czas nowe tunele w dnie mor­skim. Pewne gatunki są pasożytami zwierząt morskich. Powszechnie znaną epitokal-ną formą (-»-epitokia) e. jest

-^-palolo. [M.G.]

Euplexaura antipathes — ga­tunek jamochłona z rzędu

-i-gorgonii. Tworzy krzaczaste kolonie wysokości do 35 cm. Ma czarny, niekolczasty, nie­omal pozbawiony węglanu wapnia szkielet, używany na Wschodzie do wyrobu amule­tów, talizmanów, różańców i ozdób. E.a. zamieszkuje Ocean Indyjski oraz Morze Czerwo­ne. [Z.S.]



eurydyka, żwawik i(Eurydice)

- rodzaj stawonogów z rzędu

-.Jównonogów. Długość repre­zentujących ją gatunków do­chodzi do 7 mm. Mają one owalnie rozszerzony tułów oraz nieznacznie zwężony odwłok zakończony szeroko zaokrąglo­ną płytką ogonową. Czułki przylegają 'do boków. Na tle żółtcpopielatego ciała wystę­pują ciemne plamki w kształ­cie rozgałęzionych gwiazdek. E. są bardzo ruchliwe, podpły­wają niekiedy nocą ku po­wierzchni morza. Zamieszkują płytkie dno piaszczyste, szcze-

fagocytoza

Eurydlce Ewydtce pulchra

gólnie w obrębie strefy kipieli morskiej. Potrafią w mgnieniu oka zagrzebywać się w syp­kim piasku, zwinnie przebie­rając pokrytymi szczecinkami, masywnymi i spłaszczonymi odnóżami. Rodzaj ten obejmu­je około 20 szeroko rozprze­strzenionych gatunków, z któ­rych większość zasiedla ciepłe wody wschodniego Atlantyku z Morzem Śródziemnym i Czarnym włącznie. W. morzu Północnym występuje tylko l gatunek — Eurydice pulchra — spotykany także w Bałty­ku. [L.Z.]

ewadna (Evadne) — rodzaj sta­wonogów a rzędu -»-wioślarek.

Długrść samic dochodzi do 1,5 mm, samce są nieco mniej­sze. Skorupka tworzy u tych pierwszych obszerną komorę lęgową, przeważnie silnie wzniesioną i zaostrzoną na końcu. Ogromne oko, wypeł­niające przednią część ruchli­wej głowy, świadczy o drapież­nym trybie życia. Zwarty tu­łów z 4 parami krótkich odnó­ży zakończony jest szczątko­wym odwłokiem. Samce poja­wiają się tylko jesienią, a u niektórych gatunków brak ich zupełnie. Rodzaj e. obejmuje 8 gatunków zamieszkujących powierzchniowe warstwy wszystkich niemal mórz tropi­kalnych i iklimatu .umiankowa-nego. W Bałtyku żyje Evad­ne nordmanii. [L.Z.]

Ewadna

fagocytoza — proces pożera­nia stałych cząstek pokarmu przez ikomónkę. Cząstki te do­stają się do wgłębienia zewnę­trznej błony komórkowej wraz z pewną ilością wody pocho-

5 Bezkręgowce

dzącej ze środowiska zewnę­trznego. Wipuklenie to następ­nie odcina się, tworząc na te­renie cytoplazmy zamknięty pęcherzyk z zawartą w nim treścią, zwany wodniczką po-

fawites______________

karmową lub fagocytalną. Do wnętrza wodniczki dostają się następnie z terenu cytoplazmy enzymy trawienne, które po­wodują rozkład pokarmu. Uzyskane w -ten sposób proste związki, jak cukry proste i aminokwasy, są wchłaniane do cytoplazmy przez błonę wod­niczki. W&dniczka pokarmowa po zakończeniu procesu tra­wienia i wchłaniania pokarmu podpływa do zewnętrznej bło­ny komónkowej, zostaje do niej ponownie włączona, a jedno­cześnie otwiera się do środo­wiska zewnętrznego, do któ­rego wydala zawarte w niej, nie ^strawione cząstki. .Zja­wisko f. jest bardzo rozpo­wszechnione wśród pierwor tniaków, a także w 'komórkach wielu zwierząt tkankowych. F. u pełzaków (-»-pełzaki nagie, -»-pełzaki skorupkowe) i w bia­łych ciałkach krwi wiąże się z wysuwaniem szerokich niby-nóżek, które oblewają napo­tkany pokarm i zamykają go w swym wnętrzu, (tworząc wo-dniczkę pokarmową. U ->-orzęs-ków w&dnicziki takie powsta­ją zawsze w tym samym miej­scu komórki, btóre nosi nazwę c y t o s t o m u, czyli gęby ko­mórkowej. Cytostom znajduje się najczęściej na 'dnie zagłę­bienia błony komórkowej, zwa­nego kieszonką gębową lub peristomem. Pokarm jest napędzany do cytostomu przez ruch rzęsek orzęsienia ciała bądź przez rzędy rzęsek dogę-bowych, które często zlepiają się, tworząc tzw. błonki dogę-bowe. Również wypróżnianie się wodniczki pokarmowej -u orzęsków odbywa się jedynie w jednym miejscu błony ko­mórkowej, zwanym odbytem komórkowym (cytopyge). 0-kreślone umiejscowienie two­rzenia się oraz wypróżniania wodniczek pokarmowych u o-



rzęsków wynika z tego faktu, że cytostom i cytopyge są je­dynymi rejonami powierzchni ich ciała pokrytymi pojedynczą błoną komórkową. Pozostałą powierzchnię pokrywa system podwójnych błon, pod którymi znajduje się warstewka silnie zgęstniałej cytoplazmy, a tak­że układy włókien wzmacnia­jących, co uniemożliwia pro­ces f. [A.J.K.]

fawites (Favites) — rodzaj ja­mochłonów z rzędu —^korali madreporowych. Jego przed­stawiciele wytwarzają mocne rurowate szkielety, w których głąb polipy wciągają się pod­czas odpływu morza, chroniąc się w ten sposób przed wysy­chaniem. Kolonie są masywne, bułowate, brunatno-zielonawe. F. zamieszkują ciepłe wody morskie. [Z.S.]

figa morska {Ficus) rodzaj mięczaków z rodziny Tonnidae, z rzędu -^ednoprzedsionkow-ców. Obejmuje gatunki, któ­rych muszla wysokości 10— —25 .cm ma kształt świeżego owocu figi albo gruszki. Wszy­stkie skręty muszli są zawarte :X J®J górnej, kulistawej czę--"'sci. Cała wysmukła część dol­na stanowi ścianę otaczającą silnie rozwinięty otwór. Mu­szla jest 'bardzo cienka, a de­likatne, pastelowe barwy pięk­nie harmonizują z wykwintnym kształtem. Za życia ślimaka większą część muszli okrywają silnie rozwinięte fałdy płaszcza. F.m. zamieszteują morza pełno-słone strefy tropikalnej i sub­tropikalnej. Żyją na dnie pia­szczystym, na głębokościach kilkunastu do stukilkudzliesię-ciu metrów. Poruszają się szybko i sprawnie. Żywią się pokarmem zwierzęcym. Ich muszle bywają używane do ozdabiania mieszkań. [T.U.l

67

foronidy

filaria Bankrofta (Wuchereria

bancrofti) gatunek obleńca z rodziny -Milarii, którego for­my dorosłe pasożytują w na­czyniach chłonnych człowieka. Samiec ma długość około 40 -mm l szerokość 0,1 mm, a samica — 80—100 mm dłu­gości i 0,2—0,3 mm szerokości. Samica jest jajożyworodna. Rozwój przebiega z udziałem żywiciela pośredniego — róż­nych komarów (głównie Culex ąuinąuefasciatus i Aedes pseu-doscutellaris). W ciele koma­rów wyssane z krwią larwy, tzw. -^-mikrofilarie, osiągają stadium inwazyjne; ostatecznie gromadzą się •u podstawy kłu­jącego ryjka owada. W trak­cie ssania brwi przez owada mikrofilarie dostają się do układu krwionośnego człowie­ka. Po dojrzeniu i kopulacji samice produkują ogromną liczbę larw, które w nocy prze­mieszczają się do krwi obwo­dowej. Okresowość występo­wania larw we krwi obwodo­wej (w dzień pozostają pra­wdopodobnie w naczyniach płuc) wiąże się z tym, że ży­wiciele pośredni dla tego ga­tunku żerują w nocy. Prawdo­podobnie na skutek stanów zapalnych naczyń limfatycz-nych oraz ich zaczopowania przez pasożyty tworzą się sil­ne obrzęki i przerost tkanek różnych części ciała, objętych procesem chorobowym, zwane słoniowaoizną. F.B. występuje w krajach tropikalnych. [M.S.]

filarie (Filariidae) rodzina obleńców z gromady -^nicieni. Charakteryzuje je nitkowaty kształt ciała i silni® uwstecz-nione narządy gębowe. Otwór gębowy bywa ograniczony 2—4 bardzo słabo wykształconymi wargami. Otwór płciowy sa­micy znajduje się w okolicy gardzieli. Samice rodzą żywe

larwy, tzw. -^mikrofilarie. F. są pasożytami tkanek (szcze­gólnie łącznej) wielu ssaików, a w tym człowieka. Wywołują schorzenie zwane filariozą. Fi-lariozy są szeroko rozprzestrze­nione w krajach tropikalnych i subtropikalnych. F. reprezen­tują m.ta. loa-loa i filaria Ban-hrofta. [M.S.1



filomenes (Philomenes) ro­dzaj stawonogów z podgroma-dy -».małżoraczków. Obejmuje gatunki o skorupce do 2,5 mm długości, z wąską wnęką na przedzie. U samic ma ona zarys niemal kulisty, natomiast u samców jest bardziej wydłu­żona i raczej prostokątna. Sła­bo rozwinięte oczy pozbawione są barwnika. Gatunki f. zasie­dlają wszystkie .niemal pełno-słoine morza w niezbyt głębo­kich miejscach. W okresie roz­rodu, przypadającym na mie­siące wiosenne, f. podpływają ku powierzchniowym war­stwom wody. Po kopulacji sa­mice tracą szczecinki pływne i opadają ponownie na dno morskie, gdzie następuje dal­szy rozwój jaj. [L.2.]

foronidy (Phoronidea) gro­mada z typu -»czułkowców. Mają kształt wydłużonego wa­łeczka, na którego szczycie znajduje się otwór gębowy, otoczony wieńcem czułków osadzonych na lofoforze. Czuł-ki te u wielu, zwłaszcza więk­szych gatunteów rozmieszczone są spinalnie. F. mają zamknię­ty układ krwionośny, składają­cy się z brzusznego (bocznego) i grzbietowego (środkowego) naczynia, totóre łączą się ze sobą w dolnej i górnej części wałeczka. Krwinki zawierają hemoglobinę. Oddychanie od­bywa się w caułkach, do któ­rych uchodzą od głównych naczyń krwionośnych liczne

frędzllkowce

ślepe kanaliki. Najmniejsze ga­tunki f. osiągają wielkość kil­ku milimetrów, największe — kilkunastu centymetrów. F. są zwierzętami morskimi, bytują­cymi jako formy dorosłe na dnie. Żyją w wytwarzanych przez siebie z materii organicz­nej rurkach przyklejanych do podłoża, nie zrośniętych z cia­łem, w których mogą się swo­bodnie .przesuwać. Żywią się drobnym planktonem. Są oboj-

Foronidy z rodzaju Phoronis A — fragment kolonii; B — larwa;

C — postać dorosła bez rurki

nakami. Komórki rozrodcze wydostają się na zewnątrz cia­ła do wody, gdzie następuje zapłodnienie. Z jaj wylęgają się larwy, zwane aktinotro-chami. Pływają one .początko­wo swobodnie w toni wodnej, przechodząc stopniowo skom­plikowane przeobrażenia. Lar­wy osiadają następnie na dnie, gdzie podlegają gwałtownej

metamorfozie i przyjmują po­stać dorosłego zwierzęcia. Dzię­ki wysoko rozwiniętym zdol­nościom regeneracji f. mogą także rozmnażać się wegeta-tywnie, przez podział poprzecz­ny. Występują niezbyt licznie we wszystkich morzach, brak ich tylko w morzach polarnych. Z reguły żyją w koloniach. Ulubionym miejscem budowy ich domków (rurek) są puste muszle ślimaków, ale budują je także na skałach, w piasku i mule. Przebywają zazwyczaj w strefie (przybrzeżnej do głę­bokości 50 m. Stopień zasolenia wody nie odgrywa, jak się •zdaje, większej roli w ich roz­siedleniu, gdyż spotykano ko­lonie f. także na silnie wyśle­dzonych obszarach. F. mają niewielkie znaczenie gospodar­cze. Większe osobniki mogą stanowić 'pokarm dila ryb wio­dących denny tryb życia, a larwy, tworzące nieraz skupie­nia w tani wodnej, bywają zja­dane przez pelagiczne gatunki ryb. F. obejmują 2 rodzaje i około 20 gatunków. [J.M.B.]



frędzlikowce (Cirrata) pod-rząd mięczaków z rzędu ->o-śmiornic. Mają ramiona u-zbrogone w przyssawki, ułożo­ne jednym szeregiem wzdłuż każdego ramienia, oraz we frę-dziiki — drobne i cienkie wy­rostki, obejmujące 2 szeregami rząd przyssawek. Funkcja frę-dziików nie jest znana. Ramio­na są spięte błoną sięgającą niemal do samych ich wierz­chołków, w stosunku do ciała bardzo długie i wysmukłe. Po bokach worka trzewiowego le­żą dwie płetwy. Ciało ma kon­systencję galaretowatą. W przeciwieństwie do innych gło-wonogów dwuskrzelnych brak worka czernidłowego. F. w nieznanej, ale zapewne nie­wielkiej liczbie gatunków za-

fyzofora

mieszkują morza pełnosłone. Żyją na głębokości 1000— —5000 m, prawdopodobnie w w odległości kilku metrów od dna, pływając swobodnie w toni wodnej. Ze względu na środowisko bytowania i deli­katną konsystencję ciał, połów ich i konserwacja są nader trudne, dlatego rzadko spotyka

Frędzlikowiec

się je w muzeach. Ostatnio zgromadzono nieco wiadomości na temat tej interesującej gru­py za pomocą zdalnie stero­wanych, głębinowych apara­tów fotograficznych. Stąd wia­domo np., że f. często unoszą się w wodzie z szeroko roz­postartymi ramionami. Przypo­minają wtedy do złudzenia rozpięty parasol. Rekordowy okaz (do 1972 r.) miał 170 cm średnicy “parasola", zwykle jednak średnica ta wynosi około 30 cm. [T.U.]



fronima —Aeczułnik.

frustulacja — szczególny typ pączkowania ipolipów niektó­rych —»-stułbiopławów (np. -»kraspedakusty). Od ciała po­lipa oddziela się z boku wa-łeczkowaty fragment (frustu-la), który następnie rozwija się w nowego, w pełni ukształto­wanego osobnika. Zob. też:



rozmnażanie się bezkręgowych zwierząt tkankowych. [Z.S.]

fyliroe (Phyllirhoe) rodzaj mięczaków z rzędu -»nago-skraelnych. Obejmuje gatunki mające ciało długości 3 cm, z wyglądu zupełnie nie przy­pominające ślimaka, jest ono bowiem konsystencji i przej­rzystości meduzy, a kształtu ryby. W dodatku f. pływają tak jak ryba, faliście wygina­jąc się na boki. Z przydatków ciała właściwych ślimakom zo­stała im tylko l para czułków. Za młodu są bardziej podobne do ślimaków i. żyją wtedy na koloniach stułbiopławów jako na wpół drapieżniki, na wpół pasożyty, stopniowo po kawał­ku pożerając i wysysając swo­ją żywą ofiarę. Dojrzałe uno­szą się swobodnie w toni mor­skiej, gdzie napastują i zjadają niewielkie meduzy i rurkopła-wy. Podobnie do wielu zwie­rząt morskich mają zdolność świecenia. Najmocniej świecą wówczas, gdy zostaną czymś zaniepokojone. F. w liczbie kilku gatunków zasiedlają wo­dy powierzchniowe wszystkich pełnosłonych mórz. [T.U.]

fyzofwa {Physophora) ro­dzaj jamochłonów z rzędu -4-rurkopławow. Kolonie osią­gają długość 8 cm. Górna część pnia rozszerza się w zbiornik z gazem — pneumatofor. F. miewają barwę żółtawą lub różową aż do czerwieni. Pod wpływem podrażnienia polipy przekształcone w długie nici z parzydełkami kurczą się i u-krywają się wśród polipów karmicieli i gonoforów. F. za­mieszkują ciepłe rejony Atlan­tyku i Morza Śródziemnego, ale prądy morskie niekiedy przenoszą je daleko na pół­noc. (Z.S.]

galązwa

70

G

gałązwa (Cotylmhiza tubercu-lata) gatunek jamochłona z rzędu -»-meduz kanalikowych. Jej meduza, osiągająca niekie­dy wielkość ludzkiej głowy, ma klosz (dziwem) z wierzchu spła­szczony, z garbkowatą naroślą pośrodku. Jest on żółfobrunat-ny, podczas gdy ramiona przy-ustoe imają odcień białawy z niebieskimi 'brzegami. Brzegi ramion isą postrzępione. Liczne, drobne, czułkopodobne przy-dałtki kończą niebieskie zgru­bienia. G.C.t. ma 8 rozwidlo­nych ramion przyustaych. Roz-.wój jej przebiega z przemianą pokoleń. Zamieszkuje Morze Śródziemne. Niekiedy opisy­wano ten gatunek pod nazwą Cassźopea borbonźca (-?-kasjo-pea). [Z.S.]

galeczka {Sphaerium) rodzaj mięczaków z rodziny Sphaeri' idaę, z rzędu -^.blaszkoskrzel-nych właściwych. Muszle g. są kształtem zbliżone do kuli, długości 8—24 mm, barwy żół-tawolbruinatnej. G. -mają długą, językowatą nogę, która służy im równie dobrze do zagrzeby-wania się w dnie, jak i do peł­zania po rozmaitym podłożu. Brzegi .płaszcza zrastają się, pozostawiając otwór dla nogi i tworząc 2 długie, wysuwalnez muszli syfony. Całkowicie wy­ciągnięte syfony mogą prze­kraczać długość muszli. Liczne gatunki g. zamieszikują wody słodkie Europy, północnej Azji i Ameryki Północnej. Żyją przeważnie w większych rze­kach, a także w strefie przy­brzeżnej dużych jezior. W Pol­sce występują 3 gatunki roz­powszechnione na całym ob­szarze nizinnym. [T.U.]

gałęzatka (Cordylophora)ro­dzaj jamochłonów z rzędu -»-stułbiowców. Przedstawiciele tego rodzaju tworzą silnie roz-krzewione kolanie, przypomi­nające mech, wyrastające na zanurzonych obiektach ina wy­sokość do 8 om. Występują tylko w postaci polipów. Ko­mórki jajowe i plemniki po­wstają w gonoforach, w od­dzielnych koloniach męskich ł żeńskich (diocja). Po zapłodnie­niu, z zygpty rozwija się lar­wa -»-planula. G. żyją w wo­dach słonawych i słodkich Eu­razji i Ameryki; najbardziej znany gatunek Cordylophora lacustris zasiedla wody euro­pejskie. Przed nastaniem zimy kolonie obumierają, a przy­szłoroczne wyrastają z pozosta­łości ->-stolonów. [Z.S.]
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   50


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna