Ministrem spraw wewnętrznych był najbardziej zaufany człowiek Todora



Pobieranie 0.85 Mb.
Strona7/10
Data07.05.2016
Rozmiar0.85 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Największa, 50 tys. demonstracja odbyła się 14 grudnia pod parlamentem, kiedy jej uczestnicy żądali usunięcia z Konstytucji zapisu o kierowniczej roli partii, co już Plenum przegłosowało i pozostało jeszcze czysto formalne głosowanie w parlamencie. Był to więc typowy zabieg socjotechniczny. W czasie demonstracji Mładenow powiedział: „Lepiej/dobrze żeby nadeszły czołgi”, co nie wywołało wówczas żadnej reakcji.370 Zdarzenie zostało jednak sfilmowane przez Ewgenija Michajłowa z SDS i dopiero po kilku miesiącach miało kosztować Mładenowa utratę prezydentury.
Gdy 15 grudnia, a więc po zakończeniu wspomnianego plenum, które zlikwidowało tzw. kierownicę, rozpoczęły się nieoficjalne rozmowy premiera Atanasowa i Łukanowa z Żelewem, Simeonowem (TW DS) i Georgi Spasowem (TW DS), opozycja na prośbę nowych władz wstrzymała demonstracje.
26 i 28 grudnia Turcy i muzułmanie demonstrowali przed parlamentem żądając przywrócenia nazwisk. 29 grudnia 1989 roku Aleksandyr Liłow w swoim referacie uzasadniał konieczność wycofania się z tzw. „procesu odrodzenia narodowego” kryzysem ekonomicznym. Plenum KC na jego wniosek potępiło antyturecką politykę żiwkowa i w przerwie obrad jeszcze tego samego dnia Rada Państwa przywróciła nazwiska tureckie371, Mładenow dotrzymał wiąc obietnicy danej 30 wrzeżnia Bakerowi. Średni i niższy aparat bezpieczeństwa i partii obawiając się odpowiedzialności za udział w antytureckich represjach i konieczności zwrotu powracającym Turkom zagarniętego od nich mienia, popierany przez ludność bułgarską z terenów mieszanych, która też skorzystała na emigracji muzułmanów, rozpoczął serię demonstracji pod hasłami nacjonalistycznymi. 31 grudnia miał miejsce pierwszy wiec antyturecki w Kyrdżali, po którym nastąpiła seria demonstracji w całym kraju przeciwko przywróceniu nazwisk i powstały lokalne Komitety protestacyjne, „na czele których stanęli przeważnie funkcjonariusze tajnych służb”. Połączyły się one w Ogólnobułgarski Komitet Obrony Interesów Narodowych - OKZNI. Jednocześnie 4 stycznia Turcy utworzyli swoją partię – Ruch Praw i Swobód (Dwiżenije za Prawa i Swobodite - DPS), na czele której stanął Ahmed Dogan (TW „Sawa”). Główni założyciele, działacze i przywódcy DPS rekrutowali się spośród tajnych współpracowników DS: wiceprzewodnicząca Szerife Mustafa, Osman Oktai, rzecznik partii Yunal Lűtfi (TW VI Z DS), prof. historii Ibrahim Tatarły (oficer DS 1944-1949, następnie TW, skreślony w 1951), Iwan Pałczew (od 30 grudnia 1974 r. TW „Ceko” 01/VI Z DS), Bachri Jumer, Ismaił Ismaił, Husein Karamułła, Kadir Kadir, Mehmed Hoża, Rezmi Osman, Ilhan Weli Mustafa, Wedat Sakałły, Dimityr Sepetlijew, Płamen Simow, Mirosław Dyrmow (kapitan DS, zięć przewodniczącego Tureckiej Partii Komunistycznej Ismaila Helena), Hasan Ali, Julij Bachnew (TW I ZG DS), Kemal Ejup, Hasan Hasan.372 7 stycznia 1990 roku z inicjatywy płk. Cwiatko Cwetkowa de facto MSW373 próbowało powołać społeczną radę z udziałem OKZNI i Turków oraz innych organizacji. Propaganda antyturecka osłabiła SDS postrzegane jako siła proturecka czyli obca.Protesty zakończyły się na przełomie lutego i marca 1990 roku bez konkretnych rezultatów.374
Manifestacja siły Unia, która zorganizowała symboliczne strajki ostrzegawcze (27-28.12.1989) także nie mogła mieć decydującego znaczenia i miała raczej postraszyć stary aparat. 27 grudnia 1989 roku, jednocześnie ze zmianami w rządzie, rzecznik BKP poinformował, że zgodzono się z SDS by przeprowadzić rozmowy Narodowego Okrągłego Stołu (Nacjonałnata krygła masa – NKM). Pierwszą kwestią, jak w wypadku pozostałych krajów, był spór czy negocjacje mają być dwu czy trójstronne. Szybko jednak zgodzono się, że tzw. trzecia strona uzyska miejsca w ramach kwoty komunistycznej (2 stycznia) i Łukanow zorganizował paralelną NKM trwającą do 24 stycznia z 20 organizacjami kontrolowanymi przez BKP.
Minister spraw wewnętrznych Semerdżijew zaraz po objęciu resortu nawiązał oficjalne kontakty z opozycją. 29 grudnia 1989 Semerdżijew utworzył w MSW departament ds. kontaktów z liderami politycznymi, a w kwietniu powołał w MSW radę ds. nie używania przemocy przy wyborach, dostarczył opozycji telefonów, samochodów itp.375 „1 i 2 stycznia dokonaliśmy dużego wysiłku by wejść w kontakt ... z najbardziej aktywnymi członkami byłych organizacji dysydenckich i wyłaniającej się opozycji ... zaprosiliśmy ich na rozmowy do MSW.” Semerdżijew wymienia: Petyra Berona, Stefana Prodewa, Anżeła Wagensteina, Marko Ganczewa, Georgi Miszewa, prof. Nikołę Popowa rektora Uniwersytetu Sofijskiego, reżysera Christo Ganewa.”376 W swych wspomnieniach jako uczestników narady z 2 stycznia w MSW poświęconej zmianom w DS wymienił jeszcze: Iwana Nikołowa i prof. Kiriła Wasilewa, natomiast pominął Georgi Miszewa i Christo Ganewa. Zaproszenie do żeliu żelewa i Petko Simeonowa nie dotarło.377 Semerdżijew wspomina: „... powiedziałem o naszych pomysłach daleko idących reform ... te instytucje muszą być uwolnione od opieki partii rządzącej ... (...) 7 stycznia ... Rada Państwa rozwiązała organizacje partyjne i Komsomołu w MSW [odtąd mogli należeć w miejscu zamieszkania]. (...) 15 i 16 stycznia ogłosiłem reformy w MSW ... a 17 stycznia ... poszedłem na spotkanie z Radą Zarządzającą Bułgarskiego Związku Pisarzy.”378
W rokowaniach SDS koncentrował się na systemie politycznym opartym na ustroju wielopartyjnym, likwidacji komórek partyjnych w zakładach pracy, depolityzacji wojska, policji, sądów i prokuratury. Partnerzy zdecydowali skoncentrować się na narodowym porozumieniu i pojednaniu, systemie politycznym, prawnym, wyborczym i problematyce społeczno-ekonomicznej, kwestii dostępu do mediów, uzyskania przez SDS własnego dziennika. Jak to sformułował Łukanow, celem nie jest podział ale narodowa zgoda, „w żadnym wypadku nie chcemy dwubiegunowego charakteru bułgarskiego życia społeczno-politycznego.”379 NKM miał więc doprowadzić do koalicyjnego rządu „porozumienia narodowego” w kontrolowanym systemie wielopartyjnym i podziału odpowiedzialności. 3 stycznia 1990 roku Łukanow i Żelewa uzgodnili, że opozycja otrzyma własny dziennik („Demokracja” ukazała się 12 lutego 1990 r.) i uzyska dostęp do TV oraz przyjęli proponowany przez Łukanowa porządek obrad NKM: 1 - system polityczny i przeprowadzenie wyborów, 2 - kwestie społeczno-ekonomiczne, 3 - system prawny, 4 – życie duchowe kraju, wolność słowa i prasy.380
3-4 stycznia odbyły się wstępne konsultacje z udziałem: Andrzeja Łukanowa, Aleksandra Liłowa, Georgi Pirinskiego, Bełczo Bełczewa, Todora Kiurkczewa, Iwana Angełowa z ramienia BKP, Wiktora Wyłkowa, Swetła Daskalowa, Swetosława Sziwarowa z BZNS, bezpartyjnych reprezentantów parlamentu: Błagowesta Sendowa i Lubena Kuliszewa oraz przedstawicieli SDS: żeliu żelewa, Milana Drenczewa, Konstantina Trenczewa, Lubomira Sobadżijewa, Emila Koszłukowa, Ełki Konstantinowej, Petyra Berona (TW), Petyra Dertlijewa (TW), Dimityra Batałowa (TW), Rumena Wodeniczarowa (TW), Georgi Awramowa (TW), Petko Simeonowa (TW), Georgi Spasowa (TW), i delegata Komitetu Sybewa - Petyra Kanewa. Tak więc co najmniej połowa reprezentantów opozycji była tajnymi współpracownikami właśnie rozwiązywanej DS. Przyjęto propozycję Łukanowa i utworzono 6 zamkniętych grup kontaktowych ds. przygotowania zmian i projektówe ustwa w sferze: prawa, bezpieczeństwa narodowego, gospodarki, wolności religinych, mediów, własności partii komunistycznej. Obradowały one przy drzwiach zamkniętych. „Nie ma jednak świadectw, że uczestnicy NKM poważnie dyskutowali publicznie kwestię własności i dochodów BSP.”381 Po stronie opozycyjnej najważniejszą rolę odgrywał żelew a po stronie komunistycznej oprócz Łukanowa, jego wychowanek G Pirinski.382 Jednocześnie 4 stycznia NKM poparła decyzję z 29 grudnia w sprawie przywrócenia nazwisk tureckich.
Oficjalnie DS zamknięto 5 stycznia 1990 roku.383 6 stycznia 1990 Aleksander Liłow spotkał się z jej funkcjonariuszami w MSW, którzy byli oburzeni jego referatem z 29 grudnia; później odbyła się narada w ścisłym gronie: Liłow, Palin, Mładenow. Palin i Liłow domagali się oczyszczenia DS z żiwkowistów tj. rozwiązania tej instytucji, na co zapewne wpłynęła również postawa pracowników DS w kwestii przyrócenia nazwisk tureckich i ich udział w fali demonstracji styczniowych w tej sprawie. 10 i 24 stycznia odbyły się narady w MSW w kwestii reorganizacji tajnych służb. Już na pierwszej naradzie przedstawiono projekt generałów Anaczkowa, Weliczkowa i Siljanowa utworzenia Narodowej Służby Ochrony Konstytucji. Gen. Władimir Todorow proponował rozczłonkowanie DS i wyjęcie nowych służb spod kontroli MSW. Gen. Luben Gocew ponaglał by u tworzyć nowe służby natychmiast, gdyż „jutro będzie za późno”. Do 20 stycznia miano opracować nowe struktury. Na drugiej naradzie gen. Todorow zaproponował wyłączenie z MSW Narodowej Służby Wywiadu i podporządkowanie jej prezydentowi lub premierowi, z tym, że pierwsze rozwiązanie traktował jako lepsze. Była to konsekwencja uznania prezydentury za gwarancje wpływów komunistycznych w nowym ustroju wielopartyjnym. Podjęto wtedy decyzję o rozwiązaniu UBO (V Z DS) i powołaniu na jego miejsce służby ochrony. Opracowaniem nowej struktury i zadań służb zajęła się grupa robocza kierowana przez Gocewa. Jej propozycje zostały przyjęte przez Kolegium MSW 27 lutego 1990 roku.384 Przypomnijmy, że Gocew był nie tylko zastępcą szefa I ZG DS ale również człowiekiem Mładenowa, czego dowodzi m. in. fakt, że ok. 20 listopada z wiceministra awansował na I. wiceministra spraw zagranicznych, zanim został wiceministrem spraw wewnętrznych. Reorganizacja tajnych służb odbywała się więc pod kontrolą Mładenowa.
Jednocześnie przystąpiono do likwidacji archiwów. Już 9 stycznia gen. Stojan Sawow rozpoczął likwidację 20 tys. teczek z archiwów I ZG DS. 385 25 stycznia wniosek w sprawie likwidacji archiwów DS (bez archiwum VI Zarządu zlikwidowanego przed rokiem) przygotowali Luben Gocew, Rumen Toszkow, Krasimir Samandżijew, Nanka Serkedżijewa i naczelnik inspektoratu gen. Czerkezow, Stojan Sawow i 29 stycznia zatwierdził gen. Semerdżijew (później oskarżeniem nie objęto Gocewa, Toszkowa, Samandżijewa i Czerkezowa). Palenie teczek rozpoczęto więc w przeddzień XIV Nadzwyczajnego Kongresu BKP, na którym Liłow został przewodniczącym partii, a Łukanowa upoważniono do utworzenia nowego rządu. Niszczenie archiwów było zatem związane z realizacją koncepcji rządu „porozumienia narodowego”, który miał być wynikiem toczących się od 3 stycznia negocjacji, a później obrad okrągłego stołu. Semerdżijew twierdzi, że poinformował o zamiarze niszczenia teczek Radę Koordynacyjną SDS za pośrednictwem Stefana Gajtandżijewa (TW DS), zaś 14 lutego, a więc już po rozpoczęciu palenia teczek, spotkał się z członkami Rady Koordynacyjnej SDS: Petyrem Dertlijewem (TW DS), Dimityrem Batałowem (TW DS), Georgi Awramowem (TW DS), Stefanem Gajtandżijewem (TW DS) i jeszcze kilku innymi osobami, i przekazał im informację o planie zniszczenia archiwów, na co nie było żadnej reakcji. Żelew odpowiada: „nic na ten temat nie wiem”. Biorąc pod uwagę współpracę z DS wymienionych osób, trudno się dziwić, iż zależało im na zniszczeniu teczek i możliwe, że nie przekazały informacji Żelewowi. Na spotkaniu z Radą Zarządzającą Związku Pisarzy Bułgarskich w dniu 17 stycznia Semerdżijew miał uzyskać poparcie dla decyzji o zniszczeniu teczek.386 Wniosek z 25 stycznia przewidywał powołanie komisji składającej się z funkcjonariuszy DS, która po przejrzeniu wytypuje archiwa operacyjne i dotyczące agentury do zniszczenia. Zniszczyć trzeba teczki osobiste i teczki pracy tajnych współpracowników, ale niektóre można zachować na wniosek sekcji operacyjnych. Należy sporządzić wykaz pseudonimów i numerów rejestracyjnych tajnych współpracowników bez ich nazwisk. Kartotekę nr 4 tajnych współpracowników trzeba zmikrofilmować i zachować do stworzenia warunków jej szybkiego zniszczenia. Szczególnie cennych współpracowników miano jednak nie rejestrować.387
W oparciu o decyzje obu narad już 5 lutego 1990 roku wydzielono z MSW I ZG DS oraz Wywiad Naukowo-Techniczny (NTR) i przemianowano na Narodową Służbę Wywiadu (Nacjonałnata Razuznawatełna Służba – NRS), na czele której stanął gen Pilew.388 26 lutego 1990 roku z II ZG, IV Zarządu (ekonomicznego) oraz Kierunek „T” i Ochrona wartości kulturalnych i duchowych” z VI Zarządu DS utworzono Narodową Służbę Ochrony Konstytucji (Nacjonałna Służba za Zasztita na Kostitucija – NSZK), którą objął gen. Krasimir Samandżijew, wiceminister spraw wewnętrznych, poprzednio zastępca naczelnika II ZG DS (po roku, 25 lutego 1991 roku NSZK przemianowano na Narodową Służbę Bezpieczeństwa - Nacjonałna Służba „Sigurnost” – NSS, którą do 1993 roku kierował Arlin Antonow, w 1989 roku skierowany z armii do MSW na dowódcę oddziału antyterrorystycznego „beretite”). III Zarząd DS przekazano do MON, gdzie odtąd działały wojskowy kontrwywiad a wojskowy wywiad (dawne RUMNO). 5 sierpnia 1992 roku z V Zarządu DS (UBO) utworzono podporządkowaną prezydentowi Narodową Służbę Ochrony (Nacjonałna służba za ochrana – NSO). odpowiednik Boru. Z Głównego Zarządu śledczego utworzono samodzielną Narodową Służbę śledczą. Zarząd Naukowo-Techniczny (dawny IV) DS przekształcono w Służbę Informacji Operacyjno-Technicznej MSW. Ponadto w 1991 roku powołano Centralna Służba Walki z Przestępczością Zorganizowaną. W pierwszej połowie 1990 roku z MSW zwolniono w sumie 7352 funkcjonariuszy. Spośród generałów pozostali na służbie: Krasimir Samandżijew, Georgi Pilew i Petko Kiprow (archiwa), a spośród pułkowników: Petko Angełow, Ludmił Marinczewski, Christo Weliczkow, szef Głównego Zarządu śledczego Leonid Kacamunski, sekretarz MSW Todor Bojadżijew i inni.389 Mimo tych zmian przy MSW bez przerwy funkcjonowało przedstawicielstwo KGB i MSW ZSRS do końca istnienia Układu Warszawskiego.390
12 stycznia 1990 roku po refarcie Łukanowa parlament anulował decyzję o delegalizacji BZNS z 1947 roku i zrehabilitował Nikołę Petkowa oraz wszystkich posłów BZNS. 15 stycznia parlament poprawił Konstytucję usuwając paragraf 2. i 3. art. 1. mówiący o kierowniczej roli partii w państwie; w art. 1 treść paragrafu 1. stwierdzającego: „Bułgarska Republika Ludowa jest państwem socjalistycznym” zastąpiono sformułowaniem: „Bułgarska Republika Ludowa jest demokratycznym państwem prawa.” W Konstytucji z 1991 roku wykreślono termin „Ludowa”. Rzecz w tym, że KC już w grudniu zgodziło się na likwidację paragrafu 2. i 3. (a Łukanow oficjalnie 13 listopada 1989 r.) więc miesiąc później można nad tym było dyskutować publicznie odgrywając przedstawienie dla społeczeństwa jak SDS masowymi demonstracjami poskramia partię komunistyczną zmuszając ją do rezygnacji z tzw. kierownicy.
16 stycznia 1990 roku rozpoczęły się właściwe rozmowy NKM, zamknięte dla mediów; początkowo brało w nich udział po każdej z obu stron 37, następnie 43 i wreszcie 45 uczestników. Po stronie SDS po jednym przedstawicielu miała Zielona Partia Aleksandyra Karakaczanowa i Partia Demokratyczna Stefana Sawowa oraz delegację przysłał Komitet na rzecz Pojednania Narodowego (Michaił Iwanow (TW DS391), Turek Ibrahim Tatarły (TW DS) i Cygan Manusz Romanow); jako goście udział w rokowaniach wzięli: przedstawiciel Cerkwi i przewodniczący Rady Muzułmańskiej. Po stronie BSP zasiedli reprezentanci organizacji koncesjonowanych (BZNS), masowych, weteranów, Komsomołu, Frontu Ojczyźnianego i związków twórczych. Przyjęto zasadę consensusu.
Unia zgadzała się na wybory najwcześniej w listopadzie 1990 roku, natomiast BKP chciała ich przeprowadzenia najpóźniej w maju, ponieważ czas grał na korzyść opozycji. SDS domagała się własnej siedziby i uzyskania dostępu do prasy. Szybko podjęto decyzję o nadawaniu przez radio całości obrad plenarnych i obszernych sprawozdań w TV. 22 stycznia obie strony zgodziły się, iż nie będą uczestniczyły w wyborze materiałów dla telewizji, pozostawiając to zadanie dziennikarzom. BKP forsowała ustrój prezydencki, maksymalne prerogatywy i 5-7 letnią kadencję (propozycja Pirinskiego), jak najszybsze wybory bezpośrednie prezydenta, gdyż wtedy największe szanse miałby Petyr Mładenow (po 10 listopada miał 80 proc. poparcie), natomiast SDS preferowało republikę parlamentarną. BKP proponowała większościowy system wyborczy, SDS – proporcjonalny.392 W obradach NKM nieobecne były dwa tematy: politycznej roli Cerkwi i etnicznej podstawy narodu, gdyż milcząco przyjęto koncepcję obywatelską.393
18 stycznia Łukanow zapowiedział przejście do „socjalistycznego państwa prawa”, natomiast SDS mówiło już o zmianie systemu. BKP musiała jednak posługiwać się językiem zrozumiałym dla własnej bazy, której wcześniej nie można było przygotować do zmian ustrojowych jak na Węgrzech czy w Polsce, stąd teatr socjalistyczny w sferze werbalnej.
23 stycznia Łukanow poparł utworzenie Trybunału Konstytucyjnego i deopolitazację armii, a w dniu następnym Politbiuro i Rada Państwa rozwiązały Główny Zarząd Polityczny Wojska. W praktyce np. gen. Sławczo Trynski wyobrażał sobie dekomunizację armii i MSW jako przyciąganie do pracy w tych strukturach bezpartyjnych; program ten miał być obliczony na 7-10 lat.394
Unia dość szybko ewoluowała w kierunku kapitalizmu. 29 stycznia SDS stwierdziło, że własność prywatna jest „jedyną rzeczywiście zdrową podstawą wolności” i uznało za jedno z głównych zadań prywatyzację własności państwowej.395 W lutym SDS opowiedziało się za restytucją ziemi, co w styczniu było jeszcze nie do pomyślenia. BKP chciała natomiast dać „ziemię tym, którzy na niej pracują,”396 co oznaczałoby w praktyce przekazanie gruntów dyrektorom kołchozów i spółdzieli. Rząd preferował reformy stopniowe, opozycja raczej terapię szokową.397
29 stycznia S. Daskalowa z koncesjonowanego BZNS wezwała do utworzenia rządu opartego na „consensusie narodowym”. Tego samego dnia na naradzie u Mładenowa z udziałem: Łukanowa, Stanko Todorowa, Dżurowa i prokuratora generalnego Ewtima Stoimenowa oraz Ananasa Semerdżijewa, czyli w ścisłym gronie spiskowców i ich aktualnych pomocników podjęto decyzję o aresztowaniu żiwkowa.398 Iwanow twierdzi, iż do aresztowania doszło „pod wielkim naciskiem Mładenowa i Łukanowa”.399 Miał więc to być moment przełomowy dla klanu Łukanowa, zamykający starą epokę i otwierający nową – kontrolowanego systemu wielopartyjnego, w którym formalną władzę sprawuje rząd koalicyjny.
W czasie gdy trwały obrady NKM, w dniach 30 stycznia – 2 lutego 1990 roku, odbył się XIV Nadzwyczajny Kongres BKP, na który zmieniono jej nazwę na Bułgarską Partię Socjalistyczną – BSP (formalnie po referendum partyjnym 3 kwietnia), przyjęto Manifest dermokratycznego socjalizmu i zrehabilitowano wszystkich komunistów usuniętych z BKP, w tym spiskowców z lat 1960-tych. Nowym przewodniczącym partii na miejsce Mładenowa wybrano Aleksandra Liłowa. W tym momencie BSP liczyła 250 tys. członków.400 Zapowiedziano też zmianę rządu. Kongres oznaczał więc nie tylko nowy podział władzy wśród zwycięskiej ekipy ale także dalsze starania o powołanie rządu koalicyjnego, co od przewrotu było priorytetem Łukanowa.
Liłow nie chciał dopuścić do podziału partii i proponował formułę „nowoczesnej partii marksistowskiej” oraz przejście do „demokratycznego społeczeństwa socjalistycznego”. Ludzie Łukanowa, tworząc wewnątrz partii platformy, chcieli jej narzucię formułę socjaldemokratyczną. Na Kongresie obecne były: Ruchu na rzecz demokratycznego socjalizmu wicepremiera Aleksandra Tomowa, platforma „Droga do Europy”, Grupy Ocalenia Narodowego Georgi Tambujewa, Forum Demokratyczne oraz reformistyczne ASO, którego przywódcy widzieli w SDS sojusznika w walce przeciw oligarchii partyjnej. Do 2 marca 1990 roku koncepcja „przebudowy” znika z dyskursu partyjnego,401 ale nie mogło być inaczej, jeżeli miał powstać rząd „porozumienia narodowego” oparty na systemie wielopartyjnym, nawet kontrolowanym.
ASO po pół­rocznej działalności w BKP/BSP uległo kolejnemu podziałowi; kluby ASO opuściły w lipcu 1990 roku partię komunistyczną i założyły odrębną partię - ASO - niezależne; od niego odeszły z kolei dwie grupy: lewicowa Alternatywna Socjalistyczna Partia Nikołaja Wasilewa (rezydent DS), która wstąpiła do Unii oraz radykalnie antykomunistyczny Związek Wolnych Demokratów Iwana Kałczewa. ASP zmieniła później nazwę na Alternatywną Partię Socjal-Liberalną. Jej czołowi dzia­łacze, jak Asen Miczkowski (TW DS402) i Ilia Szotłekow (TW DS403) współpracowali z Trenczewem. Stare ASO (Iwan Nikołow, Prodew, Kiuranow, Wagen­stein), kierowane przez Manoła Manołowa, pozostało w składzie BKP/BSP.
6 luty NKM dyskutowała kwestię rozwiązania organizacji partyjnych w zakładach pracy. Żeliu Żelew domagał się rozwiązania DS, co formalnie nastąpiło przed miesiącem, zaś poprzedniego dnia zaczęto tworzyć nowe struktury służb, natomiast szef SDS nie zwrócił uwagi na przeprowadzone właśnie niszczenie archiwów DS. W dniach 6-12 lutego, kiedy rozstrzygał się charakter pierwszego gabinetu premiera Łukanowa, doszło do drugiej i zasadniczej rundy rozmów „okrągłego stołu”.
8 lutego 1990 opozycja odmówiła wejścia do rządu, ale komuniści nadal spodziewali się powołania gabinetu koalicyjnego np. z udziałem żeliu żelewa.404 A. Łukanow był więc zmuszony utworzyć rząd jednopartyjny, ale jak sam wyjaśniał porozumienie było już gotowe: „w toku konsultacji doszliśmy do wstępnej umowy, która pozwala na utworzenie reprezentacyjnego rządu ..... przy rozszerzonym uczestnictwie BZNS i bezprecedensowego w ciągu ostatnich lat uczestnictwa bezpartyjnych,” ale przedstawiciele SDS nie zgodzili się, „podkreślając jednak swoją gotowość do stopniowego współdziałania z rządem na podstawie dialogu prowadzonego w ramach na NKM.”405 W tej sytuacji 7 lutego wcofał się również BZNS. Fakt, iż 8 lutego nie udało się Łukanowowi powołać rządu koalicyjnego wynikał więc z wewnętrznych podziałów w SDS, którego kierownictwo nie mogło zgodzić się na natychmiastowe wejście do rządu ze względu na nacisk bazy ale jednak obiecało zrobić to w niedalekiej przyłości, gdyż tak można interpretować jego zgodę na „stopniowe”, a więc rozszerzające się „współdziałanie z rządem”. Dalszy rozwój wypadków wskazuje, iż należy przyznać słuszność twierdzeniu Trajkowa, iż Łukanow będąc u władzy pomagał tworzyć opozycję, ponieważ chciał ją wciągnąć do koalicyjnego rządu i w ten sposób rządzić wszystkimi: partią i opozycją.406 Temu cełowi podporządkowane były bowiem wszystkie działania premiera. Według komisji Metodi Andrejewa w rządzie Łukanowa znalazło się 6 bezspornych TW i 7, co do których można dyskutować.407
10 lutego 1990 roku w drodze powrotnej z Moskwy James Baker zatrzymał się w Sofii,408 gdzie najpierw spotkał się z przewodniczącym Rady Państwa Mładenowem i premierem Łukanowem, a następnie w towarzystwie Margaret Tutwiler, rozmawiał w Hotelu Sheraton z przedstawicielami opozycji: żelewem, Simeonowem, Beronem, Awramowem, Drenczewem, Dertlijewem, Wodeniczarowem, Trenczewem i Petyrem Gogowem spoza SDS. Baker przekonał obecnych aby zgodzili się na termin wyborów proponowany przez komunistów, mimo że ambasada USA wiedziała, że SDS nie ma żadnych szans w wyborach wiosennych. Awramow pamiętał, że spośród obecnych tylko Drenczew nie dał się przekonać. Baker „wpłynął na decyzję by wybory odbyły się w czerwcu”, gdyż „jego opinia odegrała rolę decydującą.” Nie była to jednak „niekompetencja” jak sugeruje Melone lecz polityka USA, które we wszystkich krajach bloku sowieckiego popierały progorbaczowowskich komunistów, widząc w nich, a nie opozycji, gwaranta trwałych zmian.
12 lutego na NKM przyjęto deklarację przygotowaną przez grupę kontaktową Pirinski-żelew w sprawie depolityzacji MSW. Jak jednak widzieliśmy Rada Państwa rozwiązała organizacje partyjne i komsomolskie w MSW już 7 stycznia, a więc przed ponad miesiącem, choć trzeba przyznać, iż tym razem zmiana była radykalniejsza, gdyż w ogóle zakazano przynależności do partii politycznych, nawet w miejscu zamieszkania. Jednocześnie uzgodniono, że bez uprzedniej zgody NKM parlament nie może przegłosować żadnych decyzji politycznych czy ustaw, zaś rząd nie może podjąć żadnej decyzji.409
23 lutego opozycja uzyskała prawo do udziału obserwatorów w przyszłych wyborach. Ten etap negocjacji zakończyła największa demonstracja Unii, w której wzięła udział około 0.5 mln osób (25.02).
8 marca 1990 roku polityczna grupa kontaktowa, czyli żelew i Pirinski, spotkała się i ustaliła treść porozumień podpisanych 12 marca przez Liłowa i Żelewa:410 „Deklaracja o roli i statusie NKM jako instrumentu zgody narodowej”, „Narodowe Porozumienie o gwarancjach pokojowego rozwoju przejścia do demokratycznego systemu politycznego” oraz „Porozumienie o systemie politycznym”, ustalające podstawy przyszłej konstytucji, demokratyczne wybory parlamentarne, wprowadzenie samorządu lokalnego, trójpodziału władzy i gwarancji dla wszystkich form własności. Jednocześnie SDS zerwało z dotychczasową koncepcją kontroli władzy ale nie brania udziału w jej sprawowaniu. 12 marca żeliu żelew już otwarcie oświadczył: „jesteśmy demokratyczną alternatywą totalitarnego reżymu, który odchodzi.”411
15 marca NKM dyskutowała kwestię terapii szokowej i ustaliła, że eksperci przygotują odpowiednie porozumienie. Pod koniec marca pozostawały jeszcze do uzgodnienia dwa problemy: wybory parlamentarne i rola prezydenta. Liłow zaproponował kompromis polegający na systemie mieszanym: 200 okręgów większościowych i 200 proporcjonalnych przyz 4 proc. progu wyborczym. Kompromis został przyjęty i wtedy BSP przestało nalegać na powołanie rządu koalicyjnego jeszcz e przed wyborami parlamentarnymi. Zadanie to pozostawiono Komsomołowi i OKZNI. BSP chciała przeforsować wybory prezydenta przez parlament, co oddałoby ten urząd Mładenowowi, natomiast SDS chciało by najpierw przyjąć nową Konstytucję i dopiero zgodnie z jej ustaleniami dokonać wyboru prezydenta, nie przesądzając na razie czy będą to wybory pośrednie czy bezpośrednie. Wtedy BSP zaproponowała kompromis polegający na tym, iż obecny parlament wybierze prezydenta z mandatem na następną kadencję parlamentu.
30 marca uczestnicy NKM podpisali: „Porozumienie o zasadach i podstawowych warunkach ustawy o wyborze Wielkiego Zgromadzenia Ludowego” (Weliko Narodno Sybranie – WNS) wprowadzające system mieszany: 200 mandatów uzyskiwanych w okręgach większościowych i 200 mandatów dzielonych w okręgach proporcjonalnych, obowiązek zebrania 500 podpisów przez kandydata, równy dostęp do mediów, zasadę finansowania kampanii wyborczej ze środków państwowych; „Porozumienie o podstawowych koncepcjach i zasadach ustawy o partiach politycznych”, które przewiduje zakaz tworzenia partii na zasadach religijnych i etnicznych oraz posiadających organizacje młodzieżowe, zakaz tworzenia komórek partyjnych w zakładach pracy, partii wywrotowych itp.; „Porozumienie o podstawowych koncepcjach i zasadach ustawy o poprawkach i uzupełnieniach do Konstytucji BRL” decydujące o wpisaniu do konstytucji wolności obywatelskich oraz o statusie samorządów. Zdecydowano zlikwidować Radę Państwa i wprowadzić urząd prezydenta. Ostatecznie zgodzono się, że prezydenta po raz pierwszy wybierze obecny komunistyczny parlament (następne wybory prezydenckie odbyłyby się już w głosowaniu powszechnym po przyjęciu nowej konstytucji w 1991 roku), co gwarantowało urząd prezydenta komunistom, a konkretnie Petyrowi Mładenowowi, zaś funkcje i mandat tak wyłonionego prezydenta miało określić WNS412 (czyli Konstytuanta), datę wyborów do którego wyznaczono na 10 i 17 czerwca 1990 roku i stworzono grupę roboczą do przygotowania „Porozumienia w sprawie Gwarancji Wolnych i Demokratycznych Wyborów”.
3 kwietnia Petyr Mładenow został wybrany prezydentem. Jego dyrektorem gabinetu został Ewgeni Aleksandrow, który obronił doktorat z nauk wojskowych w ZSRS.413 4 kwietnia Unia bezskutecznie protestowała przeciwko decyzji komunistycznego parlamentu, który łamiąc ustalenia z 30 marca, przyznał prezydentowi prawa ogłaszania stanu wojennego lub wyjątkowy oraz prawa veta. Tak więc komuniści uzyskali prezydenturę wyposażoną w środki nadzwyczajne.
W końcu marca 1990 rok premier Łukanow ogłosił moratorium na spłatę zagranicznych kredytów, co spowodowało załamanie handlu i w konsekwencji puste półki w sklepach. 29 marca premier przedstawił w parlamencie swój program reform gospodarczych.
14 maja uczestnicy NKM podpisali „Porozumienie w sprawie gwarancji wolnych i demokratycznych wyborów”; jego realizację miała nadzorować 21 osobowa Rada Publiczna.
15 maja uczestnicy NKM podpisali „Porozumienia w sprawie podstawowych zasad i statusu TV”, „Porozumienia w sprawie kampanii wyborczej w RTV” oraz „Deklarację w sprawie amnestii dla emigrantów politycznych”.
Porównanie dat decyzji podejmowanych w czasie obrad NKM i dat decyzji powziętych w gronie partyjnym lub grupie Łukanowa powoduje, iż nie można się zgodzić z Dajnowem, według którego nacisk demonstracji ulicznych zmusił BKP do wyjścia w debacie poza przebudowę, tj. do usunięcie tzw. kierownicy, likwidacja organizacji partyjnych w miejscu pracy, depolityzacja armii, policji, sądów, prokuratury, zgody na rzeczywisty system wielopartyjny, trójpodział władz, wolne wybory, własność prywatną (3 styczeń pierwszy mówił o tym Petyr Beron), a sama BKP utraciła inicjatywę.414 W rzeczywistości bowiem klan Łukanowa po prostu realizował swoją koncepcję, jedyne odstępstwo od niej polegało na przeciągnięciu się okresu tworzenia rządu „porozumienia narodowego”, który udało się komunistom powołać, choć dopiero po prawie rocznej grze politycznej.
Już 19 maja jednocześnie w „Demokracji” i „Dumie” ukazało się wezwanie profesorów Uniwersytetu Sofijskiego o porozumienie,415 czyli utworzenie rządu koalicyjnego, co powinno być jak w pozostałych krajach satelickich, z wyjątkiem Węgier, zwieńczeniem umów okrągłego stołu i zapewnić komunistom bezpieczeństwo i kontrolę nad sytuację w okresie transformacji politycznej.
Grupa Minewa weszła w konflikt z większością Rady Koordynacyjnej SDS i opuściła ją. W Radzie i SDS władzę wzięły Kluby na rzecz Demokracji.
Na 20 dni przed wyborami sondaże wykazywały 40 procentowe poparcie dla BSP i 30 procentowe dla SDS. Trzy czwarte wyborców chciało utworzenia po wyborach rządu koalicyjnego, a 16 proc. jednopartyjnego. BSP zapowiedziało, że jeśli wygra wybory, będzie rządziło tylko w koalicji z BZNS, a nawet z SDS. Łukanow chciał stworzyć największy klub parlamentarny ale bez absolutnej większości,416 co by narzuciło konieczność utworzenia gabinetu „porozumienia narodowego”. Wyborcy postrzegali BSP jako siłę wypowiadającą się za socjalizmem i kontynuacją, natomiast SDS jako zwolenniczkę kapitalizmu i ziszczenia starego ustroju.
W czasie kampanii wyborczej komuniści zastrzelili 5 osób i dla­tego Unia zażądała od MSW i MON odebrania broni cywilom oraz fun­kcjonariuszom poza ich miejscem pracy i służby, odmawiając osta­tecznego podpisania umów okrągłego stołu (połowa maja 1990). Wybory odbywały się pod nadzorem Stowarzyszenia na rzecz Uczciwych Wyborów, założonego i kierowanego przez Keworka Keworkiana (TW „Dimityr” zwerbowany w 1974 roku przez 01 Deparatemnt VI Z DS417). Mimo że DS została dawno rozwiązana tajne służby pod nowymi nazwami kierowane przez komunistów nadal ingerowały w życie polityczne, skoro wspomniany już orientalista Junal Lütfi, jeden z założycieli i przywódców DPS, z-ca redaktora naczelnego pisma „Bibliotekar” (1983-1990) i za Ludmiły żiwkowej członek Komitetu Kultury (1972-1983), 14 czerwca, a więc między I. i II. turą głosowania, pobrał wynagrodzenie jako TW „Sider” w wysokości 100 lewa. Nie mógł otrzymać stosunkowo wysokiej sumy, jak na ówczesne warunki, za nic, tym bardziej, że zajmował odpowiedzialne stanowisko w sztabie wyborczym DPS.
Wybory (10 i 17 czerwca 1990), przy blisko 90% frekwencji, przynios­ły zwycięstwo partii komunistycznej 211 (52,75% głosów), tymczasem prze­mianowanej na socjalistyczną - BSP (3.04). Zdobyła ona 211 manda­tów. Unia Sił Demokratycznych, pod której sztandarami wystąpiła cała opozycja bułgarska, mimo znacznej pomocy finansowej USA (1,3 min $), uzyskała tylko 144 mandaty (36% głosów). Dotychczasowi kolaboranci z Bułgarskiego Ludowego Związku Chłopskiego otrzymali jedynie 16 mandatów (4% głosów) i turecki Ruch Praw i Wolności - 23 mandaty (5,75% głosów), Związek Ojczyźniany 2 (0,5), 2 niezależnych, Partia Ojczyźniana 1, SDP niemarksiści 1. W czasie kampanii wyborczej i samego gło­sowania władze, zwłaszcza poza Sofią, dopuściły się licznych nad­użyć. Późniejsze badania wykazały dosypanie około 0,5 mln kart wyborczych, które zwiększyły liczbę oddających głosy na BSP; na tej podstawie szacowano, iż 100 czyli jedna czwarta mandatów została przyznana bezprawnie.418 Póź­niej odpowiedzialnością za porażkę obciążono Petko Simeonowa (TW DS), szefa kampanii wyborczej Unii. Jak uważa Konstantin Trenczew: „SDS była masowo infiltrowana przez byłych komunistów i ludzi służb specjalnych. Tak że pewne bojowe zachowania były blokowane od wewnątrz.”419
Do czasu zmiany ustawy lustracyjnej w 2002 roku Komisja lustracyjna opublikowała 260 nazwisk agentów DS i Zarządu Wywiadu MON: ministrów, posłów i kandydatów na posłów, natomiast nie zdąrzyła podać do wiadomości publicznej kolejnych 550 nazwisk TW – przedstawicieli władz, sądownictwa, biznesu, mediów i wykładowców uniwersyteckich.420 21 maja 2001 roku komisja lustracyjna Metodija Andrejewa opublikowała listę 124 posłów (5 nazwisk nie ujawniono) z lat 1990-2001- współpracowników DS i RUMNO (RUGSz) na 1225 deputowanych z tego okresu. Zgodnie z decyzją Sądu Konstytucyjnego za TW nie można było uznać osoby, w wypadku której zachowała się tylko karta w rejestrze. Zdaniem Bonczo Asenowa dziesiątki agentów działało w SDS i WNS w 1990 roku. Funkcjonariusze DS wiedzieli, że wśród posłów jest wielu TW z wywiadu i kontrwywiadu, ale tylko agentów VI Zarządu DS w WNS Asenow oceniał na 80-100. Tambujew też podał taką liczbę, powołując się na urzędnika archiwum MSW Dimityra Bakałowa, ale sam Bakałow zdementował, iż taką informację przekazał Tambujewowi. Agenci-posłowie „kontynuowali swoją działalność polityczną, a niektórzy z nich zrobili godną uwagi karierę polityczną w następnych miesiącach i latach.”421
Po wyborach SDS stanął przed alternatywą: sprowokować nowe wybory lub przyjąć konstytucję i utworzyć z komunistami rząd koalicyjny „porozumienia narodowego”. Radykalne skrzydło Unii opowiadało się za pierwszym, natomiast żelew i reformiści opowiadał się za drugim rozwiązaniem. Wraz z objęciem prezydentury przez żelewa wybór stał się jasny, ale najpierw trzeba było oddać szefowi SDS urząd prezydencki sprawowany przez Mładenowa.
Już po pierwszej turze wyborów, 11 czerwca rozpoczął się bunt młodzieży w Sofii w odpowiedzi na fałszerstwa wyborcze; na placu pomiędzy Radą Państwa, KC i Bankiem Narodowym zorganizowano strajk siedzący i rozbito namiotowe „miasteczko prawdy”. 19 czerwca studenci opublikowali listę żądań: przyznanie się do manipulacji wyborczych, zdymisjonowanie dyrektora TV, powtórne przeliczenie wyników wyborczych, wyjaśnienie dlaczego żołnierze bułgarscy zostali wysłani w 1968 roku do Czechosłowacji, ujawnienie prawdy o obozach śmierci okresu stalinowskiego itp. W tym czasie powstała w Sofii Inicjatywa Obywatelskiego Nieposłuszeństwa; na jej czele stanęła Ewgenija Saman, córka byłego partyzanta i funkcjonariusza DS, która po wydarzeniach sierpniowych znikła ze sceny politycznej.
Do wyborów nikt nie wspominał o filmie Eugenii Michałowa z 14 grudnia 1989 roku. Według Trenczewa „żelew i szef kampanii wyborczej Petko Simeonow zrobili wszystko aby zapobiec pokazaniu taśmy; prosili naszych ludzi abyśmy okazali powściągliwość. Zawartość tej kasety ostatecznie stała się znana publiczności tuż po wyborach”.422 Pozostaje jednak kwestią otwartą dlaczego taśmy nikt nie chciał upublicznić między grudniem i majem i dopiero przypomniano sobie niej w czerwcu, przecież Mładenow był przewodniczącym Rady Państwa od 17 listopada 1989 roku, a prezydentem od 3 kwietnia 1990 roku. W ciągu dwu pierwszych miesięcy jego prezydentury nikt się jakoś filmem z 14 grudnia nie interesował, a wypowiedź prezydenta z 14 grudnia 1989 roku nikomu nie przeszkadzała. Teraz taśma miała się stać instrumentem w rękach SDS umożliwiający, usunięcie Mładenowa, ale czy SDS samo nie było instrumentem polityki innych sił? Ktoś zatem zadecydował o użyciu przez Unię nagrania właśnie teraz.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna