Ministrem spraw wewnętrznych był najbardziej zaufany człowiek Todora



Pobieranie 0.85 Mb.
Strona8/10
Data07.05.2016
Rozmiar0.85 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

14 czerwca, a więc po I turze wyborów, w TV pokazano film „Dobrze żeby nadeszły czołgi.”423 Unia zaczęła się wówczas domagać ustąpienia Mładenowa, zarzucając mu iż 14 grudnia chciał wezwać czołgi przeciwko demonstrantom. Już po II. turze, 18/19 czerwca gen. Kacamunski, szef Głównego Zarządu śledczego, wszczął śledztwo w sparwie wypowiedzi prezydenta, wbrew stanowisku Petyra Mładenowa i prokuratora generalnego Stoimenowa. Inicjatywa zatem należała w tej sprawie do przedstawiciela obozu władzy. Powołano 31 osobową komisję ekspertów, która miała orzec czy taśma jest autentyczna, ponieważ Mładenow twierdził, iż stanowi ona kompilację jego wypowiedzi. 3 lipca komisja jednogłośnie zgodziła się, że zapis wypowiedzi o czołgach jest autentyczny, choć wystąpiły problemy synchronizacji. Jedynie dobrze synchronizowane i pewne były słowa: „Dobrze żeby nadeszły czołgi”. Inni słyszeli „Najlepiej, żeby nadeszły czołgi”. Ekspertyzę bułgarską potwierdzono w Warszawie i KGB w Moskwie. 3 lipca Swetlin Rusew stwierdził, że Mładenow powiedział do Dżurowa już w budynku: „Czego oni chcą, żeby nadeszły czołgi?” Semerdżijew ujawnił, iż Dżurow chciał by postawił on brygadę czołgową w stan podwyższonej gotowości ale minister spraw wewnętrznych odmówił.424 Sam Mładenow oświadczył, iż powiedział: „żeby nadeszły czołgi, czy tak?”425 14 grudnia 1992 roku, a więc już gdy wszyscy o całej sprawie zapomnieli, w czasopismie „Postfaktum” opublikowano alternatywną ekspertyzę, według której po odłożeniu mikrofonu przez Mładenowa ktoś stojący obok niego powiedział: „Najlepiej żeby nadeszły czołgi”, w odpowiedzi na co prezydent wypowiedział inkryminowane słowa: „Dobrze żeby nadeszły czołgi”, ale wystąpił brak synchronizacji w zdaniu Mładenowa, który poruszał ustami po słowie „dobrze”, ale nic nie było słychać przed resztą zdania. 6 lipca 1990 roku prezydent Petyr Mładenow podał się do dymisji i na kilka dni zapanował spokój. Cała sprawa była niewątpliwie prowokacją i do dziś pozostaje nie wyjaśniona. Bajewa ostrożnie mówi o wątpliwościach, Beron sądzi, że Mładenow został „sprzedany przez swoich, którzy porozumieli się z żelewem”.426 W wywiadzie udzielonym w 1992 roku Mładenow stwierdził, iż obalili go generałowie, później w liście do Semerdżijerwa uściślił, że chodziło mu o generałów DS.427
7 lipca przewodniczącym WNS wybrano Nikołaja Todorowa (TW I ZG DS428), byłego ambasadora w Grecji (1979-1983) i wiceprzewodniczący BAN (1983-1988) oraz przedstawiciela Bułgarii w UNESCO; uzyskał on 217 głosów wobec 172 uzyskanych przez Stefana Sawowa, kandydata Unii.
15 lipca rozpoczęły się wybory prezydenta i wiceprezydenta: kandydatami Unii byli Petyr Dertlijew i Petry Beron, BSP – Czawdar Kiuranow i Wełko Wyłkanow oraz BZNS - Wiktor Wyłkow. Czawdar Kiuranow przyjął rolę figuranta wyznaczoną mu przez BSP jako kandydata pro forma komunistów w wyborach prezydenckich. 30 lipca po ogłoszeniu przez Liłowa wycofania kandydatury Kiuranowa, Wiktor Wyłkow (TW DS) otrzymał 257 głosów zaś Dertlijew (TW DS) 130 głosów, głównie posłów SDS, choć już zdecydowano wysunąć kandydaturę żelewa, na rzecz której „skrycie i tajnie” działali Stefan Gajtandżijew (TW DS), Dimityr Łudżew (TW DS) i Milan Drenczew.429 Petyr Dertlijew nie stanowił zagrożenia radykalnego dla komunistów ale obawiali się, że jego partia socjaldemokratyczna i populistyczna propaganda odbiorą im bazę wyborczą,430 a prezydentura zdecydowanie wzmocniłaby jego pozycję i popularność, dlatego głosowali przeciw niemu.
31 lipca 1990 roku według Dragomira Draganowa (TW VI Z DS431) Łukanow w obecności Liłowa postawił Żelewowi 7 warunków na jakich komuniści zgodziliby się na wybranie go prezydentem: potwierdzenie ugody „okrągłego stołu” o współdziałaniu, wprowadzenie zarządów tymczasowych i rozpisanie wyborów samorządowych, przyjęcie nowej konstytucji w parlamencie na drodze consensus, utworzenie rządu programowego i jego poparcie przez cały WNS, a więc rząd koalicyjny „porozumienia narodowego”, wysunięcie jednego kandydata, wybranie wiceprezydentem przedstawiciela BSP, wspólne podejmowanie decyzji o znaczeniu narodowym. Żelew przyjął warunki i zobowiązał się na piśmie zgłosić gen. Semerdżijewa na stanowisko wiceprezydenta,432 co potwierdził na zobowiązaniu własnoręcznie Stojana Ganewa.433 I. Bajewa też mówi o warunkach ale wymienia tylko odrzucenie przez SDS „skrajności w polityce”.434 Żelewowi zarzucano, iż nie miał upoważnienia do prowadzenia rokowań i zawarcia porozumienia w sprawie swojej prezydentury.435 Przedstawiciele BSP mieli „przejrzeć” exposé żelewa przed jego wygłoszeniem. Kiedy 31 sierpnia obradowało BSP, głosowanie w WNS przełożono na 1 sierpnia po włączeniu do exposé prezydenta wszystkich warunków Łukanowa. Exposé do przejrzenia przyniósł Łudżew.436

Kandydatury Petyra Dertlijewa i Wiktora Wyłkowa wycofano; 1 sierpnia 1990 roku na ich miejsce wysunięto jako jedynego kandydata Żelewa i wybrano go prezydentem Bułgarii 284 głosami, przy 2 głosach sprzeciwu i 7 wstrzymujących się, a więc z poparciem części komunistów, wiceprezydentem został gen. Atanas Semerdżijew, 27 lipca zmuszony przez demonstrantów do ustąpienia ze stanowiska szefa MSW.


ZAKOńCZENIE
Po wyborze żelewa, któremu radykałowie byli przeciwni, studenci wysunęli żądanie likwidacji symboliki komunistycznej. 6 sierpnia 1990 roku członkowie Inicjatywy Obywatelskiego Nieposłuszeństwa rozpoczęli strajk głodowy, domagając się usunięcia symboli obcych państw (komunistycznej symboliki ZSRS) z Domu Partii i budynków publicznych. Był to klasyczny konflikt zastępczy rozgrywający się w sferze symboliki.
7 sierpnia Łukanow podał się do dymisji i rozpoczął negocjacje w sprawie wejścia opozycji do nowego rządu komunistycznego. W nowym gabinecie Łukanow zaproponował równą liczbę miejsc dla BSP i SDS. W sytuacji trwających demonstracji, gdy radykalne skrzydło SDS odmawiało legalności WNS (a więc i posłom SDS), żelew nie mógł przeforsować w Unii zgody na koalicję i SDS ponownie odmówiła wejścia do gabinetu. Beron (TW) przyznał, iż razem z żelewem był za wejściem do rządu Łukanowa, „ale nie mógł wpłynąć na pozostałych, którzy byli przeciw”.437 Kiedy Beron wzywał do wejścia do rządu koalicyjnego, został wygwizdany.438 Większość absolutna uzyskana przez BSP w wyborach w praktyce uniemożliwiła zawarcie koalicji i nawet BZNS wycofał się.439
16 sierpnia Płamen Stanczew zagroził samospaleniem, jeśli do godz. 20 min 30 w dniu 18 sierpnia nie będzie odpowiedzi w sprawie zdjęcia symboli komunistycznych z frontu Domu Partii.440 21 sierpnia WNS uchwalił zdjęcie z budynków symboli obcych państw i 24 sierpnia usunięto sierp i młot, pozostała natomiast gwiazda. Demonstranci mieli jednak pretensje o zbyt powolną realizację uchwały parlamentu. 25 sierpnia członkowie Inicjatywy Obywatelskiego Nieposłuszeństwa zaczęli demontować metalowe kratki z gwizdami ochraniające szklane drzwi do Domu Partii. Kiedy Żelew był w Warnie a Łukanow zagranicą, 26 sierpnia o godz. 00 min 30 zdjęto gwiazdy, a wieczorem, o godz. 19 min 12 ojciec Ambarew zapowiedział w TV sztafetowe samospalenia jeżli gwiazda nie zostanie natychmiast zdjęta; przed Domem Partii zaczęli zbierać się ludzie. O godz. 20 min 15 Stanczew oblał się benzyną i zapowiedział, że się ma się podpali o godz. 21 min 30. Trenczew miał wówczas wezwać ludzi do szturmu na budynek. Na 10 min przed zapowiedzianym samospaleniem Stanczewa pod Dom Partii przybył i ustawił się za kordonem milicji pluton oddziału antyterrorystycznego. O godz. 21 min 30 przez okna do Domu Partii dostali się pierwsi demonstranci i zaczęły się pierwsze podpalenia. Pół godziny później w TV przerwano wyświetlanie filmu i wystąpili Radoj Ralin oraz Josif Petrow, którzy wezwali obywateli na plac przed Dom Partii, żeby ratowali Płamena Stanczewa. Wkrótce tłum rozerwał kordon, wdarł się do budynku i pożar się rozszerzył. Wielu demonstrantów było uzbrojonych w metalowe pręty. Batalion antyterrorystyczny przybył o godz 22 min 10, a więc już za późno by zapobiec masowemu wtargnięciu demonstrantów do budynku. Batalion antyterrorystyczny przywrócił porządek, zlikwidował miasteczko namiotowe (jednocześnie w kraju zlikwidowano podobne miasteczka), plac oczyszczone i pożar ugaszony. Od razu zapanował spokój. A. Semerdżijew oskarżył Trenczewa i radykałów z SDS o próbę zamachu stanu, natomiast Liłow MSW o brak działania.
Nie ulega wątpliwości, iż podpalenie Domu Partii było prowokacją. O przerwaniu programu TV musiała zadecydować dyrekcja, zresztą to nie apel był decydującym wydarzeniem, gdyż w ciągu dziesięciu minut, który dzielił go od przybycia batalionu antyterrorystycznego, który przywrócił porządek, ludzie nie zdążyliby zebrać się pod Domem Partii. I najważniejsze, podpaleniu znaczą rolę odegrał zespół klubu piłki nożnej Lewski,441 zapomniano jednak, że „Lewski” podlegał DS.
18 lipca 1990 roku SDS postawiło wniosek o ujawnienie współpracowników DS w WNS. 31 sierpnia parlament powołał komisję weryfikacyjną pod przewodnictwem Georgii Tambujewa, która miała ujawnić posłów – tajnych współpracownów jedynie VI Zarządu DS, bez tzw. jawoczników i informatorów więziennych. 5 grudnia 1990 roku zdecydowano, że nazwiska tajnych współpracowników zostaną ujawnione. 23 kwietnia 1991 roku Komisja Tambujewa podała do wiadomości parlamentu 32 nazwiska (pierwotnie lista liczyła 44 nazwiska442), w tym dużą grupę działaczy BZNS zmuszony torturami w stalinowskich więzieniach do podpisania deklaracji współpracy oraz działaczy SDS skrzydła radykalnego. Dzień wcześniej listę opublikował dziennik „Faks”.
Łukanow jako obywatel sowiecki, do czego się nie przyznawał, nie mógł być premierem ale to nie przeszkadziło mu w powołaniu drugiego gabinetu 20 września 1990 roku. Drugi rząd Łukanowa nie zrealizował żadnego punkt swego programu. We wrześniu 1990 roku wprowadzono w Sofii kartki na żywność. Nadchodziła tzw. zima Łukanowa, gdy wyłączano elektryczność, nie ogrzewano mieszkań i brakowało żywności.
W listopadzie 1990 roku sondaże wskazywały 31 procentowe poparcie dla BSP i 48 procentowe dla SDS. 2 listopada Unia wszczęła demonstracje, żądając dymisji Łukanowa; 18 listopada 120 tys. demonstrantów znów domagało się jego ustąpienia. 20 listopada 1990 roku żelew oświadczył w „Dumie”, iż dla dobra kraju zgadza się na powołanie rządu koalicyjnego, ponieważ w przeciwnym wypadku nastąpiłby kryzys parlamentarny i nowe wybory co stanowiłoby „najbardziej pesymistyczny wariant,” przez co żelew rozumiał chaos itp. Jak wynika z jego wypowiedzi taki rząd należało powołać zaraz po wyborach.443 żelew po raz pierwszy zaczął więc rozmijać się tak wyraźnie z radykalną częścią Unii. Dopiero teraz mógł też oficjalnie poprzeć koncepcję Łukanowa „rządu porozumienia narodowego,” której był od początku zwolennikiem. Dla członków Unii żelew przedstawił koncepcję wielkiej koalicji w formie radykalnej: „SDS jest za nowym rządem gwarantującym zmianę systemu, rządem zaufania i ocalenia narodowego. Proponujemy aby rząd ten był zdominowany przez SDS...”444

Demonstracje SDS były więc w istocie wstępem do wejścia do rządu koalicyjnego, którego powołanie chciano w ten sposób przedstawić jako wynik nacisku Unii. 26 listopada Podkrepa, wbrew stanowisku grupy reformistycznej w Unii, rozpoczęła strajk powszechny, jej akcja nie spotkała się jednak z masowym poparciem i dopiero gdy 28 listopada do strajku przyłączyły się prokomunistyczna Konfederacja Niezależny Związków Zawodowych Bułgarii – KNSB, kierowanych przez prof. Krysiu Petkowa (TW RUMNO445), następnego dnia premier podał się do dymisji. W rzeczywistości więc słabe strajki były tylko pretekstem446 i bez akcji Petkowa związanego z wywiadem wojskowym, nie wystarczyłyby do uzasadnienia decyzji Łukanowa.


Łukanow tylko czekał odpowiedniego momentu by podać się do dymisji,447 czego prawdziwym powodem była umowa w sprawie powołania rządu „porozumienia narodowego”, co zresztą Łukanow448 sam przyznał, przypominając, iż miał ustąpić jeśli jego program i inne kroki „nie uzyskają szerokiego poparcia w parlamencie i w społeczeństwie”, zaś drugą, decydującą przyczyną były „porozumienia osiągnięte między siłami politycznymi na wczorajszej naradzie”449 w Politycznej Radzie Konsultacyjnej przy prezydencie (utworzonej 14 sierpnia), a więc porozumienia między Łukanowem i żelewem zawarto 28 listopada. Tyle czasu trwało zanim żelew mógł wywiązać się ze zobowiązania powołania rządu koalicyjnego – jednego z 7 warunków jego prezydentury. 1 grudnia Łukanow potwierdził, iż jego ustąpienie umożliwi utworzenie rządu porozumienia narodowego.450 Zdaniem Berona Łukanow sam się obalił by wciągnąć SDS do rządu: „bardzo się cieszyliśmy, że narzuciliśmy rząd koalicyjny, a Łukanow tego właśnie chciał. Według mnie to jest wielki okup za władzę prezydencką” żelewa. „Umowa z komunistami została zawarta zaraz po wyborach czerwcowych 1990 roku i żeliu żelew wiedział, że zostanie prezydentem, postawili mu warunki i te zostały przyjęta, inni kandydaci Petyr Dertlijew, Petyr Beron, Czawdar Kiuranow, Wiktor Wyłkow to był teatr.”451
Petyr Beron przyznaje: „miałem dwukrotną możliwość uczestniczenia w rządzie Łukaniowa, za drugim razem zaproponował mi stanowisko wicepremiera” ale zdecydował, iż Unia nie wejdzie do koalicji,452 był bowiem zwolennikiem utworzenia przez SDS rządu mniejszościowego, co uderzało w plany Łukanowa wciągnięcia Unii do koalicji „porozumienia narodowego”, nawet bowiem jeśli zamiar był nierealistyczny, opóźniał całą operację „zgody narodowej”. Dlatego Łukanow zdecydował się go usunąć ujawniając teczkę, natomiast w SDS popularny Beron zagrażał pozycji samego żelewa,453 natomiast w SDS naraził się reformistom, ponieważ rozwiązywał sekcje Ekogłasnosti opanowane przez BSP.454
Łukanow i Liłow poradzili żelewowi przeczytanie teczki Berona i szef MSW Penczo Penew zażądał teczki Berona od szefa archiwum gen. Petko Kiprowa i zaniósł ją żelewowi.455 D. Iwanow miał za złe gen. Krasimirowi Samandżijewowi, że mimo, iż był uprzedzony by tego nie robić, dopuścił do dekonspiracji Berona,456 co oznacza, iż komuniści nie byli jednomyślni w tej grze. Sam Beron uważa, iż Żelew „zrobił numer z teczką” żeby uniemożliwić mu zostanie premierem.457
4 grudnia 1990 roku Petko Simeonow (TW DS) złożył wniosek o przegłosowanie dymisji Berona (TW DS) ze stanowiska przewodniczącego SDS pod jego nieobecność. 6 grudnia Beron sam podał się do dymisji i przewodniczącym Rady Koordynacyjnej SDS wybrano z polecenia Żelewa jego ówczesnego współpracownika i przyjaciela z Zielonej Partii, Filipa Dimitrowa („jawocznik” DS). Grupa złożona z Michaiła Nedełczewa, Iwana Kostowa oraz Stojana Ganewa (wykładowca w szkole DS), Iwana Puszkarowa (TW DS), Georgi Markowa (TW DS) i Wencesława Dimitrowa (TW DS) udała się do Żelewa z listą 20 kandydatów – prawie wszystkich szefów partii wchodzących w skład Unii; wówczas Żelew podkreślił nazwiska Aleksandra Jordanowa i Filipa Dimitrowa i powiedział, że jest pewny, iż nie mają oni teczek współpracowników DS: „tych dwu sprawdziłem, ponieważ istniały sygnały.”458 Teczki być może nie istniały albo je prezydentowi nie pokazano, gdyż oboje byli związani z DS., choć w różnym stopniu; pierwszy jako TW,459 drugi jako tzw. jawocznik (patrz dalej).
Po usunięciu Berona rząd koalicyjny mógł już powstać. Po stronie Unii jego głównymi architektami rządu byli żeliu żelew, Petyr Dertlijew (TW), Petyr Kornażew (TW „Juri” DS460) i Dimityr Łudżew (TW).461 Alternatywą dla wejścia do koalicji było opuszczenie przez posłów SDS parlamentu i sprowokowanie przedterminowych wyborów. Wówczas, 6 grudnia o godz 21 do parlamentu przybył żelew i przekonywał, że jeśli Unia nie wejdzie do rządu Popowa, grozi jej wojna domowa. Beron ujawnia, iż od pocztku rokowań „wiadomo było, że ekipa będzie kierowana przez Dimityra Popowa”, zaś przedstawienie jego samego jako kandydata Rady Koordynacyjnej SDS było tylko grą na pokaz.462
7 grudnia 1990 roku za zgodą SDS, BSP, BZNS i DPS Dimityr Popow (TW DS463) otrzymał od prezydenta żelewa misję sformowania rządu i 19 grudnia jego gabinet uzyskał poparcie parlamentu. Zgodnie z planami Łukanowa był to rząd koalicyjny; z ramienia SDS ministrem finansów został Iwan Kostow, resort przemysłu i handlu objął Iwan Puszkarow (TW DS), wicepremierem kontrolującym ministerstwa siłowe mianowano Dimityr Łudżewa (TW DS), resort sprawiedliwości objął Petyr Kornażew (TW) natomiast ministrem nauki i szkolnictwa wyższego został bezpartyjny prof. Georgi Fotew. Komuniści chcieli by drugim wicepremierem został Georgi Pirinski (TW DS464), wychowanego Łukanowa, ale Łudżew przeforsował kandydaturę Aleksandra Tomowa (TW II ZG DS465), człowieka byłego premiera Georgi Atanasowa. Drugim wicepremierem i ministrem spraw zagranicznych został Wiktor Wyłkow (TW I ZG DS466), przewodniczący koncesjowanego BZNS. Christo Danow objął MSW, wbrew opinii nie by on bliski SDS skoro nie chciał oczyszczać MSW z funkcjonariuszy DS467 i ministrem obrony narodowej gen.-płk. Iordan Mutafczijew (BSP). Według komisji Metodi Andrejewa w rządzie Dimityra Popowa znalazło się 5 bezspornych TW i 11, co do których można dyskutować.468 Rząd koalicyjny oparł się na podpisanym 3 stycznia 1990 roku porozumieniu o pokojowym przejściu do demokracji. SDS zobowiązało się, iż nie będzie strajków i manifestacji, a BSP, że nie będzie blokowało ustaw gospodarczych.469
Dimityr Popow (ur. 1927) ukończył prawo na Uniwersytecie Sofijskim (1950), do 1971 pracował jako radca prawny w różnych firmach, następnie był sędzią sofijskiego sądu miejskiego (1972-1990) i sekretarzem CKW w 1990 roku.
Aleksander Tomow (ur. 1954) ukończył ekonomię polityczną na Uniwersytecie Leningradzkim (1978), następnie pracował jako asystent w Wyższym Instytucie Ekonomii w Sofii (1979), specjalizował się w ZSRS, habilitował się w 1988 roku, był ekspertem i doradcą premiera Atanasowa (1985-1989), na XIV kongresie BKP, reprezentując ruch demokratycznego socjalizmu, wszedł do kierownictwa partii, na 39 kongresie BSP został wiceprzewodniczącym i sekretarzem organizacyjnym partii.
24 stycznia 1991 rząd zapowiedział liberalizację części cen, likwidację subsydiów, rozbicie monopoli, prywatyzację i restytucję. Od 1 lutego 1991 roku wprowadzono mechanizm rynkowy i nastąpiła liberalizacja 40 proc cen, subsydiowane pozostały zwłaszcza ceny paliw. Do kwietnia opanowano inflację kosztem likwidacji oszczędności ludności i nawiązano współpracę z MFW. Rząd Dimityra Popowa przyjął szereg istotnych ustaw: 22 lutego o własności ziemi (rady likwidujące gospodarstwa kolektywne, rozgrabiły je), 2 maja o ochronie konkurencji, 16 maja o handlu, 17 maja o obcych inwestycjach (zniechęcającą do nich), 6 czerwca o inwestycjach, 19 lipca o spółdzielniach, 30 lipca o Trybunale Konstytucyjnym, 12 sierpnia ustawę o podziale terytorialnym i administracyjnym kraju, 14 sierpnia o wyborach samorządowych, 17 września ustawę o wyborze prezydenta i wiceprezydenta. Parlament nie uchwalił jednak ustawy prywatyzacyjnej, ani kodeksu handlowego, zamiast restytucji ziemi kooperatywy zmuszały do oddawania właśnie odzyskanych gruntów, a 95 proc. podmiotów gospodarczych pozostało nadal w rękach państowa.470
Powołanie rządu „porozumienia narodowego” Popowa było jednak różnie interpretowane w Unii i przez prezydenta. Zdaniem Filipa Dymitrowa nowy rząd jako służbowy powinien trwać 2-3 miesiące do nowych wyborów471 i nie oznacza to zgody na rządy koalicyjne,472 natomiast BSP chciała rzecz jasna by funkcjonował jak najdłużej. Podobnie uważał prezydent Żelew, który oświadczył 23 stycznia 1991 roku, iż powinien to być „silny rząd”, a „data waborów nie może być bardzo bliska.” 473 3 stycznia 1991 roku SDS zawarła porozumienie polityczne w sprawie przeprowadzenia przedterminowych wyborów w maju 1991 roku ale Dertlijew (TW DS) uniemożliwił jego realizację.474 Wybory miały się odbyć po przyjęciu Konstytucji ale pracę nad nią powoli zaczynały się od stycznia, a na pełną skalę dopiero od marca 1991 roku.
W Unii Sił Demokratycznych nastąpił podział na dwa nurty: pierwszy dążył do lojalnej współpracy z większością parlamentarną i uchwalenia konstytucji zgodnie z porozumieniem żelew-Łukanow z lipca 1990 roku, zaś w wypadku wyborów ustalenia kwot dla poszczególnych partii-członków Unii na wspólnej liście kandydatów. Do grupy tej należeli głównie reformiści, którzy po grudniu 1989 roku nie odeszli z komunistami z Unii do BKP, ale widzieli możliwość współpracy z „socjaldemokratami” z obecnej BSP. Byli to przywódcy umiarkowanych partii i organizacji: Dertlijew (TW), Karakaczanow (TW), Simeonow (TW), Słabakow. Zwolennicy drugiego nurtu chcieli zerwać porozumienie Żelew-Łukanow i doprowadzić do przedterminowych wyborów, a także nie zgadzali się złożyć przysięgi na przygotowaną przez komunistów i reformistów Konstytucję oraz domagali się wyłonienia listy kandydatów Unii w drodze prawyborów, niezależnie od ich przynależności partyjnej.
Pomysłodawcą opuszczenia parlamentu i poprzez spowodowanie braku quorum wymuszenia przedterminowych wyborów był wiceprzewodniczący Partii Demokratycznej, Georgi Markow (TW „Nikołaj” 02 Departament VI Z DS475). 8 kwietnia 1991 roku w „Demokracji” Georgi Markow postawił tezę, iż zmiana systemu wymaga dekomunizacji, by rozerwać splot nomenklatury z administracją państwową i własnością państwową, co gwarantuje obecny system prawny, dlatego trzeba wyjść z WNS i wygrać następne wybory. Tego samego dnia kierownictwo SDS podjęło decyzję o opuszczeniu przez jego posłów parlamentu w dniu 19 kwietnia celem sprowokowania wyborów. Tymczasem większość posłów Unii odmówiła wyjścia z WNS. Pierwotnie SDS chciało żeby nową konstytucję uchwalić w maju i w czerwcu przeprowadzić wybory, tymczasem nad konstytucją zaczęto pracować dopierow w końcu marca.476 W kwietniu uformowała się grupa 39 posłów SDS gotowa opuścić WNS, która później stała się trzonem SDS – Ruch Narodowy. 24 kwietnia 1991 roku jako pierwsi złożyli mandaty: Stefan Sawow, Georgi Markow, Jordan Wasilew i Złatka Rusewa, po czym nastąpiła przerwa w obradach i pozostali członkowie grupy 39 posłów477 mogli to zrobić 14 maja 1991 roku. Wypowiedzieli się oni przeciwko przyjęciu Konstytucji.
Procesy zapoczątkowane 24 kwietnia 1991 roku doprowadziły przede wszystkim do dekomunizacji samego SDS, stopniowo przecinając w ten sposób pępowinę łączącą go z bezpieką i przekreślając pierwotny scenariusz rządu koalicyjnego cieszącego się poparciem społeczeństwa.
„Grupa 39”, ciesząc się poparciem Podkrepy, rozpoczęła kampanię na rzecz złożenia mandatów prze wszystkich posłów opozycji. Przeciwstawili się temu umiarkowani członkowie władz Unii; Petyr Dertlijew (TW DS) oskarżył radykałów o „jednoczenie się z siłami skrajnymi partii komunistycznej”. Karakaczanow (TW), Simeonow (TW), Słabakow, Dertlijew i przewodniczący BZNS – Nikoła Petkow, Milan Drenczew, zgadzali się opuścić parlament i sprowokować rozpisanie przedterminowych wyborów, ale dopiero po uchwaleniu Konstytucji. 7 czerwca 20 posłów DPS opuściło parlament, zaś Jaszara Szabana i Huseina Jumera, którzy pozostali, wykluczono z partii. Do 5 lipca do 39 posłów dołączyło 45 dalszych, co jednak było za mało, by zablokować proces konstytucyjny. Około 80 posłów Unii pozostało w parlamencie,478 choć 39 miało poparcie większości członków swych organizacji. Pierwszą oznaką zasadniczych podziałów w Unii była propozycja Dertlijewa utworzenia w ramach Unii odrębnej struktury – Unii-Centrum, której ośrodek miałaby stanowić BSDP (kwiecień 1990). „Grupa 39” utworzyła konkurencyjną strukturę, którą określiła jako grupę parlamentarną „Unia - Ruch narodowy” (29.05.1991). Organizacje popierające radykałów występowały odtąd jako Unia - Ruch narodowy.
19 maja Konferencja Unii zażądała samorozwiązania się parlamentu i przedterminowych wyborów. Tego samego dnia wieczorem Dertlijew, Karakaczanow, Drenczew, Słabakow i Simeonow spotkali się w tajemnicy przed pozostałymi członkami Rady Koordynacyjnej Unii i uchwalili odwołanie poprzedniej deklaracji. Następnie zorganizowali spotkanie Rady w ograniczonym składzie i usunęli z Unii Podkrepę. Przejęcie władzy przez przeciwników opuszczenia WNS jednak nie powiodło się. 22 czerwca kolejna Krajowa Konferencja Unii Sił Demokratycznych przyjęła do swego składu komitety obywatelskie i ogłosiła się ruchem narodowym – SDS - Ruch narodowy. Zaakceptowano też wcześniejsze propozycje „Grupy 39” w sprawie nominacji kandydatów. Następnie Rada Koordynacyjna Unii potwierdziła zmiany (1.07), co oznaczało, iż Centrum i proponowana przez Karakaczanowa „platforma liberalna” nie będą mieli odrębnych list w ramach Unii. Wreszcie 8 lipca Rada zdecydowała, że Unia nie będzie uczestniczyła w głosowaniu nad Konstytucją, zaś organizacje, które podpisałyby ją, równocześnie opuszczą Unię – Ruch narodowy. W istocie od 19 maja trwał już proces rozłamów wewnątrz organizacji wchodzących w skład SDS.
Niezależne Stowarzyszenie „Ekogłasnost” w Sofii zażądało od swych posłów opuszczenia parlamentu i wycofało swoje poparcie dla tych, którzy pozostaliby w nim po 7 czerwca. Z kierownictwa usunięto G. Awramowa (TW), B. Kolewa, P. Berona (TW), Petyra Stajkowa, zas przewodniczący Słabakow sam opuścił zebranie (1.06.1991). Nowym przewodniczącym wybrano Dimityra Korudżewa (12.06), a następnie przekształcono sofijską „Ekogłasnost” w organizację ogólnokrajową; jej kierownictwo objął Korudżew, a sekretarzem został Edwin Sugarew, którzy pokonali w wyborach Słabakowa i Berona (15.06). Reformiści, po utracie władzy w „Ekogłasnosti”, założyli własny, Klub Polityczny „Ekogłasnost”, a jego przewodniczącym wybrali Słabakowa.
W Zielonej Partii doszło również do rozłamu, gdy część organizacji zażądała od swych posłów by opuścili parlament. 50 delegatów na konferencję krajową wyszło, domagając się wprowadzenia na trzy lata zakazu zajmowania stanowisk kierowniczych w partii dla byłych członków BKP, a więc m. in. dla Karakaczanowa. Założyli oni Klub Zielonych Liberałów (2.06). Karakaczanow i Słabakow wraz ze swymi zwolennikami ogłosili na początku lipca powstanie wewnątrz Unii – „platformy liberalnej”. Na nadzwyczajnej konferencji, na której była reprezentowana połowa członków Zielonej Partii, jej nowym przewodniczącym wybrano Christo Biserow, zaś Karakaczanowa (TW) usunięto (24.09).
Krajowa konferencja Federacji Klubów Popierania Demokracji potwierdziła wprawdzie Simeonowa na stanowisku przewodniczącego (20-21.06), ale 41 z 137 delegatów odmówiło udziału w głosowaniu. Opozycja (m. in. Błaga Dimitrowa, Edwin Sugarew) wezwała do zorganizowania nowej konferencji i złożenia Simeonowa z urzędu (5.07). Delegaci 51 spośród 109 klubów wykluczyli Simeonowa (TW) z Federacji i poparli nową, antykomunistyczną linię Unii (16.07). Grupa Simeonowa założyła własny Klub na rzecz Demokracji Liberalnej (17.07). Powstały dwie federacje o mniej więcej równej sile. 27 lipca przewodniczący Federacji radykalnej został wybrany Jordan Wasilew (TW).
17 czerwca rozpoczął się ruch na rzecz zwołania nadzwyczajnego kongresu BSDP. Dysydenci skupieni w sofijskim klubie im. Krystiu Pastuchowa poparli politykę Unii (2.07), za co zostali usunięci z partii. Utworzyli oni komitet inicjatywny (8.07), który zorganizował kongres nadzwyczajny BSDP (17-18.08). Zwolennicy Dertlijewa nie wzięli w nim udziału. Delegaci 138 grup wybrali nowym przewodniczącym partii Iwana Kurtewa.
Milan Drenczew, szef BZNS – N.P., przyjął taktykę chwiejną; wprawdzie wraz z 10 posłami opuścił parlament (2.07), ale wystąpił przeciwko „Grupie 39”. Jednocześnie od kwietnia toczyły się zabiegi w sprawie zjednoczenia dawnego kolaboranckiego BZNS, na czele którego stanął przybyły z emigracji Cenko Barew i „Petkowców”. Drenczew zajmował w tej sprawie chwiejne stanowisko, ale w końcu wypowiedział się przeciw zjednoczeniu (17.06). Mimo to kongres zjednoczeniowy odbył się, choć delegaci BZNS – N.P. opuścili salę (28.07). Do BZNS (zjednoczonego) przyłączyli się posłowie „petkowców”, którzy nie opuścili z Drenczewem parlamentu.
Mimo akcji „Grupy 39” Konstytucję przyjęto 9 lipca. Jednocześnie Dertlijew, Simeonow i Słabakow podjęli próbę wykluczenia z Unii grup radykalnych i razem z Gajtandżijewem oraz ugrupowaniem Karakaczanowa usiłowali utworzyć nowe kierownictwo. Gdy jednak zebrała się Rada Unii w pełnym składzie, usunęła z niego Dertlijewa, Simeonowa i Karakaczanowa za podpisanie Konstytucji (15.07) i wezwała reprezentowane przez nich organizacje do przysłania nowych przewodniczących, dla których pozostawiono wolne miejsca w radzie. Ostateczny rozłam stał się faktem; do SDS – Liberałowie weszły: Zielona Partia Karakaczanowa, Kluby Simeonowa i politycy liberalni (18.07), natomiast do Unii – Centrum: BSDP i PK Ekogłasnost.

Parlament jednak nadal dysponował quorum a Unia traciła grunt pod nogami, co gorsza WNS uchwaliło, iż posłowie złożą przysięgę na nowł Konstytucję, co automatycznie pozbawiłoby mandatów deputowanych, którzy opuścili parlament i 10 lipca 23 członków grupy 39 rozpoczęło strajk głodowy, którego pomysłodawcą był Stojan Ganew,479 zaś Podkrepa i Unia zażądały rozpisania referendum, w którym społeczeństwo większością 2/3 przyjęłoby lub odrzuciło Konstytucję (statecznie sprawę skierowano do parlamentu, który odrzucił wniosek o jego rozpisanie 18 lipca).


12 lipca 1991 posłowie WNS uchwalili Konstytucję; podpisało się pod nią 309 deputowanych (później jeszcze 4). Prezydent Żelew zaapelował o uznanie Konstytucji i gdy ją podpisywał, przed parlamentem 40 tysięcy demonstrantów wyrażiło swoje poparcie dla głodujących. Interweniowała policja, która pobiła protestujących posłów.
Konstytucja ustaliła, iż prezydent jest szefem sił zbrojnych, ogłasza stan wojenny i wyjątkowy oraz dysponuje prawem veta, które jednak parlament może odrzucić zwykłą większością głosów.
Według Iwana Głuszkowa (TW „Iwanow” 12.1973 r. II ZG, 1988 r. 05/VI Z, od 19.01.1989 II ZG DS480), wiceprzewodniczącego WNS i przewodniczącego BZNS, BSP chciała by po przyjęciu Konstytucji, kadencja parlamentu trwała jak najdłużej.481 Głodówka grupy 23 radykalnych posłów przekreśliła te plany, ponieważ zgodzili się oni powrócić do parlamentu pod warunkiem rozpisania jesienią przedterminowych wyborów. WNS się rozwiązało i do wyborów, których datę ustalono na 29 września 1991 roku (później przesunięto na 13 października) miało funkcjonować jako Zwykłe Zgromadzenie Ludowe (Obyknoweno narodno wybranie - ONS).
16 lipca Żelew w rozmowie z posłami Unii poparł akcję ministra Danowa sprzed 4 dni i określił Konstytucję jako demokratyczną, a jej przyjęcie jako wielkie osiągnięcie. Konflikt zakończono kompromisem; protestujący posłowie, mimo iż nie złożyli przysięgi na nową Konstytucję, mogli powrócić do ONS i 19 lipca głodówkę zakończono. 23 lipca posłowie, którzy nie podpisali Konstytucji, powrócili do parlamentu.
25 czerwca 1991 roku WNS podjęło decyzją o wystąpieniu Bułgarii z RWPG i 28 czerwca wicepremier Aleksandyr Tomow podpisał w Moskwie protokół likwidacyjny. Jeszcze 25 lutego 1991 roku na nadzwyczajnym spotkaniu Politycznego Komitetu Konsultacyjnego Układu Warszawskiego zwołanym w Budapeszcie z inicjatywy rządu premiera Antalla, podjęto uchwałę o „rozwiązaniu organów i struktur wojskowych Układu Warszawskiego” oraz o „podpisaniu Protokołu o zaprzestaniu działalności układów wojskowych zawartych w ramach Układu warszawskiego i likwidacji jego struktur i organów wojskowych”. Odpowiednie dokumenty podpisano w pradze 1 lipca 1991 roku. Konkluzja spotkania w Budapeszcie dowodzi, iż pierwotnie planowano likwidację jedynie struktur wojskowych, a nie politycznych Układu, co zgadzało się z koncepcją przedstawioną przez Gorbaczowa we wspomnianej już rozmowie z Dżurowem. Na żądanie strony sowieckiej Protokół z 25 lutego pozostał tajny do 1 lipca 1991 roku.482
Układ z Sowietami wygasał w 1992, jeśli nie zostałby wymówiony do 4 sierpnia 1991 roku, automatycznie byłby przedłużony na 5 lat. żelew zaproponował wypowiedzenie z powodu klauzul wojskowych, co WNS przegłosowało 1 sierpnia 1991 roku,483 co jak zobaczymy, było wynikiem przejścia żelewa i Łukanowa do obozu Jelcyna.
19 sierpnia żelew dowiedział się o „zamachu” Janajewa o goddz. 7 min 10 rano od żony, co oznacza, iż nie kontrolował władz państwowych, które wykonywały polecenia innego centrum władzy. Sam prezydent pisze, iż w tym momencie stracił zaufanie do wiceprezydenta, gen. Semerdżijewa, ale milczał nie tylko on lecz wszystkie organy władzy. żelew polecią napisać maksymalnie ostre oświadczenie określające przewrót jako „prokomunistyczny” i „stalinowski” i „kategorycznie solidaryzował się” z wezwaniem Borisa Jelcyna do oporu. 20 sierpnia żelew próbował skontaktować się z Jelcynem. Gdy to się nie udało, prezydent skontaktował się z dyrektorem „Sofia pres”, Wencełem Rajczewem, który przyprowadził ludzi z okrężenia prezydenta Rosji i wtedy powiodło się o godz. 20 min 30 dodzwonić do Jelcyna. Prezydent Rosji podziękował za poparcie żelewowi, zapewnił, iż zwycięża i zaprosił go do Rosji. Wenceł Rajczew odgrywał wiąc rolę łącznika między żelewem a Jelcynem. Rajczew wszedł następnie w skład delegacji żelewa do Rosji.
19 sierpnia BSP milczało. 20 sierpnia 1991 roku Liłow zajął postawę wyczekującą stwierdzając w ”Dumie”: sytuację „ocenimy całościowo .. gdy uzyskamy wystarczającą informację”. W sierpniu Jelcyn wysłał żelewowi kopię tajnych porozumień między BSP i KPZSS.484 21 sierpnia Filip Dymitrow natomiast oświadczył: „Nasze gwarancje znajdują się przede wszystkim w strukturach europejskich.”
W 1991 roku Jelcyn zaprosił żelewa do Moskwy, ale prezydent Bułgarii w czasie wizyty trwającej od 21 do 23 października „nie zdążył” spotkać się z Gorbaczowem, nadal prezydentem ZSRS. Żelew tłumaczył, iż to Gorbaczow tak manewrował, by postawić go przed wyborem: albo spotkanie z prezydentem ZSRS albo z prezydentem Rosji i dlatego Żelew wybrał Jelcyna. Na propozycję Jelcyna, żelew natychmiast zadzwonił do Sofii i uzyskał zgodę premiera Dimityra Popowa na uznanie Rosji i ustanowienie stosunków dyplomatycznych,485 co bez aprobaty komunistów byłoby niemożliwe. Sam prezydent Bułgarii wspomina: „Rozumiałem, że Związek Sowiecki odchodzi i jego przejście w niebyt jest kwestią bliskich tygodni i miesięcy.” Jelcyn zrozumiał, zdaniem żelewa, że rozbicie Związku Sowieckiego jest warunkiem likwidacji komunizmu w Rosji.486 „W rzeczywistości żelew pomagał Jelcynowi w walce przeciwko Gorbaczowowi, kiedy zgodził się by Bułgaria uznała Rosję, jako niezależne i niepodległe państwo.”487 Wypowiedzenie układu z Sowietami, przy jednoczesnym podpisaniu 22 października 1991 roku układu z Rosją, uznającego ją za „niezależne i niepodległe państwo”, było zatem skierowane przeciwko Gorbaczowowi. Należy więc postawić pytanie kiedy żelew przeszedł do obozu Jelcyna?
27 września 1990 roku Eduard Szewardnadze na spotkaniu z żelewem w Nowym Jorku, a więc na trzy miesiące przed podaniem się do dymisji (20 grudnia 1990) „ostro krytykował Gorbaczowa i jego otoczenie. Oskarżał Gorbaczowa i jego bliskich o brak konsekwencji i niezdecydowanie w sprawie rozpoczęcia prawdziwych reform.”488 Oznacza to w praktyce, że minister spraw zagranicznych ZSRS szukał sojuszników przeciwko Gorbaczowowi i znalazł w żelewie pozytywnego interlokutora. Decyzja parlamentu Bułgarii z 16 stycznia 1991 roku w obronie prawa narodów bałtyckich do samookreślenia,489 wskazuje, że zarówno żelew jak też większość kierownictwa i posłów BSP popierali już Jelcyna, który właśnie kończył wizytę w republikach bałtyckich, udzielając im poparcia przeciwko Gorbaczowowi. BSP zgodziła się na propozycję SDS wysłania delegacji, wprawdzie nie parlamentu lecz grup parlamentarnych, na Litwę z wyrazami poparcia. Bułgarzy przybyli do Wilna 27 stycznia, co wywołało protesty sowieckiego MSZ.
Można więc zaryzykować tezę, iż najpóźniej jesienią 1990 roku żelew przeszedł do obozu Jelcyna, o ile nie był tam wcześniej z Łukanowem, natomiast Liłow pozostał w obozie Gorbaczowa. W sierpniu 1992 roku w Sofii żelew i Jelcyn podpisali układ o współpracy Bułgarii z Rosją. Zwolennikiem linii proamerykańskiej był premier Dimitrow,490 którego orientację równoważył prorosyjski prezydent.
Pierwszy podniósł kwestią przystąpienia Bułgarii do NATO deputowany SDS Solomon Pasi 2 sierpnia 1990 roku. W końcu października już 135 posłów WNS ze wszystkich grup parlamentarnych poparło wniosek o złożenie próby o przyjęcie do Sojuszu. Projekt uchwały w tej sprawie wniosło ośmiu posłów: Aleksandyr Sambolijski (BZNS), Dragomir Draganow (TW DS) z BSP, Junak Lütfi (TW DS.) z DPS oraz z SDS: Solomon Pasi, Iwan Kostow, Michaił Nedełczew, Lubomir Iwanow i Iwan Puszkarow (TW DS). Prezydium WNS jednak nie dopuściło do głosowania nad wniuoskiem ani 14 listopada, ani 22 grudnia 1990 roku. Następnie sprawa przeszła do Komisji bezpieczeństwa narodowego, która 14 marca 1991 roku przyjęła projekt uchwały nakazującej rozpoczęcie konsultacji z NATO. Projekt przygotowali: Dimityr Ionczew i Elena Poptodorowa (TW I ZG DS491) z BSP, Iwan Iwanow, Mirosław Dyrmow (kapitan DS492) z DPS i Solomon Pasi z SDS.493
Przed wyborami BZNS – N.P. opuścił Unię, gdyż Drenczew był niezadowolony ze zbyt małej, jego zdaniem, liczby kandydatów ludowych na wspólnej liście. Drenczew odmówił jednak wejścia w sojusz z kolaboranckim BZNS (zjednoczony) Barewa, z Unią – Centrum, czy z Unią - Liberałami i stanął do wyborów samodzielnie.
13 października 1991 roku odbyły się wybory do 36 Zwykłego Zgromadzenia Ludowego - ONS; przy frekwencji około 75%, komuniści uzyskali 33,14% (1,8 mln. głosów) i 106 mandatów, Unia – 34,36% (o 57 tys. głosów więcej) i 110 mandatów, DPS – 7,55% (418 tys.) i 24 mandaty. 1 380 głosów padło na partie, które nie pokonały 4% bariery: BZNS (zjednoczony) uzyskał – 214 tys. głosów, BZNS – N.P. – 190 tys., Unia-Centrum – 177 tys. Nacjonalistom z Bułgarskiej Partii Narodowo-Radykalnej – BNRP udało się zebrać 62 tys. głosów, a Konfederacji „Carstwo Bułgaria” – 100 tys. W jednoczesnych wyborach samorządowych merami w 24 spośród 27 stolic starych okręgów zostali niekomuniści, w tym w 22 kandydaci Unii – Ruchu Narodowego. Po przegranej wyborczej Unia-Centrum utworzyła Bułgarskie Centrum Demokratyczne – BDC (27.10.1991), do którego później i niechętnie przyłączyła się Unia-Liberałowie. Celem Dertlijewa było też przyciągnięcie obu ugrupowań ludowych. BDC wypowiedziało się za rozpisaniem przedterminowych wyborów parlamentarnych, przeciwko „niebieskiej dyktaturze” (od koloru przyjętego przez Unię) oraz za zbliżeniem do reformatorów z BSP.
8 listopada rząd utworzyła Unia z poparciem DPS, który jednak do niego nie wszedł z obawy przed reakcją społeczeństwa wrażliwego na nacjonalistyczną propagandę komunistów. Dimitrow pozostał on nadal przewodniczącym Unii, choć główną rolę w niej zaczął de facto odgrywać Aleksandyr Jordanow (TW DS), przewodniczący grupy parlamentarnej SDS. Przewodniczącym parlamentu wybrano Stefana Sawowa. Gabinet Filipa Dimitrowa składał się z trzech grup: samego Dimitrowa (jawocznik DS.), Stojana Ganewa (wieloletniego wykładowcy w szkole DS w Simeonowo) popieranego przez Partię Demokratyczną (Stefan Sawow, Georgi Markow – TW „Nikołow” 02 Departament VI Z DS, Wencesław Dimitrow – TW DS) i Dimityra Łudżewa (TW DS). Ganew został ministrem spraw zagranicznych, Łudżew ministrem obrony. D. Iwanow twierdzi, iż przez Maję Popową córkę żeni Popowa, poznał w czerwcu 1991 roku Stojana Ganewa, z którym utrzymywał półkonspiracyjny charakter kontaktów. O tyle jest to dziwne, że Ganewa powinien znać jako wykładowcę szkoły DS. w Simeonowo. Ganew konsultował się z Iwanowem przy tworzeniu gabinet F. Dimitrowa; Iwanow zaproponował wówczas Iwana Sokołowa na szefa MSW, a na szefa MON zamiast Łudżewa, Walentyna Aleksandrowa. MON objął jednak Łudżew, a Aleksandrow został sekretarz stanu w MON.494 Według komisji Metodi Andrejewa w rządzie Filipa Dimitrowa znalazło się 5 bezspornych TW i 4, co do których można dyskutować.495
Na 40-tym Kongresie BSP (14-19 grudnia 1991 r.) przewodniczącym partii wybrany został człowiek Liłowa, żan Widenow (TW II ZG DS496), który pokonał Georgi Pirinskiego, reprezentującego opozycyjne skrzydło Łukanowa. Aleksandyr Tomow, Georgi Atanasow, Andrej Łukanow i inni członkowie „reformatorskiego” skrzydła partii zapowiedzieli założenie Związku na rzecz Socjaldemokracji w ramach BSP (20.12.1991). Rozpoczął się okres zaciętej walki w partii, która zakończyła się zabójstwem Łukanowa 2 października 1996 roku497 i przejęciem władzy w BSP przez Georgi Pyrwanowa z klanu Łukanowa w grudnia 1996 roku.
Konflikt wokół Konstytucji miał charakter zastępczy (później już do sprawy Konstytucji nie powrócono), ale ujawnił głęboki podział w Unii na reformistów i antykomunistów, cieszących się poparciem Pokrepy. Sympatia tworzącej się „grupy prezydenta” była w tym konflikcie po stronie reformistów. Prezydent, choć doprowadził do uchwalenia konstytucji, starał się nie zrywać z nurtem antykomunistycznym, który zyskiwał większość w Unii i balansował między obu obozami politycznymi. Względy ideologiczne zbliżały Żelewa do grupy Dertlijewa i Karakaczanowa, z drugiej strony PD, PRD, ASP, „Grupa 39” i Sybew rozważali możliwość wysunięcia Stefana Sawowa na kandydata Unii w wyborach prezydenckich, ale obie strony wiedziały, iż są skazane na siebie; Żelew mógł wygrać wybory jedynie jako kandydat Unii – Ruchu narodowego, a jednocześnie był on jedynym kandydatem Unii, który mógł wygrać wybory. Dlatego konflikt między Żelewem a Unią został odsunięty. Jedynie Pokrepa odmówiła poparcia Żelewa i jednocześnie wycofała się z Unii, by nie ponosić współodpowiedzialności za rządzenie (6.12.1991).
W I turze wyborów prezydenckiech już na podstawie nowej Konstytucji (12.01.1992), przy frekwencji 73%, Żeliu Żelew i kandydatka Unii na wiceprezydenta, Błaga Dimitrowa, uzyskali 44,2% (2,2 mln) głosów; dwójka kandydatów popieranych przez komunistów, Wełko Wyłkanow (TW DS) i Rumen Wodeniczarow (TW DS), otrzymała 30,1% (1,5 mln) głosów. Na trzecim miejscu uplasował się duet Żorż Ganczew (TW „żorż” 02/II ZG DS),498 bułgarski biznesmen przybyły z USA i Petyr Beron (TW DS) z 16,6% (850 tys.) głosów. W drugiej turze (19.01), przy frekwencji 75,9%, Żelew i Dimitrowa uzyskali 52,88% głosów (2,7 mln, o 300 tys. więcej od przeciwników). Szefem kampanii wyborczej żelewa był Christo Iwanow (TW „Aleksandyr” zwerbowany 11 listopada 1980 roku przez I ZG DS499), następnie szefem kancelarii prezydenta został wpomniany już Iwajło Trifonow (TW DS i kontakty z KGB), zaś doradcą do spraw bezpieczeństwa Rumen Danow (TW DS500). Jeśli wziąć pod uwagę charakter otoczenia prezydenta, jego dotychczasową politykę i fakt, iż komuniści wystawili dwójkę kandydatów skazanych na przegraną, konkluzja narzuca się sama – żeliu żelew miał zostać wybrany prezydentem po raz drugi, gdyż w okresie przejściowym stanowią najlepszą gwarancję zachowania wpływów i przeciwwagi dla coraz bardziej wymykającego się spod kontroli SDS oraz jako wierny sojusznik klanu Łukanowa równoważył wpływy klanu Liłowa.
Rząd Filipa Dimitrowa501 wprowadził w życie 5 ustaw dotyczących: reformy agrarnej (restytucja ziemi) i restytucji majątku (3.04.1992), prywatyzacji (23.04.1992), inwestycji zagranicznych (16.01.1992) i reformy sądowej. 12 grudnia 1991 roku odebrano dużą część własności BSP, do maja 1992 roku przeprowadzono czystkę w firmach państwowych; z 8 tys. dyrektorów wymieniono 2 tys., w MSZ zwolniono 320 urzędników, z URM 200 osób, z armii musiało odejść 12 generałów i tysiąc oficerów, i na tym dekomunizację w praktyce zakończono. Sąd Konstytucyjny ogłosił za nielegalny w ustwie bankowej 5 letni zakaz sprawowania funkcji kierowniczych przez członków komunistycznej nomenklatury, co pozostawiło bankowość w rękach komunistów. Na przyjęcie ustawy o MSW zabrakło już czasu. Ustawa Panewa wprowadziła zakaz zajmowania funkcji kierowniczych w nauce i na uniwersytetach przez wyższe kadry BKP.502
Scenariusz kontrolowanego systemu wielopartyjnego nie powiódł się w Bułgarii z czterech przyczyn:
- walki wewnętrzne w partii komunistycznej między klanami Łukanowa i Liłowa, które jednak były nieuniknione jako wynik klanowo-feudalnego systemu zależności w komunizmie;
- brak zrozumienia dynamiki procesu politycznego: można go uruchomić wedle scenariusza ale w miarę jego rozwoju jest coraz trudniej nim sterować, gdyż pojawiają się nowe interesy, które uczestnikom każą zachowywać się w sposób zgodny z nimi a nie przewidziany na początku planowania. Gdy agentura nie chce się słuchać bazy, a ta ma własnych przywódców, jest eliminowana. Jeżli się słucha, pozostaje, ale jej przydatność dla scenarzysty jest znikoma, bowiem nie może realizować jego planu;

- można wpuścić do życia politycznego nieograniczoną ilość agentów, ale wraz ze zmianami uzyskują oni własną pozycję, która każe im kierować się swoimi interesami, nie można im już wtedy wydawać poleceń i pozostaje jedynie pilnować by nie przekraczali warunków granicznych działania, a gdy tego dokonają, np. myśląc, że teczki zostały zniszczone, przejdą na pozycje antykomunistyczne by budować własną siłę polityczną, skompromitować ujawniając przeszłość, to znacza jednak utratę nad nimi kontroli;


- nie wyeliminowano wszystkich przywódców opozycji niezależnych od DS, a co najważniejsze, dopuszczono do wyłonienia się nowych.


1 Bonczo Asenow, От шесто - за шесто и след това второ допълнено издание София 1999, s. 81. Autor opisuje jak 6 stycznia 1990 roku na zebraniu w MSW Palin wyraźnie ustawiał się po stronie Liłowa, a nie Mładenowa.

2 W 1963 roku Dyrekcja „Bezpieczeństwo Państwa” - DS wchodząc w skład MSW została przemianowana na Komitet Bezpieczeństwa Państwa - KDS. Dotychczasowy szef DS Angeł Sołakow został ministrem (27 grudnia 1968 – 9 lipca 1971), natomiast jeden z jego zastępców, Mirczo Spasow przejął kierowanie KDS, a drugi, Grigor Szopow pozostał na swym stanowisku do 1973 roku. Patrz: Jowo Nikołow, Държавна сигурност - майката на българските спецслужби; www.capital.bg/article.php?broi=2001-01&page=28-1-1

Według innej wersji Spasow był wiceministrem spraw wewnętrznych (1957- marzec 1963), a następnie z-cą szefa KDS i I. wiceministrem (1965-1973): Christo Christow, Премълчаното за лагерите в Ловеч и Скравена, Demikracija 21/25.01.1999. Ale Spasow jako I. Wiceminister za Sołakowa i Canewa musiał być szefem KDS. Anton Musakow twierdzi, iż od momentu powołania VI Zarządu był on podporządkowany G. Szopowowi, a nigdy M. Spasowowi, co by oznaczało, iż Spasow nie był szefem DS: A. Musakow, Шесто, София 1991, s. 117.

Dimityr Stojanow objął MSW po Anegele Canowie (9 lipca 1971 – 7 kwietnia 1973). Angeł Canew zanim objął resort MSW (9.07.1971-7.04.1973) był naczelnikiem Wydziału Wojskowo-Administracyjnego KC, któremu MSW podlegało.


3 Anton Musakow, Шесто, София 1991, s. 119.

4 A. Semerdżijew, Преживяното не подлежи на обжалване, Sofia 2004, s. 411.

5 http://www.pro-anti.net/show.php?issue=635&article=3

6 Potwierdza to również Bojan Trajkow, 10 ноември 1989 Превратът, Труд, София 1999, s. 41: doradcy KGB byli wszędzie i wiedzieli wszystko co znała DS.

7 Imre Pozsgay, Polskie kontakty węgierskich reformatorów partyjnych w: Polskie lato - węgierska jesień, polsko-węgierska solidarność w latach 1956-1990, Ogólnokrajowy Samorząd Mniejszości Polskiej na Węgrzech, Budapeszt 1997, s. 76.

8 Dimityr Iwanow, Шести отдел, Труд, София 2004, s. 46. Iwanow ukończył szkołę DS w Simeonowo (1972-1976) i następnie pracował w 06/VI DS. Po 1989 roku był jednym kierowników Multigrup, wydawcą organu BSP „Duma”. W odróżnieniu od Tepeszanowa i Asenowa zrobił karierę biznesową.

9 Czawdar Tepeszanow, Отровата. Документални записки, Меридиян Прес, София 1993, s. 67, 69.

Czawdar Tepeszanow pochodził z rodziny komunistycznej. W 1970 r. ukończył architekturę, do DS. został przyjęty 28.08.1972. Najpierw pracował w 05 Departamencie VI Zarządu, rekrutował agenturę w tym obcokrajowców, około 1980 r. przeszedł do pracy w 01 Departamencie VI Zarządu (s. 30) i jesienią 1986 roku został odkomenderowany do Asenowgradu na kierunku „T” [terroryzm] (s.140); w 1988 chciał się przenieść – ale mu nie zezwolono; w listopadzie 1989 roku przyjął prace w wydziale płk. Jordana Ormakowa; od 1 kwietnia 1990 r. do 30.10.1991 pracował w straży granicznej, od 1.09.1991 jest na emeryturze.



10 Christo Christow, След 10 г. Съдът се произнесе по делото за досиета, Dnewnik z 12 kwietnia 2002 roku.

11 Prof. Nediu Nedew, Десети ноемврию Заговор, преврат или политическото решение, София 1999, s. 44.

12 WWW.dnevnik.bg/show/Default.asp?storyid=14666 Całą sprawę opisuje szczegółowo Atanas Semerdżijew, Преживяното не подлежи на обжалване, Sofia 2004, s. 537 – 638. W 1997 roku gen. Semerdżijew został skazany na 4,5 roku więzienia a gen. Nanka Serkedżijewa, szefowa „Archiwum” na 2 lata więzienia za to, że między 25 stycznia i 7 lutego 1990 roku nakazali zniszczenie 144.235 spraw, w tym 130.978 archiwalnych z zespołów archiwum operacyjnego i 13.257 spraw bieżących oraz częściowe zniszczenie 18.695 10 kwietnia 2002 roku Sąd kasacyjny nakazał zwrócenie sprawy do prokuratury.

13 D. Iwanow, op. cit., s. 262.

14 Prof. Nediu Nedew, Десети ноемврию Заговор, преврат или политическото решение, София 1999, s. 32.

15 Przytacza je prof. Nediu Nedew, op. cit., s. 95.

16 D. Iwanow, op. cit., s. 248-249 i 357-359.

17 D. Iwanow, op. cit., s. 231.

18 Różne źródła podają odmienne daty wahające się od roku 1966 (Asenow) do 1969 (Iwanow podaje 1968); za najbardziej wiarygodny należy uznać Raport powołanej 27 stycznia 1991 roku Centralnej grupy MWR, pt.: „Ocena działalności DS. 1980-1990, opublikowany w „Sega” w numerach z dnia 26, 27, 28 lutego i 1, 5, 6, 7 marca 2001 r.

19 Pierwotnie 06 Departament dzielił się na 4 wydziały: 1 zajmował się „Spiskiem 1965”, drugi – „Spiskiem 1968”, trzeci – korupcją w aparacie państwowym i czwarty – informacją, analizą, księgowością, archiwum, obserwacją otoczenia budynków MSW. W latach 1970-1974 istniał osobny 05 Wydział zwalczania dywersji ideologicznej, gdzie pracowali m.in. Cz. Tepeszanow i B. Asenow.

20 Bonczo Asenow, От шесто - за шесто и след това второ допълнено издание София 1999, s. 112. Ppłk. Bonczo Asenow (ur. 1946) ukończył szkołę DS. w Simeonowo (1966-1970), a następnie prawo na Uniwersytecie Sofijskim (1979); najpierw pracował w 05 Wydziale „zagraniczne centra dywersji ideologicznej (1970-1974), a później w 3 wydziale 06/VI, kiedy w styczniu 1980 roku nie został naczelnikiem 3 Wydziału 06 Departamentu VI Zarządu DS, od 1 marca 1980 r. przeszedł do pracy w szkole DS w Simeonowo jako wykładowca (s. 67), na przełomie 1988 i 1989 roku był na 3-miesięcznym kursie w szkole KGB w Moskwie, następnie – latem tego roku – został kierownikiem katedry kontrwywiadu w szkole DS w Simeonowo.

21 Michał Nedełczew, Интересуваме се от доносите, а не от доносниците, Sega z 18 lipca 2001 roku. Tę ostatnił cyfrę Nedełczew przytacza za komisją Metodija Andrejewa, która weryfikowała dane agentów w życiu publicznym. W lipcu 1942 roku odnaleziono skrzynie z napisem „części zapasowe do komputera”, w których znajdowały się kopie komputerowe czterech informatycznych zespołów archiwalnych zrobione przed zniszczeniem archiwów DS w styczniu 1990 roku : Duża Iskra obejmuje 440 tys. nazwisk rozpracowywanych obywateli bułgarskich i 200 tys. cudzoziemców, głównie studentów: Iskra 85 zawiera nazwiska rozpracowywanych bułgarskich Turków: trzeci zespół dotyczy skontrolowanej korespondencji; Alfa dotyczy przestępstw kryminalnych i agentury w tej sferze. Materiały te zawierają również nazwiska tajnych współpracowników DS. Skrzynie zostały przekazane do MSW, a informację o nich otrzymali żrezydent żelew, premier Dimitrow, przewodniczący parlamentu Sawowo i przewodniczący parlamentarnej komisji bezpieczeństwa Nikołaj Słatinski. Natalia Gergowa, Голямата и малка Искра, Republika z 13 kwietnia 2003 roku.

22 Bonczo Asenow, op. cit., s. 20, 120.

23 B. Asenow, op. cit., s. 119.

24 Bonczo Asenow, От шесто - за шесто и след това второ допълнено издание София 1999, s. 64.

25 Cz. Tepeszanow, op. cit., s. 86, 60.

26 A. Musakow, op. cit., s. 113-115.

27 B. Asenow, Всичко за най-ценните агенти бе унищожено през 90-а, Sega z 18 czerwca 20001 roku.

28 Czawdar Tepeszanow, Отровата. Документални записки, Меридиян Прес, София 1993, s. 106, 108 („nie uznawał żadnego nowatorstwa w liberalizowaniu ... w robocie agenturalnej”).

29 Cz. Tepeszanow, op. cit., s. 44.

30 Cz. Tepeszanow, op. cit., s. 47 i 60.

31 Atanas Semerdżijew, Преживяното не подлежи на обжалване, Sofia 2004, s. 329.

32 Cz. Tepeszanow, op. cit., s. 48, 95, o raporcie s. 170-171: Tepeszanow twierdzi, iż obecnie (rok 1993 sic!) nie może opublikować raportu ale ujawnić raportu nie może ze względu na tajną terminologię, co rodzi podejrzenia co do jego kompromitującej treści, np. wskazówki w sprawie kontaktów z KGB.

33 B. Asenow, От шесто - за шесто .... s, 112.

34 Czawdar Tepeszanow, Отровата. Документални записки, Меридиян Прес, София 1993, s. 138.

35 Anton Musakow, Шесто, София 1991, s. 124; Raport powołanej 27 stycznia 1991 roku Centralnej grupy MWR, pt.: „Ocena działalności DS. 1980-1990, opublikowany w „Sega” w numerach z dnia 26, 27, 28 lutego i 1, 5, 6, 7 marca 2001 r., podaje, że 6 lutego 1985 roku Musakow wchodził w skład sztabu operacyjnego kierującego zmianą nazwisk tureckich, już jako szef VI Z DS.

36 Stenogram posiedzenia z dnia 25 listopada 1989 r.:

http://www.pro-anti.net/show.php?issue=635&article=3

37 Cz. Tepeszanow, op. cit., s. 163.

38 Bojan Trajkow, 10 ноември 1989 Превратът, Труд, София 1999, s. 9.

39 Żiwko Żiwkow, Кръглата маса на Политбюрото, София 1991, s.202.

40 Dimityr Iwanow, Шести oтдел, София 2004, s. 226-227.

41 Prof. Nediu Nedew, Десети ноемврию Заговор, преврат или политическото решение, София 1999, s. 61.

42 Prof. Nediu Nedew, op. cit., s. 33, 59; Боян Трайков, 10 ноември 1989 Превратът, Труд, София 1999, s. 27.

43 Prof. Nediu Nedew, Десети ноемврию Заговор, преврат или политическото решение, София 1999, s. 83.

44 Była to bardzo dobra pozycja, gdyż żiwkow mianował swoją córkę ministrem kultury i starał się ją przygotować na swoją następczynię, por.: Petyr Mładenow, Животит плюсове и минусове, Ruse 1992, s. 154-157

45 Potwierdza to: Prof. Nediu Nedew, Десети ноемврию Заговор, преврат или политическото решение, София 1999, s. 15.

46 Записки главного редактора, Krasnaja Zwiezda z 10 marca 2004 roku.

47 Wiktor Szarapow, Он предпочитал людей высылать, а не сажать, Izwietija z 8 lutego 2004 r .

48 Tieriechow napisał pamiętniki uznawane za mało wiarygodne; twierdzi w nich, że żiwkow miał być wezwany do Moskwy by umożliwić Łukanowowi przejęcie władzy.

49 Emil Aleksandrow, Култура и лична власт: WWW.bulgaria.com/welkya/proza/emil6.html

50 Petyr Mładenow, Животит плюсове и минусове, Ruse 1992, s. 187.

51 Petyr Mładenow, op. cit., s. 174.

52 Petyr Mładenow, op. cit., s. 201-203.

53 Ewgenija Kalinowa, Iskra Bajewa, Българските преходи 1944.1999, София 2000, s. 135.

54
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna