Model terapii psychopedagogicznej wspomagający rozwój dziecka z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (adhd)



Pobieranie 37.18 Kb.
Data01.05.2016
Rozmiar37.18 Kb.
Model terapii psychopedagogicznej wspomagający rozwój dziecka
z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi – ADHD (Attention Deficyt Hyperactivity Disorder) oraz ADD (Attention Deficyt Disorder) w znaczeniu medycznym to schorzenia mające charakterystyczne objawy i wymagające odpowiedniego leczenia. Jeszcze niecałe 20 lat temu niewiele wiedzieliśmy o tym syndromie, chociaż zespół nadpobudliwości psychoruchowej nie jest jakąś „nową” czy „modną” chorobą. Po raz pierwszy trafny opis ADHD ukazał się w 1902 r. w brytyjskim czasopiśmie medycznym „The Lancet”. Obecnie coraz częściej rozpoznaje się ten deficyt, który jest zaburzeniem genetycznym, przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Profesor Sam Tyano, psychiatra dziecięcy, Dyrektor Centrum Zdrowia Psychicznego na Uniwersytecie w Tel Awiwie nazywa to „modelem perły”. Ziarenko piasku, poprzez działanie wody, otoczenia, powoli przeobraża się w perłę. Z ADHD jest tak samo. Dziecko ma zaburzenia anatomiczne i neurofizjologiczne. Otoczenie reaguje na dziecko, a wtedy ono reaguje na otoczenie i powstaje ta „perła”. Dziecko staje się nadpobudliwe, ma problemy z zachowaniem oraz z koncentracją. Ta interakcja odgrywa także rolę w rozwoju zaburzenia.

W Polsce ADHD uznane jest jako jednostka chorobowa, niewiele jednak wynika


z tego dla praktyki. Większość dzieci nie jest prawidłowo diagnozowana. Z kolei te, którym postawiono to rozpoznanie nie otrzymują właściwej pomocy z następujących powodów:

  • braku nowoczesnych standardów postępowania zarówno prawnych jak i zwyczajowych, co wynika z niewiedzy społeczeństwa na temat przyczyn i skutków spowodowanych ADHD i ADD;

  • małej dostępności do leczenia wynikłej między innymi z limitów stawianych przez Narodowy Fundusz Zdrowia;

  • braku zarejestrowanych skutecznych i bezpiecznych leków;

  • rażącego niedoboru specjalistów posiadających merytoryczną wiedzę i kwalifikacje potrzebne do prowadzenia tych dzieci i ich rodzin. Problem dotyczy psychiatrów, psychologów w poradniach i szkołach, pedagogów, nauczycieli.

Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo stanowią 3 – 10 % wszystkich dzieci w młodszym wieku szkolnym. Często otrzymują w szkole etykietę „nieznośnego agresora”. Funkcjonują


w atmosferze porażki i oskarżeń ze strony dorosłych. W konsekwencji mają niską samoocenę, buntują się przeciwko normom społecznym, są przygnębione, osiągają dużo niższe wyniki niż ich możliwości. Sytuację może pogarszać postawa dziecka, które używa swojej inteligencji do manipulowania otoczeniem tak, by uzyskać natychmiastowe korzyści. Jak można się domyślać, typowe cechy funkcjonowania dzieci z zespołem ADHD stanowią niemały problem wychowawczy zarówno dla rodziców jak i nauczycieli. W przypadku ADHD pojawiają się jeszcze dodatkowe problemy typu zwiększona wypadkowość, konflikty z prawem, które leżą u podłoża kolejnych tragedii dziecka i jego najbliższych. Stanowią również istotny problem ogólnospołeczny. Prowadzone na świecie badania (m.in. Di Scali, Barkley’a, Woodwarda i współpracowników) w jednoznaczny sposób ukazują skalę tego zjawiska i z całą pewnością potwierdzają hipotezę, że ADHD nie jest po prostu problemem biologicznym. Jest to zagadnienie zróżnicowane, mające aspekt biomedyczny, psychologiczny i społeczny. Należy więc szukać rozwiązań umożliwiających dziecku przeżywanie doświadczeń wzbogacających jego rozwój emocjonalny, społeczny
i poznawczy.

W obliczu ilości dzieci z którymi przychodzi nam pracować, dziecku stwarzającemu problemy nadajemy etykietę „trudny” i bardzo często pozostawiamy go samemu sobie.


Kiedy zapytamy o to, jaki jest trudny uczeń natychmiast możemy sformułować listę cech takiego dziecka. Nieskupiony, nieprzygotowany, konfliktowy, utrudniający prowadzenie lekcji

Tymczasem istotne winno być rozdzielenie i zdefiniowanie pojęć „trudny uczeń” od „trudności ucznia”, następnie zdiagnozowanie dysfunkcji oraz opracowanie sposobów pomocy i pracy z takim dzieckiem.

Jedną z form pomocy są grupy socjoterapeutyczne. Proces socjoterapeutyczny ma przerwać mechanizm zaburzeń. Grupy socjoterapeutyczne są miejscem, gdzie celowe oddziaływania terapeutów stwarzają dziecku okazje do nabycia nowych doświadczeń. Pod ich wpływem
w zachowaniu i samopoczuciu dziecka mają nastąpić określone, pozytywne zmiany, w tym lepsze funkcjonowanie w szkole, rodzinie i grupie rówieśniczej, przyczyniając się tym samym do podniesienia samooceny dziecka.
Cele i założenia programu

Pod wpływem informacji nadchodzących ze środowisk szkolnych, podczas kontaktów


z pedagogami szkolnymi, nauczycielami, informacji z wywiadów od rodziców dzieci kierowanych do diagnozy w poradni zrodził się pomysł utworzenia grupy wsparcia dla rodziców i nauczycieli dzieci z zespołem ADHD (2002r.). Po rocznej działalności grupa ta wyszła z inicjatywą utworzenia grupy wsparcia dla dzieci dotkniętych tym zaburzeniem.

Podjęto to wyzwanie z nadzieją, że praca przyczyni się do zmiany postrzegania wpływu środowiska na ADHD – docenimy jego znaczenie nie tylko w powstawaniu, ale i w zwalczaniu zaburzeń zachowania.



Celem zajęć z dzieckiem nadpobudliwym jest stworzenie okazji do:

  1. 1wzmocnienia procesów autokontroli zachowań oraz sprawności i koordynacji ciała;

  2. wyrabiania u dzieci takich cech osobowości, które warunkować będą ich dalsze, samodzielne funkcjonowanie w systemie szkolnym;

  3. unikanie eskalacji tej formy zaburzenia w skali jednostkowej i społecznej;

  4. stworzenia możliwości odreagowania napięć (eliminowanie zachowań agresywnych, destrukcyjnych, niewłaściwego zwracania uwagi);

  5. dostarczenia dziecku pozytywnych doświadczeń emocjonalnych i społecznych w postaci miłości, ciepła, akceptacji;

  6. uczenia budowania trwałych, prawidłowych związków emocjonalnych;

  7. stymulacji rozwoju społecznego, intelektualnego i fizycznego dziecka;

  8. przekazania rodzicom i nauczycielom wiedzy o dzieciach, ich oczekiwaniach, potrzebach, możliwościach itp.;

  9. pomocy rodzicom i szkole w rozwiązywaniu problemów dotyczących funkcjonowania dziecka
    z ADHD.


W szczególności uczestnictwo w zajęciach ma dać dzieciom możliwość :

    • przeżycia sytuacji wzmacniających poczucie własnej wartości i poprawiających samoocenę dziecka, że coś wiem, że potrafię coś zrobić dobrze, coś zmienić;

    • przeżycia sytuacji skłaniających dziecko do skupienia uwagi czy pohamowania spontanicznych reakcji;

    • nauczenia się różnych sposobów kontroli własnego ciała i umysłu;

    • rozpoznawania treści przeżywanych emocji;

    • przeżycia i nauczenia się kontrolowanych sposobów odreagowania napięcia emocjonalnego i fizycznego;

    • nauczenia się samoakceptacji .


Aby osiągnąć te zamierzenia, w czasie terapii psychopedagogicznej należy systematycznie realizować następujące cele:

terapeutyczne:

  • zapobieganie wadliwej adaptacji dzieci do warunków życia i wymagań otoczenia poprzez uczenie się pozytywnego patrzenia na siebie, swoje życie i środowisko;

  • kształcenie klimatu bezpieczeństwa i zaufania do otaczających osób;

  • dostrzeganie i realizacja potrzeb własnych i drugiego człowieka;

korekcyjne:

  • zmniejszenie napięć i niepokojów związanych z sytuacją szkolną dziecka;

  • usprawnienie koordynacji wzrokowo-słuchowo-ruchowej oraz percepcji i pamięci;

  • usprawnienie koncentracji uwagi;

rozwojowe:

  • wyrabianie umiejętności efektywnego komunikowania się, dostrzegania i rozpoznawania emocji własnych i innych ludzi;

  • budowania poczucia własnej wartości, akceptowania swych rzeczywistych ograniczeń;

  • kształcenie mechanizmów otwartości i szczerości, umiejętności współdziałania
    i współpracy, zdolności nawiązywania i utrzymywania przyjaźni;

  • wyrabianie świadomości do podejmowania działań i aktywności w otoczeniu;

  • kształcenie umiejętności kierowania swoimi zachowaniami i podejmowania odpowiedzialności za swoje postępowanie;

edukacyjne:

  • kształcenie umiejętności interpersonalnych;

  • kształcenie umiejętności zachowania akceptacji i tolerancji wobec odmienności.


Uczestnicy terapii

Z uwagi na doświadczenia z lat poprzednich, zwracamy uwagę, aby praca terapeutyczna z dzieckiem z ADHD sięgała jak najmłodszych lat. Dlatego też uczestnikami grup powinni być głównie uczniowie klas I - III, dzieci 7-10 letnie (okres wczesnoszkolny).

Zajęcia prowadzone są w zespołach 6 – 8 osobowych. Mniejsza liczba dzieci uniemożliwia niektóre ćwiczenia ruchowe, z kolei większa liczebność, szczególnie na początku zajęć może utrudniać, utrzymanie uwagi i bezpieczeństwa w grupie. Wskazane jest łączenie dzieci nadpobudliwych z dziećmi nie przejawiającymi syndromu nadpobudliwości (ale nie zahamowanych i nie bardzo nieśmiałych), co wprowadza do grupy dodatkowy element modelowania zachowań. Zakładamy ścisłą kontrolę osób prowadzących nad dziećmi nadpobudliwymi i pozostałymi.
Praca przebiega równolegle kilkoma torami:


  • praca z dzieckiem (terapia indywidualna i grupowa);

  • z rodzicami;

  • z pedagogiem szkolnym;

  • z wychowawcą, nauczycielami.

W razie konieczności również z dyrekcją szkoły, kuratorami, sądem, prawnikami, służbą zdrowia i innymi placówkami oświatowo-wychowawczymi.

Ważnym elementem pracy z dzieckiem z ADHD jest pełna współpraca rodziny i szkoły nad rozwiązywaniem problemów dziecka. Zauważamy dużą potrzebę czynnego zaangażowania obu tych środowisk z uwagi na fakt, że tak jak nieprofesjonalne działania szkoły mogą zniszczyć pracę rodziny, tak rodzina poprzez niewydolność wychowawczą może zniweczyć pracę tej pierwszej. Zauważamy potrzebę budowania systemu wsparcia dla obu tych środowisk.


Formy spotkań

Program wspierania rozwoju dziecka z nadpobudliwością psychoruchową realizowany jest w następujących formach:



1. indywidualne, terapeutyczne spotkania z dzieckiem (poprzedzone rzetelną, kompleksową diagnozą medyczną, psychologiczną, pedagogiczną i socjalną);

2. spotkania psychoedukacyjne i konsultacyjne dla rodziców w czasie których omawiane są sukcesy i trudności prezentowane przez dziecko, planuje się strategię dalszych działań;

3. grupowe spotkania z dziećmi w oparci o metody:

  • werbalne (zachęta, pochwała, rozmowa, perswazja, porada, wyjaśnienie itp.);

  • odreagowujące (ćwiczenia dynamiczno- ruchowe, pantomima, teatr, metoda T. Dennisona, W. Sherborne);

  • tonizujące (muzykoterapia, relaksacja, sugestia);

  • interpersonalne (psychodrama, trening komunikacji);

  • zajęcia plastyczne (malowanie, rysowanie, lepienie z plasteliny, masy solnej, tworzenie form przestrzennych).

4. spotkania psychoedukacyjne i konsultacyjne z nauczycielem i pedagogiem na terenie szkoły (monitoring zachowań dziecka, ustalenie strategii oddziaływań z zastosowaniem odpowiednich metod i technik zgodnych z programem wspierania rozwoju dziecka z zespołem ADHD).
Spotkania grupowe przewidują

A. Dziesięć spotkań, odbywających się systematycznie 1 x w tygodniu, przez 10 kolejnych tygodni. W trakcie tych zajęć zawiązywany jest kontrakt, następnie dzieci odbywają trening przestrzegania wspólnie opracowanych zasad i reguł współpracy oraz komunikacji w grupie, istnieje możliwość przepracowania trudności napotkanych w procesie terapii. Zwiększa się również możliwość podkreślenia tych form zachowania, które są godne pochwał oraz pokazania ich, jako wartych naśladowania. Szczególnie podkreślane powinny być pozytywne zmiany zachodzące w sprawowaniu się dzieci. Podczas spotkań systematycznie oceniane jest zachowanie dzieci i doraźnych zespołów, które tworzone są na potrzebę określonego zadania. Oceny dokonują zarówno osoby prowadzące, jak i dzieci( ważną częścią terapii jest samoocena dziecka, jako element treningu kontroli własnego zachowania).

W spotkaniach pierwszego etapu należy kłaść duży nacisk na wypracowanie


i pogłębianie umiejętności wyeksponowania i wykorzystania upodobań, mocnych stron oraz predyspozycji i zainteresowań tak samego dziecka, jak i kolegów z zespołu.

B. W drugim etapie zajęcia grupowe odbywają się co dwa tygodnie. Ukierunkowane są na rozwijanie umiejętności wykorzystania zdobytych w trakcie terapii doświadczeń. Nadal prowadzona jest relaksacja i praca nad formami wyrażania emocji, modelowania ich na te, które są społecznie akceptowane.

Zajęcia rozpoczynają się relaksacją. W dalszej części poprzez techniki parateatralne (technikę zamiany ról, teatr palcowy, teatrzyk kukiełkowy i teatrzyk wyboru) dzieci, wcielając się w postacie z bajek terapeutycznych (również tworzonych indywidualnie dla potrzeb dziecka) odtwarzają przeżywane emocje i zachowania. Wyrażają je też za pomocą indywidualnych i zbiorowych prac plastycznych. Dzięki różnym środkom ekspresji, zajęcia te prowadzą do lepszego poznania i zrozumienia samego siebie. Ich efekt może być zarówno odprężający jak i „oczyszczający”. W takich sytuacjach nierzadko dzieci stają się własnymi terapeutami.

Zajęcia grupowe poprzedza psychoterapia indywidualna, w czasie której przeprowadzany jest trening umiejętności relaksacyjnych i przepracowywane są trudności wychowawcze w oparciu o technikę bajkoterapii, rozmowy kierowanej oraz formy wyrażania swoich emocji poprzez sztukę (wytwory plastyczne) i inne, dobierane do możliwości i zainteresowań danego dziecka.
Zasady pracy:


  • dobrowolność uczestnictwa;

  • unikanie rywalizacji, etykietowania, oceniania na rzecz współpracy;

  • pobudzanie wszystkich poziomów komunikowania;

  • wykorzystanie różnorodnych środków wyrazu .

Stosowanie tych zasad powoduje, że zabawa skierowana jest na dzieci a nie na zwycięstwo jednostki.

W dobieraniu odpowiednich metod pracy warto pamiętać o pewnych regułach:

  • dobieramy metody pod kątem preferencji, potrzeb, upodobań i możliwości dziecka
    (nie wolno mylić z własnymi upodobaniami i preferencjami);

  • staramy się kontrolować jakie są korzyści w życiu codziennym dziecka;

  • metoda jest dobra, gdy dziecko ma poczucie bezpieczeństwa i psychiczny komfort.


Dokumentacja

Dokumentacja pracy terapeutycznej powinna dotyczyć:



  • zakwalifikowania na zajęcia (wykaz dzieci z podziałem na grupy);

  • orzeczeń, opinii i diagnozy dzieci (teczki indywidualne);

  • prowadzenia dzienników zajęć indywidualnych i grupowych (odnotowywany jest czas zajęć, tematyka, nazwiska obecnych dzieci oraz wszystkie niezbędne uwagi)

  • gromadzenia prac wykonanych przez dzieci.


Ewaluacja

Badanie skuteczności wprowadzonego programu terapii psychopedagogicznej polega na systematycznym gromadzeniu opinii o jego realizacji, by uświadomić, co jest dobre, a co może budzić niezadowolenie. Jeżeli będzie potrzeba, winny być wprowadzone stosowne zmiany. Po zakończeniu cyklu spotkań zostanie przeprowadzona ewaluacja (rozmowy, wywiady, ankieta, obserwacja) a jej wyniki opracowane i przedstawione. Powstała w ten sposób informacja zwrotna będzie niezbędna do oceny wartości programu, jego celów, przydatności do pracy i ewentualnej modyfikacji. Pozytywne wyniki ewaluacji mogą stworzyć szanse szerszego upowszechnienia programu, a przez to większa ilość dzieci otrzyma profesjonalną pomoc. Zakładam, że ewaluacji dokonają wszystkie strony zaangażowane w tworzenie i realizację programu.


mgr Barbara Jasak –psycholog PPP-1

mgr Irena Chądzyńska- pedagog PPP-1



luty - 2007r.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna