Może to słuszne w teorii; w praktyce jest to jednak fałszywe. Sto­sując taki sofizmat uznaje się przyczyny, a przeczy skutkom.



Pobieranie 0.65 Mb.
Strona1/7
Data05.05.2016
Rozmiar0.65 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

L I D E R

PROMOCJA ZDROWIA KULTURA ZDROWOTNA I FIZYCZNA



Numer 4. 2016 /304/

Może to słuszne w teorii; w praktyce jest to jednak fałszywe". Sto­sując taki sofizmat uznaje się przyczyny, a przeczy skutkom. (A. Schopenhauer)


Już są i już wysiadują ! Stolica bociania, wieś Żywkowo. Foto Kama Veymont


A w numerze między innymi :

Zbigniew Cendrowski o toksyczności władzy. Arthur Schopenhauer o sztuce prowadzenia sporów. Zbigniew Cendrowski, Studium o szansach SZS w walce z nadwagą i otyłością. Poradnik Instytutu Matki i Dziecka – Otyłość dzieci i młodzieży. Prezentacja kolejnego tomu z Tatrzańskiego Sympozjum Naukowego - Edukacja Jutra, Zakopane 2015 (Tom VII Nowe technologie w kształceniu). Marta Pietrycha o wsparciu społecznym. Sławomir Owczarek o ćwiczeniach z taśmami Thera Band. Bartosz Urbański o piłce nożnej.. Rekomendacja nowych książek : (Krystyna Żywulska – „Pusta Woda”, Sławomir Owczarek – „Ćwiczenia korekcyjne z przyborami Thera-Band”, Adam Fronczak – „Medycyna personalizowana”, Wieści z prozdrowotnych portali (sygnalnie)


Spis treści Lider 304
Zbigniew Cendrowski

O toksyczności władzy ……………………………………………………3


Artur Schopenhauer

Specjalnie dla polityków. O sztuce prowadzenia sporów.

38 sposobów ……………………………………………………………….5
Zbigniew Cendrowski

Czy i co SZS może zrobić w walce z nadwagą i otyłością

– studium problemu…………………………………………………………11
Tatrzańskie Sympozjum Naukowe 2015 –Edukacja Jutra –

Rekomendacja tomu VII – Nowe technologie w kształceniu…………………………………………………………………….31


Marta Pietrycha

Wsparc ie społeczne ………………………………………………………….54

Sławomir Owczarek

Ćwiczenia korekcyjne z taśmami Thera Band……………………………. .58


Bartosz Urbański

Doskonalenie poznanych elementów w piłce nożnej……………………….78


Zbigniew Cendrowski

Kolejne rekomendacje nowych książek (Krystyna Żywulska „Pusta woda” /999/, Sławomir Owczarek „Ćwiczenia korekcyjne z przyborami Thera Band”,/1000/ Adam Fronczak (praca zbiorowa pod red. ) „Medycyna personalizowana Mity, fakty, rekomendacje /l001/…………………………..92

Wieści z prozdrowotnych portali …………………………………………….96

Zbigniew Cendrowski

Drodzy czytelnicy

Tym, co szczególnie nas zwodzi, gdy się zajmujemy stanem umysłów członków społeczeństwa, jest zatwierdzanie przekonań „na zasadzie powszechnej zgody”…

Wielkość bez skazy nie istnieje. Jeżeli wielkość nie ma żadnej skazy to nie jest wielkość tylko świętość a to nas nie dotyczy. (Erich Fromm)…


  1. Wielki i wyniszczający spór polityczny jaki przydarzył się Polsce po jesiennych wyborach 2015 ma rozliczne przyczyny i (co nas szczególnie interesuje) niemniej liczne skutki zdrowotne manifestujące się u wielu osób rozmaitymi dystresującymi stanami psychicznymi (przygnębienie, zazdrość, nienawiść, rezygnacja,…) mającymi istotne znaczenie dla ogólnej kondycji zdrowotnej człowieka.

Zwrócę uwagę na jedno ze źródeł powstawania tych stanów (dystresów), którym jest sposób sprawowania władzy jednych nad drugimi . Wszelkiej władzy : rodziców nad dziećmi, nauczycieli nad uczniami (wychowankami) księży nad wiernymi, władztwa rówieśniczego. Interesują mnie w szczególności problemy kondycji psychicznej ludzi powstające w związku z władztwem polityków i urzędników

  1. O zdrowiu pełnym mówi się często, że jest dobrostanem. Zdrowie fizyczne, społeczne i psychiczne – to główne komponenty zdrowia wg klasycznej definicji WHO. Pojęcie „dobrostan” – trafnie oddaje istotę definiowanego problemu.

Choć w teorii od dawna króluje holistyka to w praktyce zdrowie fizyczne idzie na plan pierwszy i w wielu diagnozach i programach jest utożsamiane ze zdrowiem w ogóle. Mówimy czasem o medykalizacji. Na obszarach zdrowia społecznego i psychicznego poruszamy się albo po omacku z braku dostatecznej wiedzy, która w obu tych zakresach (w odróżnieniu od zdrowia fizycznego) jest bardziej skomplikowana a diagnozy i opinie w ich zakresie są niejednoznaczne, albo dlatego, że musimy brać pod uwagę wiele złożonych czynników, których dobre rozpoznanie i uwzględnienie stanowi duży problem nawet dla specjalistów nie mówiąc już o wszelkich organizatorach życia publicznego i funkcjonariuszy służby zdrowia.

W różnych rozważaniach na temat zdrowia psychicznego mówi się i myśli na ogół o chorobach psychicznych. Zdrowie psychiczne to odchylenia od normy (czy w ogóle istnieje jakaś norma zdrowia psychicznego ?) . Myślę, że w naszej analizie zdrowia psychicznego możemy mówić (znacznie rzecz upraszczając) o tym wszystkim co dotyczy naszych emocji. Pojęcie normy psychicznej (psychicznie zdrowy) umyka naszej ocenie. Rzecz oczywista nie da się ostro rozróżnić problemów zdrowia społecznego i psychicznego. Pisze o tym obszernie np. Erich Fromm w książce „Zdrowe społeczeństwo”.


3. W tym tekście chciałbym, w sposób zapewne wysoce nieprofesjonalny zająć się wpływem na kondycję psychiczną społeczeństwa (owe dystresy) sposobami sprawowania władzy przez polityków i powoływanych przez nich urzędników.

Trzeba na początku koniecznie podkreślić, że wiele metod zawierających elementy przymusu jest konieczne dla utrzymania zbioru ludzi (państwo, społeczeństwo) w stanie równowagi zapewniającej pokój, porządek i poczucie bezpieczeństwa. Także wszechobecna rywalizacja i współzawodnictwo, wielekroć przybierająca różne postacie agresji mają istotne znaczenie w ocenach i diagnozach dotyczących dobrostanu..

Tekst niniejszy nie ma żadnych ambicji odkrywczych. Jest po prostu luźnym i subiektywnie formułowanym zapisem stanów psychicznych (moich i moich rozmówców) z odnotowaniem ich wpływu na ogólną kondycję zdrowotną.. Nie jest zatem moim zamiarem dokonywanie jakichś uogólnień, choć mamy liczne przykłady, że strumienie takich pojedynczych obserwacji i konstatacji (mających często formę eksperymentu naturalnego składają się na naukę o społeczeństwie.


  1. W bardzo interesującym Raporcie o kondycji psychicznej mieszkańców Polski powstałym w wyniku badańEpidemiologia zaburzeń psychiatrycznych i dostęp do psychiatrycznej opieki zdrowotnej – EZOP Polska” (red. naukowa : Jacek Moskalewicz, Andrzej Kiejna, Bogdan Wojtyniak) wydanym przez Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie\, w którym czytamy miedzy innymi :

Byłoby konieczne … uwzględnianie w działalności prawodawczej i działaniach administracji i innych organów Państwa ( i innych podmiotów) o wpływie podejmowanych przez nie decyzji i działań tych decyzji na kondycję psychiczną Polaków…

Kondycja psychiczna Polaków jest nie tylko kwestią ochrony zdrowia. Skala zaburzeń i ich złożone uwarunkowania, tkwiące daleko poza granicami ochrony zdrowia, wymagają wspólnego wysiłku wszystkich organów państwa, samorządu, pracodawców, organizacji pracowników najemnych i organizacji poza­rządowych. Jest więc klasyczną kwestią zdrowia publicznego…

Oszacowania przepro­wadzone w ramach naszego badania mówią, że aktualnie rzesza potencjalnych klientów systemu ochrony zdrowia psychicznego przekracza sześć milionów. Doświadczenia z zaburzeniami psychicznymi są udziałem co trzeciej polskiej rodziny. Zły stan zdrowia psychicznego wysoko koreluje ze zdrowiem fizycznym…

Publikacja ta powinna być dostępna nie tylko lekarzom - specjalistom ale także liderom życia politycznego. Jej uważna lektura mogłaby ich ostrzec przed podejmowaniem niektórych decyzji, i zachowań, w szczególności tych które odwołując się do emocji społecznych mogą pogłębiać podziały i stany frustracji wpływających na stan zdrowia. Ponieważ problem jest i ważny i stanowi moim zdaniem rosnącą komponentę obszaru zdrowia tekst ten jest jedynie sygnałem zapowiadającym kolejne publikacje i rozważania na ten temat – o ile uda mi się co nie jest takie pewne nie tylko dokonać trafnych obserwacji ale także czytelnie je zapisać.

Lider3000@poczta.onet.pl Zbigniew Cendrowski

www.lider.szs.pl Redaktor Naczelny
Arthur Schopenhauer

Erystyka czyli sztuka prowadzenia sporów

Wyd. Lit. Kraków 1968
Pomysł przypomnienia tego Schopenhauerowskiego katalogu powstał, co jest dość oczywiste, w związku z obserwowanymi przez nas wszystkich publicznymi sporami, z których tylko niektóre godne są akceptacji i naśladowania, znaczna ich część ma małe oparcie w prawdzie i kulturze i przypomina zabawy błotne jakim niektóre stworzenia (nie obrażając stworzeń) oddają się z lubością. Lektura tego zbioru w całości (do czego zachęcam) może okazać się przydatna ; dla jednych jako przestroga dla innych jako niegodziwość stosowana.

We fragmentach zaczerpniętych z książki pomijam bogate przypisy, komentarze, objaśnienia i liczne, bardzo interesujące przykłady, ograniczając się jedynie do zaprezentowania istoty każdego z 38 sposobów prowadzenia sporów ; Zatem prezentacja ta to tylko informacja, że taki zbiór istnieje i warto się z nim zapoznać. Lektura oryginału niewątpliwie rzecz całą lepiej i pełniej objaśni. (Zbigniew Cendrowski)
(38 sposobów, godziwych i niegodziwych na wygrywanie sporów)
Sposób 1

Uogólnienie. Rozszerzać wy­powiedź przeciwnika poza jej naturalną gra­nicę, interpretować ją możliwie ogólnikowo, akceptować ją w jak najszerszym sensie i traktować przesadnie; własną wypowiedź zaś utrzymywać w możliwie ograniczonym sensie, zawęzić w możliwie ciasnych grani­cach; albowiem im bardziej ogólnikowe jest twierdzenie, tym bardziej jest ono narażone na ataki…


Sposób 2.

Zastosować homonimię w celu rozszerzenia wypowiedzi również na pojęcia, które oprócz jednakowego brzmienia wyrazu mają mało lub też nic wspólnego z rzeczą omawianą; następnie zaś wyraźnie tę wypowiedź obalić i w ten sposób wywo­łać wrażenie, że się obaliło samo twier­dzenie…


Sposób 3.

…Przyjąć twierdzenie wygło­szone w sensie relatywnym, jak gdyby było wygłoszone w sensie ogólnym, albo przynajmniej ująć je pod zupełnie in­nym kątem i z tego punktu widzenia je obalać….


Sposób 4.

... Jeżeli chce się dojść do pewnego określonego wniosku, to nie należy dawać przeciwnikowi możności przewidzenia tego, lecz należy starać się, aby przyjął w rozmowie nasze luźne i rozproszone prze­słanki wcale tego nie zauważając, inaczej przeciwnik będzie próbował stosować naj­rozmaitsze szykany…


Sposób 5

... Jako dowód swojej tezy można stosować również przesłanki błędne, mianowicie wtedy, gdyby się przeciwnik nie zgodził na prawdziwe, bądź dlatego, że nie uznaje ich słuszności, bądź też bo widzi, że nasza teza zaraz by z nich wynikła; należy wówczas stosować twierdzenia, które są niesłuszne same w sobie, ale są słuszne ad hominem ....

..Pra­wda bowiem może wynikać również i z błę­dnych przesłanek, chociaż nigdy nic fałszywego nie wynika z przesłanek prawdzi­wych...można obalać błędne twierdzenia przeciwnika za pomocą innych błędnych twierdzeń, które on jednak uważa za prawdziwe...
Sposób 6.

…Stosuje się ukrytą „petitio principia” postulując to, czego miałoby się dowieść, a więc: albo 1) zmienia się nazwę, np. zamiast „honor" mówimy „dobre imię", zamiast „dziewictwo" — „cnota" itd.; to samo dotyczy pojęć zbliżonych; zamiast „zwierzęta czerwonokrwiste" mówimy „krę­gowce", albo 2) to, co jest dyskusyjne jako szczegół, jest łatwiejsze do przyjęcia jako ogólnik, np. zamiast twierdzić, że nauka medyczna jest niepewna, postuluje się nie­pewność całej ludzkiej wiedzy. 3) Jeżeli vice versa dwie rzeczy wynikają jedna z dru­giej i jedna daje się dowieść, postuluje się drugą. 4) Jeżeli należy dowieść czegoś ogól­nego, doprowadza się do przyjęcia każdego szczegółu z osobna…


Sposób 7.

…Jeżeli dyskusja jest prowa­dzona w sposób ścisły i formalny i jeżeli chcemy zrozumieć się możliwie dokładnie, to ten, kto postawił tezę i ma jej dowieść, stosuje wobec przeciwnika taktykę zapytań; czynimy to w celu wyzyskania jego odpo­wiedzi do udowodnienia prawdziwości wła­snego twierdzenia. Pytać wiele naraz i obszernie, aby ukryć to, na czym nam w odpowiedziach prze­ciwnika najbardziej zależy, natomiast argu­mentację własną w oparciu o to, co już zostało przyznane, przedstawiać szybko; al­bowiem ci, którzy orientują się powoli, nie mogą dokładnie śledzić biegu rozumowania i przeoczają ewentualne błędy oraz braki we wnioskowaniu…


Sposób 8.

…Doprowadzać przeciwnika do złości: albowiem w złości nie jest on w stanie prawidłowo rozumować i dopilno­wywać swoich korzyści. Sprowokować do złości można przez jawnie niesprawiedliwe traktowanie lub przez szykany i w ogóle przez bezczelne zachowanie się…


Sposób 9.

…Stawiać pytania nie w tej kolejności, jakiej by wymagało właściwe wnioskowanie, lecz stosować rozmaite prze­sunięcia. Wtedy przeciwnik nie wie, do czego się zmierza...


Sposób 10.

…Jeżeli się spostrzega, że prze­ciwnik umyślnie odpowiada negatywnie na pytania, których potwierdzenie byłoby do­godne dla naszej tezy, to należy pytać o coś, co jest przeciwieństwem tej tezy, tak jak gdybyśmy chcieli na to otrzymać pozytywną odpowiedź; przynajmniej zaś dać mu do wyboru oba pytania, żeby nie zauważył, na którym z nich nam zależy…


Sposób 11.

…Jeżeli stosujemy indukcję i przeciwnik przyznaje nam rację w poszcze­gólnych przypadkach, z których indukcja się składa, to nie trzeba go pytać, czy zgadza się także na ogólną prawdę, która z tych przypadków wynika, lecz należy wprowadzić ją później tak, jak gdyby była już ustalona i uzgodniona; czasami przeciwnik sam uwie­rzy, że się na nią zgodził, i tak też będzie się wydawać słuchaczom…


Sposób 12.

…Jeżeli jest mowa o ogólnym pojęciu, które nie ma własnej nazwy, lecz musi być określone obrazowo przez porów­nanie, to musimy wybrać od razu takie porównanie, które będzie korzystne dla na­szego twierdzenia..

…Odwrotnie postępujemy, jeżeli propozycja wychodzi od nas. W pierwszym przypadku należy wymienić jako przeciwieństwo „istnie­jący porządek", w drugim: „zacofanie". — To, co ktoś bezstronny i nie mający ubocz­nych celów nazwałby „kultem" lub „pu­bliczną nauką religii", nazwałby zwolen­nik „pobożnością" lub „bogobojnością", przeciwnik zaś „bigoterią" lub „zabobonem"…



Sposób 13.

…Chcąc spowodować, aby przeciwnik przyjął naszą tezę, wypowiadamy również i antytezę pozostawiając mu wybór między nimi; tę antytezę przedstawiamy tak jaskrawo, że przeciwnik, aby nie wpaść w paradoks, musi przyjąć naszą tezę, która przy porównaniu wydaje się sensowniejsza…


Sposób 14.

…Bezczelnym manewrem mo­żna nazwać zachowanie następujące: dajmy na to, że na kilka pytań przeciwnik dał odpowiedzi niezgodne z zamierzonym przez nas wnioskiem; pomimo to traktujemy ten wniosek jako dowiedziony i tryumfalnie go wygłaszamy. Jeżeli przeciwnik jest nieśmiały albo głupi, my zaś dysponujemy dużą bez­czelnością i dobrym głosem, to taka sztuka może się świetnie udać…



Sposób 15.

… Jeżeli wygłosiliśmy twier­dzenie paradoksalne, którego dowód sprawia nam kłopot, to przedstawiamy przeciwni­kowi do przyjęcia lub do odrzucenia byle jakie twierdzenie słuszne, jakkolwiek nie oczywiste, tak jak gdybyśmy z niego chcieli wysnuć dowód…

Sposób 16.

...Przy każdym twierdzeniu przeciwnika musimy badać, czy ono w jakiś sposób, choćby tylko pozornie, nie znajduje się w sprzeczności z czymś, co przeciwnik powiedział lub przyznał wcze­śniej, bądź też z regułami jakiejś szkoły, sekty, którą on pochwala i aprobuje…


Sposób 17.

…Gdy przeciwnik atakuje nas jakimś kontrargumentem, możemy się nierazatować przez pewne subtelne rozróżnienie, o którym co prawda przedtem nie myśle­liśmy wcale, jeśli tylko rzecz ma podwójne znaczenie lub jeżeli dopuszcza dwojakie ujęcie…


Sposób 18.

Jeżeli spostrzegamy, że prze­ciwnik chwycił się jakiejś argumentacji, którą nas pobije, to nie wolno nam dopuścić do tego, aby ją doprowadził do końca, lecz musimy zawczasu przerwać bieg dyskusji, odbiec od tematu lub oderwać od niego uwagę i przejść do innych twierdzeń...


Sposób 19.

…Jeżeli przeciwnik żąda wy­raźnie, abyśmy przedstawili argumenty prze­ciwko pewnemu określonemu szczegółowi jego twierdzenia, a nie znajdujemy niczego odpowiedniego, to musimy przesunąć całą sprawę w sferę ogólników, potem zaś wy­stąpić przeciwko nim…


Sposób 20.

…Jeżeli wypytaliśmy przeciw­nika o przesłanki i uzgodniliśmy je z nim, to nie należy pytać jeszcze o wniosek, lecz po prostu wysnuć ten wniosek samemu nawet jeżeli z tych przesłanek brakuje je­szcze jednej lub dwóch, to uważamy je wszystkie za przyjęte i wysnuwamy swój wniosek…


Sposób 21.

…Jeżeli przeciwnik podaje nam argument, który przejrzeliśmy, uznając go za pozorny lub sofistyczny, to możemy ar­gument ten zniweczyć przez wyjaśnienie jego chwiejności i pozorności; jednakże lepiej jest przeciwstawić mu kontrargument tak samo pozorny i sofistyczny i w ten sposób przeciwnika odprawić. Nie chodzi tu bowiem o prawdę, lecz o zwycięstwo…


Sposób 22.

…Jeżeli przeciwnik żąda od nas, abyśmy wyrazili zgodę na coś, z czego bezpośrednio wynikałby sporny problem, to odmawiamy, albowiem tak samo przeciwnik, jak i słuchacze będą skłonni uważać jakieś twierdzenie pokrewne problemowi za identyczne z problemem…


Sposób 23.

…Opór i sprzeczka pobudzają człowieka do przesady. Możemy więc prze­ciwnika drażnić swym oporem, tak aby on swoje twierdzenie, które przy odpowiednim ograniczeniu może nawet być słuszne, roz­szerzył poza granicę prawdy; jeżeli teraz odeprzemy jego przesadną wypowiedź, to wywołamy wrażenie, jak gdybyśmy obalili także jego twierdzenie pierwotne…


Sposób 24.

…Z wypowiedzi przeciwnika wyprowadza się sztucznie przez fałszywe wnioskowanie i przekręcanie pojęć twierdzenia, które wcale nie były w niej zawarte ani też nie były zamierzone, które są natomiast absurdalne albo niebezpieczne; ponieważ teraz wydaje się, jakoby z wypowiedzi przeciwnika wy­nikały takie twierdzenia, które są sprzeczne…


Sposób 25.

…Sposób ten.. wymaga przytoczenia wielu przypadków, na których można oprzeć twierdzenia; zaś wystarcza podanie tylko jednego przy­padku niezgodnego z tym twierdzeniem i wtedy już jest ono obalone…


Sposób 26.

…Błyskotliwą sztuczką jest retorsio argumenti polega ona na tym, że ten sam argument, który przeciwnik chciał zastosować dla siebie, może być z po­wodzeniem zastosowany przeciw niemu…


Sposób 27.

…Jeżeli przy jakimś argu­mencie przeciwnik niespodziewanie wpada w złość, to należy kłaść na ten argument specjalny nacisk; nie tylko dlatego, że jest to dla nas dogodne, gdy przeciwnik się gniewa, lecz również z tego powodu, że widocznie został tu dotknięty słaby punkt jego rozumowania i że prawdopodobnie można mu będzie jeszcze bardziej zaszko­dzić, niż to widać na razie…


Sposób 28.

…Sposób ten daje się zasto­sować głównie wtedy, gdy uczeni dyskutują przed słuchaczami niewykształconymi. Jeżeli ze sobą albo z uznanymi prawdami, więc możemy to traktować jako pośrednie oba­lenie twierdzenia…


Sposób 29.

Jeżeli spostrzegamy, że za­czynamy przegrywać to możemy zasto­sować dywersję, tzn. rozpoczynamy nagle mówić o czymś zupełnie innym, jak gdyby to należało do rzeczy i było argumentem przeciwnym…


Sposób 30

...Zamiast uzasadnień używa się tu autorytetów odpowiadających wiado­mościom posiadanym przez przeciwnika.... Wygramy łatwo, mając po swojej stronie jakiś autorytet, który jest szanowany przez przeciwnika; dla niego zaś istnieje tym więcej ważnych autorytetów, im bardziej ograniczone są jego wiadomości i zdolności. ..


Sposób 31.

Gdy nie znajdujemy odpo­wiedzi na przesłanki przeciwnika, możemy z subtelną ironią zgłosić swoją niekompe­tencję. „To, co Pan mówi, przechodzi moje słabe możliwości pojmowania; być może, że to bardzo słuszne, ale ja tego nie mogę zrozumieć i powstrzymuję się od wydania jakiegokolwiek sądu". — W ten sposób insynuuje się słuchaczom, którzy nas szanują, że chodzi tu o nonsens…


Sposób 32.

Przeszkadzające nam twier­dzenie przeciwnika możemy łatwo usunąć lub też przynajmniej uczynić podejrzanym, zaliczając je do jakiejś nienawistnej nam kategorii pojęć, i to nawet wtedy, gdy zachodzi tylko słabe podobieństwo lub inne luźne powiązanie...


Sposób 33.

Może to słuszne w teorii; w praktyce jest to jednak fałszywe". — Sto­sując taki sofizmat uznaje się przyczyny, a przeczy skutkom …


Sposób 34.

Jeżeli przeciwnik na jakieś pytanie albo argument nie daje odpowiedzi bezpośredniej lub informacji, lecz stara się jej uniknąć przez inne pytanie, przez od­powiedź pośrednią lub też przez coś zgoła nie należącego do tematu, i dąży w innym kierunku, to jest to pewny znak, że natra­filiśmy (czasami bezwiednie) na jego jakiś słaby punkt… Należy więc ten słaby punkt atakować…


Sposób 35,

Dzięki któremu, o ile tylko da się on zastosować, wszystkie inne sposoby stają się zbędne: zamiast działać argumen­tami na intelekt, należy działać za pomocą motywów na wolę; wtedy zarówno prze­ciwnik jak i słuchacze, o ile tylko leży to w ich wspólnym interesie, natychmiast ra­zem przyłączają się do naszego zdania, choćby nawet pochodziło ono prosto z domu wariatów; albowiem jeden łut woli zazwy­czaj ma większe znaczenie niż cetnar ro­zumu i przekonania….


Sposób 36.

Zadziwienie i oszołomienie przeciwnika potokiem bezsensownych słów. Polega to na tym, że „Przecz każdy sądzi, gdy usłyszy słowa, że muszą też zawierać jakiś sens"…[Faust I, w. 2565—66]…


Sposób 37

…(Który powinien być jednym z pierwszych). Jeżeli sprawa przeciwnika jest słuszna, ale na nasze szczęście obrał on dla niej dowód niedobry, to łatwo nam przychodzi ten dowód odeprzeć, po czym udajemy, że odparliśmy tym samym całą tezę…


Sposób ostatni.

Jeżeli się spostrzega, że przeciwnik jest silniejszy i że w końcu nie będzie się miało racji, to atakuje się go w sposób osobisty, obraźliwy, grubiański. Polega to na tym, że (mając i tak już sprawę przegraną) porzuca się przedmiot sporu i zamiast tego atakuje się osobę prze­ciwnika w jakikolwiek bądź sposób; można by to nazwać argumentum ad personam , w odróżnieniu od argumentum ad hominem;


Zbigniew Cendrowski

Studium problemu : Nadwaga i otyłość wśród dzieci i młodzieży szkolnej. Analiza szans i możliwości SZS działania w tym zakresie


1. Konstatacje wstępne


    1. Podstawowym zadaniem niniejszego studium jest próba odpowiedzi na pytanie czy Szkolny Związek Sportowy jest w stanie (biorąc pod uwagę wszystkie uwarunkowania : wewnętrzne i zewnętrzne) zaproponować jakiś sensowny i możliwy do zaakceptowania program w zakresie ograniczania epidemii nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży szkolnej głównie za pomocą środków aktywizacji fizycznej i czy byłby w stanie skutecznie uczestniczyć w realizacji programów ogólnopolskich i regionalnych w tym zakresie.




    1. Wszelkie rozważania na temat szans „wejścia” SZS w programy profilaktyczne dotyczące ograniczania epidemii nadwagi i otyłości z wykorzystaniem aktywności fizycznej, muszą być poprzedzone znaczącym podniesieniem u działaczy SZS wiedzy dotyczącej problemu. Bez takiej wiedzy, opartej na najnowszych badaniach i rekomendacjach, wolnej od schematów i stereotypów a następnie efektywny udział w jakichkolwiek programach prozdrowotnych nie będzie możliwy. Podkreślić należy, że w tym przypadku poprzestanie na kultywowaniu powszechnego stereotypu : więcej ruchu mniej nadwagi i otyłości to dziś za mało.




    1. Bardzo obszerna i bogata literatura na te tematy jest powszechnie dostępna i każdy, kto chciałby ze zrozumieniem i trafnie wypowiadać się i działać w obszarze problemu : „ograniczanie epidemii nadwagi i otyłości za pomocą środków kultury fizycznej” powinien we własnym zakresie taką literaturę wyszukiwać, gromadzić i uważnie studiować aby ze zrozumieniem i trafnie wypowiadać się na ten temat i znajdować praktyczne rozwiązania z wykorzystaniem dostępnych mu możliwości. Podczas tworzenia i realizacji takiego programu konieczne są konsultacje ze specjalistami i ekspertami w zakresie zdrowego stylu życia, współpraca partnerska z nimi wymaga jednak pogłębionego zrozumienia problemu skutecznego współdziałania pomiędzy szeroko rozumianymi „nauką i praktyką”, w którym to zakresie my jako specjaliści z zakresu wychowania fizycznego (sportu) możemy wnieść wiele.




    1. Mimo licznych, trafnych diagnoz dotyczących problemu nadwagi i otyłości i idących za nimi działań (decyzje, programy, różne kampanie itp.) nie udaje się jak dotąd ograniczyć narastającej epidemii nadwagi i otyłości, w tym wśród dzieci i młodzieży szkolnej. W szczególności nie udaje się wdrożyć trafnych i skutecznych metod ograniczenia tej epidemii za pomocą aktywizacji fizycznej. Trafnej odpowiedzi na pytanie dlaczego tak się dzieje należy szukać w nierealizowaniu trafnych zaleceń i rekomendacji np. w zakresie kształcenia kadr liderów zdrowego stylu życia.




    1. Z dogłębnej analizy danych dotyczących problemu wynika niezbicie, że istnieje ogromna rozpiętość pomiędzy tym co wiemy i czego byśmy chcieli a tym jakie są efekty praktyczne naszej wiedzy i chciejstwa. Wszelkie wielowątkowe i trafne analizy, programy, projekty kampanie i akcje nie kontynuują się w działaniu skutecznym.

2. Podstawy (źródła ) programowania


2.1 Konstytucja
W zakresie nas interesującym szczególnie istotne są następujące postanowienia Konstytucji :
Art. 68.

  1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.

  2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa

  3. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.

  4. Władze publiczne popierają rozwój kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

Komentarz :

Kultura fizyczna nieprzypadkowo została zaliczona do pakietu działań odnoszących się do zdrowia. Wynikało to logicznie z dorobku jej nauk wskazujących iż systematyczna aktywność fizyczna, stanowiąca istotę i podstawową treść kultury fizycznej, ma podstawowe znaczenie w ochronie i pomnażaniu zdrowia.



W praktycznym wykonaniu tego zapisu nastąpiły jednak, liczne błędy interpretacyjne i wykonawcze , niezgodnie z innym zapisem konstytucyjnym, że ($ 8) Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej”, które ograniczają te możliwości (co nazywam, w skrócie „dryfem prosportowym”) . Zwracałem tam uwagę, że wszelkie, jakiekolwiek powodzenie w realizacji programów prozdrowotnych z wykorzystaniem aktywizacji fizycznej, nie da się urzeczywistnić bez stosownej korekty w zakresie systemu wartości odnoszących się do kultury fizycznej zdeprecjonowanej w ustawie o sporcie.

Art. 48.

Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania.

Art. 53.

Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Przepis art. 48 ust. 1 stosuje się odpowiednio. Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.
Komentarz

Przywołałem paragrafy 48 i 53 Konstytucji ponieważ podkreślają one prawa rodziny do wychowywania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami. Jak nas uczy doświadczenie przekonania te (wiedza, praktyki, metody, motywacje, stereotypy) mogą stanowić istotne wsparcie (lub przeszkodę ) dla rozwijania u dzieci i młodzieży prawidłowych postaw prozdrowotnych. Znaczna część programów (autorów programów) odnoszących się do tego zagadnienia poprzestaje na obwinianiu rodzin za błędy wychowawcze, formułowaniu pod adresem rodziców mało sprawczych postulatów i uruchamianiu nieskutecznych programów edukacyjnych. Istnieją też poglądy (i usiłowania praktyczne) o konieczności wyręczenia rodziców w zakresie wychowania. Oczywiście każdy plan edukacyjny musi być realizowany we współpracy z rodziną choć mało kto wie jak to się robi.


2.2. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym

(Dz.U. RP , z dnia 18 listopada 2015 r poz. 1916).

Podkreślam tylko te punkty z ustawy do których odwoływanie się we wszelkich dyskusjach i propozycjach programowych dotyczących ograniczania nadwagi i otyłości mogą się odnosić.

art. 2. Zadania z zakresu zdrowia publicznego obejmują:

2)   edukację zdrowotną dostosowaną do potrzeb różnych grup społeczeństwa, w szczególności dzieci, młodzieży i osób starszych;

8)     rozwój kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego;

10)   działania w obszarze aktywności fizycznej.

Art. 14. 1. Powierzenie realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego przez odpowiedniego dysponenta środków, o których mowa w art. 13, odbywa się w trybie konkursu ofert ogłaszanego przez tego dysponenta.

2.3 Narodowy Program Zdrowia

(Wymieniam tylko te zapisy, w zakresie których mogą być formułowane jakieś konkretne zadania.)


§ 1. Określa się Narodowy Program Zdrowia na lata 2016-2020 stanowiący załącznik do rozporządzenia

Cele operacyjne Programu i podmioty odpowiedzialne za ich realizację



- Poprawa sposobu żywienia, stanu odżywienia oraz aktywności fizycznej społeczeństwa - Narodowy Program Profilaktyki Nadwagi i Otyłości.

Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw kultury fizycznej, turystyki oraz ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania

-Wykaz zadań do realizacji w ramach celu operacyjnego „Poprawa sposobu żywienia i stanu odżywienia społeczeństwa - Narodowy Program Profilaktyki Nadwagi i Otyłości”



  1. Wspieranie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej

1.2.Działania informacyjne i edukacyjne, w tym:

  1. monitorowanie i zapewnianie realizacji treści prozdrowotnych zawartych w podstawie programowej;

Realizator: MEN we współpracy z MZ


  1. wdrożenie zajęć dotyczących edukacji zdrowotnej i konsumenckiej w szkołach i przedszkolach jako osobny przedmiot zajęć od 2018 r.;

Realizator: MEN


    1. Promowanie kultury fizycznej przez:

  1. zapewnianie dostępności do zajęć aktywności fizycznej;

Realizator: MSiT


  1. promowanie i poprawa bezpieczeństwa ruchu pieszego i rowerowego;

Realizator: JST


  1. promowanie zwiększania liczby godzin WF pozalekcyjnych, w tym zachęcanie do udziału w zajęciach WF w szkole przez zróżnicowanie ich form;

Realizator: MEN we współpracy z MSiT
5)przeciwdziałanie nieuzasadnionym zwolnieniom z zajęć WF;

Realizator: MSiT we współpracy z MEN oraz MZ


  1. promowanie zasad zdrowego żywienia i kultury fizycznej w szkołach i przygotowanie do życia w zdrowiu i sprawności;

Realizator: MEN we współpracy z MSiT oraz MZ


  1. prowadzenie kampanii informacyjno-edukacyjnych zachęcających do zmiany stylu życia i promujących zdrowy styl życia;

Realizator: podmioty wybrane w drodze konkursów ogłaszanych przez MZ oraz MSiT


  1. promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród osób prowadzących siedzący styl życia.

Realizator: podmioty wybrane w drodze konkursów ogłaszanych przez MZ oraz MSiT

    1. Rozwój kompetencji osób uczestniczących w zadaniach na rzecz ograniczania występowania nadwagi i otyłości przez:

  1. edukację pracowników ochrony zdrowia w zakresie zasad zdrowego odżywienia i aktywności fizycznej ;

Realizator: podmiot wybrany w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ


  1. kształcenie i doskonalenie zawodowe osób uczestniczących w edukacji zdrowotnej i wychowaniu fizycznym, w tym: nauczycieli, pracowników przedszkoli i innych pracowników szkół;

Realizator: MEN we współpracy z MSiT


  1. poprawę kompetencji i zwiększanie dostępności animatorów aktywności fizycznej i animatorów orlików w zakresie kształtowania prawidłowych wzorców aktywności fizycznej i odżywiania;

Realizator: MSiT we współpracy z MZ oraz podmioty wybrane w drodze konkursu przez MSiT
2. Profilaktyka nadwagi i otyłości
3) wsparcie rodzin z problemem otyłości: tworzenie zespołów terapeutycznych dla rodzin z dwiema lub więcej osobami z otyłością, zapewniających profesjonalną pomoc dietetyczną, psychologiczną i medyczną;

Realizator: MZ we współpracy z NFZ
Wskaźniki monitorowania NPZ


  1. Odsetek osób z nadwagą wśród dzieci i młodzieży

  2. Odsetek osób z otyłością wśród dzieci i młodzieży

  3. Odsetek osób z zaburzeniami odżywienia wśród dzieci i młodzieży

  4. Odsetek uczniów spożywających posiłki w szkołach

  1. Odsetek dzieci i młodzieży uprawiających w wolnym czasie różne formy aktywności ruchowej

  2. Odsetek dzieci w wieku szkolnym biorąca udział w lekcjach wychowania fizycznego

87. Wskaźnik sprawności i wydolności fizycznej dzieci i młodzieży (testy
Różne zapisy z projektu NPZ

(Według danych Instytutu Żywności i Żywienia otyłość jest co roku przyczyną ok. 1,5 mln hospitalizacji w Rzeczypospolitej Polskiej, a leczenie otyłości i jej powikłań pochłania 21% budżetu przeznaczonego na ochronę zdrowia (tj. 14,5 mld zł).) Według danych Instytutu Żywności i Żywienia w Rzeczypospolitej Polskiej otyłość jest co roku przyczyną ok. 1,5 mln, możliwych do uniknięcia, hospitalizacji.

Powyższe zadania zostały przyporządkowane do poszczególnych celów operacyjnych, określonych na podstawie prognoz i analizy sytuacji zdrowotnej i demograficznej, a także danych o rozpowszechnieniu czynników ryzyka. Jako cele operacyjne przyjęto:

  1. poprawę sposobu żywienia i stanu odżywienia społeczeństwa;

  2. zwiększenie aktywności fizycznej społeczeństwa;

  3. ograniczenie rozpowszechnienia używania alkoholu, tytoniu i innych substancji psychoaktywnych;

  4. poprawę zdrowia psychicznego;

  5. ograniczenie narażenia na środowiskowe i biologiczne czynniki ryzyka dla zdrowia somatycznego;

  6. poprawę zdrowia osób starszych.


2.3. Narodowy Program Zdrowia

Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia ... (poz. ...). (Prace nad NPZ jeszcze trwają – zamieszczone tu fragmenty pochodzą z tekstu z grudnia 2015). Dokument jest bardzo obszerny i szczegółowy- trzeba go jednak pod warunkiem zrozumienia filozofii i zasad jego funkcjonowania w systemie przeczytać dokładnie i w całości.




A oto wybrane fragmenty - wybrałem te, których realizację przypisano m.in. MSiT.

I. Cel strategiczny programu



Celem strategicznym Programu Zdrowia na lata 2016-2020, zwanego dalej „Programem”, jest wydłużenie życia, poprawa zdrowia i związanej z nim jakości życia ludności oraz zmniejszenie nierówności społecznych w zdrowiu.


  1. Cele operacyjne Programu i podmioty odpowiedzialne za ich realizację

  1. Poprawa sposobu żywienia, stanu odżywienia oraz aktywności fizycznej społeczeństwa - Narodowy Program Profilaktyki Nadwagi i Otyłości. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw kultury fizycznej i turystyki oraz ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania.

  2. Ograniczenie rozpowszechnienia używania alkoholu, tytoniu i innych substancji psychoaktywnych oraz zapobieganie uzależnieniom behawioralnym - Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Związanych z Uzależnieniami.

Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania, kultury fizycznej i turystyki, pracy, zabezpieczenia społecznego, spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, administracji publicznej oraz cyfryzacji.

  1. Wykaz zadań do realizacji w ramach celu operacyjnego „Poprawa sposobu żywienia i stanu odżywienia społeczeństwa - Narodowy Program Profilaktyki Nadwagi i Otyłości”

  1. Wspieranie prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej.

- tworzenie środowisk nauki, pracy i wypoczynku umożliwiających kształtowanie i utrzymanie prawidłowych wzorców aktywności fizycznej ;

Realizator: MEN, MSiT, MPiPS we współpracy z MZ oraz JST

- wdrożenie zajęć dotyczących edukacji zdrowotnej i konsumenckiej w szkołach I przedszkolach jako osobny przedmiot zajęć od 2018 r.;

Realizator: MEN

- prowadzenie kampanii informacyjno-edukacyjnych zachęcających do zmiany stylu życia i promujących zdrowy styl życia;

Realizator: podmioty wybrane w drodze konkursów ogłaszanych przez MZ oraz MSiT

- promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród osób prowadzących siedzący styl życia.

Realizator: podmioty wybrane w drodze konkursów ogłaszanych przez MZ oraz MSiT
Promowanie kultury fizycznej przez:

- upowszechnianie kultury fizycznej u osób dorosłych; Realizator: MSiT oraz JST

- zapewnianie dostępności do zajęć aktywności fizycznej; Realizator: MSiT

- promowanie i poprawa bezpieczeństwa ruchu pieszego i rowerowego;

Realizator: JST

- promowanie zwiększania liczby godzin WF pozalekcyjnych, w tym zachęcanie do udziału w zajęciach WF w szkole przez zróżnicowanie ich form; Realizator: MEN we współpracy z MSiT

- przeciwdziałanie nieuzasadnionym zwolnieniom z zajęć WF;

Realizator: MSiT we współpracy z MEN oraz MZ

- promowanie zasad zdrowego żywienia i kultury fizycznej w szkołach i przygotowanie do życia w zdrowiu i sprawności; Realizator: MEN we współpracy z MSiT oraz MZ

- kształcenie i doskonalenie zawodowe osób uczestniczących w edukacji zdrowotnej i wychowaniu fizycznym, w tym: nauczycieli, pracowników przedszkoli i innych pracowników szkół; Realizator: MEN we współpracy z MSiT

- poprawę kompetencji i zwiększanie dostępności animatorów aktywności fizycznej i animatorów orlików w zakresie kształtowania prawidłowych wzorców aktywności fizycznej i odżywiania; Realizator: MSiT we współpracy z MZ oraz podmioty wybrane w drodze konkursu przez MSiT
Ważniejsze fragmenty Uzasadnienia do Ustawy i NPZ

Wśród największych problemów zdrowia publicznego wymienia się choroby układu krążenia, nowotwory, choroby układu oddechowego, cukrzycę oraz choroby psychiczne, które powodowane są m.in. przez palenie wyrobów tytoniowych, nadmierne spożycie alkoholu, nieprawidłową dietę oraz niewystarczającą aktywność fizyczną. Bardzo istotną kwestią są również tzw. przyczyny zewnętrzne, przede wszystkim wypadki drogowe, powodujące wiele zgonów i przyczyniające się do powstawania niepełnosprawności.
Jako cele operacyjne NPZ przyjęto:

  1. poprawę sposobu żywienia i stanu odżywienia społeczeństwa;

  2. zwiększenie aktywności fizycznej społeczeństwa;

  3. ograniczenie rozpowszechnienia używania alkoholu, tytoniu i innych substancji psychoaktywnych;

  4. poprawę zdrowia psychicznego;

  5. ograniczenie narażenia na środowiskowe i biologiczne czynniki ryzyka dla zdrowia somatycznego;

  6. poprawę zdrowia osób starszych.

Zadania określone w Programie mają dwojaki charakter. Pierwsza grupa zadań to zadania własne administracji rządowej i samorządowej, wynikające z kompetencji przypisanych dla poszczególnych działów administracji rządowej lub z ustaw nakładających poszczególne obowiązki na jednostki samorządu terytorialnego. Druga grupa zadań obejmuje nowe interwencje, które nie stanowią zadań własnych administracji rządowej i samorządowej i które wymagają wsparcia finansowego ze środków przewidzianych na realizację Programu.

Realizacja zadań z zakresu zdrowia publicznego przewidzianych w ustawie i Narodowym Programie Zdrowia przyczyni się do wielu korzystnych zmian zdrowotnych. Podstawowe z nich obejmą:

  1. zmniejszenie odsetka palących o 2% do 2020 r.;

  2. zatrzymanie wzrostu otyłości i cukrzycy do 2025 r.;

  3. zmniejszenie odsetka osób nieuprawiających aktywności fizycznej o 10% do 2025 r.;

  4. zmniejszenie liczby osób pijących szkodliwie alkohol o 10% do 2025 r.;


długofalowym efektem będzie wydłużenie trwania życia do 78 lat (mężczyźni) i 84 lat (kobiety) w 2030 r. oraz zmniejszenie różnicy w przeciętnej długości życia między kobietami a mężczyznami z 8 lat do 6 lat…
Wizja międzynarodowej polityki rozwojowej, w tym odnosząca się do zdrowia, jest uwzględniona w szeregu dokumentów strategicznych opracowanych i realizowanych w ramach systemu zarządzania rozwojem kraju. Problemy ochrony zdrowia oraz cele i kierunki interwencji w tym obszarze zostały uwzględnione w Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju Polska 2030 - DSRK oraz Strategii Rozwoju Kraju 2020 - ŚSRK, oraz w strategiach zintegrowanych, w szczególności w:

  1. Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego;

  2. Strategii Sprawne Państwo;

  3. Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego - Regiony - miasta - obszary wiejskie;

  4. Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki Dynamiczna Polska 2020;

  5. Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020….

Spośród czynników warunkujących sytuację zdrowotną społeczeństwa najistotniejsze są determinanty związane ze stylem życia. W Rzeczypospolitej Polskiej, tak jak w innych krajach, również w szybkim tempie zwiększa się występowanie nadwagi i otyłości w społeczeństwie. W ciągu niespełna 15 lat (od 1991 r. do 2005 r.) nastąpił 2-krotny wzrost otyłości wśród mieszkańców. Obecnie według danych WHO nadwagę ma połowa osób dorosłych i jedna piąta dzieci z państw europejskich. Jak pokazują wyniki badań przeprowadzonych przez WHO w ramach Global Database on Body Mass Index na tle innych wybranych krajów wskaźnik BMI dla Rzeczypospolitej Polskiej klasyfikuje się w środkowej wartości europejskich wyników. Otyłość stanowi obecnie najczęściej występującą chorobę metaboliczną, osiągającą wg WHO rozmiary epidemii, zagrażającej rozwojowi cywilizacyjnemu i będącą w krajach rozwiniętych oraz rozwijających się jednym z największych problemów zdrowotnych - szacuje się, że ponad 1 mln zgonów rocznie w regionie europejskim WHO spowodowanych jest chorobami związanymi z nadmierną masą ciała. Szczególnie alarmujące jest zjawisko występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Roczne tempo wzrostu występowania tego rodzaju zjawiska w wieku dziecięcym stale wzrasta i obecnie jest dziesięciokrotnie wyższe w porównaniu z 1970 r. Niepokojące wyniki badań przedstawione zostały w 2010 r. przez Zakład Zdrowia Publicznego Centrum Zdrowia Dziecka (projekt pn.: „Olaf’), według których otyłość wśród dzieci w wieku szkolnym w Rzeczypospolitej Polskiej wynosi obecnie od 12,6% do 18,9% populacji…

Występowanie chorób cywilizacyjnych, w tym w szczególności nadwagi i otyłości wynika ze zmian o charakterze środowiskowym, społecznym oraz gospodarczym. Brak równowagi w bilansie energetycznym, przyczyniający się do występowania chorób dietozależnych, spowodowany jest radykalnym spadkiem aktywności fizycznej i zmianą żywienia, w tym zwiększeniem spożycia żywności i napojów o wysokiej wartości energetycznej, a jednocześnie ubogich w składniki odżywcze, w połączeniu z niewystarczającym spożyciem warzyw i owoców. Z danych opublikowanych przez WHO wynika, iż dwie trzecie populacji osób dorosłych w większości krajów europejskich nie jest aktywnych fizycznie w stopniu zapewniającym osiągnięcie i utrzymanie korzyści zdrowotnych…

Z najnowszych badań Instytutu Żywności i Żywienia wynika, że prawie 30% dzieci ze szkół podstawowych jada słodycze co najmniej raz dziennie. Wśród uczniów szkół gimnazjalnych aż 38,1% dziewcząt i 28,5% chłopców spożywa słodycze przynajmniej raz dziennie, natomiast zakupy w sklepiku szkolnym robi 70% uczniów. Trend ten wykazuje znamiona globalnej pandemii. Prognoza rozpowszechnienia otyłości wśród osób dorosłych (2010-2030) przewiduje, że w 2020 r. otyłych będzie 23% mężczyzn i 17% kobiet, a do 2030 r. odsetek otyłych mężczyzn wzrośnie do 28%, a kobiet do 18% . Występowanie nadwagi i otyłości wpływa także w istotny sposób na rozwój gospodarczy - aktualnie szacuje się, iż około 6% całości wydatków na ochronę zdrowia w Europie związanych jest z leczeniem schorzeń powiązanych z występowaniem nadwagi i otyłości u osób dorosłych. Jednocześnie należy wskazać, iż koszty pośrednie nadwagi i otyłości, takie jak: wydatki związane z przedwczesnymi zgonami, utratą zdolności do pracy, świadczeniami socjalnymi, stanowią ponad 12% całości wydatków państw europejskich przeznaczanych na ochronę zdrowia. Stwierdzono również, że poziom aktywności fizycznej osób dorosłych w Rzeczypospolitej Polskiej jest jednym z najniższych w Europie, na co wskazują m.in. badania przeprowadzone w sześciu krajach europejskich w ramach programu CINDI WHO. Wśród zbadanych w naszym kraju osób 72,9% zakwalifikowano do prowadzących siedzący styl życia, podczas gdy np. w Finlandii do tej grupy zaliczono jedynie co dziesiątą osobę. Według badań Komisji Europejskiej (Eurobarometr, 2009), aż 49% Polaków odpowiedziało, że nigdy nie ćwiczy lub nie uprawia sportu, przy średniej dla ogółu krajów członkowskich wynoszącej 39%. Z pewną regularnością (od 1 do 4 razy w tygodniu) aktywność fizyczną uprawiało 19% Polaków, podczas gdy średnia dla całej Unii Europejskiej wynosiła 31%...

Szacunki skutków zdrowotnych, ekonomicznych i społecznych przewlekłych chorób niezakaźnych, zależnych w największym stopniu właśnie od stylu życia, oraz prognozy ich wzrostu na najbliższe dwie dekady są zatrważające i kilkudziesięciokrotnie przekraczają wydatki przeznaczane na ich zapobieganie. Całkowite koszty chorób sercowo-naczyniowych (hospitalizacje, leki, produktywność utracona z powodu wcześniejszych rent i emerytur, przedwczesna umieralność, zwolnienia chorobowe itd.) wyniosły w 2011 r. 41,9 mld zł . Sama cukrzyca skutkuje wydatkami bezpośrednimi i pośrednimi przekraczającymi 4,5 mld zł rocznie. Koszty zdrowotne i społeczne (wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) spowodowane otyłością (nie nadwagą) szacowane są na podstawie danych. Jak pokazują badania naukowe, znacznej części przewlekłych chorób cywilizacyjnych można zapobiegać. Wg szacunków WHO nawet 80% chorób sercowo-naczyniowych i 40% nowotworów można skutecznie zapobiec redukując narażenie na czynniki ryzyka. Najnowsze analizy międzynarodowego konsorcjum badawczego EuroHeart II wykazały, że pozornie niewielkie zmiany w zachowaniach zdrowotnych mogą mieć olbrzymi efekt zdrowotny i ekonomiczny. Przykładowo stosunkowo prosta do osiągnięcia redukcja palenia o 5%, połączona z 1% spadkiem spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych, 10% spadkiem konsumpcji soli i zmniejszeniem braku aktywności fizycznej o 5%, przyczyni się do spadku umieralności z powodu choroby wieńcowej o 11%, nie wspominając o pozostałych korzyściach zdrowotnych odnoszących się do nowotworów, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POCHP) czy cukrzycy. Możemy tu mówić o oszczędnościach wielokrotnie przekraczających poniesione nakłady. Aby doprowadzić do takich zmian w czynnikach determinujących zdrowie (w niektórych państwach Unii Europejskiej uzyskano 3-krotnie większe efekty od wyżej wymienionych) konieczne jest prowadzenie świadomej, skoordynowanej i precyzyjnie monitorowanej polityki zdrowia publicznego.

Jak wynika z badań przeprowadzonych w ramach programu „Zachowaj Równowagę”, realizowanego przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie, leczenie otyłości i jej powikłań pochłania w kraju około 21% budżetu przeznaczonego na ochronę zdrowia - odpowiada to kwocie ponad 11 mld zł rocznie. Koszty opieki zdrowotnej w przypadku osób z nadwagą i otyłością są o 44% wyższe w porównaniu z osobami z prawidłową masą ciała. Choroby przyczynowo związane z nadwagą i otyłością są powodem 25% hospitalizacji. Bezpośrednie koszty leczenia 1 mln pacjentów wynoszą 250 mln zł - według tych obliczeń ogólne koszty bezpośrednie związane z otyłością w Polsce sięgałyby blisko 3 mld zł. Niekorzystna z ekonomicznego punktu widzenia jest również rosnąca liczba otyłych pracowników. Osoby otyłe nie są w stanie wykonać niektórych prac, np. wymagających większego wysiłku bądź sprawności. Otyłość wiąże się również ze zwiększoną niezdolnością do pracy i absencją. Czynniki te wpływają na obniżenie produktywności i zysku przedsię­biorstwa, stwarzają też konieczność wypłaty zasiłków chorobowych…

Według danych Instytutu Żywności i Żywienia w Rzeczypospolitej Polskiej otyłość jest co roku przyczyną ok. 1,5 mln, możliwych do uniknięcia, hospitalizacji…

Wśród strategicznych dokumentów europejskich, z którymi także projekt polskiego Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020 pozostaje zgodny, należy wskazać przede wszystkim dokumenty Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization - WHO) pt. „Zdrowie 2020: Europejskie ramy polityczne i strategia na XXI wiek” i „Zdrowie 2020: Europejska polityka wspierająca działania rządów i społeczeństw na rzecz zdrowia i dobrostanu człowieka” oraz strategię Unii Europejskiej pt. „Europa 2020, strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu” …

Mimo wspólnych wytycznych organizacji międzynarodowych, czy to na poziomie światowym czy regionalnym, poszczególne rozwiązania stosowane w krajach rozwiniętych, w tym w Unii Europejskiej , są zróżnicowane pod względem systemowym, a zatem prawnym, organizacyjnym czy finansowym. Ponadto różnice są pochodną specyfiki poszczególnych zagadnień z obszaru zdrowia publicznego w krajach i regionach, zakresu przedmiotowego realizowanych dokumentów strategicznych bądź też ustalonych priorytetów poszczególnych rządów płatników na kwotę przekraczającą 3,5 mld zł rocznie…

Podczas realizacji celów operacyjnych będzie konieczne korzystanie z dotychczasowych doświadczeń, a także uwzględnianie aktualnego stanu wiedzy. W odniesieniu do poszczególnych celów powinno się to odbywać w następujący sposób:

Cel operacyjny a)

Realizacja tego celu przyczyni się przede wszystkim do zatrzymania wzrostu liczby osób z otyłością, czego konsekwencją będzie spadek obciążenia populacji przewlekłymi chorobami niezakaźnymi. Przede wszystkim realizacja celu przyczyni się do ograniczenia zapadalności i przedwczesnej umieralności z powodu cukrzycy i innych chorób metabolicznych, chorób układu krążenia, nowotworów, chorób układu mięśniowo-szkieletowego oraz chorób psychicznych.

Przy realizacji zadań wpisujących się w ten cel operacyjny konieczna będzie koordynacja i korzystanie z doświadczeń programów:

  1. Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych” (Szkoły promujące europejski kodeks walki z rakiem);

  2. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej” współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej;

  3. Szkół promujących zdrowie” w ramach Europejskiej Sieci Szkoły dla Zdrowia w Europie;

  4. Programu „Trzymaj Formę!”;

  5. Narodowego Programu Przeciwdziałania Chorobom Cywilizacyjnym”, modułu I pn. „Program Zapobiegania Nadwadze i Otyłości oraz Przewlekłym Chorobom Niezakaźnym poprzez Poprawę Żywienia i Aktywności Fizycznej POL-HEALTH na lata 2007-2011”;

W realizacji zadań niezbędne będzie korzystanie z doświadczenia oraz danych zgromadzonych przez Instytut Żywności i Żywienia, Instytut Matki i Dziecka, Instytut - Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka, Ośrodek Rozwoju Edukacji oraz Główny Inspektorat Sanitarny.

-Dla realizacji zadań istotne będzie korzystanie z wyników badania HBSC (Health Behaviour in School-aged Children - A WHO Collaborative Cross-national Study) oraz OLAF (Opracowanie norm ciśnienia tętniczego dzieci i młodzieży w Polsce). Dla uzyskania szczegółowych i porównywalnych międzynarodowo danych dotyczących skali nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży konieczne będzie monitorowanie sytuacji poprzez prowadzenie badania COSI (Childhood Obesity Surveillance Initiative).

Rekomendowane rozwiązanie, w tym planowane narzędzia interwencji, i oczekiwany efekt :

Program jest dokumentem wykonawczym do ustawy z dnia 11 września o zdrowiu publicznym. Zgodnie z ustawą zadania z zakresu zdrowia publicznego obejmują:

  1. monitorowanie i ocenę stanu zdrowia społeczeństwa, zagrożeń dla zdrowia oraz jakości życia związanej ze zdrowiem społeczeństwa;

  2. edukację zdrowotną dostosowaną do potrzeb różnych grup społeczeństwa, w szczególności: dzieci, młodzieży i osób starszych;

  3. promocję zdrowia;

  4. profilaktykę chorób;

  5. działania w celu rozpoznawania, eliminowania lub ograniczania zagrożeń i szkód dla zdrowia fizycznego i psychicznego w środowisku zamieszkania, nauki, pracy i rekreacji;

  6. analizę adekwatności i efektywności udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej w odniesieniu do rozpoznanych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa;

  7. inicjowanie i prowadzenie badań naukowych oraz współpracy międzynarodowej w zakresie zdrowia publicznego;

  8. rozwój kadr uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego;

  9. ograniczanie nierówności w zdrowiu wynikających z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych. Powyższe zadania zostały przyporządkowane do poszczególnych celów operacyjnych, określonych na podstawie prognoz i analizy sytuacji zdrowotnej i demograficznej, a także danych o rozpowszechnieniu czynników ryzyka. W projekcie Programu jako cele operacyjne zaproponowano:

  1. poprawa sposobu żywienia, stanu odżywienia oraz aktywności fizycznej społeczeństwa - Narodowy Program Profilaktyki Nadwagi i Otyłości.

  2. ograniczenie rozpowszechnienia używania alkoholu, tytoniu i innych substancji psychoaktywnych oraz zapobieganie uzależnieniom behawioralnym - Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Związanych z Uzależnieniami.

  3. poprawa dobrostanu psychicznego.

  4. ograniczenie narażenia na środowiskowe i biologiczne czynniki ryzyka.

  5. utrzymanie i poprawa zdrowia osób starszych.

Zadania określone w Programie mają dwojaki charakter. Pierwsza grupa zadań to zadania własne administracji rządowej i samorządowej, wynikające z kompetencji przypisanych dla poszczególnych działów administracji rządowej lub z ustaw nakładających poszczególne obowiązki na jednostki samorządu terytorialnego (jak ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, ustawa o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi, ustawa o ochronie zdrowia psychicznego czy ustawa o rewitalizacji).

Druga grupa zadań obejmuje nowe interwencje, które nie stanowią zadań własnych administracji rządowej i samorządowej i które wymagają wsparcia finansowego ze środków przewidzianych na realizację Programu. Zaproponowane zadania w ramach celów operacyjnych składają się na proces analizy stanu zdrowia i rozpowszechnienia czynników ryzyka, testowania interwencji profilaktycznych, wdrażaniu i ewaluacji tych interwencji a także tworzenie środowisk sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia.

Grupy działań zaproponowane w ramach każdego z celów operacyjnych NPZ to przede wszystkim promocja zdrowia (czyli edukacja zdrowotna oraz polityka prozdrowotna) a także profilaktyka zgrupowana w trzech fazach - wczesna (kierowana do ogółu społeczeństwa), wtórna (kierowana do grup o zwiększonym ryzyku) oraz profilaktyka trzeciej fazy (zapobieganie powikłaniom). Są to dwie podstawowe formy oddziaływań w zdrowiu publicznym….
Za koordynację Programu odpowiedzialny będzie minister właściwy do spraw zdrowia, wspierany przez Komitet Sterujący Narodowego Programu Zdrowia, którego zadaniem będzie zapewnianie spójności zadań administracji publicznej z zakresu zdrowia publicznego. Realizacja zadań będzie monitorowana przez Radę do Spraw Zdrowia Publicznego. Zgodnie z rozdziałem X projektu Programu zadaniem ministra lub Pełnomocnika Rządu ds. zdrowia publicznego (w przypadku jego powołania przez Radę Ministrów) jest przygotowywanie rocznych harmonogramów pracy, określających szczegółowe terminy ogłaszania konkursów, zawierania umów w trybie wnioskowym, wysokość alokacji środków na poszczególne zadania oraz grona podmiotów, spośród których wyłaniani będą realizatorzy zadań, jeżeli nie zostali wskazani w Programie. Kolejnym zadaniem jest również wspieranie realizatorów zadań w zakresie dostarczania informacji o zalecanym sposobie ich wykonywania pod kątem ograniczania społecznych nierówności w zdrowiu.

Harmonogram realizacji przewiduje co do zasady powierzenie realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego na początku programu. W odniesieniu do inicjatyw wykonywanych jako zadania własne przez administrację rządową i samorządową na początku funkcjonowania programu minister właściwy do spraw zdrowia (lub Pełnomocnik rządu ds. zdrowia publicznego w przypadku jego powołania) będzie występował do właściwych podmiotów o rozpoczęcie realizacji zadań wynikających z Programu. Z kolei w przypadku zadań, których realizacja będzie wiązała się z uruchomieniem dodatkowego finansowania, a ich powierzenie będzie odbywać się w trybie konkursowym lub pozakonkursowym umowy będą co do zasady zawierane w pierwszym kwartale roku, określonego w Programie jako właściwy dla danego zadania. W miarę możliwości finansowych umowy będą zawierane na cały okres trwania zadania. Poza wybranymi zadaniami, w przypadku których wskazano określony rok realizacji (jak zadania 3.1 czy 2.4.3) zakłada się, że realizacja powinna przypadać na cały okres trwania Programu…

Ewaluacja efektów działań nastąpi najwcześniej z dniej uzyskania informacji o zrealizowanych zadaniach w pierwszych roku funkcjonowania ustawy, a zatem z dniem 1 października 2017 r. i będzie zadaniem ciągłym realizowanym przez ministra właściwego do spraw zdrowia i Radę Spraw Zdrowia Publicznego…
3. Co może i powinno być w szczególności brane pod uwagę ( w zakresie działań SZS)
Budowanie jakiejkolwiek strategii ograniczania nadwagi i otyłości musi odbywać się na taśmie zależności :

>Właściwe odżywianie się jako jeden z podstawowych elementów zdrowego stylu życia

> potrzeba edukacji i systemu motywacyjnego

> potrzebna wiedza, kadry i system organizacyjny

>potrzebne w szczególności wyspecjalizowane kadry ulokowane w najważniejszych ogniwach edukacji i wychowania > przede wszystkim przedszkola i szkoła + rodzice. Bez gruntownego wykształcenia tam pracujących kadr nie można liczyć na żadne znaczące efekty.
Obszary na których można poszukiwać jakichś szans
Wymieniam je tylko hasłowo – bardziej szczegółowo ( formy, metody, analiza kosztów, techniki ewaluacji itp .) można je będzie sformułować i opisać kiedy poznawać będziemy (centralnie i regionalnie) programy i plany władz państwowych i samorządowych.


  1. Współpraca z placówkami naukowymi i szkołami wyższymi - poszukiwanie możliwości współrealizacji centralnych i regionalnych programów.

  2. Kształcenie i dokształcanie kadr :

-warsztaty dla nauczycieli (nauczycielek z klas I – III szkół podstawowych) w zakresie pogłębienia umiejętności organizowania zajęć ruchowych dla dzieci i łączenia ich z praktyczną wiedzą metaboliczną (o odżywianiu się )

-specjalny program : piłki edukacyjne - edubal

-warsztaty dla nauczycieli wychowania fizycznego w zakresie pogłębienia ich wiedzy i umiejętności dotyczących przypisanego im obowiązku prowadzenia edukacji zdrowotnej.


  1. Popularyzacja osiągnięć szkół i nauczycieli: konkursy, bank scenariuszy

  2. Program : Szkolne Kluby Sportowe , liderzy - animatorzy dobrych praktyk

  3. Internet : portal (platforma) dla nauczycieli, wychowawców, i rodziców. Portal typu sami sobie prowadzony przez młodzież.

  4. wydawnictwa popularno-naukowe

  5. Współpraca rodzina – szkoła

  6. Wypracowywanie i popularyzacja technik pracy z młodzieżą w zakresie samokontroli, autotreningu zdrowotnego (Zapewnienie powszechnej dostępności technik BMI, testów i prób, modeli ćwiczeń itp.)

  7. Wykorzystanie4 innych organizowanych przez SZS akcji, imprez, zawodów itp. dla popularyzacji wiedzy z o zależnościach : odżywianie się > aktywność fizyczna.

Pułapki


- w szkole występują równolegle dwa problemy : nadwaga i otyłość oraz niedożywienie

- należy w metodyce edukacji zdrowotnej, profilaktyce i promocji zdrowia rozróżnić zdrowe odżywianie się jako istotny element zdrowego stylu życia(profilaktyka) i odżywianie w ograniczaniu epidemii nadwagi i otyłości

- stygmatyzacja : straszenie, przykład innych dzieci, które nie mają tego problemu

-mechaniczność ocen i zaleceń : więcej ruchu – mniej nadwagi

-unikać porównań : on jest sprawny a ty mało sprawny i dlatego jesteś gruby

-skuteczna ewaluacja.

-Czy dzieci idą do sportu bo są sprawne i nie mają problemów z nadwagą czy ich uczestnictwo w sporcie i zajęciach z wf zapobiega nadwadze i otyłości

  1   2   3   4   5   6   7


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna