Możliwość bezprawnej ingerencji służb specjalnych w sferę polityki



Pobieranie 20.87 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar20.87 Kb.



Uzasadnienie
Możliwość bezprawnej ingerencji służb specjalnych w sferę polityki
i ekonomii zagraża prawidłowemu funkcjonowaniu państwa, zatem stworzenie systemu prawno-organizacyjnego gwarantującego neutralność służb
– jest jednym z podstawowych obowiązków organów władzy publicznej.

Powołanie ustawą z 2002 roku Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu nie zakończyło procesu niezbędnych zmian. Zagadnienia dotyczące obronności państwa oraz bezpieczeństwa Sił Zbrojnych pozostają nadal przedmiotem ochrony sprawowanej przez wojskowe służby specjalne, których sposób funkcjonowania, pomimo ustawy z dnia 9 lipca 2003 r.


o Wojskowych Służbach Informacyjnych, pozostaje w zasadzie niezmienny od czasów II Rzeczypospolitej, kiedy funkcjonowanie wojskowych służb specjalnych regulowały niejawne, resortowe akty normatywne.

Wojskowe Służby Informacyjne usytuowane w strukturze Sił Zbrojnych RP od momentu swojego powstania, formalnie podlegają cywilnemu Ministrowi Obrony Narodowej, jednak dotychczasowa praktyka ich funkcjonowania wskazuje, że cywilna i parlamentarna kontrola nad wojskowymi służbami specjalnymi była i pozostaje niedostateczna. Świadczą o tym przykłady wielokrotnego łamania prawa, prowadzenia nielegalnych operacji oraz politycznego wykorzystywania tych służb do walki z opozycją polityczną.

Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o Wojskowych Służbach Informacyjnych petryfikując istniejący układ nie wprowadziła istotnych zmian, w szczególności nie zapewniła realnej kontroli cywilnej nad służbami uprawnionymi do wkraczania w sferę elementarnych praw i wolności obywatelskich. Uchwalenie ustawy o WSI służyło realizacji bieżącego celu politycznego oraz konserwacji układów organizacyjno-kadrowych, w żaden sposób nie przystających do nowych wyzwań, przed jakimi staje bezpieczeństwo państwa w XXI wieku.

Postulat radykalnej reformy Wojskowych Służb Informacyjnych, z ich likwidacją włącznie, był zgłaszany od wielu lat przez partie i ośrodki władzy o różnych historycznych korzeniach i politycznych orientacjach. Pomimo powszechnej opinii o potrzebie działań naprawczych przez kilkanaście lat nie opracowano koncepcji reformy, co wskazuje na złożoność problemu i trudność podjęcia decyzji istotnych dla bezpieczeństwa obronnego państwa.

Podstawowym założeniem proponowanej reformy wojskowych służb specjalnych jest zmiana ustrojowego usytuowania służb kontrwywiadu i wywiadu wojskowego. Służby kontrwywiadu i wywiadu uzyskają status urzędów administracji rządowej podległych Ministrowi Obrony Narodowej. Obecnie koniecznym stało się zbudowanie od podstaw nowej pod względem organizacyjnym i kadrowym służby specjalnej właściwej w sprawach ochrony bezpieczeństwa potencjału obronnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Celem projektu ustawy o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego jest wprowadzenie do porządku prawnego regulacji zabezpieczających sprawne i efektywne funkcjonowanie służb odpowiedzialnych za kwestie obronności państwa oraz bezpieczeństwo Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, w wymiarze wewnętrznym i zewnętrznym, oraz stworzenie gwarancji, iż patologiczna i niekorzystna dla państwa demokratycznego alienacja służb specjalnych nie będzie możliwa w przyszłości. Projekt ustawy zakłada oddzielenie struktur wywiadu od struktur odpowiedzialnych za wewnętrzną ochronę przed zagrożeniami dla obronności Państwa, bezpieczeństwa i zdolności bojowej Sił Zbrojnych RP, co oznacza skoncentrowanie zadań wywiadowczych i kontrwywiadowczych w dwóch odrębnych, wyspecjalizowanych służbach państwowych podległych Ministrowi Obrony Narodowej.

Służba Kontrwywiadu Wojskowego, jako służba specjalna i służba ochrony państwa, będzie właściwą w sprawach ochrony przed zagrożeniami wewnętrznymi, natomiast Służba Wywiadu Wojskowego – przed zagrożeniami zewnętrznymi dla obronności Państwa, bezpieczeństwa i zdolności bojowej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych jednostek organizacyjnych podległych lub nadzorowanych przez Ministra Obrony Narodowej. Zakres działalności służby kontrwywiadu ograniczono zasadniczo do obszaru bezpieczeństwa Sił Zbrojnych, w ściśle określonym katalogu zagrożeń
i przestępstw, natomiast służba wywiadu wojskowego będzie służbą działającą wyłącznie (z wyraźnie wskazanymi w ustawie wyjątkami) poza granicami kraju. Są to powszechnie przyjęte standardy w większości państw NATO.

Szefowie Służb – powoływani i odwoływani, na wniosek Ministra Obrony Narodowej, przez Prezesa Rady Ministra uzyskają status centralnych organów administracji rządowej. Odstąpiono od zasady, iż szefem służby specjalnej właściwej w sprawach kontrwywiadu i wywiadu wojskowego może być wyłącznie żołnierz zawodowy. Niezmiernie istotna jest kwestia właściwego doboru ludzi na kierownicze stanowiska w służbach. Stanowiska te powinni zajmować osoby o dużym poczuciu odpowiedzialności, akceptujące obowiązek działania w kategoriach dobra publicznego i nie oddające się presjom partykularnych interesów.

Nowym rozwiązaniem proponowanym w ustawie o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego jest umożliwienie pełnienia służby w SKW i SWW, na tych samych zasadach, zarówno funkcjonariuszom, którzy nie są żołnierzami zawodowymi, jak
i żołnierzom zawodowym wyznaczanym na stanowiska służbowe w SKW
i SWW w trybie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jeżeli żołnierz zawodowy wyznaczony przez Szefa Służby na stanowisko służbowe w SKW lub SWW pełni zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu na pełnienie służby terminowej, z dniem wyznaczenia na stanowisko kontrakt na pełnienie służby terminowej stanie się z mocy prawa kontraktem na pełnienie służby stałej. Fakt ten, organ, który wyznaczył na stanowisko służbowe, stwierdzi w rozkazie personalnym.

W stosunku do osób pełniących zawodową służbę wojskową w SKW i SWW, decyzja osoby niebędącej żołnierzem zawodowym, zajmującej stanowisko służbowe w SKW lub SWW, będzie miała moc rozkazu wojskowego.

Reakcją na istniejące w Wojskowych Służbach Informacyjnych nieprawidłowości jest postanowienie, że funkcjonariusze Służb, jak również żołnierze zawodowi wyznaczeni na stanowiska służbowe w SKW i SWW,
w okresie pełnienia służby nie będą mogli być: członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego; być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych; członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą; posiadać w spółkach prawa handlowego akcje lub udziały, z wyjątkiem akcji spółek notowanych w publicznym obrocie; prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

Funkcjonariusz lub żołnierz zawodowy, którzy wbrew powyższemu zakazowi podejmą się sprawowania jednej z wymienionych funkcji lub podejmą wskazaną powyżej działalność popełnią przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Zawarte w projekcie ustawy przepisy karne penalizują ponadto wykorzystywanie przez funkcjonariusza informacji uzyskanych podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych do wpływania na działalność organów władzy publicznej lub dziennikarzy.

Projekt przewiduje wprowadzenie zakazu korzystania przez Służby
z tajnej współpracy osób prowadzących działalność nadawczą, wydawniczą lub dziennikarską. Funkcjonariusz, który bez zgody Szefa Służby, podejmie tajną współpracę z osobą prowadzącą działalność nadawczą, wydawniczą lub dziennikarską popełni przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat. 8.

Z uwagi na status nowych służb specjalnych (urzędy administracji rządowej), ich organizacja oraz uprawnienia funkcjonariuszy są, w podstawowym zakresie, analogiczne do organizacji i uprawnień funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu. Szczególnie ważne staje się zachowanie kontroli nad stosowaniem specyficznych dla służb specjalnych środków inwigilacyjnych (podsłuchy, tajne przeglądanie korespondencji) i przestrzeganie zasady, że jedynie rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa stanowi uzasadnienie dla zastosowania tych środków.

W celu wzmocnienia cywilnej kontroli na działalnością kontrwywiadu i wywiadu wojskowego zmniejszono ograniczenia w przepływie informacji na linii: służby – organy władzy – centralne instytucje państwowe. Dostrzegając znaczenie przejrzystości służb przyjęto, z zachowaniem wymogów dotyczących ochrony informacji niejawnych, następujące rozwiązania: Szefowie SKW i SWW podlegają Ministrowi Obrony Narodowej oraz, w ustalonym przez Prezesa Rady Ministrów zakresie, Ministrowi Koordynatorowi Służb Specjalnych (art. 4 ust. 2); Minister Obrony Narodowej, w uzgodnieniu
z Ministrem Koordynatorem Służb Specjalnych, określa kierunki działania Służb w drodze wytycznych wymagających zatwierdzenia przez Prezesa Rady Ministrów (art. 8 ust. 1); Minister Obrony Narodowej przedstawia Prezydentowi RP wytyczne, roczne plany działania oraz sprawozdania z działalności i wykonania budżetu Służb (art. 8 ust. 5); Prezes Rady Ministrów wyraża zgodę na podejmowanie przez Służby współpracy z właściwymi organami i służbami innych państw (art. 10 ust. 2); Minister Obrony Narodowej zatwierdza szczegółowe zasady tworzenia i gospodarowania funduszem operacyjnym (art. 12 ust. 3); Szefowie Służb przekazują Prezydentowi RP informacje mogące mieć znaczenie dla bezpieczeństwa i obronności państwa, jeżeli Prezydent RP tak zadecyduje (art. 21), Prezes Rady Ministrów zatwierdza nadawane przez Ministra Obrony Narodowej statuty Służb (art. 23 ust. 1).

Przyznanie Prezesowi Rady Ministrów nowych kompetencji wobec Służb SKW i SWW nie tylko umożliwi sprawowanie realnej kontroli, ale również zapewni realizację przez kontrwywiad i wywiad wojskowy ustawowych zadań merytorycznych. Prezes Rady Ministrów może upoważnić ministra powołanego do koordynowania służb specjalnych albo innego ministra do wykonywania jego uprawnień, z wyjątkiem uprawnienia do powoływania Szefów SKW i SWW.

Dotychczas ustawy dotyczące służb specjalnych (ustawa o ABW i AW, ustawa o WSI) przewidują obowiązek służb do przekazywania właściwym organom i służbom spraw, w przypadku ustalenia w trakcie podjętych czynności, że służby nie są w tych sprawach właściwe. Przekazanie powinno następować niezwłocznie. Istniał zatem obowiązek samooceny przez służby zakresu swoich kompetencji, co wobec podobieństwa obszarów zainteresowań doprowadzało, bądź to do powstania sporu pozytywnego (w jednej sprawie organy lub służby uznają się za właściwe) lub sporu negatywnego (w jednej sprawie organy lub służby uznają się za niewłaściwe). Nie istniał natomiast określony ustawowo sposób oraz tryb rozwiązywania mogących powstać sporów. Zgodnie z art. 27 ust. 5 projektu, jeżeli w toku realizacji czynności operacyjno-rozpoznawczych ujawnia się okoliczności wskazujące na to, że sprawa będąca przedmiotem tych czynności nie pozostaje w kompetencji SKW albo SWW, Szef właściwej Służby może – po uzyskaniu zgody Prezesa Rady Ministrów – podjąć decyzję o jej kontynuowaniu, jeżeli jest to uzasadnione bezpieczeństwem państwa.

Z uwagi na złożoność niezbędnej reformy wojskowych służb specjalnych zasadnym jest uchwalenie trzech aktów ustawodawczych. Pierwszym jest ustawa o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego zawierająca przepisy dotyczące zadań Służb i ich organizacji oraz ustalająca reguły demokratycznej kontroli i nadzoru nad działalnością SKW i SWW. Drugim – ustawa o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego zawierająca przepisy regulujące przebieg służby funkcjonariuszy, korpusy i stopnie występujące w Służbach, prawa i obowiązki funkcjonariuszy, a także przepisy dotyczące realizacji uprawnień przysługujących tym funkcjonariuszom w sferze socjalnej. Ustawa o służbie funkcjonariuszy zawierać powinna również regulacje związane z uposażeniem funkcjonariuszy oraz przepisy normujące zasady ich wyróżniania i karania. Trzecim aktem – jest ustawa zespalająca istniejące przepisy ustaw z regulacją tworzącą nowe służby specjalne oraz ustalająca zasady i tryb niezbędnych przekształceń organizacyjno-kadrowych umożliwiających przejęcie dotychczasowych kompetencji i zadań WSI przez SKW i SWW. Projekty trzech ustaw mogą być uchwalone jedynie łącznie, zatem każda ewentualna zmiana, dokonana w jednym z projektów, musi być oceniana w aspekcie jej wpływu na pozostałe dwa projekty.

Najlepszym zabezpieczeniem przed deformowaniem roli służb specjalnych pozostaje niezmiennie rozwój instytucji demokratycznych,
a zwłaszcza gwarancje praw i wolności obywatelskich, niezawisłość sądów oraz apolityczność organów kontrolnych. Tylko w takich warunkach powstać może system szybko ujawniający wszelkie deformacje i dokonujący stosownych korekt.

Zakres przedmiotowy projektowanej ustawy nie jest objęty prawem Unii Europejskiej. Projektowana ustawa ze względu na zakres regulacji nie była poddana konsultacjom społecznym.



Wejście w życie projektu ustawy nie spowoduje istotnego wpływu na sektor finansów publicznych, gdyż proces likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych oraz powołanie SKW i SWW zostanie przeprowadzony w ramach budżetu MON.



©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna