Naukoznawstwo – c konsultacje: wtorki, 11: 00-12: 00 s. 308. C1 [15. 02. 2011] – zajęcia organizacyjne



Pobieranie 113.21 Kb.
Data01.05.2016
Rozmiar113.21 Kb.
Naukoznawstwo – C

Konsultacje: wtorki, 11:00-12:00 s. 308.
C1 [15.02.2011] – zajęcia organizacyjne
Wymagania: żywa obecność na ćwiczeniach. To daje ocenę dostateczną. Na dobrą i na bardzo dobrą ocenę aktywność musi być znacząca. Ogólnie nie ma być martwej ciszy w grupie.

Literatura podstawowa: Ratajewski: Elementy naukoznawstwa i główne kierunki rozwoju nauki europejskiej. Katowice 1993.

Max. Jedna nieobecność.






Za tydzień: rozdział 1. z Ratajewskiego

Pojęcie nauki oraz jej rola i funkcje społeczne. Wieloznaczne pojęcie nauki, definiowane w oparciu o literaturę przedmiotu oraz na podstawie ogólnych wydawnictw encyklopedycznych.



  • Definicje nauki w dorobku polskich uczonych – S. i M. Ossowscy, K. Ajdukiewicz, T. Kotarbiński, S. Kamiński i inni

  • Definicje badaczy zagranicznych: John Desmond Bernal

  • Modele działalności i wytworów nauki

  • Cechy nauki – kryteria naukowości (ważne)

Cechy i funkcje społeczne działalności naukowej (koniec rozdziału)


C2 [22.02.2011] – Nauka : modele, cechy, pytania, funkcje

Definicje nauki:

  1. nauka jako społeczna działalność, której celem — poznanie rzeczywistości, aby ją opanować i zmienić pod kątem potrzeb człowieka;

  2. nauka w rozumieniu potocznym jako czynność uczenia kogoś lub uczenia się, jak też nauczania w ogóle kogoś czegoś;

  3. nauka jako przedmiot nauczania w szkołach różnych typów;

  4. traktowanie każdej dyscypliny naukowej uprawianej w zespołach badawczych, organizacjach i instytucjach naukowych jako nauki;

  5. rozumienie całokształtu czynności podejmowanych w sposób naukowy do zbadania rzeczywistości lub jej fragmentów jako nauki;

  6. nazywanie wszystkich wymienionych w punktach 1—5 znaczeń (rozumień) nauki, czyli działalność naukową, przedmiot tej działalności, organizację działalności i jej wyniki oraz ludzi i instytucje uczestniczące w tej działalności, nauką, np. nauka polska, nauka światowa;

  7. rozumienie pojęcia nauki w kategoriach historyczno-społecznych jako dziedziny szeroko pojętej kultury, obejmującej całokształt działalności poznawczej uczonych i instytucji naukowych

Pod pojęciem wiedzy rozumie się zwyczajowo wszystkie (zbiór) treści utrwalone w umyśle ludzkim w ciągu życia i działalności człowieka. Nauka jako taka wyrosła z tej wiedzy w ramach historycznej ewolucji – jako jeden z typów wiedzy ludzkiej.


POLSCY BADACZE:

Stanisław i Maria Ossowscy w 1935 roku. Uważali, że na naukę można spojrzeć z dwóch punktów widzenia: poznawczego (epistemologicznego) i społecznego (antropologicznego); naukę traktowali jako sferę ludzkiej działalności i sposób poznania rzeczywistości.

Kazimierz Ajdukiewicz wyróżnił naukę jako czynność i wytwory tej nauki. Na naukę pojmowaną jako czynność składałyby się myśli uczonych przeżywane przy uprawianiu nauki, ich zabiegi przedsiębrane przy dokonywaniu eksperymentów i zapewne wiele innych funkcji. Na naukę pojmowaną jako wytwór składałyby się twierdzenia naukowe

Tadeusz Kotarbiński jako naukę rozumiał każdą dyscyplinę badawczą dość wyrobioną, by godna była uprawiania w szkolnictwie wyższym w charakterze przedmiotu nauczania. Stwierdził, iż za naukę można uznać:

  • badania określonego rodzaju, czyli konkretną działalność badawczą,

  • systemy twierdzeń należycie uzasadnionych,

  • nauczanie i uczenie się.

Dla Stanisława Kamińskiego, jednego z najlepszych znawców problemów nauki, poznanie naukowe, czyli nauka, jest z jednej strony — czynnością społecznie i systematycznie nakierowaną na zdobywanie nowej wiedzy specjalistycznej, z drugiej — wytworem, inaczej wiedzą naukową, zaspokajającą społeczne zainteresowania umysłowe (intelektualne) oraz potrzeby życiowe ludzi wyrażone w określonym języku, zawierającym układ tez i wyjaśnień badanych faktów z rzeczywistości.

Według Jana Sucha nauka to:



  • proces zdobywania wiedzy,

  • rezultat tego procesu, czyli wiedza naukowa.

Według Stefana Nowaka na naukę można patrzeć dwojako. Z jednej strony są to systemy ludzkiej, indywidualnej bądź zbiorowej, działalności zmierzającej do zrealizowania pewnych celów, z drugiej zaś to wytwory tej działalności.

Stanisław Pabis stwierdził, w 1985 roku, iż nauka jest celowym systemem dynamicznym rozwijającym się jako system posiadający sprzężenia zwrotne, zapewniające zarówno odpowiednią kontrolę prawidłowego jej rozwoju, jak i stabilność wobec różnych losowych oddziaływań otoczenia. Nauka jest także systemem społecznym. Aktywność społeczna ma wymiar indywidualny i społeczny (zbiorowy).

Na III Kongresie Nauki Polskiej w 1986 roku określono podstawowe cele nauki – stwierdzono, iż jest to działalność służąca „poznaniu obiektywnej prawdy o rzeczywistości i zaspokojeniu ludzkich potrzeb poznawczych” oraz „optymalizacja działań zmierzających do zaspokojenia potrzeb praktyki”.


ZAGRANICZNI BADACZE:

John Desmond Bernal podał kilka definicji, traktując naukę jako:

  • instytucję, czyli zorganizowany zespół uczonych;

  • metodę postępowania, czyli szereg określonych czynności służących uczonemu do rozwiązania postawionych przed nim problemów;

  • narastającą tradycję wiedzy;

  • ważny czynnik utrzymania i rozwoju produkcji; jego wpływ na produkcję można prześledzić na tle historii człowieka i jego działalności;

  • jeden z najpotężniejszych czynników kształtujących poglądy i postawy społeczeństw wobec wszechświata i człowieka, przede wszystkim za pośrednictwem nowych praw i twierdzeń naukowych.

Wystarczy mieć wiedzę, by rozpocząć III wojnę światową. Dziś jednak wystarczy informacja.

Anatolij Rakitow (1965) - „Nauka jest systemem wiedzy o prawach funkcjonowania i rozwoju obiektów.” Nauka zaczyna się po doświadczeniu (a posteriori), a nie a priori (przed doświadczeniem)

Amerykański uczony, Russel. L. Ackoff pod pojęciem nauki rozumiał przede wszystkim działalność badawczą. Działanie to ma za cel znajdowanie odpowiedzi na pytania, rozwiązywanie problemów oraz opracowywanie bardziej skutecznych sposobów w poszukiwaniach i dociekaniach



Izaak Levi traktuje naukę jako zbiór ustalonych w określonym czasie i miejscu twierdzeń o otaczającym nas świecie. Twierdzenia formułowane są w zdania. Zdania nie należące do wiedzy naukowej to zdania odrzucone przez wiedzę (np. zdania fałszywe bądź niezgodne z innymi, lepiej uzasadnionymi) oraz zdania jeszcze nie włączone do wiedzy (np. zdania nie dość uzasadnione, zdania hipotetyczne, jeszcze sprzeczne z tym, co wiedza naukowa już tworzy). Według I. Leviego ostatecznym celem badań naukowych jest unikanie błędów w naszej wiedzy o świecie.

John Hicks pod pojęciem nauki rozumie system twierdzeń o następujących cechach:

  • odnoszenie się do realnych rzeczy (obiektów) poznawalnych doświadczalnie,

  • ogólność, wyrażanie klas obiektów i fenomenów oraz ich wzajemnych stosunków,

  • formułowanie wiarygodnych wniosków i przewidywań (prognoz).

Fritjof Capraza za naukową uznał wiedzę opartą na systematycznej obserwacji i tworzeniu spójnych wewnętrznie modeli obserwowanej rzeczywistości.

Rene Thom za naukowe uznał tworzenie prawdziwych zdań. Dowodem zaś prawdziwości tych zdań winno być powszechne ich zrozumienie. Pojęcia użyte w tych zdaniach powinny być jednoznacznie przekładalne na wszystkie języki świata
Modele nauki:

  • model informacyjny nauki, przedstawia ją jako ciągły strumień informacji naukowych zasilających komunikację naukową społeczności naukowych, a przez nie całe społeczeństwo

  • model socjologiczny, ujmującym naukę jako twór (rezultat, wynik) działalności określonej społeczności naukowej. charakteryzuje się dwoma podstawowymi rodzajami czynności: zadawaniem pytań, oraz z formułowaniem problemów badawczych i udzielaniem odpowiedzi na te pytania

W nauce wyróżnić można następujące rodzaje działalności naukowej uczonych:



  • naukowo-badawczą,

  • naukowo-organizacyjną,

  • naukowo-informacyjną,

  • naukowo-pedagogiczną,

  • naukowo-pomocniczą.


Podstawowe cechy (właściwości, kryteria) nauki:

  1. Umiejętność uogólniania wyników działalności naukowej, czyli umiejętność widzenia problemów, stawiania pytań i budowania teorii naukowych.
    Np. Mamy sobie obiekt biblioteki. Jeśli go opiszemy, ale nie odniesiemy do innych bibliotek (bez kontekstu) to nie będzie to naukowe. Biblioteka kupiła 7,5wolumina w danym roku. Dlaczego tyle? Ile kupiły inne biblioteki? Trzeba umieć widzieć obiekt w szerszym kontekście.

  2. Obiektywność wypowiadanych sądów i twierdzeń.
    Obiektywizm w nauce — jak pisał w 1939 roku Paweł Rybicki — to uniezależnienie się „od wszelkich czynników poza doświadczeniem i kryteriami rozumowymi. Ale dziś obiektywizmu praktycznie być nie może. Ale możemy to zaznaczyć choćby przez formę bezosobową (zamiast „zbadałem” „przeprowadziłem”, „zbadano” „przeprowadzono” lub „autor pracy przeprowadził”, „autor pracy zbadał”. Możemy mieć hipotezę, ale musimy ją potwierdzić, skonfirmować.

  3. Ścisłość i jednoznaczność w formułowaniu przedstawianych sądów i twierdzeń.
    Nauka wymaga języka ścisłego i dokładnego, opartego na podstawowych zasadach logiki, przede wszystkim na zasadzie niesprzeczności wypowiadanych zdań (twierdzeń). Należy unikać mętności, moralizowania bądź filozofowania poza swoimi kompetencjami naukowymi. Nieścisłe są nawet zadania z matematyki w podstawówce, to samo w ankietach. Pytania powinny być jednoznaczne – nie dopuszczające wieloznaczności.

  4. Zgodność wszelkich działań z metodami naukowymi (uznanymi przez społeczność uczonych).
    Pojęcia narzędzi, technik i metod naukowych. Metoda ma być: jasna, zrozumiała, rozpoznawalna uniwersalnie, jednoznaczna, celowa, skuteczna, owocna ekonomiczna. Okultyzm lub psychotronika nie są naukami.

  5. Wysoka informacyjność języka używanego w nauce,
    Umożliwia porozumiewanie się uczonych i sprawdzanie przekazywanych sądów i twierdzeń. Nie może być „im mądrzej, tym głupiej” – to nie jest nauka. Nauka musi być zrozumiała, teksty hermetyczne, zrozumiałe dla 2 ludzi w kraju, są paranauką ot co.

  6. Zasadność, logiczne powiązanie oraz pewność sądów i twierdzeń przekazywanych w komunikacji naukowej.
    Zdania muszą mieć dostateczne uzasadnienie lub jak największy stopień prawdopodobieństwa; muszą być wewnętrznie niesprzeczne i w jakiś sposób uporządkowane. Jest coraz gorzej z logiką. Zdania są nielogiczne, akapity beznadziejnie niespójne, fatalnie się to czyta – i nie jest naukowe.

  7. Stały krytycyzm wobec wszelkich wypowiadanych sądów(twierdzeń) oraz postawa ciągłego sprawdzania istniejących już i przekazywanych sądów (twierdzeń).
    Tekst naukowy nie bierze wszystkiego na wiarę, trzeba kontrolować, co piszemy; kwestionować to, co czytamy i to, co piszemy. Ciągle sprawdzamy, czy mamy rację. Tekst naukowy musi mieć przypis.

  8. Twórczy charakter wyników działalności umożliwiający wzbogacanie dotychczasowego dorobku nauki.
    Powinniśmy wnieść coś nowego. Nie będzie naukowe to, co powiela 5 poprzednich prac, nie wprowadzając niczego nowego. Robimy wtedy stan badań (kto i co pisał na dany temat przede mną + wskazanie wolnych pól badawczych)


5 pytań naukowych: Co lub jak? Gdzie? Kiedy? Skąd? Dlaczego?

Dyscyplinę naukową, która potrafi odpowiedzieć na wszystkie te pytania, przede wszystkim zaś na ostatnie — dlaczego?, uważa się za najbardziej zaawansowaną (rozwiniętą) pod względem teoretycznym i praktycznym.


Zasadnicze cele nauki to:

  • poznawanie obiektywnej rzeczywistości, odkrywanie nowych praw przyrody i społeczeństwa;

  • konstruowanie reguł i norm postępowania prowadzących do tworzenia nowych rzeczy, zjawisk i procesów;

  • zmienianie rzeczywistości w pożądanym kierunku (łączy się to z polityką naukową – długofalowe, zaplanowane projekty)


Podstawowe zatem funkcje nauki to:

  • deskryptywna, czyli opisanie rzeczywistości, przedstawianie cech obiektów, ich opisów

  • eksplanacyjna, czyli wyjaśnienie, dlaczego rzeczywistość jest taka, a nie inna,

  • diagnostyczna, czyli ocenianie zastanej rzeczywistości,

  • prognostyczna, czyli przewidywanie, jaka może być rzeczywistość, umożliwianie przewidywania konsekwencji,

  • metodologiczna, czyli ukazywanie, jak badać rzeczywistość,

  • systematyzująca, wiedzę o rzeczywistości,

  • instrumentalno-techniczna, określanie narzędzi badawczych

  • humanistyczna, zaspokajanie twórczych i poznawczych potrzeb człowieka.





Za tydzień: Rozdział 2: naukoznawstwo:

  • geneza i rozwój pojęcia;

  • kształtowanie się naukoznawstwa jako dyscypliny naukowej;

  • instytucje i badacze (też prace tych badaczy), zajmujący się tą problematyką w Polsce i na świecie

  • informatory, słowniki, czasopisma, bazy danych z zakres naukoznawstwa – zawartość merytoryczna i cechy formalne

Przygotować w 2 osoby krótką notkę o jakimś źródle z tyłu Ratajewskiego (tytuł, miejsce, rok wydania, instytucja sprawcza, materiały dodatkowe: indeksy, bibliografie, zakres, zasięg, przykładowy opis bibliograficzny – jakie znajdziemy w nim elementy?). Oprócz Ratajewskiego – Bazy danych OPI – te, na podstawie których tworzy się informator nauki polskiej. [wybrane źródło: „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" 1956—, R. 1—]


C3 [01.03.2011] – Ewolucja gadów i płazów : rozwój naukoznawstwa
Rozwój osobnej dyscypliny poświęconej nauce miał jakby dwa źródła:

  • Pierwsze to wewnętrzny rozwój nauk, które w swoim czasie zajmowały się niektórymi problemami związanymi z nauką (filozofia ogólna, biografistyka, socjologia, logika, historia piśmiennictwa)

  • narastanie nowych potrzeb w obrębie różnych dyscyplin w zakresie prognozowania, planowania i analizy problemowej

Najbardziej znane formy przekazywania wiedzy naukowej to:

— nauczanie akademickie w wyższych uczelniach,

— publikacje naukowe w różnych formach,

— udział w dyskusjach naukowych w środowisku uczonych,

— upowszechnianie nauki i jej osiągnięć za pośrednictwem środków komunikacji masowej (prasa, radio, telewizja).


W XIX wieku naukę pojmowano przede wszystkim jako zbiór, ewentualnie system wiedzy osiąganej przez działalność naukową. Wielu jednak uczonych interesowało się poszczególnymi kwestiami dotyczącymi treści i istoty nauki, jej metodologii, sposobów i form jej funkcjonowania. W XX wieku nauka zaczęła przekształcać się ze zbioru (systemu) wiedzy w bezpośrednią siłę wytwórczą społeczeństwa, stała się zjawiskiem i procesem społecznym o dużej randze i znaczeniu. W 1918 roku Włodzimierz I. Lenin w swoim Szkicu planu prac naukowo-technicznych, oprócz sformułowania konkretnych zadań dla nauki nowego państwa, zarysował dalekosiężny program prac naukowych i technicznych. Próby te dały także impuls do utworzenia oddzielnej dyscypliny naukowej zajmującej się nauką.

Po raz pierwszy w języku rosyjskim terminu „naukoznawstwo" („naukowiedienie") użył w 1924 roku Jurij A. Boriczewskij, uczony ukraiński. W 1926 roku w dwunastym numerze czasopisma „Wiestnik Znanija" ukazał się artykuł Boriczewskiego pt. Naukoznawstwo jako nauka ścisła.

Pierwszy zjazd poświęcony zagadnieniom organizacji i rozwoju nauki polskiej odbył się w Warszawie w dniach 7—10 kwietnia 1920 roku, pierwsze zaś trzy roczniki czasopisma „Nauka Polska” z lat 1918—1920 poświęcone były ogólnym rozważaniom naukoznawczym Romualda Minkiewicza, Franciszka Bujaka, Stanisława Kutrzeby, Jana Czekanowskiego, Ignacego Mościckiego i Michała Siedleckiego. W 1923 roku w artykule redakcyjnym czwartego rocznika „Nauki Polskiej” stwierdzono powstanie osobnej „wiedzy o nauce”, ponieważ zaistniała potrzeba badania nauki, a w 1925 roku ukazał się na łamach czasopisma artykuł Floriana Znanieckiego, uznanego już socjologa polskiego, pt. Przedmiot i zadania nauki o wiedzy, w którym za jeden z głównych problemów badawczych uznaje „prawidłowości rozwoju nauki".

Z inicjatywy Stanisława Michalskiego powstało i zaczęło działać przy Kasie im. Mianowskiego Koło Naukoznawcze. Pierwszy, inauguracyjny referat na temat poglądów Maxa Schelera na naukę wygłosił w czerwcu 1928 roku młody uczony Bogdan Suchodolski (oprócz niego byli tam: Tadeusz Kotarbiński, Władysław Tatarkiewicz, Jan Łukasiewicz, Stanisław Leśniewski, Czesław Białobrzeski, Edmund Malinowski, Tadeusz Zieliński, Adam Krokiewicz, Franciszek Bujak, Antoni Bolesław Dobrowolski, Wojciech Świętosławski, Jan Rozwadowski i wielu innych)



Pierwsze prace T. Kotarbińskiego o charakterze naukoznawczym pojawiły się już w 1915 roku, następne w latach 1929 i 1933. Najwięcej elementów naukoznawczych przyniosła jego fundamentalna praca z 1929 roku pt Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauki. Maria i Sstanisław Ossowscy ogłosssili w 1935 roku w dwudziestym tomie „Nauki Polskiej" artykuł Nauka o nauce. (struktura i przedmiot nauki)

Po II wojnie światowej ruch naukoznawczy odżył w Polsce bardzo szybko:

  • Już 20 marca 1945 roku z inicjatywy Mieczysława Choynowskiego założono przy Towarzystwie Asystentów Uniwersytetu Jagiellońskiego Konwersatorium Naukoznawcze. Zebrania wypełnione były przede wszystkim dyskusjami na różne tematy i odczytami, które opublikowano potem w czasopiśmie „Życie Nauki”. +Popularyzacja wiedzy i nauki

  • Przy Uniwersytecie Poznańskim im. A. Mickiewicza powstało 23 lutego 1946 roku Koło Naukoznawcze pod opieką Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Przewodniczącym Koła został historyk poznański Jan Rutkowski.

  • Związek Asystentów Uniwersytetu Warszawskiego utworzył w październiku 1949?6? roku Sekcję Naukoznawczą. Przewodniczył jej Stefan Ziemski.

  • Powołano w 1948 Komisję Naukoznawczą przy Komitecie Kasy im. Mianowskiego, ale przygotowany przez tę Komisję 25 tom czasopisma „Nauka Polska" oceniony został ujemnie przez nową politykę państwa.

  • T. Kotarbiński w 1950 roku opublikował pracę: Z dziejów klasyfikacji nauk, w 1958 roku Myśli o nauce, w 1965 roku Przegląd problemów o nauce, a w 1969 roku Zagadnienia metodologii nauk praktycznych. Do naukoznawstwa zaliczał Kotarbiński filozofię nauki wraz z logiką i metodologią nauki, psychologię i socjologię nauki, historię, ekonomię, politykę oraz prakseologię nauki.

  • Uchwałą z 16 lipca 1965 roku sekretariat naukowy Polskiej Akademii Nauk powołał Komisję Naukoznawstwa, przekształconą w 1967 roku w Komitet Naukoznawstwa PAN. Komitet działa do dziś. „Zagadnienia Naukoznawstwa" – redaktorem został Ignacy Małecki. Pierwszy zeszyt ukazał się w marcu 1965


Informator Nauki Polskiej – publikacja typowo naukowa ze względu na użytkowość informacji, które się w nim znajdują. Informator to 4 tomy: w tym ludzie nauki w układzie alfabetycznym. Wydaje to OPI (Ośrodek Przetwarzania Informacji). Budowa wewnętrzna się zmieniała w czasie (od 3 do 5).

  • Część 1 – instytucje decyzyjne i doradcze (nazwa, adresy, telefony, opis instytucji). Np. dane oświaty

  • Część 2 – instytucje naukowe (w tym oświata – akademie, szkoły, uniwersytety)

  • Część 3 – społeczny ruch naukowy (towarzystwa, stowarzyszenia i fundacje – same indeksy, bez danych teleadresowych)

  • Część 4 – Ludzie nauki (zawiera też słownik nazw instytucji – np. Jerzy KOWALSKI, stopnie naukowe (rejestruje się od dr hab. wzwyż), adres, telefon – dane te znajdują się wtedy, gdy dana osoba wyrazi zgodę)

W każdym tomie są „informacje od wydawcy” (rozpiska zawartościowa).
Baza Nauka Polska – od 1990. Zawartość bazy:

  • Instytucje naukowe – w tym archiwa, muzea itd. (to samo, co w wersji drukowanej informatora)

  • Ludzie nauki – wersja elektroniczna to 120 tysięcy rekordów

  • Aparatura badawcza (także referaty, imprezy, konferencje)

  • Projekty badawcze (zamawiane, celowe, od ministerstwa, itp.)

  • Technologie polskie (technologie i produkty informacyjne powstałe w Polsce – autorzy artykułów, teksty. Zawiera szczegółowe oferty i systemy zapytań, łączenie współpracy badawczej). Serwis informacyjno-prawny (?) – oferty i zapytania technologiczne, własne teksty, konsultacje, baza zawiera ok. 300 ofert technologicznych (tego już nie ma w drukowanym informatorze).


Słownik polskich towarzystw naukowych. 2 tomy – towarzystwa działające aktualnie, w przeszłości i towarzystwa regionalne. Wydaje to PAN. Budowa: przedmowa, zrąb główny, aneks, indeks nazw towarzystw. Zrąb główny wyróżnia towarzystwa ogólne i specjalistyczne (klasyfikacja działowa). Zakres – polskie towarzystwa naukowe. Budowa: nazwa, dane organizacyjne, opis działalności, bibliografia przedmiotowa i podmiotowa towarzystwa.
Polska bibliografia naukoznawstwa i technoznawstwa. Pierwsze wydanie ’66 (za rok ’63). Ostatnie wydanie 2002 (za ’95-2000). Obecnie niewydawana. Zakres: historia i teoria nauki, metodologia nauka, polityka naukowa itd. Ogólne problemy naukoznawstwa. Opisy przejmowane z bibliografii narodowej.
Bibliografia nauki i techniki to prace o charakterze ogólnym. Zasięg – wydawnictwa zwarte. Zakres: polskie lub o polskiej nauce. Ukazuje się co kwartał wraz z Kwartalnikiem Historii Nauki i Techniki. Opis: numer: nazwisko, tytuł w całości,
Nauka Polska. Czasopismo poświęcone zagadnieniom nauki w Polsce. Wydaje to Ossolineum / PAN. Ukazuje się od ’53. W tej chwili nie jest wydawane – zamiast tego mamy kwartalnik NAUKA – od 2006 (bo w unii nie powinno być nic polskie, lepiej jak jest ogólne. Dziwny zabieg. A słowo kreuje rzeczywistość – to, co polskie to złe...). Stałe tematy – z sesji, zagadnień naukowych, życia organizacyjnego itp.
Zagadnienia naukoznawstwa. Od 1966 roku. Wydaje to Komitet Naukoznawstwa PAN. Bogdan Jałowiecki. Zakres/zasięg: oryginalne materiały polskie i międzynarodowe, życie naukowe w kraju i zagranicą. W 2008 znalazły się Zagadnienia w wykazie ministerialnym.
Przegląd Informacji o Naukoznawstwie. 1964-1992. PAN Ośrodek Informacji Naukowej. Organizacja informacji naukowej, indeksy.





Za tydzień i za 2 tygodnie jak nie zdążymy (bo większy materiał): Rozdział 3. Przedmiot, cele naukoznawstwa. Filozofia nauki, psychologia, socjologia i inne.


C4 [08.03.2011] – Dinozaury naukoznawcze

Do centralnych problemów psychologii nauki należą:

— poznanie i opis (przedstawienie) wiedzy różnego typu,

— sposoby i formy przyswajania nowej wiedzy,

— aktualizacja wiedzy w różnych warunkach i dla różnych zadań,

— zmienianie się wiedzy w procesie jej wykorzystywania,

— wyzyskiwanie wiedzy do modelowania systemów intelektualnych i systemów

uczenia.
Struktura naukoznawstwa jako dyscypliny naukowej.

Naukoznawstwo jest dyscypliną interdyscyplinarną – ma metody podobne do innych nauk, podobny przedmiot. Mamy wiele dyscyplin szczegółowych, tworzących naukoznawstwo.

Nauka ma za przedmiot naukę, rozwój nauk, historią nauki, filozofią nauki.


Psychologia nauki zajmuje się jednostką naukowca.

Do centralnych problemów psychologii nauki należą:



  • poznanie i opis (przedstawienie) wiedzy różnego typu,

  • sposoby i formy przyswajania nowej wiedzy,

  • aktualizacja wiedzy w różnych warunkach i dla różnych zadań,

  • zmienianie się wiedzy w procesie jej wykorzystywania,

  • wyzyskiwanie wiedzy do modelowania systemów intelektualnych i systemów uczenia.


Psychologia nauki podejmuje zatem szczegółowe badania nad:

  • rolą myślenia i pracy świadomej,

  • rolą podświadomości w działalności twórczej,

  • rolą przypadków w tej twórczości,

  • rolą fantazji i wyobraźni,

  • rolą pamięci i jej odmian: pamięci świeżej bądź pamięci trwałej. Wielu uczonych, jak wiemy z ich własnych relacji, śledziło uważnie swoje

W zależności od wyboru problemów naukowych i sposobów ich rozwiązywania wszystkich uczonych można podzielić na: [A. Katz]

  • Adaptatorów (adaptery, gramofony, adapterix gebicus vulgaris, diplogonus), których cechami charakterystycznymi są: powaga, refleksyjność, intelektualizm, giętkość, cynizm, czasem wyniosłość;

  • nowatorów (gebordontus), o takich cechach, jak: samodzielność, skłonność do zmian, krytyczny stosunek do zastanej rzeczywistości, giętkość myślenia;

  • logików (dianosaurus jagielloniensis, pterokaminkus, teodontus chomicus) o cechach takich, jak: obowiązkowość, skłonność do rutyny, solidność, skrupulatność, biurokratyzm;

  • artystów (baiopterix, hrabisaurus herbalicus rex zwany też h-rex-em) cechujących się negowaniem zastanej rzeczywistości, niezadowoleniem ze środowiska, niestałością emocjonalną, niedowiarstwem, cynizmem, wyniosłością i obcością.


Socjologia nauki bada uczonych jako grupę. Socjologię nauki interesują obecnie liczne problemy dotyczące grup uczonych i ich roli w społeczeństwie. Socjologia nauki jako odrębna gałąź naukoznawstwa to dyscyplina z zakresu nauk o społeczeństwie i nauce równocześnie.
Treścią etyki nauki są społeczno-etyczne i humanistyczne problemy poznania i działania naukowego, przede wszystkim zaś kwestia wzajemnych stosunków i zależności między etyką w ogóle a nauką, ideałami a normami nauki. Etyka nauki sama zależy od społeczno-ekonomicznych, politycznych, ideologicznych, jak również moralnych i etycznych czynników i wartości mających zawsze konkretny, historyczny charakter w danej epoce. Etyka nauki określa granicę między tym, co możliwe, a tym, co dopuszczalne.

Tematy etyki naukowej pojawiły się w związku z nazistowskimi obozami koncentracyjnymi, japońskimi obozami jenieckimi, eksperymentami Związku Radzieckiego, w związku z Hiroshimą i Nagasaki. Uruchamiamy prawa, nad którymi nie panujemy. Inną kwestią jest komercjalizacja nauki współczesnej – zmienił się etos uczonego, badaniami zajmują się korporacje. Nie dąży się już do obiektywnej prawdy, a do zaspokojenia potrzeb badawczych koncernów, producentów itd. Utajnia się wyniki sprzeczne z polityką producenta.


Ekonomika nauki zajmuje się ekonomicznymi problemami nauki, bada związki nauki z gospodarką danego kraju. Liczy, czy się coś opłaca, czy nie. Jest ściśle związana

Polityka naukowa to działanie skierowane na osiągnięcie w najbardziej efektywny sposób określonego celu (lub celów) za pomocą nauki". Do głównych zadań polityki naukowej należą:

  • ustalanie kierunków i celów rozwoju nauki i techniki,

  • stwarzanie warunków zapewniających osiąganie wyznaczonych celów,

  • wykorzystanie wyników działalności badawczo-rozwojowej dla zaspokojenia potrzeb społecznych.

To polityka naukowa rozdziela środki, na które łoży państwo. Za rozwojem nauki idą czynniki polityczne. Współcześnie jest ewidentna faworyzacja nauk przyrodniczych, ścisłych.




Rozdział kolejny, ale nie do końca – zaczną się już klasyfikacje nauk


C5 [22.03.2011] – Klasyfikacje gadów kopalnych

Klasyfikacja wiedzy (nauki) różni się od klasyfikacji dokumentów (książek, czasopism itp.):

  • Klasyfikacja wiedzy systematyzuje samą wiedzę naukową (naukę); jest w zasadzie abstrakcją, logiczną (myślową) próbą porządkowania i szeregowania wiedzy naukowej (nauki),

  • Klasyfikacja dokumentów odzwierciedla (odbija) i utrwala tę wiedzę w różnej formie, w różnego typu dokumentach; jest konkretem, podziałem i szeregowaniem rzeczowym (np. klasyfikacja Cuttera, Deweya, UKD)

Zwykle nauki (dyscypliny naukowe) dzieli się na:



  • nauki formalne (dedukcyjne), np. matematyka, logika, opierające się na aksjomatach (pewnikach), twierdzeniach formalnych i logicznych; wyniki tych nauk są niezawodne;

  • nauki empiryczne (indukcyjne), np. fizyka, chemia, biologia, psychologia, socjologia; ich wyniki i twierdzenia muszą być uzasadnione obserwacją, doświadczeniem czy eksperymentem i odpowiednio zinterpretowane, dlatego nie są całkowicie pewne, bywają zawodne.

Dyscypliny dzieli się według następujących kryteriów:

  • przedmiotu badań, czyli fragmentu bądź cechy (właściwości) rzeczywistości badanej przez poszczególne nauki, np. nauki ścisłe, nauki przyrodnicze, nauki humanistyczne

  • metody badań, np. nauki dedukcyjne i indukcyjne

  • rodzaju stawianych problemów – np. nauki teoretyczne i praktyczne

  • zadań i celów, jakie sobie poszczególne nauki stawiają, np. nauki homologiczne (prawa rzeczywistości), idiograficzne (tłumaczące fakty), techniczne (posuwające naprzód technikę)

  • stopnia ogólności, abstrakcji, prostoty czy złożoności danej dyscypliny naukowej


C6 [29.03.2011] -

Arystoteles wprowadził metafizykę – były to nauki poza fizyką – poza doświadczeniem empirycznym (humanistyka). Dziś to oczywiście coś w ogóle nadprzyrodzonego.

[zob. notatki zewnętrzne] wiedza teoretyczna, praktyczna, etyczna (tu też badanie wartości i estetyka)

Nauki XX w. unifikują się – mają nowe pola badawcze – powstaje np. bioetyka – łączenie biologii i etyki (dziedziny mocno różniące się między sobą przecież). Jest Bioinżynieria (inżynieria genetyczna).

Unia Europejska też wpływa na nauki, na podziały, rozdziały itp.




Czym się zajmuje geoinżynieria? (zajmuje się tym, w jaki sposób człowiek ma wpływać na wygląd ziemi)

Główne etapy rozwoju nauki europejskiej. Rozdział obszerny - więc od początku (po co dzielić naukę na okresy) do XVIII w.




C7 [12.04.2011] – Główne etapy rozwoju nauki europejskiej

Podział:


— nauka pierwotna — od czasów najdawniejszych do 4—3 tysiąclecia p.n.e.,

— nauka starożytna — od 3 tysiąclecia do V wieku n.e.,

— nauka średniowieczna — od V do XV wieku n.e.,

— nauka nowożytna — od XV do połowy XX wieku n.e.,



— nauka Współczesna — od połowy XX wieku n.e.
Głównymi ośrodkami nauki pierwotnej były doliny wielkich rzek w Azji i Afryce Północnej. Charakteryzowała się ona powiązaniem z praktyką i magią oraz z początkami religii, a także pierwszymi próbami utrwalania wiedzy dzięki wynalezieniu pisma (wcześniej: ujarzmienie ognia).
Naukę starożytną dzielą historycy na kilka okresów charakteryzujących się swoistymi cechami:

  • naukę starożytnego Wschodu, przypada na okres od połowy 4 tysiąclecia do VI wieku p.n.e

  • naukę starożytnej Grecji i Rzymu — helleński — od VII do IV wieku p.n.e., oraz — hellenistyczny — od IV wieku p.n.e. do VI wieku n.e. Nauką zajmowała się filozofia – kształtowanie się funkcji nauczyciela, oddzielano już naukę od religii. Okres Rzymski to wykorzystanie nauki do celów praktycznych – nowe gatunki naukowe.

  • naukę starożytnego Bizancjum. Znaczącą rolę w starożytności odegrała nauka Bizancjum. W wiekach od IV do XV Cesarstwo Bizantyjskie rozbudowało ośrodek naukowy w swej stolicy (późniejszym Konstantynopolu), promieniujący na Bliski i Środkowy Wschód oraz Europę. +Focjusz: czerpano ze Wschodu kult nauki, wiele dziedzin naukowych:

    • ponadnarodowym charakterem w wielonarodowym imperium arabskim;

    • podporządkowaniem religii i próbami pogodzenia z religią (Islam);

    • eklektycznym charakterem, który przejawniał się w próbach połączenia nauki greckiej, orientalnej oraz starożytnego Wschodu;

    • rozwojem mecenatu w zakresie szkolnictwa, książki i bibliotek w głównych ośrodkach nauki (Damaszek: „Dom Mądrości” – obserwatorium i biblioteki, Bagdad, Kordoba).



Głównymi ośrodkami Średniowiecza były: Włochy, zachodnie Niemcy, Francja, Irlandia, Anglia, później Czechy i Polska. Naukę ówczesną dzieli się na dwa nierówne podokresy. Pierwszy, przypadający na lata od V do XII wieku, to czas powolnego rozwoju nauki. Na lata od XII do XV wieku przypada drugi podokres rozwoju nauki średniowiecznej. Wiek XII miał znaczenie przełomowe w nauce zachodnioeuropejskiej i dlatego niekiedy nazywany jest czasem „średniowiecznego renesansu"

  • słabość myśli naukowej, wynikająca z odcięcia nauki od tradycji greckiej;

  • wpływ autorytetów antycznych, przede wszystkim kompilatorów rzymskich

  • teologiczny i moralizatorsko-dydaktyczny charakter nauki, zwróconej głównie na problemy religijne i oświatowe;

  • szczególna rola kościoła katolickiego w selektywnym (wybiórczym) traktowaniu i zachowaniu dorobku naukowego przeszłości przez biblioteki, skryptoria i szkoły,

  • pojawienie się znów (po pewnej przerwie) mecenatu władców nad nauką,

  • powstawanie uniwersytetów (od XII)

  • uniwersalizm kultury (chrześcijańskiej) i globalizm języka łacińskiego; prymat kościoła; teocentryzm

  • Renesans karoliński – kultura karolińska, odrodzenie kultury

  • Powstawanie kierunków matematycznych, uniwersytety Paryż, Bolonia

Nauka Renesansu przypada na wieki XV i XVI. Głównymi ośrodkami myśli naukowej były północne Włochy, Rzym, Francja, zachodnie Niemcy, Niderlandy (Holandia), w XVI wieku Polska. Nauka Odrodzenia charakteryzowała się następującymi właściwościami:



  • podstawą wiedzy – nauka antyczna

  • wiedza czerpana z ośrodków zbudowanych przez średniowiecze

  • w dziedzinie poznania kształtowanie się nowej postawy, opierającej się na uniwersalności (powszechności) wiedzy, obserwacji otaczającej człowieka rzeczywistości, krytycznym i twórczym podejściu do tekstów poprzedników

  • rozwijanie się i rozszerzanie mecenatu władców i miast nad nauką, pojawienie się uczonych nie związanych z uniwersytetami, różnicowanie się uniwersytetów jako ośrodków naukowych

  • kształtowanie się dwóch nurtów: filozofii przyrody (zainteresowanie się światem przyrody i kosmosem) oraz humanistycznego sceptycyzmu (ostrożność i umiar w ocenie siebie i innych oraz krytyczny stosunek wobec wszelkich dogmatów)

  • krytyczny stosunek do przeszłości, ale uznanie dla antyku

  • wypieranie uniwersalistycznej (ogólnej, obejmującej całość) kultury średniowiecznej przez kultury narodowe (zanik łaciny)

  • antropocentryzm, humanizm, rozum ludzki ponad wszystko

  • rozwój miast w europie, odkrycia geograficzne (1492) + wymiana naukowa i handlowa z innymi kulturami

  • reformacja i kontrreformacja


Rewolucja naukowa rozpoczęła się w Europie i trwała w ciągu XVII wieku. Głównymi ośrodkami ówczesnej myśli naukowej były północne Włochy, Francja, Anglia, później Niemcy, Polska. Charakterystyczne cechy nauki XVII wieku to:

  • odrzucenie myślenia naukowego według kategorii moralnych na rzecz kategorii naukowych, rozumowych

  • oddzielenie metod poznania naukowego (na gruncie teologii i nauk przyrodniczych). Środowisko naukowe w obliczu wynalazków, ośrodków badawczych oddziela się od kościoła.

  • rozgraniczenie nauki i religii jako dwóch różnych sfer świadomości i działalności ludzkiej;

  • wysunięcie na czoło myślenia rozumowego jako siły kierującej człowiekiem i weryfikującej ludzkie poznanie;

  • dążenie do uporządkowania i klasyfikacji zgromadzonych faktów naukowych, próby syntez

  • dążenie do stworzenia jednolitej, uniwersalnej matematycznej metody naukowej i jednolitego języka naukowego;

  • w badaniach naukowych dominacja doświadczenia (indukcja)

  • szersze stosowanie instrumentów i aparatury badawczej, specjalnie tworzonych dla celów naukowych,

  • tworzenie się ściślejszych więzów nauki i techniki (zastosowanie teorii w praktyce)

  • zastój i zacofanie większości uniwersytetów

  • w komunikacji naukowej oprócz książki naukowej (traktatu, podręcznika, przewodnika) powstaje i rozwija się czasopiśmiennictwo naukowe i naukowo-popularne; wydawnictwa te miały sporą przewagę aktualności w świecie nauki.

  • wykorzystywanie dorobku i osiągnięć nauki średniowiecznej i okresu Odrodzenia.

  • Uniwersalizacja myślenia naukowego

Początki prądów oświeceniowych były różne w poszczególnych regionach Europy: w ostatnim dwudziestoleciu XVII wieku rozpoczęło się Oświecenie w Niderlandach, Anglii; na początku XVIII wieku — we Francji; w latach dwudziestych XVIII wieku — w Polsce; w latach sześćdziesiątych XVIII wieku — w Rosji. Głównymi ośrodkami myśli naukowej były Niderlandy, Francja, Anglia, w mniejszym stopniu Włochy. Cechy nauki oświecenia:



  • wzrost znaczenia mieszczaństwa europejskiego;

  • początki utylitaryzmu, czyli przeświadczenia, że człowiek powinien robić przede wszystkim to, co użyteczne dla niego;

  • rozszerzanie się idei powszechnego oświecenia, stąd często dydaktyczny charakter kultury i nauki;

  • reformy w oświacie i szkolnictwie, przede wszystkim w szkolnictwie wyższym; powstanie pierwszych wyspecjalizowanych szkół technicznych

  • wzrost popularności nauki dzięki coraz liczniejszym książkom i czasopismom;

  • powstanie wielkich, naukowych wydawnictw encyklopedycznych;

  • rosnące znaczenie mecenatu państwowego; powstawanie akademii państwowych;

  • udoskonalanie aparatury umożliwiającej lepsze poznanie naukowe;

  • początki współdziałania nauki i techniki; era ważnych wynalazków technicznych.

  • Upowszechnienie słowa drukowanego, rozpowszechnienie subskrypcji (gwarancja sprzedaży), rewolucja francuska,



Nauka europejska XIX i pierwszej połowy XX wieku. Głównymi ośrodkami myśli naukowej i technicznej były Niemcy, Anglia, Francja, pod koniec okresu USA. Czas ten dzieli się na dwa podokresy (fazy):

  • pierwszy przypada na lata 1815—1914, Cechy:

    • narodziny cywilizacji przemysłowej jako siły przekształcającej przyrodę i społeczeństwo;

    • Teoria ewolucji Darwina: odcięcie się od kreacjonizmu, ewolucjonizm w innych naukach (też humanistyczno-społecznych, teologii – badano rozwój, zmienność diachroniczną dziedzin), dziedziczenie, hodowla, powstanie genetyki, późniejsze poznanie ekologii). Badania zaczęły być prowadzone na zwierzętach i odnoszono je do człowieka – to duża rewolucja. Darwin pokazał łączność i analogię między światem przyrody a człowiekiem. Rozwój archeologii (np. Zakazana archeologia – krytyka Darwina).

    • coraz ściślejsze związki między nauką i techniką; unaukowienie techniki;

    • zalążki państwowej polityki naukowej (Francja, Niemcy);

    • zmiany w społecznej sytuacji uczonych, przede wszystkim wzrost znaczenia i dominacja środowisk uniwersyteckich;

    • uniwersytet liberalny, propagujący hasła wolności uczenia się i nauczania, wiedzy dla wiedzy;

    • wzrost prestiżu uczonych uniwersyteckich;

    • zalążki międzynarodowej organizacji nauki przez organizowanie spotkań, zjazdów i kongresów uczonych

    • ufundowanie międzynarodowej nagrody Nobla

    • rozwój specjalistycznych towarzystw naukowych;

    • wzrost liczby, znaczenia i coraz większa specjalizacja czasopism naukowych; powstanie służb informacyjnych

  • drugi obejmuje lata od 1914 do połowy XX wieku (około 1950 roku).

    • Rozwój technologiczny, wyścig zbrojeń – dwa obozy ZSRR i USA

    • wzrost nakładów finansowych i materialnych na prace naukowe,

    • częstsze prace zespołowe

    • coraz większy udział badań specjalistycznych oraz rozwój badań interdyscyplinarnych;

    • rozwój czasopiśmiennictwa naukowego;

    • rewolucja cyfrowa: upowszechnianie dostępu do zasobów naukowych – Internet zrewolucjonizował narzędzia badawcze

    • komercjalizacja nauki, uprzemysłowienie nauki

    • skrócenie czasu dzielącego odkrycie naukowe od jego zastosowania w technice i gospodarce;

    • zniesienie granic naukowych, granic komunikacyjnych, wymiany myśli naukowej






Za tydzień: kolejny rozdział: ogólne cechy rozwoju nauki


C8 [19.04.2011] – Ogólne cechy rozwoju nauki

Czynniki warunkujące postęp nauki dzieli się zwykle na:

  • czynniki endogeniczne (wewnętrzne), zaliczając do nich: kumulację wiedzy, rozwój metodologii badań, indywidualizm uczonych

  • czynniki egzogeniczne (zewnętrzne), wynikające z otoczenia (środowiska), ze społeczeństwa, takie jak: wpływ stosunków społecznych, potencjał naukowy, zamówienia społeczne

Rozwój nauki nie dokonuje się w rytmie jednostajnym i ciągłym, ale ma charakter skokowy, charakter okresowych „rewolucji". Na owe rewolucje, zmieniające dotychczasowy postęp nauki, składać się mogą różne uwarunkowania i czynniki, np. odnalezienie nowych materiałów naukowych, dostrzeżenie nowych faktów, zastosowanie odmiennych metod itp.

Problemy naukowe w danej dyscyplinie powstają i formułowane są w obrębie uznawanych przez uczonych paradygmatów. Dla nauki o książce czy bibliotekoznawstwa takimi paradygmatami są przeświadczenia księgoznawców bądź bibliotekoznawców o doniosłej roli (funkcji) społecznej, jaką odgrywają przedmioty ich badań — książka i biblioteka.



Paradygmat to zbiór (zespół) założeń (twierdzeń) przyjmowanych za podstawowe dla określonej dziedziny czy dyscypliny naukowej; to wzorzec myślenia i działania naukowego, przyjęty i stosowany w obrębie całej społeczności specjalistów jakiejś dziedziny naukowej. Zmiany paradygmatów w nauce wywołują więc określone „rewolucje" naukowe (np. wystąpienie Darwina).

Rozwój nauki to proces przemian wielodyscyplinowych. Historia wiedzy zna fakty, iż rozwój jednej dziedziny wpływał i wpływa na inne nauki, ułatwiając czasem powstawanie nowych dyscyplin bądź szczegółowych problemów, dotąd nie rozwiązanych.

Nauka dążyła zawsze do ujednolicenia i porządkowania, takim drogowskazem w. swoim czasie była mechanika Newtona, w XX wieku — strukturalizm Levi-Straussa „szukający porządku wśród porządków", a w ostatnich kilkudziesięciu latach teoria systemów grawitująca ku jedności (jak określił ten nowy paradygmat nauki Mario Bunge, paradygmat który J.M. Domenach uznał za „fantastyczny wysiłek ku myśli totalizującej").

Rozwój nauki wskazuje na jej kumulatywny, a nie sumatywny charakter. Kumulowanie osiągnięć nauki ma charakter selektywny (nie wszystko trafia do historii). Dużą rolę w wyjaśnianiu kumulatywnego charakteru nauki odgrywają bibliotekarze dzięki swojej pracy gromadzenia, przechowywania i udostępniania najbardziej wartościowych opracowań naukowych.

Każde osiągnięcie naukowe, nowe twierdzenia, hipotezy czy teorie dość szybko uniezależniają się od ich twórców; stają się własnością ogółu; całej nauki dzięki komunikacji naukowej (tak dzieje się w sytuacji z pośrednikiem – np. Arabowie jako pośrednicy matematyki, papieru, sytemu dziesiętnego, prochu). Ogromną rolę w uniezależnianiu się osiągnięć nauki od ich twórców odegrała i odgrywa książka naukowa.

Patenty stały na straży własności wynalazcy, acz jednocześnie jest pewnym hamulcem rozwoju naukowego.

Pierwsza zasada odkrycia naukowego: wszyscy mówią, że się czegoś nie da. Ale znajduje się ktoś niedoinformowany, kto nie wie, że się nie da. I wymyśla jak to coś zrobić. Rewolucyjność w nauce to łamanie schematów.

Trzy etapy nauki i techniki (Thomas Kuhn):



  • obejmującym czasy od starożytności po drugą połowę XVIII wieku, technika nie wpływała na naukę. Uczeni często podejmowali badania nad zagadnieniami, które technika praktycznie już wykorzystywała w działalności produkcyjnej

  • od połowy XVIII do końca XIX wieku, coraz częściej w działalności produkcyjnej (praktycznej) zaczęto wykorzystywać metody opracowane przez naukę bądź sami uczeni angażowali się w działalność praktyczną

  • od 1870 roku, charakteryzuje się gwałtownym rozwojem techniki i nauki (np. przemysł barwników organicznych, przemysł elektroenergetyczny). Przyspieszenie tej fazy nastąpiło w latach dwudziestych naszego wieku i trwa aż do chwili obecnej — nauka stała się siłą napędową techniki i jej działalności produkcyjnej. Tworzy się nawet celowo nowe zjawiska fizyczne, aby budować na nich nowe hipotezy i teorie.

Zmienia się pojmowanie i traktowanie działalności naukowej (coraz większa profesjonalizacja) oraz autorytetów naukowych przez samych uczonych. Współczesna nauka zaczyna upodobniać się do handlu czy polityki, gdzie wzajemne stosunki opierają się bardziej na zaufaniu niż sprawdzaniu. To stan groźny dla nauki, ponieważ większość nie zrewidowanych wyników może być błędna.

Zacierają się granice między dziedzinami – ale od połowy XX w. łączą się w nowe dziedziny.

Do połowy XIX wieku każda z dyscyplin wyczerpała możliwości samodzielnego, niezależnego rozwoju i coraz częściej i bardziej ściśle zaczyna się łączyć z innymi dyscyplinami Pojawiają się więc nauki pograniczne bądź zupełnie nowe dziedziny naukowe. Naukowcy

Celem wiedzy naukowej wcale nie jest osiągnięcie jednej prawdy obiektywnej czy rzeczywistej, ale realizacja wielu cząstkowych bądź nawet jednego z zadań, stawianych np. w celu lepszego zrozumienia pewnych zjawisk, wyjaśnienia jednego lub większej liczby dotąd nie rozpoznanych faktów, rozwiązania jakichś problemów naukowych (są to czasem zadania nałożone na naukę przez sponsorów). Ogólnie niedążenie do prawdy obiektywnej (prawa przyrody) – jako maksymalnej możliwej obiektywności – jest pewnym procederem, dążącym nie do nauki, a raczej ideologii.

Cechą współczesnej nauki jest totalne zerwanie z popularyzacją i upowszechnianiem działalności badawczej i naukowej. Wyniki badań są niepubliczne, wystąpienia popularnonaukowe nie liczą się do dorobku, bo to strata czasu. A jeszcze w XX w. każdy uczony miał masę wykładów popularyzatorskich dla szerszego odbiorcy. Nie ma już upowszechniania nauki. Znak czasu wielkiej rewolucji w nauce? Polityka globalistyczna...

Ministerstwo szkol wyższego – najnowsza ustawa + ośrodki wwa Krk – ocena ośrodków naukowych.






Co to jest ekofilozofia?

Podzielić się jakoś: temat: Geneza i rozwój uniwersytetów w Polsce i na świecie (od XII w. do dziś). Skubała-Tokarska Z., Tokarski Z: Uniwersytety w Polsce. Warszawa 1972. Iłowiecki M.: Dzieje nauki Polskiej (nie wszystko jest o uniwersytetach, uzupełnienie Tokarskich). Wwa 1981. Nedeva M.: Akademie a uniwersytety. „Zagadnienia Naukoznawstwa” 1997 nr 4. Informator Nauki Polskiej (ile mamy uniwersytetów, czemu coraz mniej jest akademii?).




C9 [10.05.2011] – Uniwersytety – od początków do dziś

Uniwersytety to pierwsze instytucje upowszechniające naukę.

Pierwsze uniwersytety powstawały według zasady Bolońskiej (korporacja studentów – oni wybierali profesorów i ich opłacali) lub zasady padeńskiej (korporacja profesorów, kościół).

XII w. Bolonia, Paryż, XIII w. Oxford, Cambridge, Padwa, Modena, Tuluza, Siena, Neapol (niby życie koszarowe),

Średniowieczne studia to filozofia

Metoda scholastyczna – myślenie dość schematyczne

Przed II WŚ były:


  • Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie

  • Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie

  • Uniwersytet Jagielloński – założony przez Jadwigę

  • Akademia Zamoyska – połączenie szkoły humanistycznej ze szkołą rycerską

  • Liceum Krzemienieckie –

  • Adama Mickiewicza 1919 w Poznaniu

Po II WŚ:

  • UŚ z połączenia Wyższej Szkoły Pedagogicznej i filii UJ 1968 – kuźnia partyja...

  • UWroc im. Bolesława Bieruta

  • 1944 Uniwersytet w Lublinie

  • 45 Politechnika Wwa, Kraków, Poznań

  • 45 Uniwersytet Łódzki

  • 75 Uniwersytet Gdański

  • Uniwersytetami nazwano wiele akademii medycznych, przyrodniczych, pedagogicznych.

Uniwersytet ma szersze spektrum nauczania, kształcenie politechniczne (zawodowe) ma węższe spektrum techniczne. Politechnika nie ma filozofii z zasady. A politechniki zaczęły powstawać w wieku XVI jako uniwersytety techniczne.






ZA TYDZIEŃ:

Encyklopedie i słowniki w dziejach nauki: historyczna ewolucja pojęć i współczesna typologia. J. Olkiewicz: Od A do Z czyli o encyklopediach i encyklopedystach. Wwa 1988. S. Urbańczyk: Słowniki i encyklopedie. Ich rodzaje i użyteczność. Wyd. 3 poszerzone. Kraków 1991.




C10 [17.05.2011] – Encyklopedie i wydawnictwa informacyjne

Rozwój encyklopedii:



  • Encyklios paideia jako krąg potrzebnej wiedzy (termin od 1536 roku – w Gargantui i Pantaguelu)

  • XVI: encyklopedia jako katalog ówczesnej wiedzy

  • XVII: obok encyklopedii uniwersalnych (powszechnych) pojawiają się encyklopedie specjalistyczne
    Tworzenie na podstawie planu tematycznego

Encyklopedie:

  • Ogólne (uniwersalne, powszechne)

  • Specjalistyczne

    • Dziedzinowe

    • Skierowane do np. młodych odbiorców

  • Regionalne

Encyklopedia – a słownik – słownik to podręczna pomoc pedagogiczna

Słownik encyklopedyczny – poznanie, encyklopedia – zrozumienie.
Pierwsze encyklopedie – glosy w dziełach Homera. Rzymianie stali się pośrednikami między literaturą Grecką, Pliniusz Starszy, Demokryt, Protagoras, Platon, Arystoteles – początki nauki wiązały się ze spisywaniem wiedzy, która była wtedy zapisywana. Powstawały słowniki wspomagające zrozumienie Biblii. Np. Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego – ciągłość tradycji encyklopedii... Historia naturalna Pliniusza; dzieło Augustyna, dzieła etymologiczne Izydora (jako podsumowania ogólne), Kasjodor. Arabowie rozwijali wiele dziedzin wiedzy, kultura arabska przechowała starożytne teksty średniowieczne.
XVIII w. to encyklopedia Diderota, De Lamberta, Woltera, - nawet setka autorów Wielkiej Encyklopedii Francuskiej – Encyklopedia albo słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł. Hasła starano się

Jak powstała encyklopedia Diderota – na egzamin – warsztat tkacki...

Brytanica 1768-1771 – ok. 120 tysięcy artykułów obecnie.

Larousse typował słowniki w odbiorców młodych

Jakie wydawnictwa publikują dziś słowniki

Układ:


  • Alfabetyczny

  • Systematyczny








Temat: rozwój towarzystw naukowych w Polsce i na świecie – od czasów najdawniejszych od współczesnych – ich działalność badawcza, popularyzatorska i wydawnicza. Literatura: Uklejska M.: Zarys rozwoju nauki i jej organizacji. Cz. 1-2. Warszawa 19x3. Rolbiecki W.: Towarzystwa naukowe w Polsce. Warszawa 1972. Rudziński E.: Światowe współdziałanie uczonych. Warszawa 1986. Bazy danych na stronie OPI.

Będzie też na ćwiczeniach test szybkości czytania, dalsze ćwiczenia na wykładzie





C11 [24.05.2011] – Rozwój towarzystw naukowych

Zerówka za tydzień z naukoznawstwa – zaraz po zajęciach. 31 maja.

Zerówka z czytelnictwa w czwartek, 2 czerwca. Zerówka tylko u dr Gwadery. Godzina 15:00

1. termin 20-21 czerwca – egzamin z czytelnictwa. Godzina 10:00

1. termin 9 czerwca (czwartek) – egzamin z naukoznawstwa. Godzina 10:00

Osoby, które są dziś na sali, mogą przyjść w każdy wtorek 11-12 na konsultacje do końca czerwca, by zdawać dowolny egzamin.




S


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna