Opracowała: metodyk Ogólnoukraińskiego Metodyczno-Koordynacyjnego Centrum Nauczania Języka i Kultury Polskiej w Drohobyczu



Pobieranie 32.87 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar32.87 Kb.
Opracowała:

metodyk Ogólnoukraińskiego Metodyczno-Koordynacyjnego Centrum Nauczania Języka i Kultury Polskiej w Drohobyczu

Maria Książek–Zamlewska

Temat lekcji:

Obraz szkoły, uczniów i nauczycieli w ”Ferdydurke” Witolda Gombrowicza – lekcja języka polskiego.

Cele:



Uczeń :

  1. Czyta ze zrozumieniem fragment powieści W. Gombrowicza.

  2. Potrafi streścić przeczytany tekst;

  3. Komentuje przeczytany fragment, stosując pojęcia: absurd, satyra, groteska, karykatura, realizm;

  4. Wyraża swój stosunek do opisanej rzeczywistości;

  5. Zwraca uwagę na język uczniów ,nauczycieli; oraz sposób kreacji bohaterów

Metody i techniki: praca z teksem , pogadanka heurystyczna, elementy metody problemowej ,

Formy pracy: indywidualna, zespołowa , zbiorowa.

Środki dydaktyczne:

1. fragmenty powieści „Ferdydurke” W. Gombrowicza przedstawiające lekcję języka polskiego;

2. karteczki z rozpoczętym zadaniem ,



Działania wcześniejsze:

  1. uczniowie w domu zapoznali się z fragmentami powieści , które będą analizowane na lekcji,

  2. przyswoili sobie i pojęcia: realizm, absurd, karykatura, groteska , satyra;

Przewidywany czas realizacji: 2 godziny.

Przebieg lekcji:

Wprowadzenie:

Nauczyciel rozdaje uczniom karteczki ,na których powinni krótko przedstawić swoje wrażenia z lektury.



Moim zdaniem lekcja języka polskiego opisana w powieści Witolda Gombrowicza pt. „Ferdydurke” jest:

………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………..


Jeden z uczniów zbiera karteczki. Nauczyciel wyznacza dwie osoby , które je segregują , a następnie zapisują na tablicy opinie kolegów. Najczęściej pojawiają się takie określenia:

  1. zabawne , śmieszne, nieprawdziwe;

  2. dziwne, dziwaczne , udziwnione;

  3. nierzeczywiste, nierealne, wydumane;

  4. przesadzone, przerysowane;

  5. satyryczne , karykaturalne;

  6. groteskowe, absurdalne;

Nauczyciel , odwołując się do wiedzy uczniów , prosi by odnaleźli w omawianym fragmencie elementy realistyczne ( szkoła, klasa, lekcja, uczniowie, nauczyciele). Uczniowie podkreślają , że choć miejsce, odbywania zajęć jak i uczestniczące w nich osoby są realistyczne , to sam sposób prowadzenia lekcji – zachowanie się nauczyciela i uczniów wykracza poza konwencję realistyczną W opisie lekcji oraz zachowaniach uczniów i nauczyciela jest coś absurdalnego, nierealnego , karykaturalnego.

Rozwinięcie:

Nauczyciel dzieli uczniów na czteroosobowe grupy i prosi by każda streściła omawiany fragment, można to zrobić np. tak:

Lekcja języka polskiego poświęcona jest Juliuszowi Słowackiemu. Uczniowie nie analizują żadnego konkretnego utworu. Profesor Bladaczka wielokrotnie powtarza , że „Słowacki wielkim poetą był”. Uczniowie nie słuchają jego wywodów zajmują się czymś innym. W końcu nauczyciel podaje temat zadania domowego: „Dlaczego w poezjach wielkiego poety ,Juliusza Słowackiego, mieszka nieśmiertelne piękno, które zachwyt wzbudza? ”i wtedy jeden z uczniów – Gałkiewicz stwierdza, ze jego poezja Słowackiego wcale nie zachwyca. Przerażony Bladaczka próbuje go przekonać , ale kiedy widzi ,że jego wysiłki są daremne, prosi Pylaszczkiewicza, by ten wykazał koledze , że nie ma racji. Prymus długo udowadnia na czym polega wielkość poety. Znudzeni jego wywodami koledzy poddają się , by dłużej nie słuchać tego nudnego wykładu.

Wniosek: treść tego fragmentu można zamknąć w kilku zdaniach. Oryginalność prozy Gombrowicza polega zdaniem uczniów na:

- niezwykłości języka ;

- sposobie opisywania sytuacji;

- sposobie portretowaniu bohaterów(karykatura, satyra)

Nauczyciel przypomina, że w XIX- wiecznej powieści realistycznej narrator posługiwał się językiem jasnym, zrozumiałym dla odbiorcy ,zwracał on uwagę głównie na przebieg akcji ,u Gombrowicza jest inaczej Tu uwagę przykuwa przede wszystkim język. W związku z tym uczniowie powinni odpowiedzieć na pytanie : Jak ukształtowany jest język omawianego dialogu? Nauczyciel dzieli ich na grupy i prosi , by uważnie przeanalizowali tekst , a następnie wypisali najciekawsze ich zdaniem wypowiedzi i nazwali środki stylistyczne w nich występujące.

Uczniowie wskazują i nazywają środki językowe znajdujące się w analizowanym fragmencie.

a). powtórzenia oraz inwersje składniowe( szyk przestawny):np. ”Słowacki wielkim poetą był”

b).patetyczność , sztuczność języka:



- Gdy słuchamy heroicznych, spiżowych strof „Króla Ducha” wzbiera w nas poryw…

- W poezjach wielkiego poety , Juliusza Słowackiego , mieszka nieśmiertelne piękno , które zachwyt wzbudza.

c) wyliczenia i powtórzenia:



-Wielki poeta Juliusz Słowacki, wielki poeta, kochamy Juliusza Słowackiego i zachwycamy się jego poezjami, gdyż był on wielkim poetą;

- Wielka poezja będąc wielką i będąc poezją nie może nie zachwycać nas , a więc zachwyca ;

- Dlaczego zachwyt , miłość, płaczemy poryw, serce i lecieć, pędzić? Dlaczego Ważkiewicz?

- Wyśpiewywał śpiew wieszcza tak właśnie, jak śpiew wieszcza powinien być wyśpiewany.

d).wyrazy zaczerpnięte z życia szkolnego , kolokwializmy, typowe utarte zwroty;



- Proszę uważać! Jeżeli kto piśnie zarządzę ćwiczenia klasowe!

- Zapamiętajcie to sobie , bo ważne! Dlaczego kochamy? Bo był wielkim poetą. Wielkim poetą był!

- Nieroby , nieuki, mówię wam przecież spokojnie , wbijcie to sobie dobrze w głowy – a więc jeszcze raz powtórz, proszę panów : wielki poeta, Juliusz Słowacki…..

e). odwołania do utartych zwrotów i schematów językowych:



- Gałkiewicz , ja mam żonę i dziecko! Niech Gałkiewicz przynajmniej nad dzieckiem się ulituje! (…) dziecko było uratowane , a żona tak samo;

f). nowatorskie połączenia składniowe, zdania eliptyczne, neologizmy semantyczne:

- nauczyciel westchnął , stłumił spojrzał na zegarek;

- właśnie z niemożności czerpał swoja możność;

- niewielu jest ludzi naprawdę kulturalnych i na wysokości;

- lada moment dziki ryk niechcenia mógł porwać się i dopaść dyrektora;

- jemu także grozić zaczyna niemożność.

Podsumowanie pracy uczniów:


  1. Na podstawie analizy wyżej przytoczonych przykładów uczniowie dochodzą do wniosku , że w powieści Gombrowicza najważniejszy jest język nasycony środkami , które zwracają uwagę na pewne zjawiska , postawy społeczne, formy kulturowe itp. Nagromadzenie powtórzeń aluzyjności itp. tworzy rodzaj parodii i karykatury. Należy podkreślić , że choć wypowiedzi nauczycieli i uczniów są wzorowane na języku szkolnym , to w rzeczywistości trudno byłoby tak dziś jak i w przeszłości znaleźć osoby , które by mówiły w taki sposób .

  2. Nauczyciel informuje, że określenia dotyczące oceny poezji Juliusza Słowackiego , to sparodiowane wypowiedzi krytyków pochodzące z XIX oraz przełomu XIX i XX wieku.

  3. Uczniowie podkreślają , że na uwagę zasługuje również sposób przedstawiania postaci . Na podstawie analizy ich nazwisk, zachowań , gestów, mimiki, itp., dochodzą do wniosku , że mimo pozorów normalności , funkcjonują one jako przykłady pewnych postaw, sposobów bycia w określonej sytuacji. W większości są przerysowanie, satyryczne , karykaturalne, groteskowe.

  4. Uczniowie w grupach charakteryzują „grono pedagogiczne „ oraz uczniów gimnazjum . i dochodzą do następujących wniosków:

  1. Nauczyciele są znerwicowani, panicznie boja się dyrektora i wizytatora, dobrani zostali w taki sposób , by nawet wyglądem odstraszają uczniów – są starzy, nudni, jedni maja zeza, inni się jąkają. ,Dyrektor Piórkowski mówi o nich:

To najtęższe głowy w stolicy – (…)żaden z nich nie ma jednej własnej myśli (…). To zgoła nieszkodliwe niedołęgi, nauczają tylko tego, co w programach, nigdy nie postoi w nich myśl własna.

Nauczyciele nie zmuszają uczniów do myślenia , wypowiadania własnych opinii , sądów, wręcz odwrotnie, ich rola polega na „ogłupianiu „ młodzieży pozbawianiu jej samodzielności myślenia , odbieraniu prawa do wypowiadania własnych myśli, realizacji własnych planów. Przerażeni profesorowie uczą schematyzmu myślenia , bezkrytycznego powtarzania przekazanych prawd. W opisanej przez Gombrowicza szkole uczeń nie powinien myśleć , lecz przyjąć do wiadomości , że „Wielka poezja , będąc wielką i będąc poezją , nie może nie zachwycać, a więc zachwyca „.To absurdalne!. Podobnie bezsensowna jest wypowiedź nauczyciela łaciny: „Czyż nie widzicie , że colladus sim kształci inteligencję , rozwija intelekt, wyrabia charakter, doskonali wszechstronnie i brata z myślą starożytną ”.



  1. Uczniowie są bierni , na nudnych lekcjach zajmują się wszystkim innym , tylko nie nauką.

(…) wycinali scyzorykiem ławki albo robili małe kuleczki z papieru, najmniejsze jak mogli, i

wrzucali je do kałamarza. Był to niby staw i ryby w stawie, więc też łowili je na wędkę z włosa , ale nie udawało się , papier nie chciał chwytać. Więc włosem łechtali nos ,albo podpisywali się w zeszytach, raz za razem, to z zakrętasem , to bez, a jeden kaligrafował przez całą stronicę: - Dla-cze-go, dla-cze-go , dla-cze-go, Sło-wac-ki, Sło-wac-ki (…)

W szkole panuje pewien rytuał : lekcje zaczynają się od hałasu ,nauczyciel prośbami i groźbami próbuje uciszyć uczniów, po czym „cała klasa (oprócz Syfona i kilku jego zwolenników ) jak jeden mąż objawiała nie cierpiącą zwłoki konieczność udania się do ubikacji(…),następnie niemniej niż siedmiu uczniów przedstawiało świadectwa ,że z powodu takich to a takich chorób nie mogli przygotować lekcji . Prócz tego czterech zadeklarowało migrenę, jeden dostał wysypki, a jeden drgawek i konwulsji”. Nauczyciele mając świadomość swojej bezsilności , niemożności wypełnienia zadania, do którego zostali powołani ,a często braku rzeczowych argumentów, wszelkimi sposobami starają się przekonać uczniów do swoich racji , np.: zamierzony skutek próbują osiągnąć poprzez wzbudzenie dla siebie litości: „mam żonę i dziecko”.

Uczniowie dzielą się na dwie grupy:

-Chłopaków (pod wodzą Miętusa) – zbuntowanych używających wulgaryzmy- „brzydkie wyrazy” – tęskniących za tym, co zakazane, pragnących podkreślić swoją dojrzałość;

-Chłopięta (pod wodzą Syfona) –kujonów, nigdy „nie wychylających się”, dostosowujących się do szkolnych zasad, głoszących swoją niewinność.

Między Miętusem i Syfonem dochodzi do pojedynku na miny( to parodia honorowego pojedynku).Miny Syfona wynikają z jego ideałów, a miny Miętusa są jedynie kontrminami, dlatego Miętus przegrywa. Pojedynek kończy się tragikomicznym zgwałceniem przez uszy, którego ofiarą pada Syfon.(Miętus wykrzykuje mu „na ucho brzydkie wyrazy”.



Podsumowanie lekcji:

Szkoła w powieści Gombrowicza przedstawiona została jako instytucja skostniała , staroświecka, w której utrwala się schematy i stereotypy myślowe, gdzie tępi się wszelkie przejawy indywidualizmu, samodzielności myślowej i dojrzałości, możliwość realizacji własnych zainteresowań ,wygłaszania opinii , sądów. Jednym słowem zamiast rozszerzać horyzonty myślowe, pobudzać do myślenia - ogłupia . Antypatyczni, nie mający własnego zdania nauczyciele realizują w nieciekawy sposób nudny , schematyczny ,do niczego nieprzydatny program. Bojąc się utraty pracy, nie pozwalają uczniom na wyrażanie własnego zdania, na dyskusje, zmuszając do przyjmowania utartych –bezpiecznych poglądów. Szkoła narzuca zatem określone zachowania. Nauczyciele boją się dyrektora, wizytacji i utraty posady, a uczniowie wysilają swą inteligencję po to, by uniknąć pracy na lekcji i odpytywania.



Zadanie domowe:

Uczniowie przygotowują inscenizację jednego z fragmentów „Ferdydurke”.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna