Orzeczenia sądów Unii Europejskiej w sprawach z zakresu wspólnych reguł konkurencji Unii Europejskiej1



Pobieranie 303.47 Kb.
Strona5/16
Data28.04.2016
Rozmiar303.47 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

5. Połączone sprawy C-295-298/04 Manfredi


A. Dane identyfikacyjne
Wyrok

Trybunału Sprawiedliwości

z dnia 13 lipca 2006 r.

w połączonych sprawach C-295 – 298/04

Vincenzo Manfredi przeciwko Lloyd Adriatico Assicurazioni SpA (C-295/04),

Antonio Cannito przeciwko Fondiaria Sai SpA (C-296/04),

Nicolo Tricarico przeciwko Assitalia SpA (C-297/04)

Pasqualina Murgolo przeciwko Assitalia SpA (C-298/04)

(Zb. Orz. 2006, I-6619)

«Orzeczenie wstępne w odpowiedzi na pytanie sądu krajowego»
B. Stan faktyczny

Między wrześniem 1999 r. a lutym 2000 r. włoski organ ochrony konkurencji (Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato, dalej AGCM) wszczął postępowania antymonopolowe przeciwko towarzystwom ubezpieczeniowym włoskim i zagranicznym działającym na terenie Włoch. AGCM twierdziło, że towarzystwa te zawarły niedozwolone porozumienie kooperacyjne, polegające na wzajemnej wymianie informacji (m. in. o cenach, wpłatach, zniżkach, kosztach szkód dystrybucji) oraz sprzedaży wiązanej. AGCM badało działalność towarzystw ubezpieczeniowych w latach 1994-1999, kiedy to we Włoszech zaobserwowano wzrost cen obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych od odpowiedzialności cywilnej (dalej OC). W tym okresie ceny ubezpieczenia OC w całej Europie spadały. W ostatecznej decyzji z dnia 28 lipca 2000 r.5 AGCM stwierdził zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję zabronionego w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy nr 287/90 z dnia 10 października 1990 r. w sprawie reguł ochrony konkurencji i rynku6. W ocenie AGCM klienci towarzystw ubezpieczeniowych zostali zmuszeni do uiszczania o ok. 20% większych opłat tytułem ubezpieczenia, niż gdyby nie doszło do kooperacji pomiędzy towarzystwami ubezpieczeniowymi. Podwyżki te nie były uzasadnione sytuacją rynkową. Decyzja AGCM stała się prawomocna po wyroku Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio, a następnie Consiglio di Stato.

W efekcie tych rozstrzygnięć wielu klientów towarzystw ubezpieczeniowych zdecydowało się pozwać towarzystwa ubezpieczeniowe o odszkodowanie odpowiadające wysokości nadpłaty za ubezpieczenie OC, która wynikała z istnienia niedozwolonego porozumienia. W związku z niejasnym przepisem (lub jego nieznajomością) art. 33.2 ustawy w sprawie reguł ochrony konkurencji i rynku7 pozwy przeciwko towarzystwom ubezpieczeniowym, które uczestniczyły w kartelu, były kierowane, przy niskiej wartości przedmiotu sporu, do właściwych miejscowo sądów pierwszej instancji – giudice di pace („sędziego pokoju”). Część pozwów została wniesiona do Giudice di Pace di Bitonto. Sąd ten uznał, że przedstawiona mu sprawa ma charakter wspólnotowy, w związku z udziałem w zakazanym porozumieniu towarzystw ubezpieczeniowych z innych państw członkowskich. Z punktu widzenia zasady efektywności prawa wspólnotowego istotne było pytanie, czy prawo włoskie zapewnia odpowiedni poziom ochrony, zwłaszcza, czy uzasadniony jest argument o braku właściwości giudice di pace do rozpatrywania powództw odszkodowawczych z tytułu szkody wyrządzonej w związku z naruszeniem prawa konkurencji oraz czy odpowiednio liczone są terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Ze względu na charakter sprawy Giudice di Pace di Bitonto zdecydował się na wystąpienie z pytaniami prejudycjalnymi do ETS w trybie art. 234 TWE (obecnie art. 267 TFUE) w sprawach z powództw Manfredi v. Lloyd Adriatico Assicurazioni SpA, Antonio Cannito v. Fondiaria Sai SpA i Nicolo Tricarico oraz Pasqualina Murgolo v. Assitalia SpA. Pytania w tych sprawach zostały połączone przez ETS do wspólnego rozpoznania (sprawy od C-295/04 do C-298/04, dalej określane także jako sprawa Manfredi).

Pytania sądu krajowego odnosiły się do kwestii, czy (1) porozumienie mające na celu wymianę informacji może być uznane za nieważne nie tylko na gruncie prawa krajowego, ale również w świetle art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE), w związku z faktem uczestniczenia w nim przedsiębiorców z różnych państw członkowskich.

Wątpliwości sądu wzbudziła także kontrowersyjna we Włoszech kwestia legitymacji czynnej konsumentów do występowania z powództwami odszkodowawczymi przeciwko przedsiębiorcom, którzy naruszyli prawo konkurencji. W związku z tym pytający sąd chciał ustalić, czy (2) osoba trzecia posiadająca interes prawny może, w sytuacji, w której występuje związek przyczynowy pomiędzy niedozwoloną praktyką a poniesioną szkodą przez tą osobę, opierać swoje powództwo na nieważności praktyki w rozumieniu prawa wspólnotowego.

Kolejne pytanie sądu dotyczyło momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Sąd oczekiwał wyjaśnienia, czy (3) na gruncie art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE) termin taki powinno liczyć się od momentu zawarcia niedozwolonego porozumienia czy z chwilą jego ustania.

W ostatnim pytaniu sąd starał się ustalić, czy (4) w przypadku uwzględnienia powództwa opartego o art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE) sąd powinien przyznać odszkodowanie odpowiadające wysokości poniesionej szkody (równoważnej korzyści osiągniętej przez przedsiębiorcę), czy też powinien zasądzić je w wysokości przewyższającą tą szkodę.
C. Podstawowe ustalenia prawne

1. Artykuły 81 i 82 TWE (obecnie art. 101 i 102 TFUE) stanowią przepisy polityki publicznej, które muszą być stosowane z urzędu przez sądy krajowe.

2. Porozumienie lub uzgodniona praktyka towarzystw ubezpieczeniowych, polegające na wzajemnej wymianie informacji mogących pozwolić na nieuzasadnioną warunkami rynkowymi podwyżkę składek obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dotyczącego szkód spowodowanych przez pojazdy samochodowe, statki i motorowery, które stanowią naruszenie przepisów krajowych w sprawie ochrony konkurencji, mogą również stanowić naruszenie art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE), jeżeli mając na uwadze cechy rozpatrywanego rynku krajowego, istnieje wystarczający stopień prawdopodobieństwa, że dane porozumienie lub uzgodniona praktyka mogą wywrzeć wpływ bezpośredni lub pośredni, rzeczywisty lub potencjalny na sprzedaż polis tego ubezpieczenia w zainteresowanym państwie członkowskim przez podmioty z siedzibą w innych państwach członkowskich i że ten wpływ nie jest nieznaczny.

3. Artykuł 81 ust. 1 TWE (obecnie art. 101 ust. 1 TFUE) wywołuje bezpośrednie skutki w stosunkach między jednostkami i przyznaje im prawa, które sądy krajowe są zobowiązane chronić. Z tego wynika, że każda osoba jest uprawniona do powoływania się na nieważność porozumienia lub praktyki zakazanych przez art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE) i jeśli istnieje związek przyczynowy między nią a poniesioną szkodą, jest uprawniona żądać naprawienia tej szkody.

W braku właściwych uregulowań wspólnotowych do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy ustalenie zasad wykonywania tego prawa, w tym zasad dotyczących stosowania pojęcia „związek przyczynowy”, przy czym zasady te nie mogą być mniej korzystne od zasad proceduralnych odnoszących się do odpowiednich środków prawnych dotyczących wyłącznie prawa krajowego (zasada równoważności) oraz nie mogą czynić wykonywania praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności).

4. W braku właściwych uregulowań wspólnotowych do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy wyznaczenie sądów właściwych do rozpoznawania skarg o odszkodowanie z powodu naruszenia wspólnotowych przepisów dotyczących konkurencji i ustalenie zasad proceduralnych dotyczących tych skarg, przy czym dane przepisy nie mogą być mniej korzystne od przepisów dotyczących skarg o odszkodowanie z powodu naruszenia krajowych przepisów dotyczących konkurencji (zasada równoważności), jak również te przepisy krajowe nie mogą czynić praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonania prawa do żądania naprawienia szkody spowodowanej porozumieniem lub praktyką zakazanymi przez art. 81 TWE [obecnie art. 101 TFUE] (zasada skuteczności).

5. W braku właściwych uregulowań wspólnotowych do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy ustalenie terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej porozumieniem lub praktyką zakazanymi przez art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE), przy czym muszą być przestrzegane zasady równoważności i skuteczności.

W tym względzie na sądzie krajowym spoczywa obowiązek sprawdzenia, czy przepis krajowy, na podstawie którego termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej porozumieniem lub praktyką zakazanymi przez art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE) biegnie od dnia, w którym to porozumienie lub ta zakazana praktyka zostały wprowadzone w życie, w szczególności jeśli ten przepis krajowy przewiduje także krótki termin przedawnienia oraz przewiduje, że bieg przedawnienia nie może ulec zawieszeniu, czyni praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonanie prawa do żądania naprawienia poniesionej szkody.

6. W braku właściwych uregulowań wspólnotowych do wewnętrznego porządku krajowego każdego państwa członkowskiego należy ustalenie kryteriów pozwalających na określenie zakresu naprawienia szkody spowodowanej porozumieniem lub praktyką zakazanymi przez art. 81 TWE (obecnie art. 101 TFUE), przy czym przestrzegane muszą być zasady równoważności i skuteczności.

Zatem zgodnie z zasadą równoważności, jeżeli szczególne odszkodowanie, takie jak odszkodowanie przykładne lub odszkodowanie o charakterze sankcji, może zostać przyznane w ramach skarg krajowych porównywalnych ze skargami opartymi na przepisach wspólnotowych dotyczących konkurencji, możliwość przyznania takiego odszkodowania musi również istnieć w ramach tych ostatnich skarg. Niemniej prawo wspólnotowe nie stoi na przeszkodzie temu, by sądy krajowe czuwały nad tym, żeby ochrona praw zagwarantowanych przez wspólnotowy porządek prawny nie prowadziła do bezpodstawnego wzbogacenia osób, którym te prawa przysługują.

Z zasady skuteczności i prawa każdej osoby do żądania naprawienia szkody spowodowanej przez umowę lub zachowanie mogące ograniczyć lub zakłócić konkurencję wynika zaś, że osoby, które poniosły szkodę, muszą móc żądać naprawienia nie tylko rzeczywistej szkody (damnum emergens), lecz także utraconych korzyści (lucrum cessans) oraz zapłaty odsetek.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna