P rogram opieki nad zabytkami gminy Kuźnica



Pobieranie 274.44 Kb.
Strona4/5
Data08.05.2016
Rozmiar274.44 Kb.
1   2   3   4   5

3./3 Zabytki archeologiczne

Tereny gminy Kuźnica pod względem geograficznym wchodzą w skład mezoregionu o nazwie Wzgórza Sokólskie, który to obszar stanowi część makroregionu o nazwie Nizina Północnopodlaska. Wzgórza Sokólskie zwane też Dąbrowsko-Sokólskimi rozpościerają się wzdłuż wschodniej granicy Polski od Lipska na północy do Krynek na południu. Ukształtowane one zostały w najstarszym stadium ostatniego zlodowacenia. Jest to teren wyjątkowy pod względem geologicznym bowiem w materiale narzutowym występują tu skały ze wschodniej Finlandii i Karelii przyniesione przez lodowiec. Nachylenie zboczy na obszarze Wzgórz jest duże i w niektórych miejscach przekracza 15 stopni. Na wschód od Sokółki występują wzniesienia o wysokości 240 m n.p.m. Obszar ten przynależy do subborealnej strefy leśnej Europy Wschodniej, dla której charakterystycznym składnikiem lasów jest świerk. Brak jest natomiast buku, dębu bezszypułkowego, jaworu i innych gatunków drzew środkowoeuropejskich. Wzgórza Sokólskie stanowią obszar chronionego krajobrazu.

Ślady człowieka obszarze północno- wschodniej Polski sięgają okresu mezolitu (środkowa epoka kamienia 8000-5000 p.n.e), zaś z neolitu (od 5000 p.n.e) pochodzą ślady rolnictwa motykowego. Ziemie te od najdawniejszych czasów stanowiły fragment pomostu na drodze z Bałtyku nad Morze Czarne. Poczynając od neolitu przesuwała się po nich granica miedzy różnymi kulturami. Nigdy jednak tylko jedna kultura nie obejmowała całości ziem między Bugiem a Niemnem, nie zasiedlała ich zatem jednolita ludność. Już w początkach naszej ery część południa zajmowała kultura przeworska, a inną część południa kultura zarubieniecka. Od północy sięgała kultura ludów bałtyckich, zajmujących całe dorzecze Niemna. Między II/III a V wiekiem nastąpiło zatarcie tej granicy, gdyż wytworzyła się nad górną Narwią i na Wyżynie Sokólskiej kultura tzw. kurhanów roztołckich (odmiana kurhanów charakterystycznych dla kultury wielbarskiej) w której dominowały elementy charakterystyczne dla typu wschodnio-pomorsko-mazowieckiego. W ciągu VI i VII wieku nastąpiło znaczne osłabienie osadnictwa, które ponownie zaczęło się rozwijać w VIII-IX w. Od X wieku napływała tu z zachodu ludność mazowiecka, sięgała swymi wpływami aż po Wołkowysk i Nowogródek. W wieku XI nasila się ekspansja ruska ze wschodu, która wraz z ekspansją mazowiecką wypierała na północ ludy bałtyjskie. Wyniki badań archeologicznych prowadzonych na grodzisku w Grodziszczanach (k. Różanegostoku) datowanego na XI-XIII wiek, stwierdzają, że ceramika z grodziska jest typowa dla wytworów osadnictwa mazowieckiego oraz osadnictwa pogranicza polsko-ruskiego ulegającego wpływom kulturowym Mazowsza.
Wykaz zabytków archeologicznych (stanowisk archeologicznych) wpisanych

do rejestru zabytków województwa (Rejestr C):
1. Łosośna Mała, st.1, grodzisko zw. „ Góra zamkowa” lub „Horodiszcze” nr rej.

C- 51, dec. nr 670-1/21/75 z dn. 14.05.1975 r.

Na stanowisku archeologicznym w Łosośnie Wielkiej znajduje się osada z okresu halsztackiego oraz grodzisko z wczesnego średniowiecza (IX- XIII w.). Obiekt, zwany „Górą Zamkową” lub „Horodziszczem”, znajduje się w północno- zachodniej części wyniesienia terenowego, około 20 m na południe od drogi z Łosośny w stronę torów kolejowych; na prawym brzegu rzeki Łosośna (dopływ Niemna), 10 km na północny wschód od Sokółki i około 5 km na południowy zachód od Kuźnicy . Południowo- zachodnia część grodziska jest zniszczona przez wybieranie piasku.


2. Łowczyki, cmentarzysko ze stellami nr rej. C-43, dec. nr KZA-535-1/20/95 z

dn. 15.12.1995 r. i dec. nr KZA-535-1/21/95 z dn. 15.12.1995 r.

Cmentarzysko ze stellami w Łowczykach położone jest na kulminacji wzniesienia, około 25 m na wschód od drogi z Wołkusze do Łowczyk, około 125 m od skrzyżowania dróg, w odległości około 600 m na wschód od zabudowań wsi Łowczyki. Wzgórze jest obecnie porośnięte młodym lasem.

Zachodnia część wzniesienia została zniszczona, wraz ze znajdującymi się tutaj pochówkami, przez wybieranie żwiru i orkę. Wschodnia część jest dobrze zachowana. Stelle wykonane są z dużych, częściowo obrobionych głazów narzutowych, niektóre mają wyryty znak krzyża. Część stelli jest przewrócona. W nielicznych przypadkach zachowała się obudowa grobu, którą tworzą duże kamienie.

Cmentarzysko ze stellami należy do kompleksu cmentarzysk, które pojawiły się u schyłku średniowiecza i istniały w okresie nowożytnym na terenie Białostoczyzny.

Wykaz zabytków archeologicznych (stanowisk archeologicznych) nie

wpisanych do rejestru zabytków województwa :


Lp.

Miejscowość

Numer obszaru AZP

Numer stanowiska w miejscowości

Numer stanowiska na

obszarze



1.

Achrymowce

29-90

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10

10,39,40,41,42,43,44,45,

46,47


2.

Auls

29-90

1

78

3.

Białobłockie

30-90

1,2,3,4,5,6,7

2,3,4,12,13,14,15

4.

Bilminy

31-91

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14

15,16,17


24,25,26,27,42,44,45,46,

48,49,51,52,56,57,58,59,

60


5.

Chreptowce

29-91

1,2

46,48

6.

Cimanie

29-90

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12

28,30,31,32,33,34,35,36,

37,38,79,80



7.

Czepiele

30-91

1,2,3,4

52,53,54,55

8.

Czuprynowo

30-91

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,

16,17,18,19,20,21,22



5,6,7,8,9,11,12,13,14,17,

18,19,36,72,73,74,75,76,

77,78,79,80


9.

Klimówka

31-91

1

50

10.

Kowale

29-31

28-91


29-90

29-91


1

2,3,4


5,6,7,8,9

10,11,12,13,14,15,16,17,18,19,20,

21,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,

32,33,34,35,36,37,38



50

12,13,14


73,74,75,76,77

2,3,4,6,9,10,11,12,13,14,

15,16,17,18,20,21,22,23,

24,25,26,27,28,29,30,31,

32,49,64


11.

Kruglany

29-91

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14

22,23,24,25,26,27,28,29,

30,31,32,33,34,35



12.

Kuścin

29-90

1,2,3

70,71,72

13.

Kuścińce

28-90

1,2,3,4

9,10,11,12

14.

Kuźnica

29-91

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,

16,17,18,19,20,21,22,23,24,25



5,7,8,19,33,34,35,36,37,

39,47,50,51,52,53,54,55,

56,57,58,59,60,61,62,63


15.

Litwinki

29-90

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14

2,3,5,6,7,8,9,11,12,13,14,

15,16,17


16.

Łosośna Wielka

30-91

30-90


3,4

5,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,18




3,4

10,33,34,35,36,37,38,39,

40,41,42,43,44


17.

Mieleszkowce

Pawłowickie



29-90

1,2,3,4,5,6,7,8

1,2


48,49,50,51,52,53,54,68

4,55


18.

Mieleszkowce

Zalesiańskie



29-90

3,4,5,6,7,8,9,10

56,57,60,61,62,63,64,65

19.

Mileńkowce

28-29

1,2,3,4,5,6

21,22,23,24,26,28

20.

Nowodziel

30-91

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,

16,17,18,19,20



45,46,47,48,49,50,51,59,

60,61,62,63,64,65,66,67,

68,69,70,71


21.

Palestyna

31-91

1,2,3

53,54,55

22.

Parczowce

30-91

1,2

15,16

23.

Popławce

30-90

2,3,4,5,6,7,8,9

5,6,7,9,10,11,16,17

24.

Saczkowce

28-91

28-90


1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,16

11,12,13,14,15



2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,15

1,2,3,4,5



25.

Starowlany

30-90

29-90


1

2


32

29


26.

Szalciny

30-91

1,2,3,4

41,42,43,44

27.

Szymaki

31-91

1,2,3,4,5

28,29,30,31,32

29.

Tołcze

30-91

1,2,3

56,57,58

30.

Tołoczki

Wielkie


31-91

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10

14,15,16,17,18,19,20,21,

22,23


31.

Ułeczki

30-91

1,2,3,4,5,6

20,21,37,38,39,40

32.

Wojnowce

29-91

1,2,3,4,5,6,7

38,40,41,42,43,44,45

33.

Wołkusze

30-90

1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,

16,17,18,19,20



45,46,47,48,49,50,51,52,

53,54,55,56,57,58,59,60,

61,62,63,64


34.

Wołyńce

28-91

28-90


1

2,3,4


1

6,7,8


35.

Wyzgi

29-90

1

69

36.

Zajzdra

28-90

1,2

13,14



4. Zadania
Koordynacja form i metod ochrony dziedzictwa kulturowego jest warunkiem podstawowym i niezbędnym do realizacji zadań wytyczonych w Programie opieki nad zabytkami. Można to osiągnąć poprzez:

- uwzględnienie warunków ochrony zabytków (w tym krajobrazu kulturowego) i dziedzictwa archeologicznego łącznie z uwarunkowaniami ochrony przyrody, równowagi ekologicznej w planach rozwoju gminy;

- włączenie problemów ochrony zabytków do systemu zadań priorytetowych wynikających z koncepcji zagospodarowania przestrzennego gminy;

- uwzględnienie w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i planach zagospodarowania przestrzennego problematyki form tradycyjnej zabudowy wsi;

- uwzględnienie w Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i planach zagospodarowania przestrzennego ochrony krajobrazu naturalnego związanego z założeniami ruralistycznymi;

- wykorzystanie nowej formy prawnej ochrony zabytków jaką stanowi park kulturowy;



- działania prawne - sporządzenie i uchwalenie planów zagospodarowania przestrzennego gminy Kuźnica.
4./1 Opieka nad zabytkami nieruchomymi


  • podjęcie działań mających na celu ochronę prawną poprzez wpis do rejestru zabytków obiektów zabytkowych o znaczących dla regionu wartościach historycznych, artystycznych i naukowych: dwór i założenie ogrodowe w Tołoczkach Wielkich, młyn i założenie dworsko-ogrodowe w Łosośnie Wielkiej, oficyna w Pawłowiczach, budynek szkoły w Popławcach;

  • podjęcie działań mających na celu ochronę prawną poprzez wytypowanie wspólnie z przedstawicielem WUOZ w Białymstoku obiektów budownictwa wiejskiego (domy mieszkalne, budynki gospodarcze) o wartościach zabytkowych;

  • prowadzenie prac remontowych przy obiektach zabytkowych: kapliczka słupowa we wsi Wołkusze, pałac w Pawłowiczach i oficyna północna;

  • wykonanie ewidencji kapliczek i krzyży przydrożnych;

  • wspieranie działań zmierzających do powstrzymania procesu niszczenia tradycyjnej zabudowy drewnianej nie będącej własnością gminy, nieużytkowanej, w złym stanie technicznym, dającej możliwość adaptacji do nowej funkcji;

  • sprzyjanie i propagowanie występujących już na terenie gminy pozytywnych przykładów adaptacji (wykonanych z poszanowaniem dla substancji zabytkowej i lokalnej tradycji) drewnianych domów na kwatery agroturystyczne;

  • wspieranie rozwoju gospodarstw agroturystycznych organizowanych w zabytkowych budynkach jako jedna z możliwych form ratowania niedoinwestowanych, niszczejących i ginących z krajobrazu obiektów drewnianych;

  • zapewnienie respektowania wymogów ochrony konserwatorskiej w stosunku do obiektów i zespołów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków;

  • aktualizacja Studium uwarunkowań kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kuźnica;

  • reagowanie samorządu na brak należytej dbałości właścicieli o bieżące utrzymanie zabytków, prowadzące w konsekwencji do uszkodzeń i zniszczeń;

  • na terenie cmentarzy należy wydzielić specjalny teren i urządzić tam lapidaria, w których godne miejsce znalazłyby pomniki usuwane z miejsc wtórnych pochówków, a które ze względów historycznych i artystycznych powinny być zachowane;

  • należy uporządkować zieleń: wyciąć samosiewy i krzaki rosnące na starych grobach;

  • prowadzenie gminnej ewidencji zabytków (aktualizacja danych, monitoring dotyczący prac remontowych i konserwatorskich).


4./2 Opieka nad zabytkami ruchomymi

  • należy wykonać dokumentację starych nagrobków, kamiennych, żelaznych i żeliwnych, pochodzących z 2. poł. XIX i 1. poł. XX wieku. Wiele z nich wyróżnia się piękną formą i doskonałym warsztatem (Kuźnica, Klimówka);

  • należy wykonać karty ewidencyjne zabytków ruchomych tym zabytkom z kościoła parafialnego w Klimówce i cerkwi w Kuźnicy, które takiego opracowania nie posiadają;

4./3 Opieka nad zabytkami archeologicznymi
Dziedzictwo archeologiczne ma zasadnicze znaczenie dla wiedzy o historii ludzkości. Skutki ostatnich wojen, industrializacja, nielegalne i nienaukowe wykopaliska sprawiły, że wśród europejskiej społeczności wzrosła świadomość w tym zakresie. W styczniu 1992 r. w La Valetta przyjęto Europejską Konwencję o ochronie dziedzictwa archeologicznego, nakładając na sygnatariuszy obowiązek objęcia przez państwo ochroną reliktów przeszłości oraz właściwego kształtowania prawa w celu tej ochrony. Polska jest sygnatariuszem tej konwencji.

  • Dla właściwej i pełnej ochrony dziedzictwa i środowiska kulturowego ważne jest rozpoznanie i zbadanie materiału archeologicznego. Podstawowym programem badawczym, realizowanym w Polsce od połowy lat siedemdziesiątych, którego celem jest rejestracja stanowisk archeologicznych w oparciu o badania powierzchniowe jest Archeologiczne Zdjęcie Polski (AZP). Na podstawie wyników tworzony jest wykaz stanowisk archeologicznych w obrębie terenu, stanowiącego fragment umownie podzielonego obszaru Polski (prostokąt o powierzchni ok. 35 km2). Ilość stanowisk na poszczególnych obszarach jest zróżnicowana, zestawienie liczbowe jest ciągle aktualizowane. Niewielki procent wszystkich stanowisk jest dogłębnie przebadany.

  • Stanowiska archeologiczne ze względu na położenie (w dużej masie) na polach uprawnych są zagrożone dewastacją i nieodwracalną utratą; grodzisko (wpisane do rejestru zabytków województwa podlaskiego) chronione jest prawnie, jednak jego stan zachowania budzi wiele zastrzeżeń. Wśród miejscowej ludności nie ma świadomości wieku owych zabytków. Ochrona stanowisk archeologicznych często to tylko dobra wola użytkownika pola. Trudno winić miejscową ludność za nienależytą dbałość, ale brak aktualnej wiedzy prowadzi właśnie w tym kierunku. Wpisem do rejestru zabytków województwa podlaskiego (Rejestr C) objęte sa 2 obiekty (grodzisko i cmentarzysko); pozostałe stanowiska ujęte są w wojewódzkiej/gminnej ewidencji zabytków.

  • Obszar gminy Kuźnica charakteryzuje się występowaniem interesujących stanowisk archeologicznych. Część z nich należałoby objąć badaniami wykopaliskowymi, które umożliwiłyby ich pełniejszą charakterystykę. Rozpoznanie należałoby przeprowadzić na stanowiskach z wszystkich okresów; wydaje się, że ważne byłyby stanowiska, na których stwierdzono wielofazowość zasiedlenia.

  • wszelkie prace ziemne w obrębie zlokalizowanych stanowisk archeologicznych prowadzić w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.


4./4 Ochrona wartości niematerialnych


  • pielęgnowanie (ochrona) tożsamości kulturowej regionu;

  • utrwalanie w świadomości społecznej tzw. tradycji miejsca;

  • utrzymanie i bieżąca konserwacja kapliczek, pomników, krzyży przydrożnych połączone z kultywowaniem, dokumentowaniem i upowszechnianiem tradycji związanej z tymi obiektami, zwłaszcza w odniesieniu do młodego pokolenia;

  • wspieranie lokalnych inicjatyw zmierzających do udokumentowania, zachowania i kultywowania wartości niematerialnych (pieśni, podania, legendy, tradycje, potrawy regionalne, nazwy miejscowe, strój czy obrzędy).


4./5 Praktyczne wykorzystanie zasobów dziedzictwa kulturowego


  • Rozwój turystyki i działania promocyjne:

- kreowanie nowych szlaków edukacyjno-turystycznych po zasobach dziedzictwa kulturowego gminy

- wspieranie rozwoju agroturystyki z wykorzystaniem obiektów tradycyjnej, regionalnej zabudowy;

- w powiązaniu z ochroną środowiska naturalnego wykorzystanie zasobów kulturowych w promocji gminy i intensyfikacji jej rozwoju, z inwestycjami w otoczeniu rolnictwa, ochroną tradycyjnych form gospodarowania i zagospodarowania przestrzeni przydomowej;

- wspieranie i kreowanie idei powołania muzeum regionalnego-skansenu;



  • Działania edukacyjne:

- inicjowanie i wspieranie wydawnictw obejmujących zagadnienia ochrony dziedzictwa kulturowego;

- organizacja i uczestnictwo w imprezach o charakterze popularyzującym problematykę ochrony zabytków (Europejskie Dni Dziedzictwa);

- budowanie klimatu społecznego zrozumienia i akceptacji dla idei ochrony i dawności zabytków odczytywanych jako źródło tożsamości, wiedzy i dumy z przeszłości, tradycji, wiedzy o sposobie życia i pracy przodków;

- wspieranie inicjatyw mających na celu edukowanie społeczeństwa, zwłaszcza dzieci i młodzieży na rzecz ochrony dziedzictwa archeologicznego;

- wspieranie inicjatyw mających na celu edukowanie społeczeństwa, zwłaszcza dzieci i młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem tradycji lokalnych na rzecz budowania małej ojczyzny;

- popularyzacja opieki nad zabytkami poprzez wszelkiego rodzaju konkursy premiujące wiedzę na temat lokalnych zasobów dziedzictwa kulturowego, historii i tradycji;

- inicjowanie i wspieranie rozwoju szkolnych izb tradycji (gromadzących dawne i współczesne fotografie dokumentujące przestrzeń kulturową; przedmioty użytku codziennego przodków itp.).


5. Instrumenty wdrażania i ocena wyników gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Kuźnica

W założeniu wytyczone w Programie opieki nad zabytkami gminy Kuźnica zadania będą realizowane w wyniku następujących działań:

- ścisła współpraca władz samorządowych z Podlaskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków oraz właścicielami i użytkownikami obiektów zabytkowych, parafiami, organizacjami pozarządowymi, stowarzyszeniami regionalnymi, ośrodkami naukowymi;

- działania własne władz samorządowych:



  • prawne - uchwalenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego; wnioskowanie o wpis do rejestru województwa podlaskiego obiektów, które winny być objęte ochroną; powoływanie parków kulturowych;

  • finansowe - należyte utrzymywanie, wykonywanie remontów i prac konserwatorskich przy obiektach będących własnością gminy oraz stosowanie systemu dotacji i ulg finansowych, nagród czy innych zachęt dla właścicieli i użytkowników obiektów zabytkowych;

  • programowe - realizacja projektów i programów regionalnych;

  • działania promocyjne i edukacyjne;

- działania w ramach programów dofinansowywanych z funduszy Unii Europejskiej.
Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami prezydent, burmistrz, wójt ma obowiązek sporządzania co 2 lata sprawozdania z realizacji programu, które przedstawia radzie gminy. Zaleca się, aby sprawozdania te przekazywane były do wiadomości Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Białymstoku.
1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna