Percepcja oddziaływań wychowawczych ojca a poziom funkcjonowania w szkole młodzieży licealnej



Pobieranie 1.1 Mb.
Strona1/15
Data03.05.2016
Rozmiar1.1 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15



Percepcja oddziaływań wychowawczych ojca a poziom funkcjonowania w szkole młodzieży licealnej

Małgorzata Wiktorzak





Ojciec bywa porównywany do słońca, które ogrzewając ziemię,

czyni ją zdolną do wydawania plonów, pobudza ono stale rośliny do rozwoju,

a właściwy rozwój nagradza życiodajnymi promieniami.

Kazimierz Pospiszyl



Spis treści

Wstęp……………………………………………………………………………………5

ROZDZIAŁ I TEORETYCZNE PODSTAWY BADAŃ 10

1. Oddziaływania wychowawcze ojca 10

1.1. Ojciec w systemie rodzinnym 10

1.1.1. Ojciec i ojcostwo w świetle współczesnych przemian 10

1.1.2. Obecność ojca w rodzinie ujmowanej jako system 15

1.2. Ojciec w procesie wychowawczym 19

1.2.1 Realizacja funkcji wychowawczej przez ojca 20

1.2.2 Proces wychowawczy a oddziaływania wychowawcze ojca 25

2.2. Stosunek młodzieży do szkoły jako instytucji 38

2.3. Relacja uczeń – nauczyciel 43

2.4. Relacje młodzieży szkolnej z rówieśnikami 56

3. Związek oddziaływań wychowawczych ojca z funkcjonowaniem szkolnym uczniów 67

3.1. Wpływ oddziaływań wychowawczych ojca na stosunek uczniów do szkoły 68

3.2. Wpływ oddziaływań wychowawczych ojca na relacje uczniów z nauczycielami 78

3.3. Wpływ oddziaływań wychowawczych ojca na relacje uczniów z rówieśnikami 82

ROZDZIAŁ II METODOLOGIA BADAŃ WŁASNYCH 87

2. Problem badawczy i hipotezy 88

3. Zmienne 89

4. Charakterystyka grupy badawczej 90

5. Procedura badawcza 90

ROZDZIAŁ III ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ WŁASNYCH 92

1. Prezentacja wyników 92

1.1. Ogólne oddziaływania wychowawcze ojca a funkcjonowanie w szkole młodzieży 94

1.2. Oddziaływania wychowawcze ojca a stosunek młodzieży do szkoły 99

1.3. Oddziaływania wychowawcze ojca a relacje młodzieży z nauczycielami 106

1.4. Oddziaływania wychowawcze ojca a relacje młodzieży z rówieśnikami 114

1.5. Percepcja funkcjonowania szkolnego oraz oddziaływań wychowawczych rodziców 124

2. Podsumowanie wyników badań 126

3. Interpretacja wyników 131



Wstęp

Adolescencja jest okresem dynamicznych przemian, czasem eksperymentowania, sprawdzania się w nowych rolach, określania własnych granic oraz wytyczania planów na przyszłość (Ziółkowska, 2005, s. 381). Najważniejszym zadaniem, przed którym stoi wtedy nastolatek jest uformowanie się dojrzałej tożsamości (Bardziejewska, 2005, s. 367). Wiodącą rolę w tym procesie przypisuje się rodzinie i wypełnianej przez nią funkcji wychowawczej. Ta zaś realizuje się na poziomie oddziaływań zamierzonych oraz niezamierzonych, zarówno ojca jak i matki (Opozda, 2007, s. 50). Nastolatek w sposób szczególny potrzebuje wtedy właściwej obecności obojga rodziców. Kogoś, kto go zaakceptuje, uwierzy w niego, udzieli wsparcia ale również postawi odpowiednie wymagania i będzie stanowić wzór osobowy. W literaturze przedmiotu osobę taką określa się mianem „znaczącej” (significant other). Wywiera ona głęboki wpływ na rozwoj każdego dziecka (Domagała-Zyśk, 2004, s. 68-70). Postacią taką w szczególny sposób jest ojciec. Jego rola nie maleje również w życiu nastolatka. Od niego to, bowiem młody człowiek często przejmuje inspiracje, reguły moralne oraz sposoby radzenia sobie z trudnościami. Ojciec ma ponadto istotny wpływ na formowanie się jego tożsamości „ja”, styl i filozofię życia, sposób wchodzenia w intymność oraz podejmowanie decyzji życiowo ważnych (Walesa, 2001, s. 302).

Wychowawcza funkcja ojca, z uwagi na wpływ, jaki wywiera on na życie dorastającego syna czy córki, nie powinna się, zatem zmniejszać, ale ulegać niezbędnym przekształceniom. Jak zauważa Marian Wolicki „ze strony ojca winna też, w miarę dorastania dzieci, nastąpić pewna aktywizacja wychowawcza” (1981, s. 259). Ważne więc aby procesowi dojrzewania i usamodzielniania się nastolatka nie towarzyszyło wycofywanie miłości i zainteresowania ze strony ojca, podobnie matki (Walesa, s. 302). Młody człowiek chcąc bowiem zyskać niezależność nie chce utracić więzi z rodziną (Namysłowska, 1997), w tym szczególnie bliskości z ojcem, która jak zauważa Czesław Walesa buduje w tym okresie ojcowski autorytet (2001, s. 302, 315).

Silne więzi uczuciowe w rodzinie uważa się natomiast za warunek skuteczności wszystkich oddziaływań wychowawczych rodziców (Harwas-Napierała, 2008, s. 44). Te zaś są jednym z podstawowych czynników środowiska rodzinnego wpływających na sytuację szkolną ucznia. Empirycznym potwierdzeniem powyższego wniosku są przykładowo badania Aleksandry Jaworowskiej, w których stwierdzono, że dzieci dobrze i źle przystosowane do zespołu klasowego różniły się między sobą nie wykształceniem rodziców, warunkami materialnymi, czy też strukturą rodzin pochodzenia, ale charakterem oddziaływań wychowawczych, którym podlegały (1977, za: Wołoszynowa, 1980 s. 230).

Szkoła stanowi miejsce, w którym w sposób szczególny uwidaczniają się konsekwencje oddziaływań wychowawczych rodziców. Jest drugim po domu rodzinnym środowiskiem wychowawczym dziecka (Łobocki, 2007, s.179), a także pomostem wprowadzającym je w życie społeczne oraz życie całego społeczeństwa (Smarzyński, 1987, s. 175). Obecnie coraz częściej podkreśla się wychowawcze znaczenie współpracy między tymi środowiskami (Łobocki, s. 180). Szukaniem związków w ich obszarze, a dokładniej zależności między oddziaływaniami wychowawczymi ojca a poszczególnymi wymiarami funkcjonowania uczniów w szkole, (takimi jak stosunek uczniów do szkoły, relacje z nauczycielami oraz rówieśnikami), autorka poświęci niniejsze studium.

Temat prezentowanej pracy wpisuje się w nurt badań dotyczących rodzinnych uwarunkowań funkcjonowania ucznia w szkole. Zagadnieniu temu poświęciło swoją uwagę wielu pedagogów, psychologów oraz socjologów. Do najbardziej znanych należą m.in. M. Tyszkowa, H. Spionek, J. Izdebska, J. Konopnicki, Cz. Kupisiewicz, T. Lewowicki, A. Kargulowa, B. Wilgocka–Okoń, W. Okoń, J. Rembowski, H. Radliska, L. Wołoszynowa, Z. Zaborowski, J. Pieter, E. Trempała, A. Jaworowska, M. Cackowska, E. Domagała-Zyśk. W obszarze tym obecne są badania potwierdzające związek oddziaływań wychowawczych ojca z sytuacją szkolną ucznia. Głównie dotyczą one jednak aspektu osiągnięć szkolnych (zob. Pospiszyl, 2007, 1980; Domagała-Zyśk, 2004, 1994; McDowell, Wakefield, 1993; Walesa, 2001; Kostańska, 1995) bądź ich uwarunkowań (takich jak: potrzeba osiągnięć, aspiracje edukacyjne, inteligencja, poczucie własnej kompetencji intelektualnej, samoocena, obraz siebie, ciekawość poznawcza), w mniejszym zaś stopniu odnoszą się do społecznego aspektu funkcjonowania uczniów w szkole. Zagadnieniu temu warto wiec poświęcić więcej uwagi.

Ponadto w świetle niektórych doniesień z badań nie stwierdza się zależności między społecznym przystosowaniem dziecka w szkole, a postawami rodzicielskimi ojców (zob. Siudem, 2003, s. 31-4; Kromolicka, 1998, s. 110), podczas gdy w innych zależności takie się wykazuje (zob. Januszewski, 2001, Szulc, 2001, za: Plopa, 2007; Pospiszyl, 1980, Medinnus, 1965, za: Plopa, 1981). Stanowi to kwestię sporną wymagającą głębszych analiz.

Powodem, dla którego cenne jest wyodrębnienie oddziaływań wychowawczych ojca w temacie uwarunkowań przystosowania dziecka do warunków szkolnych, jest dodatkowo fakt, iż w znacznej części literatury poświęconej tej tematyce, oddziaływania rodzicielskie traktowano łącznie (bez wyodrębniania oddziaływań ojca i matki). Obecnie zaś zabieg tego typu uważa się za błędny (Domagała-Zyśk, 2004).

Podjęcie tematyki oddziaływań wychowawczych ojca wydaje się też potrzebne z uwagi na dominujące w polskiej literaturze psychologicznej oraz pedagogicznej matkocentryczne podejście do tematyki rodzicielstwa (zob. Harwas-Napierała, 2001, s. 83). Jeszcze do niedawna, w badaniach naukowych poświęconych aspektom rodzinnym, ojciec prawie nie występował jako samodzielny przedmiot analiz, a jego obecność była przemilczana lub pokazywana w sposób stereotypowy (zob. Jaworowska, 1986). Studia traktujące o ojcostwie są również interesujące z uwagi na zmiany zachodzące w tym obszarze. Coraz częściej mówi się przykładowo o ojcu nieobecnym oraz o nowych formach ojcostwa, w tym o ojcu aktywnie zaangażowanym w proces wychowawczy swojego dziecka (Bullinger, 1997).

Temat rodzinnych uwarunkowań funkcjonowania szkolnego, mimo ogólnie dość bogatej literatury na ten temat, ciągle jest też aktualny. Zmienia się bowiem obraz szkoły, jak i koncepcja wychowania. Naświetlenie funkcjonowania uczniów w społeczności szkolnej, a w związku z tym poznanie czynników wpływających na jego kształt, istotne jest ponadto z uwagi na stosunkowo niedawny rozwój dziedziny wiedzy o szkole, jaką jest psychologia szkolna oraz charakter dotychczasowych analiz poświęconych tej tematyce, które za główny wyznacznik funkcjonowania w tej instytucji przyjmowały zmienne pedagogiczne tj. osiągnięcia lub niepowodzenia szkolne, z pomijaniem świata społecznych interakcji.

Do szukania uwarunkowań funkcjonowania uczniów w szkole skłaniają również niepokojące doniesienia z badań. Stwierdza się przykładowo powiększanie się zjawiska nieprzystosowania szkolnego młodzieży (Mastalski, 2004, s. 139, zob. Peltzer, 2008), wzrost przestępczości w szkołach (zob. Sikorski, 1998, Komendant, 2007) oraz stosunkowo niski poziom identyfikacji młodzieży z tą instytucją (Raczkowska, 2006).

Powyższe względy skłoniły autorkę do napisania pracy, której celem było znalezienie odpowiedzi na pytanie: czy istnieje związek między percepcją oddziaływań wychowawczych ojca a funkcjonowaniem w szkole młodzieży licealnej. Aby odpowiedzieć na tak postawione pytanie przeprowadzono badania na grupie 327 uczniów w wieku 16 – 19 lat - 185 dziewcząt i 142 chłopców, w większości uczniów drugich klas liceum ogólnokształcącego. Stosując klasyczny podział okresu adolescencji na trzy podokresy wszystkich respondentów zaliczyć można do przedziału adolescencji wieku średniego oraz adolescencji późnej (Domagała-Zyśk, 2004, s. 62; zob. Hurlock, 1985, s. 522).

Badania przeprowadzono w listopadzie 2008 roku w czterech miastach Polski: Lublinie, Radzyniu Podlaskim, Ostrowcu Świętokrzyskim oraz Cieszynie. Wykorzystano w tym celu Kwestionariusz Jakości Procesu Wychowawczego autorstwa Aleksandry Gały, z którego wyodrębniono 12 skal dotyczących percypowanych przez młodzież oddziaływań wychowawczych ojca, a także skale ujmujące funkcjonowanie ucznia w szkole w takich jego wymiarach jak: stosunek uczniów do szkoły, relacje z nauczycielami oraz relacje rówieśnikami. Dodatkowo w celu wykrycia zależności między klimatem domu rodzinnego i orientacją życiową ojca (w percepcji badanych), a funkcjonowaniem młodzieży w szkole: użyto jednej ze skal KJPW (dotyczącej ogólnego klimatu wychowawczego) oraz zastosowano Listę Wartości Ojca. Na potrzeby badań użyty został również Kwestionariusz Osobowy.

Praca składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym dokonano przeglądu literatury oraz stanu badań na temat: oddziaływań wychowawczych ojca (z uwzględnieniem jego obecności w rodzinie, ujmowanej jako system oraz udziału w procesie wychowawczym), funkcjonowania szkolnego młodzieży (uwzględniając takie aspekty jak: ogólne przystosowanie ucznia do warunków szkolnych, stosunek do szkoły jako instytucji, relacje uczeń – nauczyciel i uczeń – uczeń), związku pomiędzy oddziaływaniami wychowawczymi ojca a funkcjonowaniem szkolnym uczniów (w świetle literatury przedmiotu, stanu badań i wykrytych związków hipotetycznych) a także, z uwagi na charakter podjętych badań, percepcji oddziaływań wychowawczych rodziców.

Rozdział drugi przedstawia metodologię badań własnych. Zawiera informacje na temat przedmiotu i typu badań, podjętego w nich problemu badawczego oraz hipotez badawczych, zmiennych i ich wskaźników, charakterystyki badanej grupy, procedury badawczej oraz użytych w badaniu narzędzi.

W rozdziale trzecim dokonano analizy wyników badań. Po prezentacji i podsumowaniu wyników podjęto się próby ich interpretacji.



Zakończenie pracy zawiera najważniejsze wnioski wynikłe z przeprowadzonych badań.



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna