Plan ochrony dla rezerwatu przyrody „Kępa redłowska”



Pobieranie 3.19 Mb.
Strona26/41
Data28.04.2016
Rozmiar3.19 Mb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   41

7.4. Ocena stopnia naturalności fitocenoz (w tym zmian degeneracyjnych zbiorowisk roślinnych) i tendencje dynamiczne zbiorowisk roślinnych (Michał Buliński)


Zestaw fitocenoz, reprezentujących zbiorowiska roślinne występujące w rezerwacie „Kępa Redłowska”, obejmuje zarówno płaty o znacznym stopniu naturalności, jak również obniżonym jego poziomie, a wreszcie fitocenozy zbiorowisk zastępczych, o skrajnym stopniu zniekształcenia. Do grupy fitocenoz, jakie zachowały i utrzymują najlepszy poziom naturalności, należy gama układów z żywego klifu oraz etapów jego zarastania przez zbiorowiska zaroślowe i początki sukcesji zbiorowisk leśnych. Są to zbiorowiska inicjalne z podbiałem pospolitym Tussilago farfara, zajmujące żywy klif o podłożu marglistym oraz zbiorowiska muraw napiaskowych, wykształcające się na piaszczystych fragmentach klifu. Udział w tych zbiorowiskach szeregu antropofitów nie umniejsza stopnia naturalności płatów. Szereg z roślin rozpowszechnionych przez człowieka jest typowymi składnikami „otwartych” zbiorowisk inicjalnych, jak m.in. starzec wiosenny Senecio vernalis.

Zarośla, zwłaszcza z rokitnikiem, są uznawane za naturalne zbiorowisko na klifie nadmorskim. W takiej postaci i zestawie florystycznym, w jakim występują w rezerwacie, można uznać, że reprezentują postać o wysokim stopniu naturalności. Podobnie zarośla z samosiewem osiki, brzóz i domieszką krzewów, jakie wykształcają się w kolejnych etapach stabilizacji roślinności na klifie, również w większości można uznać za naturalne. Jedynie wybrane ich fragmenty, zwłaszcza w rejonach dawnej intensywnej działalności wojska, w związku z nasadzeniami drzew obcych geograficznie lub siedliskowo oraz obecnością innych antropofitów (krzewy, byliny), wykazują osłabiony stopień naturalności.

Wśród zbiorowisk leśnych, najlepszy poziom naturalności płatów cechuje zwłaszcza te występujące na martwym klifie – żyznej buczyny niżowej Galio odorati-Fagetum w postaci naklifowej. Zarówno skład drzewostanu, jak też warstwy krzewów i runa, wskazują na dobrą kondycję fitocenoz.

Trafiają się na klifie również powierzchnie ze zbiorowiskami zastępczymi. Są to np. dawne nasadzenia robinii akacjowej, gatunku obcego u nas, pochodzącego z Ameryki Północnej. Nie tylko zniekształca on obraz zbiorowiska przez obecność w najwyższej warstwie roślinności, ale również silnie oddziałuje na skład podszytu i runa, które przez swe ubóstwo i często ruderalny charakter nie pozwalają na precyzyjne rozpoznanie siedliska.

Na przeważającej powierzchni rezerwatu występują płaty zbiorowisk leśnych o średnim stopniu zniekształcenia, w stosunku do fitocenoz w pełni naturalnych na analogicznych siedliskach. Dotyczy to głównie żyznej buczyny niżowej i kwaśnej dąbrowy (lasu mieszanego bukowo-dębowego) Fago-Quercetum petraeae. Zniekształcenia wynikają tu głównie z odstępstw od typowego składu drzewostanu, a zwłaszcza domieszki gatunków sadzonych w przeszłości, jak sosna zwyczajna Pinus sylvastris oraz modrzew europejski Larix decidua. Ze względu na zaawansowany wiek okazów i ich luźne obecnie rozmieszczenie, nie mają one dużego wpływu na runo i cechy siedliska (tzw. pinetyzacja, czyli borowienie). Większy udział ma miejscami brzoza brodawkowata Betula pendula, co wskazuje na dawne silne prześwietlenie płatów, a nawet całkowite pozbawienie drzewostanu i jest naturalna konsekwencją tamtych wydarzeń. Obecnie zarówno brzoza, jak i gatunki iglaste zaczynają ustępować, ulegając wywrotom i w perspektywie przestaną odgrywać rolę w tutejszych fitocenozach. Jeszcze mają one znaczenie, zwłaszcza brzoza i sosna, obsiewając na odsłonięte fragmenty klifu, gdzie dają podrost tych gatunków, stanowiący jeden z wariantów postępującej sukcesji roślinności na klifie.

W wielu płatach zbiorowisk leśnych rezerwatu odkształcenie ich drzewostanu wprowadza masowy udział takich gatunków, jak klon pospolity Acer platanoides, jawor A. pseudoplatanus, rzadziej czereśnia Cerasus avium. W przeciwieństwie do klonu pospolitego i czereśni, uznawanych za rodzime na Kępie Redłowskiej, jawor jest tu jedynie zawleczony. Stare okazy, posadzone przez człowieka, obsiewają się obficie i dzięki sprzyjającym warunkom powstaje gęsty podrost tego gatunku. Nie powoduje to głębszych zniekształceń ściółki i gleby, jednak silne zacienienie eliminuje lub ogranicza możliwość odnawiania się innych gatunków, jak chociażby buka, który przede wszystkim powinien odmładzać tutejsze drzewostany, a także światłolubnego jarzębu szwedzkiego Sorbus intermedia. Jednocześnie trzeba przyznać, że rozwój młodych drzewostanów spowodował znacznie ograniczanie jeżynisk, które utrudniały rozwój siewek drzew i runa. Ich obfita obecność jest wprawdzie naturalnym objawem wzbogacenia w strefie przyklifowej, jednak ograniczają one i przedłużają regeneracje płatów leśnych zespołów.

W celu określenia dynamiki drzewostanu na powierzchni zdjęcia fitosocjologicznego nr 7, na dominującym w rezerwacie siedlisku żyznej buczyny, wykonano pomiary struktury biologicznej drzewostanu. Na kartowanej powierzchni 800 m2 stwierdzono występowanie 1288 osobników z 13 gatunków drzew (zob. rys. 8). Wykonane pomiary wykazują, że najbardziej dynamicznymi populacjami są buk i klon pospolity. Posiadają najbardziej rozbudowane krzywe frekwencji klas grubości. W przypadku buka bardzo duża ilość siewek spora ilość osobników młodych oraz obecność osobników starszych świadczy o dużym potencjale rozwojowym tej populacji. Podobnie kształtuje się populacja klonu, tylko osobniki starsze są pojedyncze. Może to być wynikiem tego, że jest to populacja gatunku, który od niedawna pojawił się w tej fitocenozie. Populacje brzozy i sosny są wymierające. W drzewostanie występuje grupa osobników starszych, natomiast brak jest młodych. Jawor, jego populacja wykazuje obecność sporej liczby młodych osobników ale brak jest starszych. Być może jest to wynikiem tego, że jawor obsiewa się i wyrasta, ale jest jakiś czynnik (być może światło lub temperatura), który nie pozwala mu dalej się rozwijać. W drzewostanie mają szansę zaistnieć również osika i dąb, acz nieliczne ale ich struktura wiekowa wskazuje, że pojedyncze osobniki mogą rozwinąć się do wieku dojrzałego. Pozostałe gatunki drzew występują nielicznie i ich znaczenie nie odgrywają istotnej roli.

Czynnikiem, który najsilniej oddziałuje na zniekształcenie runa płatów leśnych w rezerwacie, jest przedeptanie oraz zniszczenia spowodowane przez pojazdy, zwłaszcza rowery. W wielu miejscach spowodowało to zupełne wyeliminowanie runa, w innych – znaczne ilościowe, ale też jakościowe jego osłabienie. Umożliwia to z kolei łatwiejsze rozpowszechnianie się niektórych antropofitów, jak niecierpek drobnokwiatowy Impatiens parviflora. W płatach kwaśnej dąbrowy nadmierna penetracja prowadzi do zaniku gatunków typowych dla tego zespołu, niekiedy dominujących w runie, jak orlicy pospolitej Pteridium aquilinum oraz krzewinki – borówki czernicy Vaccinium myrtillus. Lepiej wykształcone runo, ze skupieniami tych gatunków, można obecnie zaobserwować jedynie na terenie ogrodzonym przez wojsko, gdzie penetracja jest znacznie mniejsza.

W płatach leśnych zbiorowisk poza klifem, stosunkowo najlepszy stopień naturalności prezentują fitocenozy kwaśnej buczyny niżowej Luzulo pilosae-Fagetum. Obok bukowego drzewostanu oraz braku warstwy krzewów, co jest typowe dla tego zespołu, również runo – ubogie i na zboczach silnie mszyste, jest z racji swego ubóstwa bardziej odporne na mechaniczne niszczenie. Niewątpliwie i tu jednak silne przydeptywanie ma wpływ na ograniczoną obecność zielnych składników runa oraz wzmocnienie wybranych gatunków mszaków, lepiej przystosowanych do mechanicznego wygniatania.

Niewielkie powierzchnie płatów grądu, a również łęgu, obecne w rezerwacie poza klifem, wykazują istotne zniekształcenia, których podstawową przyczyną jest ograniczenie wilgotności siedlisk. Dotyczy to zwłaszcza łęgu, niegdyś wykształconego nad niewielkim (może nawet tylko okresowym) ciekiem, jaki został jednak skanalizowany, co spowodowało przesuszenie siedliska. Konsekwencjami dalszymi tego zjawiska jest zmiana składu drzewostanu (m.in. posadzenie w przeszłości topoli kanadyjskich Populus xcanadensis), warstwy krzewów i runa. Mimo tych niekorzystnych przemian, wciąż możliwe jest rozpoznanie właściwego siedliska leśnego, co świadczy o utrzymywaniu się jeszcze niektórych jego cech charakterystycznych. Jedyne zagłębienie z siedliskiem olsu porzeczkowego Ribeso nigri-Alnetum, z racji bardzo małej powierzchni oraz dawnego odwadniania (rów przekopany do krawędzi klifu – dane z mapy sprzed około stu lat), zostało stosunkowo silnie zniekształcone, w stosunku do potencjalnego obrazu tego zbiorowiska.



Ocenę stopnia naturalności roślinności przedstawiono na zał. kartogr 8. w podziale na:

  1. I stopień degeneracji – niewielki stopień zniekształcenia płatów: drzewostan zgodny z siedliskiem (co najwyżej o słabym zróżnicowaniu wiekowym), warstwa krzewów i runa zasadniczo o typowym składzie dla zespołu lub zbiorowiska, jaki płat ten reprezentuje,

  2. II stopień degeneracji – średni stopień zniekształcenia płatów: drzewostan z niewielkim udziałem gatunków obcych geograficznie lub siedliskowo, o warstwie krzewów i runie zniekształconych głównie pod względem ilościowym (np. w wyniku przedeptania), a także zbiorowiska inicjalne z udziałem antropofitów na plaży i zaczątkach wydmy białej,

  3. III stopień degeneracji – znaczny stopień zniekształcenia płatów: drzewostan z dominacją gatunku obcego geograficznie lub siedliskowo, o silnie ograniczonym ilościowo lub (i) jakościowo podszycie i runie (m.in. z obfitym udziałem antropofitów), jednak możliwe jest rozpoznanie zespołu,

  4. zbiorowiska zastępcze – drzewostan niezgodny z siedliskiem (głównie nasadzenia dominującego gatunku obcego geograficznie lub siedliskowo), warstwa krzewów i runa o składzie nie pozwalającym na rozpoznanie zespołu (zbiorowiska), jaki występował na danym siedlisku.

Na obecnym etapie rozwoju zbiorowisk leśnych na Kępie Redłowskiej, występują dwa, przeciwstawne trendy. Jeden dotyczy naturalnych przemian w drzewostanach, prowadzących do unaturalnienia zbiorowisk. Nie sadzi się współcześnie drzew obcych, jak gatunki iglaste, czy też robinia, a wiele starych drzew obcych gatunków ulega naturalnej eliminacji. Nie usuwa się martwego drewna, co znacznie poprawia jakość siedliska i bogactwo gatunków rezerwatu. Ten kierunek pozwala w znacznym stopniu na naturalne odnawianie buka i dębu. Jednocześnie jednak postępuje permanentne nasilanie się nadmiernej penetracji obiektu, a zwłaszcza tak drastycznie niszczącej runo, jak rozjeżdżanie rowerami i quadami. Ten ostatni kierunek wydaje się coraz bardziej nasilać, również ze względu na reklamę obiektów militarnych istniejących w rezerwacie i coraz większe rzesze chętnych do ich obejrzenia.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   41


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna