Północna Afryka



Pobieranie 37.85 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar37.85 Kb.
Dekolonizacja 1948/1949-1962

Północna Afryka

Pierwszym krajem Północnej Afryki, który po II wojnie światowej uzyskał niepodległość, była Libia. Brytyjczycy w 1951 r. przekazali władze monarszą, nad tą byłą. włoską. kolonia. przywódcy islamskiego ruchu Senussi, emirowi Mohammedowi Idrisowi. Król Idris był politykiem konserwatywnym i prozachodnim. Na terenie Libii istniały brytyjskie i amerykańskie bazy wojskowe. W 1958 r. odkryto tarn olbrzymie złoża ropy naftowej, które wkrótce stały się nie tylko źródłem poważnych dochodów królestwa, ale również początkiem jego destabilizacji.

Sudan, zarządzany przez Egipt i Wielka. Brytanie, po zneutralizowaniu zaborczych aspiracji Egiptu, otrzymał w 1953 r. samorząd. w dwa lata później zaś, jednostronnie proklamował pełną niepodległość. W 1958 r. dokonano tam zamachu stanu, w wyniku którego dyktatorskie rządy objął generał Ibrahim Abbud. Rezim Abbuda i jego następców okazał się nader twardy i okrutny dla poddanych.

Zaznaczający się już w okresie międzywojennym fanatyczny nawrót do islamu i propagowanej przezeń tradycyjnej doktryny społecznej, a także narodziny arabskiego nacjonalizmu, którego kolebka. byt Egipt, oraz wyraźne osłabienie Francji spowodowały, iż rząd IV Republiki sprawując pełną kontrolę nad Algierią, Tunisem i Marokiem spotkał się z żądaniem niepodległości dla tych krajów.

Szczególnie skomplikowany był przypadek Algierii. Pod względem formalnym stanowiła ona część Francji i zamieszkana była w jedenastu procentach przez osadników francuskich, tak zwanych kolonów (było ich w 1948 r. 930 tysięcy). W maju 1945 r. doszło tarn do gwałtownych rozruchów skierowanych przeciw Francji, które pochłonęły wiele tysięcy ofiar śmiertelnych. Wkrótce potem w Algierii powstała prężna konspiracja antyfrancuska, której centrala od 1949 r. znajdowała się w Kairze. Wysunięte przez Paryż oferty pełnego równouprawnienia Arabów zostały odrzucone przez społeczność algierska, — daleką skądinąd od jednolitości. Algierski Komitet Rewolucyjny w Kairze kierowany przez Mohammeda Ahmeda Ben Belle zaadaptował w tym czasie wiele elementów ideologii komunistycznej, korzystał tez z po-parcia i wydatnej pomocy bloku wschodniego, z czego jednak nie wynika, ze był on kiedykolwiek satelitą Moskwy. Konflikt algierski nabrał specjalnego wymiaru, gdy w 1952 r. odkryto na Saharze wielkie złoża ropy naftowej.

W 1954 r. algierskie organizacje niepodległościowe utworzyły Front Wyzwolenia Narodowego (FLN), który 1 listopada tego roku rozpoczął powstanie. Walki prowadzone były z wielką zaciekłością^ i okrucieństwem, a straty arabskie wyniosły około dwustu pięćdziesięciu tysięcy zabitych. W latach 1958-1960 wojska francuskie rozbiły partyzantkę i spacyfikowały kraj. Wówczas jednak okazało się, ze ani ogromna większość społeczeństwa francuskiego, ani rząd IV Republiki nie pragną panować w Algierii metodami wojskowo-policyjnymi i narażając się na poważne reperkusje międzynarodowe.

W tej sytuacji generał de Gaulle, który w 1958 r. powrócił do władzy, rozpoczął kroki zmierzające do politycznego zakończenia wojny — pomimo prób wzniecenia rebelii przez rozgoryczona. armie kolonów. Od maja 1961 do marca 1962 r. trwały poufne negocjacje pokojowe w Evian we Francji. Zakończyły się one porozumieniem, na mocy którego 3 lipca 1962 r. Algieria stała się niepodległym krajem. Ogromna większość francuskich osadników zmuszona była do opuszczenia kraju. Ster polityki objął Mohammed Ben Bella. Równolegle z negocjacjami pokojowymi na terenie Algierii i Francji trwała zaciekła walka miedzy francuską służbę bezpieczeństwa a stworzona, przez zbuntowanych oficerów terrorystyczna. Organisation de TArmee Secrete (OAS), ktorej czofowa. postacią stal się general Raoul Salan. Potężna OAS ulęgła rozbiciu po nieudanym zamachu na de Gaulle'a w marcu 1962 r.

procentach przez osadników francuskich, tak zwanych kolonów (było ich w 1948 r. 930 tysięcy). W maju 1945 r. doszło tarn do gwałtownych rozruchów skierowanych przeciw Francji, które pochłonęły wiele tysięcy ofiar śmiertelnych. Wkrótce potem w Algierii powstała prężna konspiracja antyfrancuska, której centrala od 1949 r. znajdowała się w Kairze. Wysunięte przez Paryż oferty pełnego równouprawnienia Arabów zostały odrzucone przez społeczność algierska, — daleką skądinąd od jednolitości. Algierski Komitet Rewolucyjny w Kairze kierowany przez Mohammeda Ahmeda Ben Belle zaadaptował w tym czasie wiele elementów ideologii komunistycznej, korzystał tez z po-parcia i wydatnej pomocy bloku wschodniego, z czego jednak nie wynika, ze był on kiedykolwiek satelitą Moskwy. Konflikt algierski nabrał specjalnego wymiaru, gdy w 1952 r. odkryto na Saharze wielkie złoża ropy naftowej.

W 1954 r. algierskie organizacje niepodległościowe utworzyły Front Wyzwolenia Narodowego (FLN), który 1 listopada tego roku rozpoczął powstanie. Walki prowadzone były z wielką zaciekłością^ i okrucieństwem, a straty arabskie wyniosły około dwustu pięćdziesięciu tysięcy zabitych. W latach 1958-1960 wojska francuskie rozbiły partyzantkę i spacyfikowały kraj. Wówczas jednak okazało się, ze ani ogromna większość społeczeństwa francuskiego, ani rząd IV Republiki nie pragną panować w Algierii metodami wojskowo-policyjnymi i narażając się na poważne reperkusje międzynarodowe.

W tej sytuacji generał de Gaulle, który w 1958 r. powrócił do władzy, rozpoczął kroki zmierzające do politycznego zakończenia wojny — pomimo prób wzniecenia rebelii przez rozgoryczona. armie kolonów. Od maja 1961 do marca 1962 r. trwały poufne negocjacje pokojowe w Evian we Francji. Zakończyły się one porozumieniem, na mocy którego 3 lipca 1962 r. Algieria stała się niepodległym krajem. Ogromna większość francuskich osadników zmuszona była do opuszczenia kraju. Ster polityki objął Mohammed Ben Bella. Równolegle z negocjacjami pokojowymi na terenie Algierii i Francji trwała zaciekła walka miedzy francuską służbę bezpieczeństwa a stworzona, przez zbuntowanych oficerów terrorystyczna. Organisation de TArmee Secrete (OAS), ktorej czofowa. postacią stal się general Raoul Salan. Potężna OAS ulęgła rozbiciu po nieudanym zamachu na de Gaulle'a w marcu 1962 r. chowanie na przyszłość pewnych więzi z dawnymi koloniami. Możliwość wstąpienia do Wspólnoty odrzuciła jedynie Gwinea, która już w 1958 r. otrzymała pełną niepodległość. Pozostałe afrykańskie kraje członkowskie stały się suwerennymi państwami w 1960 r. Były to Mauretania, Mali, Niger, Czad, Senegal, Wybrzeże Kości Słoniowej, Gorna Wolta (od 1984 r. Burkina Faso), Togo (terytorium powiernicze ONZ), Dahomej (od 1975 r. Benin), Kamerun (terytorium powiernicze ONZ), Republika Środkowoafrykańska (dawniej Ubangi Szari), Gabon, Kongo Brazzaville i Madagaskar. W późniejszych latach niepodległość uzyskały ponadto Komory (1975 r.) i Dzibuti (1977 r., dotychczasowe Somali Francuskie). Status niesamodzielny zachował jedynie Reunion (departament zamorski Francji).


Brytyjskie kolonie w Czarnej Afryce


Bardziej skomplikowana i rozłożona w czasie była dekolonizacja posiadłości brytyjskich w Afryce. Jako pierwsza suwerenność uzyskała stosunkowo zamożna i stabilna kolonia Złotego Wybrzeża. W 1957 r. Złote Wybrzeże połączyło się z brytyjskim Togo (terytorium powiernicze ONZ) i uzyskało niepodległość jako Ghana. Kraj ten, rządzony przez premiera (później także prezydenta) Kwame Nkrumaha, rozwinął się w pierwszych latach niepodległości dynamicznie i stal się symbolem wielkich, rzekomo, możliwości, jakie niesie niepodległość krajów Czarnej Afryki.

W Nigerii, uważanej za najcenniejsza, brytyjską kolonie w Afryce, w 1954 r. wprowadzono częściowy samorząd, nadano jej przy tym — ze względu na pewne tradycje państwowe i skomplikowana. strukturę etniczną — formę federacyjna.. Nigeria uzyskała niepodległość w 1960 r. W 1961 r. niepodlegle stały się również Sierra Leone i Tanganika (tery­torium powiernicze ONZ), z której po włączeniu w 1964 r. sułtanatu Zanzibaru (protektorat niepodległy od 1963 r.) utworzono Tanzania. Wkrótce potem niepodległość uzyskała Uganda (1962 r.) i Gambia (1965 r.).

Szczególnie skomplikowana była droga do niepodległości Kenii. Kolonia ta rozwijała się stosunkowo dobrze i w XX wieku osiedlili się tam liczni Brytyjczycy. W Kenii istniał jednak silny ruch niepodległościowy skupiony wokół plemienia Kikuju. Gdy nie powiodły się pierwsze próby uzyskania wpływu na rządy, Kikuju doprowadzili do wybuchu powstania w 1952 r. określanego jako Mau-Mau (etymologia tego słowa jest niejasna). Władze brytyjskie zareagowały radykalnie na przejawy terroru angażując poważne siły wojskowe. Po stłumieniu Mau-Mau (ponad dziesięć tysięcy poległych), co nastąpiło w 1959 r., zaczęły się rozmowy na temat przekazania władzy mieszkańcom kolonii, w których zarówno znajdujący się wśród nich biali politycy, jak i przywódcy murzyńscy z Jomo Kenyatta. na czele wykazali gotowość do kompromisu. W 1963 r. Kenia uzyskała suwerenność. a na czele rządu stanął Kenyatta (od 1964 r. prezydent), który stal się jednym z najwyżej cenionych przywódców Czarnej Afryki.

Tragedia Konga Belgijskiego


Belgowie inaczej niż Francuzi i Brytyjczycy przyznali niepodległość swojej wielkiej, bogatej w surowce kolonii w dorzeczu Konga. Przede wszystkim nie przygotowali do niej tamtejszego, bardzo etnicznie zróżnicowanego społeczeństwa. Ogłosili niepodległość 30 czerwca 1960 r., po zaledwie półrocznym okresie przejściowym. Po kilku tygodniach rządów lewicowego premiera Patrice Lumumby wspierane-go przez plemiona Bakongo i Batatese najbogatsza część Republiki. Katanga {zdominowana przez plemię Lunda), zdecydowała się na separacje i ogłosiła niepodległość. Akt ten stal się sygnałem do wybuchu krwawej wojny domowej, w której – w sposób jakże charakterystyczny dla Czarnej Afryki lat sześćdziesiątych, siedemdziesiątych i osiemdziesiątych — na konflikty narodowo-plemienne nałożyła się walka o wpływy gospodarcze i antagonizmy Wschód – Zachód. Zarówno Belgia, jak i inne kraje były zainteresowane przebiegiem kongijskiego dramatu.

Secesję Katangi kierowaną przez prozachodniego polityka Moise Czombe popierali europejscy właściciele tamtejszych kopalńi. Spotkała się ona z ukrytą sympatią również ze strony próbujących przywrócić pokój oddziałów belgijskich oraz sil pokojowych ONZ. Gdy Lumumba zwrócił się o pomoc do ZSRR, doszło do rozłamu w obozie rządowym. Zbuntowane oddziały wydały Lumumbę secesjonistom, którzy zamordowali go 17 stycznia 1961 r. Dokładnie osiem miesięcy później w katastrofie lotniczej zginął pełnią misją mediacyjna. w Kongo sekretarz generalny ONZ Dag Hammarskjold. Jego śmierć do dziś nie została jednoznacznie wyjaśniona. Wojna domowa zakończyła się ostatecznie w 1965 r., a pełnię władzy w państwie objął dowódca armii kongijskiej generał Mobutu Sese Seko.

W czasie trwania konfliktu kongijskiego Belgia wycofała się również z mandatowego terytorium Ruanda – Urundi. Podzielono je na dwa kraje, Rwanda i Burundi, które uzyskały niepodległość w 1962 r. W następnych dziesięcioleciach państwa te stały się widownią niszczących plemionami Hutu i Tutsi.
Brytyjskie posiadłości w Azji i innych rejonach świata

Władze brytyjskie mające przed oczyma odstraszający przykład Birmy z wielka. ostrożnością przystąpiły do likwidacji więzi kolonialnych łączących Wielką Brytanią z mającymi istotne znaczenie gospodarcze i strategiczne Malajami i Singapurem. Ostrożność była uzasadniona, gdyż na terenie Malajów w 1948 r. pojawiła się silna partyzantka komunistyczna rekrutująca się głownie spośród ludności Chińskiej. Na czele tego, zaprawionego w bojach z Japończykami. ruchu, stal lider KP Malajów Chin Peng. Po okresie niezdecydowania rząd Churchilla w 1952 r. wysłał na Malaje generała Geralda Templera jako wysokiego komisarza. Stosując bardzo nowoczesne metody walki, opanował on do 1956 r. rewolt? komunistyczną Równocześnie drogą żmudnych negocjacji doprowadził do pojednania zwaśnionych grup etnicznych tak, ze już w 1957 r. Malaje otrzymały niepodległość w ramach Wspólnoty Brytyjskiej. W 1963 r. z Malajów oraz Singapuru i zamożnego Brytyjskiego Północnego Borneo, które właśnie uzyskały niepodległość, utworzono Federacje Malezji. Twór ten okazał się trwały, pomimo ze na początku swego istnienia znalazł się w ostrym konflikcie z Indonezja., która dążyła do opanowania Sarawaku i Sabahu, wchodzących w skład byłego Brytyjs­kiego Północnego Borneo. Konflikt wygasł w 1966 r., gdy ster rządów w Indonezji objął generał Raden Suharto. W 1965 r. z Federacji Malezji wystąpił Singapur, który stal się samodzielna. republika, rządzona w sposób autorytarny, lecz zarazem bardzo skuteczny przez prezydenta Lee Kuan Yew. Ostatnia posiadłość brytyjska w tym rejonie świata, sułtanat Brunei, który dzięki bogatym złożom ropy naftowej i gazu osiągnął niezmierna, zamożność, aż do 1983 r. dobrowolnie pozostawał protektoratem brytyjskim. W 1965 r. niepodległość uzyskały Malediwy. W 1966 r. — po okresie napięć na tle rasowym — niepodległość uzyskała brytyjska kolonia Gujana. Honduras Brytyjski (od 1973 r. Belize), cieszący się od 1964 r. pełną autonomia., uzyskał w 1981 r. niepodległość. Gujana i Belize należą, do Commonwealthu.

Z początkiem lat sześćdziesiątych rozpoczęło się również wycofywanie Brytyjczyków z regionu Morza Karaibskiego. Po nieudanej próbie połączenia swoich wysp w tym rejonie z Federacją Indii Zachodnich, w 1962 r. Londyn przyznał niepodległość Jamajce oraz Trynidadowi i Tobago, w 1966 r. zaś wyspie Barbados. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych Brytyjczycy wycofali się z wysp antylskich: z Bahamow, Grenady, Dominiki, St. Lucii, St. Vincent, Antiguy, St. Christopher and Nevis.

Imperium włoskie


W toku II wojny światowej przestało istnieć jedno z słabszych imperiów kolonialnych, imperium włoskie. Kraj ten w 1947 r. oficjalnie zrezygnował z zamorskich posiadłości. Libia znalazła się pod brytyjskim zarządem sprawowanym w imieniu ONZ, Erytree jako autonomiczna. prowincje włączono do Etiopii, a Somalii Włoskie wraz z zamieszkanym przez Somalijczyków Ogadenem złączone zostało przejściowo z Somali Brytyjskim- W 1948 r. pod naciskiem USA, które reprezentowały interesy Etiopii, Ogaden powrócił w jej granice. V 1950 r. ONZ przekazała Somalii Włoskie na dziesięć lat pod administrację włoską. jako terytorium powiernicze w celu przygotowania tego kraju do niepodległości. 1 lipca 1960 r. z połączenia Somalii Włoskiego i Somalii Brytyjskiego powstała niepodległą Somalia.
Południowa Afryka i apartheid

W okresie, gdy świat z napięciem obserwował niepodległościowy i antykolonialny ruch w centralnej i północnej Afryce, południowa cześć tego kontynentu doświadczała przemian prowadzących w przeciwnym kierunku. W 1948 r., w wyniku przegranych wyborów, z życia politycznego Związku Południowej Afryki wycofał się umiarkowany i probrytyjski polityk burski Jan Smuts piastujący od 1939 r. urząd premiera ZPA. Od tej chwili aż do 1990 r. władze w kraju sprawowała radykalna prawicowa Partia Narodowa. Pierwszym premierem wywodzącym się z jej szeregów został Daniel F. Malan. Nowy rząd zaczai wcielać w życie idee apartheidu (odrębności — w jez. afrikaans), oznaczająca. całkowitą segregacje ras, ich odrębny rozwój na własnych terytoriach. U podstaw apartheidu, który kształtował się od początku XX w., leżało przekonanie o przyrodzonej wyższości rasy białej nad rasami kolorowymi, a jej politycznym podłożem stały się obawy przed zdominowaniem południa Afryki przez ludność murzyńską.

W latach 1949-1961 parlament południowoafrykański przyjął najważniejsze ustawy tworzące system apartheidu. Zakazywały one zawierania małżeństw i utrzymywania stosunków seksualnych miedzy przedstawicielami rożnych ras, nakazywały klasyfikacje i odnotowanie w Rejestrze Narodowym rasy każdego mieszkańca kraju (wiele kategorii) oraz wpisanie jej do dokumentów osobistych. Zakazano ponadto wspólnego prowadzenia działalności gospodarczej. Powstały odrębne rejony zamieszkania dla białych i kolorowych, odrębne środki komunikacji (w tym taksówki i windy), odrębne obiekty użyteczności publicznej etc. Administracja południowoafrykańska uzyskała ponadto prawo przesiedlania ludności. Nie powiodły się natomiast próby wprowadzenia apartheidu w działających w ZPA kościołach (z wyjątkiem holenderskiego Kościoła reformowanego).

W latach 1959-1963 stworzono na terenie ZPA dziesięć terytoriów przeznaczonych wyłącznie dla osadnictwa murzyńskiego. Były to tak zwane bantustany (w języku urzędowym homelands). Zajmowały one 13,7% powierzchni kraju (Afrykanie stanowili około 68% ludności kraju) i posiadły częściową autonomię. Murzynom (z reguły bez

rodzin) zezwolono ponadto na przebywanie w pobliżu miejsc pracy w wydzielonych obozach lub osiedlach, mających wedle prawa służyć wyłącznie jako sypialnie. W warunkach boomu gospodarczego, jaki ZPA przeżywał w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, rozrastały się one błyskawicznie, tak iż największe z nich South-Western Township koło Johannesburga — znane powszechnie jako Soweto — liczy obecnie ponad dwa miliony mieszkańców.

Dyskryminacja społeczna, ekonomiczna i polityczna oraz upokorzenia, jakie przyniósł apartheid, dotknęły Murzynów południowoafrykańskich szczególnie bolesne, gdyż w porównaniu z mieszkańcami innych rejonów Czarnej Afryki mieli oni z reguły lepsze wykształcenie i wyższy standard życiowy. Nowy ustrój musiał w tej sytuacji wywołać sprzeciw. Nabierał on z wolna siły i stopniowo stawał się masowy, gdyż apartheid wchodził w życie etapami, a ZPA przeżywał długi okres znakomitej koniunktury gospodarczej, co w pewnym stopniu łagodziło i odsuwało w czasie nieunikniony opór. Ogniskiem opozycji murzyńskiej stal się istniejący od 1912 r. Afrykański Kongres Narodowy (ANC). W pierwszej dekadzie rządów Partii Narodowej przewagę w ANC mieli zwolennicy pokojowej walki o równouprawnienie z Albertem Johnem Lutuli (Pokojowa Nagroda


Nobla w 1960 r.) na czele. Wobec jednak braku sukcesów tej metody
przewagę w ANC zdobyła na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych frakcja radykalna z Nelsonem Mandela, na czele. Miała ona liczne powiązania z nielegalną partią komunistyczną.

Symbolicznym punktem zwrotnym w dziejach walki z apartheidem stała się masakra w Sharpeville (21 marca 1960 r,), podczas której policja zastrzeliła 69 demonstrantów. Organizatorem manifestacji był Kongres Panafrykariski (PAC) powstały w 1959 r. i głoszący hasło ,,Afryka dla Afrykanów", a w swoich programach mniej radykalny niż ANC. W odpowiedzi na fale protestów rząd zdelegalizował ANC i PAC. Konspiracyjne kierownictwo tych ugrupowań podjęło wiec próbę organizowania walki zbrojnej. Pomimo jednak szerokiego poparcia z zagranicy ANC nie był w stanie skutecznie zagrozić południowoafrykańskiemu państwu. W 1962 r. aresztowany został Nelson Mandela (skazany w 1964 r. na dożywotnie wiezienie) i większość przywódców


radykalnego skrzydła ANC.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna