Polineuropatie



Pobieranie 111.47 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar111.47 Kb.
E. A. Gryz, T. Iskra

Polineuropatie



Określenie:

Polineuropatia jest zespołem klinicznym, którego podstawową cechę stanowi jednoczesne upośledzenie funkcji wielu nerwów obwodowych


Obraz kliniczny polineuropatii:

Wykazuje niezależnie od przyczyny choroby pewne wspólne cechy i znamionuje się trzema grupami objawów, a mianowicie: objawami ruchowymi, czuciowymi i autonomicznymi. Wspólne cechy ( w większości przypadków ): symetria objawów, przewaga zajęcia odcinków odsiebnych niż dosiebnych, przewaga zajęcia kk. dolnych niż górnych.


Objawy kliniczne:

1. zaburzenia ruchowe:

- wiotki niedowład mięśni z ich zanikiem, szczególnie w obrębie rąk i przedramion oraz stóp i podudzi  stąd częste opadanie rąk i stóp
2. zaburzenia czuciowe:

 upośledzone są wszystkie rodzaje czucia, szczególnie wibracji.

- osłabienie lub zniesienie czucia powierzchniowego obejmujące przede wszystkim ręce i stopy w postaci „rękawiczek i skarpetek”

- parestezje ( mrowienie, palenie, drętwienie )

- bóle neuropatyczne w kończynach

- bolesność uciskowa pni nerwowych

- zaburzenia czucia głębokiego ( początkowo wibracji, następnie również ułożenia i ruchu ), prowadzące w późniejszym okresie do bezładu ( ataksji )
3. inne objawy:

- osłabienie lub zniesienie odruchów głębokich, głównie w kk. dolnych

- niekiedy objawy rozciągowe, najczęściej obj. Lasegue’a

- porażenie nn. czaszkowych stwierdza się rzadko, najczęściej n. III, n. VI.

- zaburzenia zwieraczy występują rzadko i tylko w ciężkich postaciach polineuropatii.
4. zaburzenia autonomiczne:

 znamionują się zmianami troficznymi skóry i jej przydatków, zaburzeniami potliwości i naczynioruchowymi:

- skóra zimna, sina, nadmiernie zrogowaciała, niekiedy pojawiają się pęcherze

- nadmierne wydzielanie potu

- zmiany paznokci; łamliwość, nierówność, barwa żółtobrunatna, tzw. smugi Hessa w postaci białych poprzecznych prążków, zwłaszcza w zatruciu arsenem)
Podział polineuropatii:
A. Podział w zależności od dominujących objawów klinicznych:

1. czuciowa z dominującymi zaburzeniami czucia

2. ruchowa z dominującymi zaburzeniami ruchowymi

3. autonomiczna z dominującymi zaburzeniami autonomicznymi

4..mieszana

B. Podział w zależności od lokalizacji zmian:

1. uogólnione polineuropatie; symetryczne i niesymetryczne

2. wieloogniskowe - mononeuropatia multiplex

3. ogniskowe - mononeuropatie



C. Podział w zależności od pierwotnego procesu patologicznego zachodzącego we włóknie nerwowym:

- każde włókno nerwowe zbudowane jest z dwóch typów komórek:



  • komórki nerwowej (neuron) zbudowanej z ciała komórki i wypustek (włókien nerwowych)

  • komórek satelitarnych czyli komórek Schwanna, otaczających akson

- wyróżniamy dwa rodzaje procesów patologicznych zachodzących w polineuropatiach:

  • pierwszy - tzw. zwyrodnienie aksonalne, polega na pierwotnym uszkodzeniu ciała komórki nerwowej i aksonu  aksonopatia - przypomina zwyrodnienie typu Wallera, będące następstwem zmiażdżenia nerwu.

  • drugi - tzw. demielinizacja odcinkowa, polega na pierwotnym uszkodzeniu osłonki mielinowej, bez uszkodzenia aksonu  mielinopatia - następstwo uszkodzenia komórek Schwanna

- w wielu neuropatiach dominuje zwyrodnienie aksonalne albo demielinizacyjne.

- polineuropatia demielinizacyjna z czasem przechodzi w aksonopatię

- w przewlekłych polineuropatiach widoczne są często cechy częściowej regeneracji nerwów; powrót czynności po zwyrodnieniu aksonalnym jest powolny i niecałkowity, a po demielinizacyjnym jeśli występuje jest szybszy i pełniejszy
objawy kliniczne różnicujące





Aksonopatie

mielinopatie

Początek

stopniowy, powolny

ostry lub podostry

Umiejscowienie

Pierwszych obj.



kończyny dolne

niewielka preferencja kk.dolnych

Objawy

Kliniczne



zaburzenia czuciowe i ruchowe w

dystalnych częściach kończyn

( rękawiczki i skarpetki)


uogólnione osłabienie i niewielkie zaburzenia czucia

Odruchy

wczesny, symetryczny brak odruchów skokowych

brak odruchów głębokich

Poprawa

Powolna

szybka

Obecnie, powszechnie stosowanym i akceptowanym podziałem neuropatii jest podział kliniczno-neuropatologiczny przedstawiono poniżej



zwyrodnienie aksonalne

segmentalna demielinizacja






neuropatie metaboliczne





hypoglikemia

mocznica


tyreotoksykoza

ostra, przerywana porfiria

choroba nowotworowa

alkoholizm

niedobór witamin, w tym z grupy Vit B 12


cukrzyca

choroba nowotworowa

niedoczynność tarczycy

choroby wątroby

akromegalia







neuropatie toksyczne





arsenowa

talowa


ołowiowa

złotowa


polekowe: thalomidowa

disulfiramowa

glutetimidowa

metronidazolowa

clioquinolowa

akrylamidowa

vinkrystynowa









neuropatie dziedziczne





typ II HSMN

choroba tangierska

z.Bassena-Kornzweiga

ataxia teleangiectasia

choroba Fabry`ego

mózgowa lipofuscynoza

pierwotna amyloidoza

neuropatia olbrzymich aksonów

wrodzona czuciowa neuropatia

mukopolisacharydoza

dystrophia neuroaksonalna noworodków

choroba Pelizaeus-Merzbacher





typ I HMNS

typ III HMNS

typ IV HMNS

z.Roussy-Levy`ego

leukodystrophia metachromatyczna

choroba Krabbego

choroba Niemanna-Picka

wrodzona uciskowa neuropatia

zespół Cockayne`a

adrenomieloneuropatia






Neuropatie uwarunkowane immunologicznie








zespół Guillane-Barr`e

CIDP


przewlekła zwalniająca neuropatia

po toksynie tężcowej








Neuropatie w chorobach zapalnych naczyń krwionośnych




Neuropatie w dysproteinemiach





szpiczak mnogi

chłoniaki

nabyte amyloidozy


monoklonalna gammopatia

szpiczak osteosklerotyczny

makroglobulinemia

chłoniaki






Inne choroby systemowe





sarkoidoza

trąd

błonica






Krótka charakterystyka najczęściej występujących polineuropatii.

I. Neuropatia cukrzycowa
Zaliczana jest do przewlekłych powikłan cukrzycy, obok nefropatii czy retinopatii. Przyjmuje się, że w Polsce około 1,5% populacji cierpi na cukrzycę, co stanowi około 500.000-600.000 osób. Przeważającą liczbę stanowią ludzie starsi, powyżej 60 roku życia. Około 50.000 to ludzie cierpiący na typ I cukrzycy /insulinozależnej/, w tym 5000 to dzieci. Jak podają polskie statystyki 40 % spośród nich ma neuropatię cukrzycową.
a. Definicja:

Neuropatia cukrzycowa jest terminem opisowym choroby manifestującej się klinicznie lub podklinicznie, oraz występującej w przebiegu cukrzycy i bez związku z innymi możliwymi przyczynami neuropatii. Objawy neuropatii wynikają z zajęcia zarówno somatycznego jak i autonomicznego obwodowego układu nerwowego.


b. Rodzaje neuropatii:

Cukrzyca może dać uszkodzenie każdego rodzaju nerwu, i w każdym zakresie. Jeśli zajęte są nerwy czuciowe, mówimy o neuropatii czuciowej. Najczęściej podawanym przez chorego skargami są parestezje, mrowienia, drętwienia, bez odczucia bólu /parestezje/ lub z odczuciem bólu/dyzestezje/, lub samego bólu. Jeśli zajęte są nerwy ruchowe, pacjent podaje osłabienie, zaniki mięśniowe w zakresie unerwienia danego nerwu. Najczęściej dochodzi do zajęcia mieszanych nerwów. Obecne są wtedy zarówno dolegliwości i objawy czuciowe jak i ruchowe. Mówimy wtedy o neuropatii czuciowo- ruchowej. Jeśli dotknięty neuropatią nerw jest wyposażony we włókna autonomiczne, w obrazie klinicznym występują objawy autonomiczne/ brak lub nadmiar pocenia, zaburzenia naczynioruchowe.

Jeśli dochodzi do zajęcia jednego nerwu mówimy o mononeuropatii. Jeśli zajętych jest wiele różnych nerwów - mononeuropatii mnogiej. Jeśli równoczasowo dochodzi do zajęcia nerwów obwodowych mamy do czynienia z polineuropatią. W przypadku objawów symetrycznych mówimy o polineuropatii symetrycznej, asymetrycznych asymetrycznej. Gdy objawy dominują dystalnie - dystalnej, proksymalnie - proksymalnej. Często zajęte są również korzenie - w tym przypadku mamy do czynienia z poliradikulopatią. Jeśli zajęte są nerwy czaszkowe to mówimy o oftalmopatii, czy neuropatii czaszkowej.

Uszkodzenie nerwu obwodowego w cukrzycy może przebiegać w każdej możliwej postaci.

1. Mononeuropatia: oznacza uszkodzenie pojedynczego nerwu. W grupie tej wyróżnia się też specjalną postać mononeuropatii mnogiej /mononeuropatia multiplex/ charakteryzującej się zajęciem kilku, różnych nerwów.

2. Polineuropatia: oznacza uszkodzenie wielu nerwów.
W zależności od rodzaju zajętych nerwów neuropatie dzielimy na:

1. neuropatie czaszkowe: najczęściej przebiegającą z zajęciem jednego nerwu czaszkowego

2.neuropatie obwodowe: dotyczące nerwów wywodzących się z rdzenia kręgowego /nerwów obwodowych/
W zależności od rodzaju objawów klinicznych wysuwających się na pierwszy plan można mówić o:

1. neuropatii czuciowej - gdy dominują objawy czuciowe (dolegliwości i ubytki czucia)

2. neuropatii ruchowej - gdy jest osłabienie i zanik mięśni z osabieniem/ zanikiem odruchów głębokich

3. neuropatii autonomicznej - tutaj obecne są zaburzenia potliwości, akcji serca, hypotonia ortostatyczna itd

4. mieszanej / najczęstsza postać/
Ze względu na lokalizację objawów można wyróżnić :

1.neuropatię tułowia - gdy dominują objawy ze strony tułowia

2. neuropatię kończyn - przy zajęciu przede wszystkim kończyn

a. neuropatię proksymalną ( zajęte mięśnie proksymalne)

b. neuropatię dystalną
Ze względu na różnorodność objawów klinicznych, wynikających z zajęcia nerwów, a występujących w przebiegu cukrzycy, nie ustalono, jak dotychczas, jednolitego podziału neuropatii. Najbardziej popularnym jest podział Wilbourna i wsp. z roku 1987. Przedstawia się on następująco:

1. dystalna, symetryczna polineuropatia:

a. czuciowa

b. autonomiczna

c. ruchowa

2. proksymalna, polineuropatia symetryczna

3. proksymalna polineuropatia asymetryczna

a. ruchowa /poliradikuloneuropatia/

b. amiotrofia cukrzycowa

c. radikulopatia piersiowa

d. mononeuropatia kończynowa

e. poliradikuloneuropatia rozlana (cukrzycowa kacheksja neuropatyczna)

4. mononeuropatia mnoga

5. mononeuropatia czaszkowa

6. mononeuropatia z ucisku.
Ocena chorego z neuropatią składa się z kilku ważnych etapów. Zaczyna się od zebrania wywiadu, badania neurologicznego. Dla pełnej oceny obecności i stopnia nasilenia neuropatii konieczne jest jednak rozszerzenie badania o instrumentalne metody ich badania, znane i stopniowo wprowadzane do kliniki od wczesnych lat 60-tych. Dzięki tym metodom, można dostatecznie wcześnie rozpoznać wczesne stadia neuropatii.

Najczęstszą postacią neuropatii cukrzycowej jest dystalna, symetryczna polineuropatia czuciowo-ruchowa. W obrazie klinicznym dominują dolegliwości i objawy czuciowe. Obecne są również zaburzenia funkcji autonomicznych i objawy ruchowe. Dolegliwości to: parestezję, dyzestezje i ból, a także osłabienie siły mięśni kończyn. Objawy rozpoczynają się zwykle dystalnie, zwykle w kończynach dolnych, potem w kończynach górnych i szerzą się proksymalnie. Są tutaj dwie postaci: pierwsza zwana bezbólową charakteryzuje się niewielkimi parestezjami , kłuciami, którym towarzyszy niedoczulica. Zaburzenia czucia (podmiotowe i przedmiotowe) układają się charakterystycznie w postaci skarpetek i rękawiczek. W drugiej postaci- bólowej dominują dyzestezje i ból, które zwykle dominują w nocy budząc chorego ze snu. Niekiedy przeczulica jest tak wyraźna, że chorzy nie tolerują żadnej odzieży. Skarżą się na "martwość stóp". Ból ten wyraźnie zmniejsza się po wstaniu i podczas chodzenia, co jest czynnikiem różnicującym z bólem kończyn z powodu niewydolności naczyń obwodowych. Badaniem neurologicznym w obu postaciach tej neuropatii stwierdza się osłabienie czucia dotyku, wibracji a także ułożenia. Zwykle towarzyszy temu osłabienie lub brak odruchów głębokich, początkowo w kończynach dolnych, a potem także w górnych. Zaburzenia ruchowe występują znacznie później niż czuciowe. Są to osłabienie i zanik mięśni nasilony przede wszystkim w dystalnych odcinkach kończyn. Objawy te zwykle nie upośledzają funkcji ruchowych chorego w sposób znaczący. Obok objawów czuciowych i ruchowych zwykle stwierdza się również objawy ze strony układu pokarmowego, moczowego, sercowo-naczyniowego, czy też pod postacią zaburzeń potliwości, zmian zabarwienia skóry i ubytków troficznych, zwł. w części dystalnej kończyn.
c. Etiopatogeneza.
Dokładny mechanizm powstawania neuropatii cukrzycowej nie jest znany. Nie wiadomo nawet, czy wszystkie rodzaje neuropatii cukrzycowej mają jeden wspólny mechanizm etiopatogenetyczny, czy też różne czynniki etiopatogenetyczne odpowiedzialne są za różne obrazy kliniczne i postacie neuropatii.

Powszechnie akceptowane obecnie przez większość autorów hipotezy etiopatogenetyczne neuropatii cukrzycowej to hipoteza metaboliczna i naczyniowa. Obie za punkt wyjścia mają hyperglikemię, nie wykluczając wpływu niedoboru insuliny lub jakiegoś innego czynnika zależnego od cukrzycy. Hipoteza metaboliczna zakłada, że hyperglikemia poprzez zaburzenia metaboliczne jakie wywołuje, doprowadza do bezpośredniego uszkodzenia nerwów. Istotą hipotezy naczyniowej, jest przyjęcie, że hyperglikemia i zaburzenia metaboliczne, przez nią spowodowane, powodują uszkodzenia ścian naczyń zaopatrujących nerwy /vasa nervorum/ i dopiero na tej drodze wywołują patologiczne procesy w nerwach. Hyperglikemia może powodować szereg różnych zmian metabolicznych. Nadmiar glukozy wywołuje aktywację wewnątrzkomórkowego toru poliolowego (sorbitolowego). Pod wpływem enzymu reduktazy aldozy nadmiar glukozy jest metabolizowany do sorbitolu, który gromadząc się w endoneurium, na drodze osmotycznej, uszkadza zarówno komórki śródbłonka jak i otaczające neuron komórki Schwanna. Innym następstwem hyperglikemii, jest spadek poziomu mioinositolu w nerwach. Dzieje się to na drodze kompetetycyjnego zachamowania zależnego od sodu wychwytu mioinositolu, ale także wtórnie przez aktywację toru poliolowego i wzrostu stężenia sorbitolu. Obniżenie stężenia mioinositolu powoduje upośledzenie funkcji błony komórkowej neuronu i zwolnienie przewodnictwa nerwowego. Dzieje się to poprzez upośledzenie funkcjonowania ATP-azy błonowej, jak również upośledzenie metabolizmu fosfolipidów inositolowych, które są jak wiadomo, ważnym elementem strukturalnym błony komórkowej. Hyperglikemia ponadto indukuje nieenzymatyczną glikolizację białek strukturalnych włókien nerwowych, co prowadzi do ich nadmiernego usztywnienia i utrudnienia transportu aksonalnego.

Nadmiar glukozy powoduje zmiany reologiczne w naczyniach odżywczych nerwów i następowych powoli narastających zmian niedokrwiennych. Ponadto nasila proces rozwoju miażdżycy, również w vasa nerworum. Wywołana zmianami w naczyniach hipoksja wtórnie uszkadza komórki ścian naczyniowych, co z kolei znowu zmniejsza przepływ i nasila hipoksję. Wywiera ona również niekorzystny wpływ na transport aksonalny, zwalniając go. Nie bez wpływu na powstanie neuropatii cukrzycowej pozostaje uszkodzenie bariery krew/nerw, co doprowadza do nadmiernego gromadzenia się immunoglobulin, głównie klas IgG i IgM oraz albumin w nerwach obwodowych.

W ostatnich latach sformułowano również hipotezę wyjaśniającą rozwój neuropatii, podobnie jak zależnych od hyperglikemii zmian w ośrodkowym układzie nerwowym występowaniem tzw „wolnych rodników” i wytworzeniem się stanu zwanego stresem oksydacyjnym. Wykazano również obniżenie poziomu tzw. czynników neurotroficznych nerwu (min. NGF) już w początkowych fazach neuropatii cukrzycowej, i ich wzrost pod wpływem leczenia insuliną. Nie bez znaczenia jest wpływ, bliżej nieznanych czynników genetycznych, czy immunologicznych stanowiących zapewne czynniki ryzyka rozwoju neuropatii cukrzycowej.


Podsumowując za najważniejsze elementy etiopatogenezy obecnie uważane są następujące czynniki:

1. Metaboliczny

2. Naczyniowy

3. Rola stresu oksydacyjnego

4. Immunologiczny

5. Czynniki neurotropowe.

6. Rola niezbędnych kwasów tłuszczowych.

7. Czynniki genetyczne.



Zmiany patologiczne (histologiczne)
Histologiczne badania nerwów obwodowych w cukrzycy wykazują zmiany zarówno samych włókien nerwowych - aksonopatię, jak i uszkodzenie ich otoczki mielinowej - demielinizację. Aksonopatia występuje znacznie częściej w cienkich włóknach pozbawionych mieliny. W obrazie przekroju nerwu stwierdza się zmniejszenie liczby i rozmiarów aksonów oraz wzrost gęstości organelli aksoplazmatycznych. Demielinizacja może dotyczyć zarówno włokien grubych jak i cienkich. Stwierdza się obrzęk komórek Schwanna a uszkodzenie mieliny jest szczególnie nasilone w okolicy przewężeń Ranviera. Ponadto obecne są także różnorodne cechy waskulopatii - zwężenie światła naczyniowego, pogrubienie ściany naczyniowej i błony podstawnej, które odpowiedzialne są za zwolnienie przepływu w naczyniach odżywczych nerwu i następnie zwolnienie przewodnictwa.

d. Epidemiologia.
Literaturowe dane na temat częstości występowania neuropatii cukrzycowej różnią się znacznie od siebie. Wynika to m.in. ze stosowania odmiennych metod badania i kryteriów diagnostycznych. Podawane są wartości od poniżej 10%, do powyżej 90% .Wiadomo jednak, że częstość neuropatii cukrzycowej rośnie z długością trwania choroby i wiekiem pacjenta.

W ostatnio przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii badaniach na materiale 6478 pacjentów z cukrzycą stwierdzono, że 28,5% z nich ma neuropatię cukrzycową. W grupie cukrzycy insulinoniezależnej procent ten był nieco wyższy ( 32,1%) niż w grupie cukrzycy insulinozależnej (22,7%). Wykazano, że liczba neuropatii wzrastała z wiekiem. W wieku 20-29 lat neuropatię rozpoznawano u 5% chorych, podczas gdy w grupie wiekowej 70-79 aż u 44%. Liczba neuropatii rosła także z czasem trwania cukrzycy. Przy czasie krótszym niż 5 lat liczba neuropatii wynosiła 21%, a powyżej 10 lat - już 37%. W grupie pacjentów z cukrzycą insulinoniezależną powyżej 60 roku życia procent neuropatii przekraczał 50 %.


e. Leczenie neuropatii cukrzycowej.
Możliwości leczenia neuropatii cukrzycowej, a szczególnie uzyskania poprawy w zaawansowanych przypadkach, są mocno ograniczone. Z tego powodu istotną rolę odgrywa profilaktyka, na którą składa się:

a/ wczesne wykrywanie cukrzycy;

b/ przestrzeganie właściwej diety cukrzycowej;

c/ leczenie insuliną lub lekami doustnymi zabezpieczające stałe utrzymywanie się glikemii w zakresie normy;

d/ odpowiedni tryb życia z unikaniem stresu, infekcji, narażenia na środki toksyczne i urazy kończyn, a także palenia tytoniu, picia alkoholu oraz innych czynników stanowiących zagrożenie neuropatią.
Przestrzeganie wymienionych wyżej zasad nie stanowi niestety zabezpieczenia przed rozwojem neuropatii, ale według doświadzenia wielu badaczy i praktyków istotnie opóźnia wystąpienie i zmniejsza nasilenie neuropatii.
Leczenie neuropatii cukrzycowej można podzielić na przyczynowe i objawowe.
1. Leczenie przyczynowe:

a. dobra kontrola cukrzycy

- normalizacja glikemii

- unikanie hypoglikemii

b. Inhibitory reduktazy aldozy.

c. Mioinozitol

d. Witaminy z grupy B (B1, B6, B12)

e. Środki antyoksydacyjne.

f. Niezbędne kwasy tłuszczowe i prostaglandyny.
2. Leczenie objawowe:

a. Farmakoterapia bólu (do najskuteczniejszych należą; trójcykliczne antydepresanty, leki przecipadaczkowe)

b. Fizykoterapia bólu.(masaże, sollux)

c. Rehabilitacja (ćwiczenia rehabilitacyjne)


II. Polineuropatia alkoholowa
Patogeneza:

1. Toksyczny wpływ alkoholu

2. Niedobory dietetyczne / karmieni chlebem, margaryną, cukrem, kawa, gotowe zupy, mało mięsa, ryb jarzyn i owoców /. Większość pacjentów jest wychudzona o 10 - 15 kg, z wyjątkiem nadużywających piwo/.

3. Zaburzenia wchłaniania związane z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej żołądka, często krwotocznym.

4. Jako wynik 2 i 3 - niedobory witamin, białka.
Objawy kliniczne:
postać podkliniczna:

 wykrywana jedynie badaniem neurologicznym / bez dolegliwości/

 badaniem można stwierdzić:

- nieco wyszczuplone mięśnie kończyn dolnych

- osłabienie lub brak odruchów skokowych

- brak odruchów podeszwowych

- niestałe zaburzenia czucia bólu i dotyku na stopach i podudziu

- zwolnienie przewodnictwa czuciowego i ruchowego w badaniu elektrofizjologicznym.


postać objawowa:

objawy czuciowe

- parestezje, osłabienie i ból kończyn dolnych, następnie górnych, mogą ograniczać się tylko do kończyn dolnych, lub obejmować coraz to bardziej proksymalne odcinki kończyn.

- 25% pacjentów ma postać bólową : ból może być strzelający, podobnie jak w tabes dorsalis, skarżą się na bardzo nieprzyjemne parestezje, zimno, uczucie palenia, pieczenia "burning feelings". Bolesne parestezje typowo nasilane są przez dotyk, mogą być tak nasilone, że pacjent nie może chodzić, nakładać pidżamy, skarpetek. "burning feet" czy "paintful extremities". Niestety objawy te mogą dotyczyć też kończyn górnych.

- objawy mogą być asymetryczne i dotyczyć mogą jedynie kończyn dolnych.
objawy ruchowe

- częste opadanie stóp i rąk.

- wyjątkowo szybko narastają przykurcze w stawach łokciowych i kolanowych.

- charakterystycznie mięśnie są czułe na dotyk.

- brak lub osłabienie odruchów głębokich - najwcześniej znika o.skokowy

- kończynach górnych często są zachowane odruchy głębokie mimo osłabienia mięśni, u chorych u których dominuje ból odruchy głębokie bywają zachowane a nawet wygórowane.


objawy autonomiczne

- częsta nadmierna potliwość stóp i rąk / neuropatia autonomiczna/

- spadki RR wynikają z zajęcia włókien sympatycznych paravertebralnych.
nerwy czaszkowe

- zwykle oszczędzone

- zaburzenia mowy, połykania /głos ochrypły/ wynikają z zajęcia nerwu błędnego

inne objawy

- skórne: sucha, szara skóra, przebarwienia na skórze twarzy, czoła, zmiany typu acne vulgaris, pogrubienie i przerost skóry nosa /rhinophyna/, wygładzenie i ścieńczenie skóry kończyn.

- anemia - jako wynik zaburzeń wchłaniania kwasu foliowego i krwawień z przewodu pokarmowego.

- uszkodzenie wątroby /50% chorych/ - stłuszczenie, powiększenie, nieprawidłowe testy wątrobowe. 15% może mieć encefalopatię wątrobową.

Kryteria Behse Buchtala określają jakie objawy należy stwierdzić, aby można było rozpoznać neuropatię alkoholową;

1. wykluczyć niedożywienie jako jedyny powód neuropatii

2. stwierdzić utratę wagi ciała / z wyjątkiem piwoszy/

3. marskość wątroby

4. ustalić poziom Vit B

Badania dodatkowe:

Płyn mózgowo - rdzeniowy - zwykle prawidłowy, ale w niektórych przypadkach białko może być nieznacznie podwyższone.

Badanie elektrofizjologiczne - szybkość przewodzenia w nerwach może być prawidłowa, co przy niskiej amplitudzie wywołanej odpowiedzi oraz obecności cech odnerwienia w mięśniu sugeruje uszkodzenie aksonalne

Hist-pat.: aksonalne zwyrodnienie włókien nerwowych obwodowych a w zaawansowanych przxypadkachrównież korzeni przednich i tylnych. Zwyrodnienie jest bardziej nasilone w dystalnych niż w proksymalnych odcinkach nerwów. Jest to degeneracja typu Wallera. Ponadto towarzyszy temu demielinizacja. Ponadto w komórkach ruchowych rogów przednich rdzenia widać reakcję aksonalną.



Leczenie:

- leczenie neuropatii alkoholowej jest długotrwałe i powolne / lata po odstawieniu alkoholu/


1. Dieta powinna być wysokokaloryczna 3000 kcal na dobę, wysokie dawki białka i witamin (tiamina 25 mg, niacyna 100 mg, ryboflawina 10 mg, kwas pantotenowy 10 mg, pirydoksyna 5 mg). Jeśli wymiotuje - konieczne odżywianie parenteralne.

2. Fizykoterapia - masaże, ćwiczenia bierne, zapobieganie urazom

3. Przeciwbólowo - aspiryna 0,3 - 4 x dziennie, kodeina 15 - 30 mg
Po absolutnym zaprzestaniu picia i leczeniu Vit B najwcześniej i najlepiej poprawia się przewodnictwo czuciowe
III. Inne, rzadziej występujące polineuropatie:
1. Polineuropatia mocznicowa

- może się rozwinąć w każdym stanie przewlekłej niewydolności nerek

- uszkodzenie nerwów ma charakter obwodowej aksonopatii

- początkowo dominują objawy czuciowe (parestezje kk. dolnych i pieczenie stóp), objawom tym mogą towarzyszyć kurcze łydek oraz subiektywna potrzeba poruszania nogami (tzw. zespół niespokojnych nóg), w zaawansowanych przypadkach obecne są objawy ruchowe (osłabienie dystalnych mięśni kończyn z osłabieniem odruchów głębokich.

- udany przeszczep nerki zapobiega polineuropatii i zmniejsza objawy rozwiniętej polineuropatii

2. Neuropatie w przebiegu kolagenoz

- w przebiegu kolagenoz odpowiedzialne za uszkodzenie nerwów są zmiany o typie vasculitis

- najczęstszym zespołem klinicznym jest mononeuropathia multiplex, rzadziej spotyka się obwodową polineuropatię ruchowo-czuciową

- guzkowe zapalenie tętnic powoduje najczęściej waskulopatie w nerwach obwodowych z ich wtórnym niedokrwieniem i następowym zwyrodnieniem aksonalnym. Z innych kolagenoz: SLE, RZS, sklerodermia, alergiczne zapalenie naczyń

- objawy neurologiczne mogą być pierwszym objawem kolagenozy

3. Polineuropatia w przebiegu porfirii

Porfirie należą do chorób metabolicznych, których przyczyną jest wrodzony lub nabyty niedobór poszczególnych enzymów biorących udział w syntezie hemu. Powoduje to wytwarzanie, gromadzenie się i wydalanie zwiększonej ilości porfiryn i ich prekursorów. Klinicznie zaburzenia te mogą wyrażać się objawami hematologicznymi, skórnymi, neurologicznymi i psychicznymi.


Podział porfirii:

I. Porfirie erytropoetyczne

II. Ostre porfirie wątrobowe

III. Przewlekłe porfirie wątrobowe


Ostre porfirie wątrobowe:

Objawy kliniczne wynikają z uszkodzenia układu nerwowego ośrodkowego, obwodowego i autonomicznego. Przypuszcza się, że przyczyną wystąpienia objawów jest neurotoksyczne działanie prekursorów porfiryn.


Środki indukujące napady porfirii ( wybrane)

I. Leki:

1. Leki neurotropowe: babiturany, glutetimid, fenytoina, etosuksymid, chlordiazepoksyd (elenium), imipramina. meprobamat

2. Sulfonamidy i gryzeofulwina


  1. Leki przeciwbólowe: aminofenazon (pyramidon), propyfenazon (Pabialgin P, Gardan P), matamizol (Pyralginum).

  2. Inne leki: tolbutamid (Diabetol),pochodne ergotaminy.

II. Inne czynniki:

  1. zakażenia

  2. głodzenie

  3. alkohol

  4. zaburzenia hormonalne; estrogeny, progesteron i testosteron mogą wywołać napad ( stąd porfiria może ujawnić się w ciąży, podczas stosowania środków antykoncepcyjnych, może występować cyklicznie na kilka dni przed miesiączką)


Objawy kliniczne:

Choroba rozpoczyna się przeważnie napadowo, objawami imitującymi „ostry brzuch”, są to:

- ból brzucha, nudności, wymioty

- wzdęcia jelit, zaparcia stolca i porażenia pęcherza

- tachykardia

- niewielkie podniesienie ciepłoty ciała

- niewielkie podniesienie leukocytozy
Następnie dołączają się:

- objawy ostrej polineuropatii wstępującej w postaci: osłabienia siły mięśni kończyn, tułowia, w ciężkich przypadkach może dochodzić do osłabienia mięśni oddechowych.

- zespoły mózgowe ( afazja, niedowłady )

- uszkodzenia nerwów czaszkowych, najczęściej nerwu III i VIII

- zaburzenia psychiczne (zmienność nastroju, pobudzenie lub depresja, omamy słuchowe i wzrokowe)

- oddawanie ciemnego moczu ( obecność uroporfiryny ).


Rozpoznanie:

  • obraz kliniczny

  • badania biochemiczne:

- zwiększenie wydalania z moczem kwasu deltaaminolewulinowego i porfobilinogenu w moczu

- obniżenie aktywności enzymatycznej dezaminazy porfobilinogenu w krwinkach czerwonych (przydatne w rozpoznawaniu przypadków tzw. utajonej porfirii u innych członków rodziny).

- EMG ujawnia cechy polineuropatii (odnerwienie mięśni, obniżenie szybkości przewodzenia w nerwach obwodowych)

Różnicowanie:

- zatrucie metalami ciężkimi, szczególnie ołowiem.



Leczenie:
Postępowanie mające na celu zahamowanie syntezy porfiryn:

  • glukoza - duże dawki hamują wzmożoną aktywność syntetazy kwasu deltaaminolewulinowego. Podaje się 450 - 500 g węglowodanów dziennie oraz płyny wieloelektrolitowe

  • hematyna - podawana dożylnie (powoli !) w dawce 80 - 100 mg dziennie, obniża poziom syntetazy kwasu deltaaminolewulinowego


Postępowanie objawowe:

  • bóle brzucha - Fenactil w dawce początkowej 50 mg i.m., jest bardzo efektywnym lekiem, może być kojarzony dodatkowo z opiatami (ostrożnie w ciężkich neuropatiach i niewydolności oddechowej)

  • zaburzenia opuszkowe i niewydolność oddechowa mogą wymagać niekiedy intubacji i podłączenia do respiratora.

  • psychozy - Fenactil i inne pochodne fenotiazynowe

  • napady drgawkowe - wiele leków przeciwpadaczkowych jest przeciwwskazanych w porfirii. Najchętniej stosowanym lekiem jest diazepam, przy czym należy go dawkować ostrożnie u chorych z zaburzeniami oddychania. Do przewlekłego stosowania bezpieczniejszy wydaje się być klonazepam.

  • nadciśnienie tętnicze i niedociśnienie ortostatyczne mogą być wyrazem zaburzeń wegetatywnych, ale na ogół nie wymagają leczenia. Bezpiecznymi lekami stosowanymi w nadciśnieniu są rezerpina, guanetydyna, propranolol.

  • zaburzenia wodno-elektrolitowe (Na, Mg, Ca) powinny być po stwierdzeniu wyrównywane.



Zapobieganie:

- wykrycie jeszcze bezobjawowych nosicieli choroby wśród członków rodziny chorego

- u chorych unikanie czynników wyzwalających napady porfirii
Środki uznawane za bezpieczne do stosowania w porfirii:


  1. przeciwbólowe: salicylany, opiaty

  2. antybiotyki (penicyliny, tetracykliny, aminoglikozydy), inne przeciwbakteryjne (nitrofurantoina)

  3. neuroleptyki: chloropromazyna (Fenactil)

  4. leki stosowane w nadciśnieniu: rezerpina, guanetydyna, propranolol.

  5. inne: witamina C i z grupy B, kortykosterydy, digoksyna, atropina, neostygmina, eter, tlenek azotu,


4. Polineuropatia błonicza

- spotykana jest głównie u dzieci, rzadko u dorosłych

- objawy kliniczne: w przebiegu przeważnie ciężkiej błonicy, najczęściej w drugim tygodniu choroby, pojawia się niedowład podniebienia i gardła ( miejscowe dz. toksyny na mięśnie i zakończenia nerwowe), chory krztusi się podczas jedzenia, płyny powracają nosem podczas połykania. Charakterystycznym objawem jest porażenie akomodacji, które występuje nieco później, w 3-4 tygodniu choroby, chory nie może wówczas czytać z bliska. (inne mm. wewn. oka nie są porażone, reakcje źrenic na światło i zbieżność są zachowane). Po upływie 10 -20 dni objawy te najczęściej ustępują, niekiedy jednak w tym okresie lub nieco później ( w 4-6 tyg. ) pojawiają się zaburzenia czucia ( głównie głębokiego - ataksja kk. dolnych ) i niedowłady.

* niedowład podniebienia i gardła  miejscowe dz. toksyny na mm. i zakończenia nerwowe

* uszkodzenie włókien przywspółczulnych n. III ( porażenie akomodacji ) oraz niedowłady kończyn i zaburzenia czucia są wywołane przechodzeniem toksyny do nerwów poprzez krew.

- rokowanie: objawy choroby cofają się po kilku miesiącach.



5. Polineuropatia ciążowa

- nie każda polineuropatia, która pojawia się w ciąży jest następstwem ciąży

- polineuropatię ciążową rozpoznaje się wówczas, gdy objawy uszkodzenia obwodowego układu nerwowego wystąpią u kobiety w złym stanie ogólnym, cierpiącej na uporczywe wymioty

- przyczyną polineuropatii najprawdopodobniej są wówczas zaburzenia metabolizmu związane z niedoborem wit. B1.

- polineuropatię ciążową cechuje ciężki przebieg, niedowłady zwykle nie ustępują całkowicie.

6. Polineuropatie toksyczne
a. Polineuropatia arsenowa

- obecnie rzadko stwierdzane zatrucie arsenem przebiega w sposób ostry lub przewlekły. Zatrucie może powstać wskutek zażywania arsenowych preparatów leczniczych lub spożywania pokarmów zanieczyszczonych owadobójczymi preparatami zawierającymi arsen. Ostre zatrucie w którym występuje biegunka, wymioty, bóle brzucha rzadko jest przyczyną polineuropatii, która występuje przeważnie w zatruciach przewlekłych.

- objawy: bardzo silne parestezje i bóle, niedowłady i zaburzenia czucia są symetryczne i umiejscowione odsiebnie, charakterystyczne są zmiany skórne; łuszczenie, rogowacenie, plamisto- brązowe zabarwienie skóry, na paznokciach pojawiają się białe poprzeczne smugi.

- leczenie: BAL ( 2,3 dimerkapto-1-propanol) poza tym jak w innych postaciach polineuropatii

- poprawa jest powolna, objawy ustępują po kilku miesiącach

b. Polineuropatia talowa

- przebiega podobnie jak arsenowa, charakterystycznym objawem jest tu wypadanie włosów w trzecim tygodniu choroby



c. Zatrucie ołowiem

- zatrucie ołowiem często wymienia się jako jedną z przyczyn polineuropatii, jednakże niedowłady, które obserwuje się w zatruciu ołowiem wynikają raczej z uszkodzenia komórek rogów przednich rdzenia i samych mięśni niż ze zmiany w nerwach obwodowych.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna