Prawa porewne



Pobieranie 45.23 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar45.23 Kb.
Wykład

PRAWA POREWNE


  1. Pojęcie, charakter i rodzaje praw pokrewnych




Prawa pokrewne

  • to „zbiorcza nazwa różnych dóbr niematerialnych objętych prawami wyłącznymi, których ochrona jest usytuowana w ramach ustaw autorskich” (J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2008, s. 197);

  • na gruncie literatury są różnie ujmowane; zalicza się do nich prawa artystów wykonawców, producentów fonogramów oraz prawa do nadań. Ponadto
    w szerszym rozumieniu obejmują one prawa do wzorów zdobniczych i modeli przemysłowych, prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych
    i krytycznych (J. Sobczak, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Warszawa-Poznań 2000, s. 215);

  • mają charakterystyczne cechy praw majątkowych na dobrach niematerialnych, tzn. są to prawa podmiotowe bezwzględne mogące być przedmiotem obrotu prawnego, w tym dziedziczenia (z wyjątkiem praw do artystycznych wykonań) (J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, s. 197).




W rozumieniu ustawy pr.aut. prawami pokrewnymi są:

  • prawa do artystycznych wykonań (art. 85-93 pr.aut.);

  • prawa do fonogramów i wideogramów (art. 94-96 pr.aut.);

  • prawa do nadań programów (art. 97-99 pr.aut.);

  • prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych (991-995 pr.aut.).



  1. Przedmiot i podmiot prawa do artystycznych wykonań

Każde artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej pozostaje pod ochroną niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (art. 85 ust. 1 pr. aut.).



Przedmiotem ochrony są artystyczne wykonania utworów lub dzieł sztuki ludowej.
Każde artystyczne wykonanie chronione jest niezależnie od jego wartości, przeznaczenia
i sposobu wyrażenia (art. 85 ust. 1 pr.aut.).

Źródło: M. Czajkowska-Dąbrowska, w: J. Barta, M. Czajkowska-Dąbrowska, Z. Ćwiąkalski, R. Markiewicz, E. Traple, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Kraków 2005, s. 651-652.


Artystycznymi wykonaniami są w szczególności: działania aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy i mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania (art. 85 ust. 2 pr.aut.). Katalog podmiotów, których działania mogą być zakwalifikowane jako artystyczne wykonania ma charakter otwarty.



    1. Treść praw do artystycznych wykonań

Na treść praw do artystycznych wykonań składają się:



  • prawa majątkowe artystów wykonawców;

  • prawa osobiste artystów wykonawców.


Prawa majątkowe artystów wykonawców – artyście wykonawcy przysługuje, w granicach określonych przepisami ustawy:

  • wyłączne prawo do korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania prawami do niego (art. 86 ust. 1 pkt 2 pr.aut.);

  • prawo do wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania lub za rozporządzanie prawami do takiego wykonania określone w umowie albo przyznane w przepisach ustawy (art. 86 ust. 2 pr.aut.);

  • prawo do stosownego wynagrodzenia w przypadku nadawania, reemitowania lub odtwarzania artystycznego wykonania za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza (art. 86 ust. 1 pkt 3pr. aut.).

Konstrukcja praw majątkowych artystów wykonawców jest zbliżona do konstrukcji autorskich praw majątkowych twórcy utworu (M. Poźniak-Niedzielska, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Zarys wykładu, red. M. Poźniak-Niedzielska, Bydgoszcz-Warszawa-Lublin 2007, s. 191).



  • Prawo do korzystania z artystycznego wykonania i rozporządzania prawami do niego obejmuje następuje pola eksploatacji:

  • w zakresie utrwalania i zwielokrotniania – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy artystycznego wykonania, w tym zapis magnetycznego oraz techniką cyfrową;

  • w zakresie obrotu egzemplarzami, na których artystyczne wykonanie utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczanie lub najem egzemplarzy;

  • w zakresie rozpowszechniania artystycznego wykonania w inny sposób – nadawanie, reemitowanie oraz odtwarzanie, chyba że są one dokonywane za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza, a także publicznego udostępniania utrwalenia artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym (art. 86 ust. 1 pkt 2 pr.aut.).

  • Prawo do wynagrodzenia i prawo do stosownego wynagrodzenia – wynagrodzenie przysługuje osobno za korzystanie na każdym polu eksploatacji i nie zależy od wynagrodzenia za świadczenie wykonania. Wysokość wynagrodzenia powinna zostać określona w umowie. W braku regulacji umownych wynagrodzenie powinno być proporcjonalne do korzyści, które wynikają z korzystania z artystycznego wykonania (art. 43 ust. 2 w zw. z art. 92 pr.aut.) (M. Poźniak-Niedzielska, op.cit., s. 193).



Prawa osobiste artystów wykonawców – w zakresie uprawnień osobistych artyście wykonawcy przysługuje prawo do ochrony dóbr osobistych, w szczególności w zakresie:

  • wskazywania go jako wykonawcy, z wyłączeniem przypadków, gdy pominięcie jest zwyczajowo przyjęte;

  • decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym zachowania anonimowości albo posłużenia się pseudonimem;

  • sprzeciwiania się jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mogłyby naruszać jego dobre imię (art. 86 ust. 1 pkt 1 pr.aut.).

Powyższy katalog uprawnień osobistych wykonawcy ma charakter otwarty.



  • Prawo wskazywania jako wykonawcy z wyłączeniem przypadków, gdy pominięcie jest zwyczajowo przyjęte – pozwala sprzeciwić się próbom przywłaszczenia autorstwa;

  • Prawo decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym zachowania anonimowości albo posłużenia się pseudonimem – artysta wykonawca decyduje, czy
    i w jaki sposób powinny zostać ujawnione jego dane. Ustawodawca nie precyzuje form realizacji tych praw. Przyjmuje się, że identyfikacja artysty wykonawcy może być realizowana poprzez odpowiednią adnotację w programie koncertu lub podobnego wydarzenia, wzmiankę w ustnej zapowiedzi, napis w czołówce filmu, informację na płycie itp.

  • Prawo sprzeciwiania się jakimkolwiek wypaczeniom, przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mogłyby naruszać jego dobre imię – ochrona prawa do integralności wykonania artystycznego została ograniczona do sytuacji, w których zmiany mogą prowadzić do naruszenia dobrego imienia artysty, np. nieudolny dubbing lub reżyseria dźwięku przy nagraniach (J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, s. 199-200).




Prawa osobiste artystów wykonawców

Prawo wskazywania jako wykonawcy z wyłączeniem przypadków, gdy pominięcie jest zwyczajowo przyjęte

Prawdo decydowania o sposobie oznaczenia wykonawcy, w tym zachowania anonimowości albo posłużenia się pseudonimem

Prawo sprzeciwiania się jakimkolwiek przeinaczeniom i innym zmianom wykonania, które mogłyby naruszać dobre imię wykonawcy




    1. Czas trwania praw do artystycznych wykonań

Prawo do artystycznego wykonania wygasa z upływem pięćdziesięciu lat następujących po roku, w którym artystyczne wykonanie ustalono. Jeżeli jednak w tym czasie nastąpiła publikacja utrwalenia tego wykonania lub jego publiczne odtworzenie, okres ochrony liczy się od tych zdarzeń, a gdy miały miejsce obydwa – od tego z nich, które miało miejsce wcześniej (art. 89 pr. aut.)


Prawa majątkowe do artystycznych wykonań są podobnie jak majątkowe prawa autorskie, prawami ograniczonymi w czasie. Po upływie okresu przewidzianego w ustawie dozwolone jest swobodne i bezpłatne korzystanie z chronionych dóbr. Należy pamiętać, że artyście wykonawcy będą nadal przysługiwały prawa osobiste do artystycznego wykonania. Tym samym korzystanie z artystycznego wykonania, do którego wygasły prawa majątkowe, nie może naruszać praw osobistych artysty wykonawcy (S. Tomczyk, Artyści wykonawcy – prawa i ich ochrona, Warszawa 2008, s. 147).


  1. Przedmiot i podmiot praw do fonogramów i wideogramów

Przedmiotem praw jest fonogram i wideogram. Są to dobra niematerialne, których nie należy utożsamiać z nośnikami, na których zostały utrwalone (S. Tomczyk, op.cit., s. 35).


Fonogramem – jest pierwsze utrwalenie warstwy dźwiękowej wykonania utworu albo innych zjawisk akustycznych (art. 94 ust. 1).


  • Fonogram – w rozumieniu ustawy jest rejestracją jakichkolwiek dźwięków. Nie istnieją żadne dodatkowe przesłanki, jakie rejestrowana warstwa dźwiękowa musiałaby spełniać, aby proces jej utrwalenia objąć ochroną prawną. Dlatego też fonogramem może być utrwalenie warstwy dźwiękowej świata przyrody, np. odgłosów burzy, ptaków, deszczu czy szumu morza. Niewątpliwie jednak w praktyce największe znaczenie mają fonogramy, które są pierwszym utrwaleniem warstwy dźwiękowej artystycznych wykonań utworów (S. Tomczyk, op.cit., s. 36).


Wideogramem – jest pierwsze utrwalenie sekwencji ruchomych obrazów, z dźwiękiem lub bez, niezależnie od tego, czy stanowi ono utwór audiowizualny (art. 94 ust. 2 pr.aut.).


  • Wideogramem – jest pierwsze utrwaleniem danej sekwencji ruchomych obrazów niezależnie od rodzaju materialnego nośnika czy zastosowanej techniki. Dlatego też mogą zostać zastosowane m.in. metody ideograficzne, np. laserowe, cyfrowe czy magnetyczne, oraz fotograficzne wykorzystujące różne odmiany płyt i taśm (M. Poźniak-Niedzielska, op.cit. s. 198).




Domniemywa się, że producentem fonogramu lub wideogramu jest osoba, pod której nazwiskiem lub firmą (nazwą) fonogram lub wideogram został po raz pierwszy sporządzony (art. 94 ust. 3 pr.aut.). Prawo do fonogramów i wideogramów powstaje w sposób pierwotny na rzecz producenta.




  • Producentem wideogramu (fonogramu) – jest osoba fizyczna lub prawna podejmująca inicjatywę i ponosząca koszta utrwalenia określonego materiału muzycznego lub wizualnego (J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, s. 201).




  1. Treść praw producenta




Producentowi fonogramu lub wideogramu przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania z fonogramu lub wideogramu w zakresie:

  • zwielokrotniania określoną techniką;

  • wprowadzenia do obrotu;

  • najmu oraz użyczenia egzemplarzy;

  • publicznego udostępniania fonogramu lub wideogramu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym (art. 94 ust. 4 pr.aut.).



    1. Czas trwania praw do fonogramów i wideogramów

Prawo do fonogramów i wideogramów wygasa z upływem pięćdziesięciu lat następujących po roku, w którym fonogram lub wideogram został sporządzony (art. 95 ust. 1 pr.aut.).


Jeżeli w tym okresie:

  • fonogram został opublikowany → prawa producenta wygasają z upływem pięćdziesięciu lat następujących po roku, w którym fonogram został opublikowany;

  • fonogram nie został opublikowany i jeżeli w tym okresie został rozpowszechniony → prawa producenta wygasają z upływem pięćdziesięciu lat następujących po roku,
    w którym fonogram został rozpowszechniony;

  • wideogram został opublikowany lub rozpowszechniony → prawa producenta wygasają
    z upływem pięćdziesięciu lat następujących po roku, w którym miało miejsce pierwsze
    z tych zdarzeń.






  1. Przedmiot i podmiot praw do nadań programów


Przedmiotem ochrony jest nadanie programu radiowego lub telewizyjnego niezależnie od tego, czy program stanowi przejaw działalności twórczej czy jest takiego elementu pozbawiony (A. Matlak, Prawa pokrewne, PUG 1994, nr 11, s. 19).


  • Nadaniem jest „rozpowszechnienie drogą emisji radiowej lub telewizyjnej prowadzonej w sposób bezprzewodowy (naziemny lub satelitarny) lub przewodowy” (K. Klafkowska-Waśniowska, Nadania programów jako przedmiot ochrony praw nadawców, ZNUJ 2006, nr 93, s. 164).




Podmiotami praw do nadań programów są:

  • organizacje radiowe;

  • organizacje telewizyjne.

Brak definicji legalnej pojęcia organizacji radiowej i telewizyjnej stwarza konieczność odniesienia się do pojęcia nadawcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r.
o radiofonii i telewizji. W myśl tego przepisu za nadawcę uważa się podmiot tworzący
i rozpowszechniający (lub przekazujący do rozpowszechniania) programy zarówno drogą emisji, jak i przez wprowadzanie ich do sieci kablowej.



  1. Treść praw do nadań programów




Prawa majątkowe organizacji radiowych i telewizyjnych – treść praw do nadań programów obejmuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania ze swoich nadań w zakresie:

  • utrwalania;

  • zwielokrotniania określoną techniką;

  • nadawania przez inną organizację radiową lub telewizyjną;

  • reemitowania;

  • wprowadzania do obrotu ich utrwaleń;

  • odtwarzania w miejscach dostępnych za opłatą wstępu;

  • udostępniania ich utrwaleń w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym (art. 97 pr.aut).



    1. Czas trwania prawa do nadań programów

Prawo do nadań programów wygasa z upływem pięćdziesięciu lat następujących po roku pierwszego nadania programu (art. 98 pr.aut.).




  1. Przedmiot i podmiot praw do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych




Przedmiotem praw pokrewnych do pierwszego wydania jest pierwsza publikacja lub inne rozpowszechnienie niechronionego utworu, których egzemplarze nie były uprzednio publicznie udostępniane lub innych tekstów, które ze względu na czas ich powstania lub charakter nie były objęte ochroną prawa autorskiego (art. 991 i 993 pr.aut.).


Przedmiotem praw pokrewnych do wydania naukowego i krytycznego jest niebędące utworem wydanie naukowe lub krytyczne dzieła, którego czas ochrony już wygasł (art. 992 pr.aut.).


  • Podmiotem prawa do pierwszych wydań – jest wydawca, który jako pierwszy w sposób zgodny z prawem opublikował lub w inny sposób rozpowszechnił utwór (art. 991 pr. aut.). Ustawa nie zawiera definicji „wydawcy”, a jedynie w art. 15 wprowadza domniemanie stosownie do którego wydawcą jest osoba, której nazwisko lub nazwę uwidoczniono
    w tym charakterze na przedmiotach, na których utwór utrwalono, albo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu. (S. Tomczyk, op.cit., s. 39).

  • Podmiotem praw do wydań naukowych i krytycznych – jest ten, kto je przygotował, wniósł do niego wkład naukowy. Jest to osoba fizyczna, określana jako twórca wydania, autor edycji (M. Czajkowska-Dąbrowska, w: System prawa prywatnego, Prawo autorskie, t. 13, red. J. Barta, s. 378).




  1. Treść praw do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych

Wydawcy, który jako pierwszy w sposób zgodny z prawem opublikował lub w inny sposób rozpowszechnił utwór, którego czas ochrony już wygasł, a jego egzemplarze nie były jeszcze publicznie udostępniane, przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania tym utworem i korzystania z niego na wszystkich polach eksploatacji przez okres dwudziestu pięciu lat od daty pierwszej publikacji lub rozpowszechnienia (art. 991 pr. aut.).



Prawo do pierwszych wydań obejmuje wyłączne prawo do rozporządzania tym utworem i korzystania z niego na wszystkich polach eksploatacji Treść prawa do pierwszych wydań została zatem ujęta szeroko. Ratio legis regulacji wiąże się ze stworzeniem prawnego ekwiwalentu działalności edytorskiej związanej z włożeniem znacznego nakładu pracy i wysiłku oraz ze stymulacją do podejmowania tego rodzaju wysiłków służących przywróceniu życiu niekiedy zapomnianych dzieł (J. Szczotka w: Prawo autorskie i prawa pokrewne. Zarys wykładu, red. M. Poźniak-Niedzielska, Bydgoszcz-Warszawa-Lublin 2007, s. 209).
Temu, kto po upływie czasu ochrony prawa autorskiego do utworu przygotował jego wydanie krytyczne lub naukowe, niebędące utworem, przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania takim wydaniem i korzystania z niego w zakresie utrwalania, zwielokrotniania określoną techniką, wprowadzania do obrotu, najmu i użyczenia przez okres trzydziestu lat od daty publikacji (art. 992 pr. aut.).
Prawo wyłączne do wydania krytycznego lub naukowego ma za zadanie zrekompensować wkład o charakterze naukowym lub krytycznym, który będąc świadczeniem polegającym na przygotowaniu edycji nie stanowi utworu w rozumieniu prawa autorskiego (J. Szczotka, op.cit., s. 210).


    1. Czas trwania praw do pierwszych wydań oraz wydań naukowych
      i krytycznych





Prawo do pierwszych wydań wygasa z upływem dwudziestu pięciu lat liczonych od daty pierwszej publikacji lub rozpowszechnienia. Prawo do wydań naukowych i krytycznych wygasa z upływem trzydziestu lat liczonych od daty publikacji (art. 991 i 992 pr.aut.).


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna