Prawo międzynarodowe publiczne (30h) Semestr zimowy 2009/2010 Wykład 7



Pobieranie 28.03 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar28.03 Kb.

Prawo międzynarodowe publiczne (30h)

Semestr zimowy 2009/2010

Wykład 7


Uzyskanie niepodległości przez Timor Wschodni

Szerzej na temat sytuacji na Timorze Wschodnim zob.

http://www.un.org/peace/etimor/UntaetB.htm

Timor został skolonizowany przez Portugalczyków w XVI w.

Dnia 28 listopada 1975 roku Timor Wschodni ogłosił niepodległość, ale dziewięć dni później inwazję rozpoczęły wojska indonezyjskie, które doprowadziły do inkorporacji wyspy.

W ciągu kolejnych dwóch dekad 100.000-250.000 osób zginęło w wyniku konfliktu między ruchem narodowo-wyzwoleńczym a indonezyjskimi siłami rządowymi.

Dopiero dnia 30 sierpnia 1999 roku odbyło się – z inicjatywy ONZ – powszechne referendum, w którym większość Timorczyków opowiedziała się za niepodległością od Indonezji.

Wiosną 2002 roku społeczność międzynarodowa uznała Timor Wschodni za niepodległe państwo.


Konwencja z 1984 roku w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania

Polski tekst Konwencji: http://www.msz.gov.pl/bpt/documents/14924.pdf



Art. 1 ust. 1: „ W rozumieniu niniejszej konwencji określenie "tortury" oznacza każde działanie, którym jakiejkolwiek osobie umyślnie zadaje się ostry ból lub cierpienie, fizyczne bądź psychiczne, w celu uzyskania od niej lub od osoby trzeciej informacji lub wyznania, w celu ukarania jej za czyn popełniony przez nią lub osobę trzecią albo o którego dokonanie jest ona podejrzana, a także w celu zastraszenia lub wywarcia nacisku na nią lub trzecią osobę albo w jakimkolwiek innym celu wynikającym z wszelkiej formy dyskryminacji, gdy taki ból lub cierpienie powodowane są przez funkcjonariusza państwowego lub inną osobę występującą w charakterze urzędowym lub z ich polecenia albo za wyraźną lub milczącą zgodą. Określenie to nie obejmuje bólu lub cierpienia wynikających jedynie ze zgodnych z prawem sankcji, nieodłącznie związanych z tymi sankcjami lub wywołanych przez nie przypadkowo.

Art. 53 i 64 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów

Art. 53 Traktat jest nieważny, jeżeli w chwili jego zawarcia jest sprzeczny z imperatywną normą powszechnego prawa międzynarodowego [tzn. z normą ius cogens]”.

Art. 64 Jeżeli powstanie nowa imperatywna norma powszechnego prawa międzynarodowego [tzn. norma ius cogens], jakikolwiek istniejący [tj. zawarty wcześniej] traktat sprzeczny z tą normą staje się nieważny i wygasa”.
Przykład dotyczący sprzeczności „zwykłej” normy z normą ius cogens

Przyjmijmy, że w styczniu 2005 roku między państwami A i B zawarta zostaje umowa następującej treści: „W razie zmian terytorialnych i politycznych na obszarach należących do państwa C, strefy interesów Wysokich Umawiających się Stron (czyli państwa: A oraz B) będą rozgraniczane wzdłuż linii określonej w załączniku V do niniejszej Umowy. Zagadnienie, czy interesy obu wymienionych wyżej Stron Umowy czynią pożądanym utrzymanie odrębnego państwa C i jakie mają być granice tego państwa, może być ostatecznie rozstrzygnięte dopiero w toku dalszych wydarzeń politycznych. W każdym razie obie Strony rozważą tę sprawę w drodze przyjaznego porozumienia”

Umowa powyższa jest ab initio nieważna, jako że uznać ją należy za sprzeczną z zakazem agresji i z prawem do samostanowienia. Gdyby jeden z kontrahentów uchylił się od jej wykonywania, nie ponosiłby z tego tytułu odpowiedzialności prawnomiędzynarodowej.
Sprawa skutków prawnych obecności Afryki Południowej w Namibii (opinia doradcza MTS z 1971 roku).

Afryka Południowo-Zachodnia (Namibia) – jedna z posiadłości zamorskich, do których praw i tytułów zrzekły się Niemcy mocą art. 119 Traktatu wersalskiego – stała się terytorium mandatowym Unii Afryki Południowej na podstawie art. 22 ust. 6 Paktu Ligi Narodów. W świetle powołanego przepisu: „[…] są takie terytoria, jak Afryka Południowo-Zachodnia […], które wskutek słabej gęstości zaludnienia, niewielkiego obszaru, oddalenia od ognisk cywilizacji, przyległości geograficznej do terytorium mandatariusza lub z innych powodów mogłyby być rządzone najlepiej pod panowaniem ustaw mandatariusza jako część nierozdzielna jego terytorium, z zastrzeżeniem jednak […] rękojmi w interesie ludności tubylczej.”

Po zakończeniu II wojny światowej Unia bezskutecznie domagała się od Narodów Zjednoczonych uznania jednostronnego przyłączenia Namibii do jej terytorium błędnie twierdząc, że mandat (dzieląc los Ligi Narodów) wygasł. W związku z tym, że Unia odmawiała poddania Afryki Południowo-Zachodniej międzynarodowemu systemowi powierniczemu przewidzianemu w Rozdziale XII Karty Narodów Zjednoczonych oraz wprowadzała na jej terytorium politykę apartheidu i segregacji rasowej, Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło w 1966 roku rezolucję nr 2145. Podjęto w niej decyzję o ustaniu mandatu wskazując, że Afryka Południowa nie dysponuje innym tytułem do administrowania Namibią. W 1970 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję nr 276, w której stwierdzono, że trwająca obecność Afryki Południowej w Namibii jest nielegalna (w związku z naruszeniem prawa jej ludności do samostanowienia. Przypomnijmy, że zakaz naruszania prawa do samostanowienia jest normą peremptoryjną [ius cogens].

W opinii doradczej MTS stwierdził, że państwa zobowiązane były do:

- nieuznawania obecności Afryki Południowej w Namibii za legalną. Zakaz ten nie miał jednak charakteru absolutnego. Zakaz uznawania władztwa sprawowanego przez RPA nad terytorium Namibii nie oznaczał, że wszystkie akty władz południowo-afrykańskich winny być uznane za bezprawne i nieważne. Gdyby ignorować rejestracje urodzin, zgonów i zawartych małżeństw – skutki tego dotknęłyby jedynie mieszkańców Namibii, co trudno było uznać za pożądany efekt zasady zakazującej uznawania sytuacji nielegalnych. Zakaz uznawania władztwa południowo-afrykańskiego w Namibii nie dotyczył zatem wydawania przez Afrykę Południową wskazanych aktów stanu cywilnego;

- powstrzymania się od udzielania Afryce Południowej jakiegokolwiek wsparcia, mającego na celu utrzymanie jej obecności w Namibii.
Orzeczenie MTS w sprawie Barcelona Traction (Belgia v. Hiszpania)

Poczynić zwłaszcza należy podstawowe rozróżnienie między zobowiązaniami państwa w stosunku do społeczności międzynarodowej jako całości oraz tymi, które powstają vis-à-vis innego państwa […]. Te pierwsze, z istoty swojej, dotyczą wszystkich państw. Zważywszy na wagę praw wchodzących tym przypadku w grę, wszystkie państwa mogą być uważane za posiadające interes prawny do ich ochrony; zobowiązania te są zobowiązaniami erga omnes. We współczesnym prawie międzynarodowym takie zobowiązania wynikają na przykład z zakazu aktów agresji i ludobójstwa, jak również z zasad i norm dotyczących podstawowych praw osoby ludzkiej, włączając w to ochronę przed niewolnictwem i dyskryminacją rasową.

Przykłady zobowiązań erga omnes to zatem:


  • zobowiązanie do niedokonywania agresji zbrojnej,

  • zobowiązanie do nieopuszczania się zbrodni ludobójstwa,

  • zobowiązanie do niepoddawania ludzi stanowi niewolnictwa,

  • zobowiązanie do niestosowania segregacji rasowej.

Zauważyć należy, że podane przykłady zobowiązań erga omnes odpowiadają podanym przykładom norm premeptoryjnych. Możliwe są jednak także, jak się wydaje, takie przypadki, w których zobowiązanie erga omnes wynika z innej normy, niż norma peremptoryjna.
Środki odwetowe przeciwko Polsce

UWAGA: W poniższym kazusie chodzi o ukazanie przykładu środków odwetowych. Trudno przyjąć natomiast, by podjęto je w związku z naruszeniem przez Polskę norm peremptoryjnych (ius cogens). Natomiast można zasadnie argumentować, że Polska naruszyła zobowiązania erga omnes wynikające z innych norm, niż normy peremptoryjne.

Dnia 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny. Zgodnie z dekretem Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 roku:

Art. 4. 1. Wprowadzenie stanu wojennego powoduje czasowe: […] zawieszenie lub ograniczenie określonych w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i innych ustawach oraz umowach międzynarodowych, których Polska Rzeczpospolita Ludowa jest stroną, podstawowych praw obywateli, a w szczególności: nietykalności osobistej (art. 87 ust. 1 Konstytucji), nienaruszalności mieszkań i tajemnicy korespondencji (art. 87 ust. 2 Konstytucji), prawa zrzeszania się (art. 84 ust. 1 Konstytucji), wolności słowa, druku, zgromadzeń, wieców, pochodów i manifestacji (art. 83 ust. 1 Konstytucji) […]

Art. 8. 1. Właściwe organy administracji państwowej mogą, jeżeli wymagają tego interesy bezpieczeństwa lub obronności państwa, wprowadzać ograniczenia swobody poruszania się osób, polegające na nakazie lub zakazie przebywania albo opuszczania w określonym czasie oznaczonych miejsc, obiektów i obszarów ("godzina milicyjna"). […]

Art. 12. Uprawianie turystyki oraz sportów żeglarskich i wioślarskich na morskich wodach wewnętrznych i terytorialnych jest zakazane. […]

Art. 17. 1. Rozpowszechnianie publikacji i widowisk za pomocą druku, obrazu lub żywego słowa wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia organów kontroli publikacji i widowisk […]

W związku z powyższym grupa państw (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Holandia Szwajcaria i Austria) zawiesiły wykonywanie umów międzynarodowych zawartych z Polską, na podstawie których statki powietrzne LOT uprawnione były do lądowania na terytoriach wskazanych państw.


Przykład dotyczący sytuacji w Kosowie

W 1998 roku, w związku z dopuszczaniem się przez Federacyjną Republikę Jugosławii rażącego naruszania praw ludności albańskiej w Kosowie (tzw. czystki etniczne, czyli masowe przesiedlenia), Wspólnota Europejska podjęła decyzję o zawieszeniu połączeń lotniczych między FRJ a państwami członkowskimi, a także o zamrożeniu aktywów FRJ na terytoriach państw członkowskich. Środki te miały skłonić FRJ do przestrzegania praw człowieka w Kosowie.


Sprawa Afryki Południowo-Zachodniej (MTS, Etiopia i Liberia v. RPA, 1966 rok)

Dwa państwa: Liberia i Etiopia wszczęły przed MTS postępowanie przeciwko Afryce Południowej domagając się stwierdzenia, że naruszyła postanowienia mandatu dotyczącego terytorium dzisiejszej Namibii (wówczas: Afryki Południowo-Zachodniej), postępując w sposób z nim sprzeczny (m. in. przez wprowadzanie w Afryce Południowo-Zachodniej polityki segregacji rasowej, np. jedynie biała mniejszość była reprezentowana w „białym” parlamencie Afryki Południowej).

Zauważmy, że na skutek postępowania RPA, interesy Liberii i Etiopii nie zostały bezpośrednio naruszone. Czy państwa te mogły wystąpić przed MTS przeciwko RPA, zakładając, że:


  • zakaz stosowania polityki segregacji rasowej ma charakter erga omnes,

  • „święte powiernictwo” (tj. system mandatowy) zostało ustanowione w istocie w interesie całej społeczności międzynarodowej (nie zaś wyłącznie w interesie ludności Afryki Południowo-Zachodniej)?

MTS stwierdził, co następuje: „[chcąc rozpatrzyć merytorycznie skargę Liberii i Etiopii przyjąć należałoby] konstrukcję actio popularis, konstrukcję przysługującego każdemu [państwu] prawa do wszczęcia postępowania w celu dochodzenia interesu publicznego. Jakkolwiek konstrukcje takie są znane niektórym systemom prawa krajowego, actio popularis nie funkcjonuje na gruncie prawa międzynarodowego w takim kształcie, w jakim znane jest [to prawo] w dniu wydania wyroku”.
Konwencja z Montewideo o prawach I obowiązkach państw.

Państwo, jako podmiot prawa międzynarodowego, powinno posiadać: (a) stałą ludność; (b) określone terytorium; (c) rząd; oraz (d) zdolność do utrzymywania stosunków z innymi państwami.


Przykłady dotyczące ograniczania prawnej niezależności

a) W 1949 roku został zawarty traktat o przyjaźni między Bhutanem a Indiami, który w art. 2 stanowił, że: „Rząd indyjski zobowiązuje się nie ingerować w wewnętrzne sprawy Bhutanu. Ze swej strony Rząd Bhutanu wyraża zgodę na kierowanie się (to be guided) radą Rządu Indii w swych stosunkach zagranicznych”.

Tekst traktatu: http://mea.gov.in/treatiesagreement/1949/chap26.htm

Czy Bhutan jest “prawnie niezależny”, a zatem, czy jest “państwem” w rozumieniu prawa międzynarodowego? Współcześnie nie ma wątpliwości, że wynikające z art. 2 powołanego układu ograniczenie niezależności Bhutanu jest na tyle niewielkie, że nie można kwestionować, że jest on państwem.

(Traktat z 1949 roku już nie obowiązuje. Zastąpiony został układem o przyjaźni z 2007 roku:

http://meaindia.nic.in/pressrelease/2007/03/treaty.pdf)
b) W latach siedemdziesiątych XX w. Północne Mariany (wsypy leżące na Pacyfiku) zawarły ze Stanami Zjednoczonymi: Covenant to Establish a Commonwealth of the Northern Mariana Islands in Political Union with the United States of America. Zgodnie z jego postanowieniami:

- [Północne Mariany są terytorium samorządnym, ale pozostającym w unii politycznej ze Stanami Zjednoczonymi oraz pod suwerennością Stanów Zjednoczonych] The Northern Mariana Islands […] will become a self-governing commonwealth […], in political union with and under the sovereignty of the United States of America.

- [Stany Zjednoczone ponoszą całkowitą odpowiedzialność za sprawy związane ze stosunkami zagranicznymi oraz za sprawy obrony Północnych Marianów] The United States will have complete responsibility for and authority with respect to matters relating to foreign affairs and defense affecting the Northern Mariana Islands.

- [Konstytucja Północnych Marianów zostanie przedłożona do zatwierdzenia rządowi Stanów Zjednoczonych, który przeanalizuje ją pod kątem zgodności m. in. z odpowiednimi przepisami prawa Stanów Zjednoczonych] The Constitution [of the Northern Mariana Islands] will be submitted to the Government of the United States for approval on the basis of its consistency with this Covenant and those provisions of the Constitution, treaties and laws of the United States to be applicable to the Northern Mariana Islands”.



Tekst umowy:

http://cnmilaw.org/covenant.htm

W tym przypadku oczywiste wydaje się, że Północne Mariany pozostają terytorium ściśle, z prawnego punktu widzenia, zależnym od USA. Nie można zatem traktować ich jako odrębnego państwa w rozumieniu prawa międzynarodowego.






©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna