Prezydent Miasta Szczecin



Pobieranie 389.49 Kb.
Strona6/12
Data10.05.2016
Rozmiar389.49 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

4. CHARAKTERYSTYKA I OCENA ISTNIEJĄCEGO STANU SRODOWISKA ORAZ POTENCJALNYCH JEGO ZMIAN W PRZYPADKU BRAKU REALIZACJI PROJEKTOWANEGO DOKUMENTU, ORAZ W PRZYPAD-KU ZNACZĄCEGO ODDZIAŁYWANIA




4.1. Charakterystyka istniejącego stanu elementów środowiska i ich wzajemnych powiązań




4.1.1 Położenie i rzeźba terenu

Obszar niniejszego opracowania administracyjnie obejmuje powiat grodzki Szczecin (miasto na prawach powiatu), położony w województwie zachodniopomorskim. Od północy graniczny on z miastem i gminą Police, od zachodu z gminą Dobra i Kołbaskowo, od południa z gminą Gryfino i Stare Czarnowo, a od wschodu z gminą Kobylanka i Goleniów.


Zgodnie z podziałem fizyczno-geograficznym Polski wg J. Kondrackiego i W. Walczaka teren objęty prognozą położony jest w granicach makroregionu Pobrzeża Południowobałtyckiego i obejmuje następujące mezoregiony:


  1. Wzgórza Bukowe,

  2. Dolinę Dolnej Odry,

  3. Wzgórza Szczecińskie,

  4. Równinę Goleniowską.

Najniżej położonym terenem w granicach administracyjnych miasta Szczecina jest Międzyodrze. Wysokość tego obszaru waha się pomiędzy 0,5 a 0,1 m n.p.m., pojawiają się tutaj również niewielkie powierzchnie depresyjne rzędu 0,10 m p.p.m. W zachodniej części miasta do najważniejszych form geomorfologicznych należą: Wzgórze Warszewskie (część Wzgórz Szczecnińskich), wyniesione od ok. 35 do 132 m n.p.m.; subglacjalna rynna kopalna o przebiegu południkowym (Tanowo – Pilichowo – Szczecin), głęboko (lokalnie do 100 m) wcięta w starsze podłoże oraz Niecka Niebuszewska, stanowiąca rozległe obniżenie na południowym wschodzie lewobrzeżnej części miasta. We wschodniej części Szczecina wyróżniają się: Wzgórza Bukowe osiągające wysokość 148,4 m n.p.m. oraz Równina Goleniowska leżąca poniżej 50 m n.p.m. . Średnia rzędna terenu Szczecina wynosi 25 m n.p.m.

Zróżnicowana budowa geologiczna i wielokrotne przeobrażenia w okresie czwartorzędowym, pozwalają zaliczyć rejon Szczecina do jednego z ciekawszych morfologicznie i trudnych dla morfogenenetycznej interpretacji nizinnych obszarów środkowej Europy. W obrębie granic Szczecina i jego bezpośrednim sąsiedztwie opisano bowiem formy pochodzenia lodowcowego, wodno - lodowcowego, eolicznego, rzecznego, denudacyjnego, formy utworzone przez roślinność oraz na skutek działalności człowieka.

4.1.2 Budowa geologiczna i surowce mineralne

Budowa geologiczna rejonu miasta Szczecina jest najlepiej rozpoznana w zakresie utworów młodoplejstoceńskich i holoceńskich. Stosunkowo słabo poznane są utwory trzeciorzędowe oraz ich mezozoiczne podłoża, a także utwory czwartorzędowe. Poniższa tabela przedstawia syntetyczny opis utworów geologicznych zlokalizowanych w granicach miasta Szczecina.




Era

Okres

Epoka

Charakterystyka utworów geologicznych danej jednostki geochronologicznej w granicach miasta Szczecina

Kenozoiczna

Czwartorzęd

Holocen

Tworami tego okresu są :

  • osady koluwialne występujące wzdłuż północnego odcinka skarpy Odry Zachodniej;

  • piaski i gliny deluwialne występujące na obszarze wysoczyzn, głównie na zboczach dolinek i rozcięć erozyjnych, często w ich dnie oraz na zboczach zagłębień bezodpływowych;

  • piaski i mułki rzeczne den dolinnych i tarasów zalewowych, występujące w dolinie Odry i na wschodnich brzegach jez. Dąbie, a także w dnach dolin Płoni i jej dopływów;

  • piaski i mułki jeziorne, występujące sporadycznie w strefie płytkich zagłębień powytopiskowych oraz w obniżeniach zanikających jezior w rejonie Głębokiego;

  • namuły torfiaste zagłębień bezodpływowych i okresowo przepływowych oraz dolin rzecznych występujące w obszarze wysoczyzn i równiny rozlewiskowej;

  • namuły piaszczyste występują w obrębie zagłębień powytopiskowych, w szczególności w strefie Wzgórz Warszewskich;

  • namuły ilasto - pyłowate występują na glinach zwałowych na południe od Kijewa, na Pomorzanach i w obszarze Wzgórz Warszewskich;

  • namuły ilasto - pyłowate na iłach septariowych rupelu występują na południe od Płoni oraz na obszarze Wzgórz Warszewskich;

  • kreda jeziorna występująca na obszarze tarasu zalewowego Odry Zachodniej w rejonie Ustowa i w dolinie Płoni koło Sławociesza;

  • gytie zlokalizowane na Międzyodrzu i w obrębie jez. Dąbie;

  • namuły torfowiskowe den dolinnych na obszarze Międzyodrza i w dolinie Płoni;

  • torfy niskie zlokalizowane na obszarze Międzyodrza, koło Łęgów Regalickich, w pobliżu Sławociesza oraz na obrzeżu jez. Dąbie;

  • piaski stożków napływowych występują u wylotu młodych dolinek erozyjnych i denundacyjnych przy północnej krawędzi Gór Bukowych oraz u podnóża wysokiej skarpy Odry Zachodniej,

  • mady występują na Międzyodrzu wzdłuż koryt starorzeczy i cieków rozcinających równinę deltową Odry, a w szczególności wzdłuż obu brzegów Odry i Regalicy i Obnicy.

Plejstocen

Osady występujące w obrębie Szczecina zaliczane są do następujących pięter : zlodowacenia południowopolskiego, zlodowacenia środkowopolskiego, interglacjału eemskiego i zlodowacenia północnopolskiego. Tworami tego okresu czasu są m.in. gliny zwałowe, mułki, piaski i żwiry.

Trzeciorzęd

Miocen

Utwory tej epoki reprezentowane są przez iły i mułki oraz przez piaski. Występują one w południowo - wschodniej części Szczecina, w szczególności w podłożu Gór Bukowych oraz w pobliżu Kijewa, Płoni, Śmierdnicy, Klucza i Dąbia oraz Jezierzyc. Natomiast na Wzgórzach Warszewskich występują sporadycznie.

Oligocen

Utwory tej epoki reprezentowane są przez iły septariowe i iłowce zalęgają na utworach kredy górnej, a także przez mułki piaszczyste, mułowce i piaski glaukonitowe oraz kwarcowe. Największe pokłady iłów septariowych występuje w obrębie Wzgórz Warszewskich, szczególnie we wschodniej części, mniejsze w obrębie Gór Bukowych.

Mezozoi-czna

Kreda

Górna

Utwory z tego okresu znajdują się w całej Niecce Szczecińskiej. Margle ilaste kampanu z wkładkami wapieni i kredy piszącej występowały i występują w rejonie Puszczy Bukowej. Stanowiły one surowiec dla pracującej w Zdrojach cementowni „Stern”. Pozostałością po wyrobisku jest jez. Szmaragdowe.

Spośród surowców energetycznych, występujących w granicach miasta Szczecina, na uwagę zasługują węgiel brunatny oraz torf. Występowanie pokładów pierwszego z tych surowców, w formie drobnych wkładek o niewielkiej miąższości rzędu 0,2 - 0,5 m, stwierdzono dotychczas w okolicy Płoni i Śmierdnicy. Natomiast pokłady o lokalnym zasięgu, silnie zapiaszczone, w pobliżu Jezierzyc posiadają miąższość sięgającą do 4 m.


Głównym miejscem koncentracji torfów w rejonie Szczecina jest Międzyodrze. Złoże Międzyodrze Szczecińskie posiada miąższość dochodzącą do 6 m, a złoże Zaleskie Łęgi 7 - 8 m. Obydwa złoża pościelone są zailonymi piaskami, a w ich spągu występuje grubodetrytusowa gytia, której miąższość sięga aż 5 m. Złoża te reprezentowane są przez torf niski, trzcinowy i trzcinowo - drzewny. Zasoby złoża Zaleskie Łęgi są szacowane na około 46.170 tys. m3 oraz 21.692 m3 gytii.
Drugie bogate złoże torfu jest zlokalizowane nad jez. Dąbie, w obrębie półwyspu Załom i rozciąga się na północ od niego po dolinę Iny. W granicach Szczecina znajdują się pokłady torfu niskiego i przejściowego o miąższości do 5,8 m. W złożu tym, torfom towarzyszy gytia, której miąższość osiąga od 0,3 do 2,1 m.
Surowce skalne występujące w rejonie Szczecina to:



  1. Kreda jeziorna. Niewielkie pokłady tego surowca stwierdzono na tarasie zalewowym Odry Zachodniej oraz w obrębie doliny Płoni na południe od Sławociesza.




  1. Gliny zwałowe. Znaczne pokłady glin zwałowych znajdują się wzdłuż brzegów Odry Zachodniej na obszarze Równiny Gumienieckiej oraz na obszarze Wzgórz Warszewskich. Niewielkie płaty znajdują się w Górach Bukowych, w okolicy Klucza, Klęskowa i na zachód od Śmierdnicy.




  1. Iły. Występują one na obszarze plateau Warszewa i tzw. skarpie skolwińskiej, a także pomiędzy Płonią a Śmierdnicą. Do niedawna największe złoża iłów trzeciorzędowych eksploatowane były dla celów produkcji ceramiki czerwonej, budowlanej i kruszywa lekkiego (keramzytu). Były to złoża Niebuszewo, Szczecin - Zgoda, Szczecin - Bukowo i Szczecin - Babin. Obecnie wydobycie jest wstrzymane.




  1. Piaski i żwiry wodnolodowcowe. Występują one na niewielkiej przestrzeni w obrębie Wzgórz Warszewskich i Gór Bukowych, a także na południowy zachód od Śmierdnicy. Największe złoża i miejsce eksploatacji do niedawna znajdowało się w żwirowni w Podjuchach, leżącej przy zachodniej krawędzi Gór Bukowych.




  1. Piaski drobnoziarniste mioceńskie. Pokłady tego piasku stwierdzono w okolicy Płoni i Śmierdnicy.




  1. Piaski drobnoziarniste eoliczne. Występują na obszarze równiny rzeczno - rozlewiskowej na wschód i północny - wschód od Dąbia w obrębie licznych wałów wydmowych. Wydmy eoliczne znajdują się głównie w rejonie : na zachód od Wielgowa, Sławociesza na zachodnim brzegu doliny Płoni, Osiedla Dąbie, Trzebusza i Błędowa.




  1. Inne piaski. Występują na obszarze równiny rzeczno - rozlewiskowej, w okolicy Niebuszewa, w obrębie osiedla Słoneczne, na Wzgórzach Warszewskich i w rejonie Klucza i Podjuch.




  1. Utwory węglanowe kredy górnej. Występują w rejonie Niecki Niebuszewskiej na głębokości ok. 50 - 100 m p.p.t. Ze względu na obecność zabudowy praktycznie nie istnieje możliwość ich eksploatacji. Na pozostałym obszarze osady węglanowe kredy górnej występują na głębokościach i w warunkach wykluczających możliwość eksploatacji.



4.1.3. Warunki wodne




Najważniejszym elementem systemu hydrograficznego Szczecina jest rzeka Odra, dopływająca do miasta nurtem wschodnim (Odra Wschodnia – Regalica, o średniej głębokości ok. 7 m i szerokości ok. 160 m) oraz zachodnim (Odra Zachodnia, o głębokości od 5 do 10 m i szerokości od 140 do 200 m poniżej Widuchowej). Pomiędzy obydwiema odnogami położony jest obszar z najbardziej obfitą siecią kanałów wodnych – Międzyodrze.


Wody Odry wpływające w granice Szczecina spełniają w niektórych parametrach wymagania II i III klasy czystości, natomiast wysokie stężenia chlorofilu „a”, bakterii coli typu fekalnego i fosforu sprawia, iż w zakresie tych parametrów, wody Odry są pozaklasowe. W obrębie miasta jakość wód odrzańskich ulega znacznemu pogorszeniu.
Lewobrzeżną (względem Odry) część Szczecina tworzą cieki o łącznej długości ok. 60 km. Do największych z nich należą: Bogdanka, Bukowa, Glinianka, Grzęziniec, Grzybnica, Osówka, Przęsocińska, Struga, Skolwinianka, Warszewiec oraz Żółwinka. Prawobrzeże tworzą głównie: Chełszcząca, Chojnówka, Kanał Wełtyń – Regalica, Niedźwiedzianka, Płonia, oraz Rudzianka. Łączna długość cieków płynących na Prawobrzeżu to około 53 km.
W obrębie Szczecina zlokalizowanych jest kilkadziesiąt zbiorników wodnych o różnej wielkości. Dwoma największymi są jez. Dąbie i jez. Głębokie. Jezioro Dąbie jest czwartym co do wielkości w Polsce jeziorem. Średnia głębokość kształtuje się na poziomie 2,8 - 3 m, a linia brzegowa ma 55 km. Jezioro głębokie położone jest w obniżeniu rynnowym przebiegającym z północnego zachodu na południowy wschód. Lustro tego jeziora leży na wysokości 19 m n.p.m. i liczy ok. 2 km długości i 200 - 400 m szerokości.

Na terenie miasta Szczecina podstawowym użytkowym piętrem wodonośnym jest piętro czwartorzędowe. Miejscami wydziela się również poziom mioceński, oligoceński oraz piętro kredowe. Z powodu ich słabych parametrów hydraulicznych lub jakość występujących w ich obrębie wód podziemnych, nie mają one charakteru wód użytkowych. Użytkowe poziomy wód słodkich na obszarze GZWP nr 122 występują w utworach czwartorzędowych do głębokości 100–160 m. Zasoby dyspozycyjne wynoszą tu: w rejonie B (zlewnia Gunicy) 12 016 m3/d i w rejonie C (zlewnia Odry) 23 796 m3/d .



4.1.4 Warunki glebowe

Podłoże pokrywy glebowej na obszarze Szczecina zbudowane jest głównie z utworów dyluwialnych oraz w mniejszym stopniu ze struktur trzeciorzędowych (ił septariowy, tzw. piaski szczecińskie) i aluwiów. Gleby w granicach miasta Szczecina przydzielić można do następujących typów przyrodniczo - genetycznych :




  • gleby brunatne,

  • gleby bielicowe,

  • gleby torfowe.

Główny kompleks glebowy lewobrzeżnej części miasta tworzą autogeniczne brunatnoziemy, rozłożone rozległymi i zwartymi płatami na Wysoczyźnie Warszewskiej, głównie w jej centralnej i wschodniej części oraz na Wale Stobniańskim.

Kolejnym, pod względem zajmowanej powierzchni, kompleksem gleb w rejonie miasta Szczecina są gleby bielicowe. Grupę tą na omawianym obszarze tworzą tzw. bielice, (powstające na podłożu gliniasto – ilastym), oraz gleby bielicowe (powstające na podłożu zbudowanym z piasków). Bielice występują głównie w prawobrzeżnej części miasta, gdzie ich zasięg w przybliżeniu wyznaczają Wzgórza Bukowe. W części lewobrzeżnej zarejestrowano je tylko lokalnie, przy północnym skraju Wału Stobniańskiego, na północny-zachód od jez. Głębokiego (okolice Bezrzecze - Krzekowo). Znacznie większą przestrzeń zajmują gleby bielicowe, występujące w dwóch odmianach: luźnej i gliniastej. Luźne gleby bielicowe dominują na średnich i wyższych poziomach tarasowych Równiny Odrzańsko - Zalewowej, zwłaszcza na południe i wschód od jez. Dąbskiego oraz w zwydmionych północno-zachodnich partiach Wysoczyzny Warszewskiej (na północ od Osowa). Mniejsze enklawy tych gruntów występują również w obrębie tzw. Sandru Kluczewskiego i w wąskim pasie na północ od Krzekowa. Gliniaste gleby bielicowe koncentrując się przy północno zachodnim skraju Wzgórz Bukowych (Żydowce - Kijewo), na ostańcu erozyjnym wysoczyzny morenowej w rejonie Śródmieścia, przy wschodnim obrzeżeniu Wysoczyzny Warszewskiej oraz w okolicy jez. Głębokiego.
Wśród kompleksu gleb torfowych wyraźnie przeważa odmiana wykształcona na torfowiskach niskich. Jest ona ograniczona przestrzennie do najniższego (zalewowego) poziomu Równiny Odrzańsko - Zalewowej (poniżej 1 m n.p.m.) i prawobrzeżnego otoczenia dolnej Płoni. Na niższych i średnich poziomach Równiny Odrzański - Zalewowej (współcześnie nadzalewowych) wykształciły się ponadto drobne enklawy gruntów kwalifikowanych ogólnie do kompleksu gleb mułowo - bagiennych. W obrębie Szczecina i jego okolic znane są również stanowiska występowania tzw. czarnoziemów (czarne ziemie właściwe i zdegradowane), nie odnotowane na mapach przeglądowych.

4.1.5. Warunki klimatyczne

Klimat na terenie Szczecina kształtowany jest głównie przez bliskość morza, warunki fizjograficzne oraz obecność dużych zakładów produkcyjnych i przemysłowych (zarówno na terenie miasta, jak i w jego otoczeniu). Wpływ morza, usytuowania terenu, dużych zbiorników wodnych i kompleksów leśnych przejawia się w postaci stosunkowo łagodnej zimy oraz dość chłodnego, wilgotnego lata. Zanieczyszczanie powietrza przez zakłady przemysłowe przyczynia się do zwiększenia częstotliwości opadów.


Ogólne warunki klimatyczne przedstawiono poniżej, określone zostały na podstawie badań z lat dziewięćdziesiątych XX wieku (dane zawarte w Waloryzacji Przyrodniczej Miasta Szczecina).
Średnia temperatura roczna - od 8,0oC do 8,4oC.

Średnia temperatura stycznia - od -1,6 oC do -0,8 oC.

Średnia temperatura lipca - od 17,3 oC do 17,7 oC.

Średnia prędkość wiatru – 3,3 m/s.

Dni z przymrozkami: 86.

Opady atmosferyczne – około 537 mm .

Liczba dni z pokrywą śnieżną 40 – 48.

Średnia wilgotność względna powietrza wynosi 80%.

Długość okresu wegetacyjnego 200 – 227 dni.

Dominujące kierunki wiatrów – zachodnie (W) i południowo-zachodnie (SW)



4.1.6 Charakterystyka szaty roślinnej i fauny oraz różnorodności biologicznej





  • Charakterystyka szaty roślinnej

Wg danych zawartych w „Waloryzacji Przyrodniczej Miasta Szczecina”, flora tego obszaru liczy około 1300 gatunków roślin, z czego około 300 gatunków to antropofity – zdziczałe rośliny zawleczone lub sprowadzone przez człowieka. Stwierdzono tu gatunki charakterystyczne dla następujących grup socjologiczno-ekologicznych:




  • żyzne lasy liściaste i zbiorowiska krzewiaste;

  • nitrofilne zbiorowiska zaroślowe i okrajkowe;

  • ciepłolubne zbiorowiska okrajkowe i kserotermiczne murawy;

  • bory sosnowe i murawy napiaskowe;

  • bagienne olszyny i bezdrzewne torfowiska niskie;

  • lasy i zarośla nadbrzeżne, zbiorowiska szuwarowe i wodne;

  • wilgotne łąki i zbiorowiska ziołoroślowe;

  • świeże i umiarkowanie wilgotne łąki;

  • nitrofilne murawy zalewowe oraz zbiorowiska wydeptywane;

  • zbiorowiska teroficzne występujące na siedliskach wilgotnych i mokrych;

  • mezofilne zbiorowiska wysokich bylin;

  • ciepłolubne, wieloletnie zbiorowiska ruderalne;

  • krótkotrwałe, pionierskie zbiorowiska ruderalne;

  • zbiorowiska chwastów ogrodowych oraz upraw.

Flora miasta Szczecina liczy 31 gatunków roślin oraz 9 gatunków grzybów ściśle chronionych. Wśród obecnie występujących na tym terenie roślin objętych ochroną ścisłą, jedynie 20 gatunków to taksony rodzime (z czego połowa znana jest z obserwacji sprzed kilku-kilkunastu lat lub występuje w niewielkiej liczbie egzemplarzy). Pozostałe 11 gatunków to rośliny zdziczałe lub zawleczone.


Na terenie miasta stwierdzono 12 gatunków roślin objętych ochroną częściową. Liczba ta obejmuje 1 gatunek zawleczony lub zdziczały.


  • Charakterystyka faunistyczna

Choć na terenie miasta Szczecina stwierdzono dotychczas wiele gatunków bezkręgowców, reprezentujących szereg taksonów, uznać należy, iż nie jest to grupa systematyczna rozpoznana w stopniu zadowalającym. Aktualnie dostępne dane literaturowe dostarczają jedynie wybiórczych informacji na temat wybranych grup bezkręgowców, a mianowicie:




  • gąbek Porifera (stwierdzono 1 gatunek),

  • mięczaków Mollusca (stwierdzono 22 gatunki ślimaków i 21 gatunków małży),

  • pierścienic Annelida (stwierdzono 9 gatunków),

  • stawonogów Arthropoda, spośród których badano dotychczas:

    1. dziesięcionogi Decapoda (stwierdzono 1 gatunek),

    2. wodopójki Hydrachnida (stwierdzono 17 gatunków),

    3. owady Insecta (stwierdzono 1 gatunek ważki Odonata; kilkadziesiąt gatunków chrząszczy Coleoptera, w tym co najmniej 3 chronione; 8 gatunków błonkówek Hymenoptera; a także 4 gatunki motyli Lepidoptera).

Znacznie lepiej rozpoznane na omawianym terenie są kręgowce. Dane dotyczące tej grupy zwierząt należy uznać za wystarczająco miarodajne do oceny ich różnorodności.


Dużą zróżnicowanie gatunkowe osiągają tutaj między innymi ryby. Dotychczas w wodach Szczecina stwierdzono występowanie co najmniej 37 gatunków ryb. Część z nich to gatunki sporadycznie lub jedynie okresowo występujące na tym obszarze. W akwenach Szczecina spotykane są zarazem gatunki związane z wodami słodkimi, jak i wodami słonawymi.
Na obszarze miasta Szczecina stwierdzono występowanie 13 gatunków płazów oraz 7 gatunków gadów. Pospolite gatunki płazów i gadów stwierdzono na obszarze dzielnic willowych, gdzie znajdują się zbiorniki oraz cieki wodne. W Centrum miasta, płazy i gady występują sporadycznie.
Wyniki dotychczas zrealizowanych badań pozwalają stwierdzić, że w granicach miasta Szczecina lub jego sąsiedztwie gniazduje, bytuje lub pojawia się w trakcie migracji lub też sporadycznie zalatuje co najmniej 209 gatunków ptaków. Obszary szczególnie cenne dla awifauny lęgowej to:


  • dolina Odry i Regalicy na całym przebiegu przez miasto oraz obszar Międzyodrza;

  • jezioro Dąbie w całości wraz z wyspami oddzielającymi to jezioro od nurtu Odry;

  • Trzebuskie Łęgi;

  • tereny Wzgórz Warszewskich, w części rolniczej;

  • tereny Wzgórz Warszewskich w części leśnej;

  • jezioro Głębokie i otaczające je kompleksy lasów komunalnych;

  • dolina Bukowej obejmująca samą rzeczkę wraz ze zbiornikami i lokalnymi, podmokłościami;

  • centrum miasta Szczecin obejmujące w szczególności:

    1. parki, zazielenione skwery i zieleńce,

    2. cmentarze,

    3. aleje i ciągi drzew przyulicznych,

    4. ogródki działkowe i przydomowe

  • kompleks lasów Puszczy Bukowej;

  • dolina Trawnej, Leszczyńca oraz Niedźwiedzianki;

  • dolina Płoni.

Wyróżniono ponadto dwie dodatkowe strefy mających istotne znaczenie dla awifauny przelotnej i zimującej. Są nimi:





  • zbiorniki w Śmierdnicy;

  • dolina Chełszczącej w rejonie Wielgowa obejmująca samą rzeczkę wraz z łąkami.

Wszystkie wymienione wyżej strefy ważne dla ptaków lęgowych są cennymi obszarami dla awifauny przelotnej. Łącznie w granicach Szczecina istnieje 13 stref ważnych dla ornitofauny.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna