Problematyka przedmiotu „Teoria kultury”



Pobieranie 27.34 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar27.34 Kb.
Problematyka przedmiotu „Teoria kultury”

Wykład z teorii kultury na roku I kulturoznawstwa w semestrze zimowym ma głównie charakter propedeutyczny – wprowadza w zagadnienia kulturoznawstwa, w szczególności w tematykę teoretyczną dyscypliny dydaktycznej. Czyni to w sposób globalny i ramowy, dopełnienie wiedzy teoretycznej zapewniają zajęcia z antropologii kulturowej oraz innych nauk o kulturze w dalszym toku kształcenia. Tematyka wykładu dotyczy definicji kultury, ważniejszych koncepcji i ich zróżnicowania oraz prób typologii istniejących ujęć rzeczywistości kulturowej. Zostaje określone miejsce kulturoznawstwa w systematyce wiedzy ludzkiej. Obok nauk o kulturze, zawężonych do pewnych zjawisk kultury (np. ekonomia, naukoznawstwo, literaturoznawstwo, muzykologia, architektura) wyróżnione zostają nauki typowo kulturoznawcze, mające za przedmiot kulturę w ogólności, jednak w zgodzie z celem, metodą i aspektami poznawczymi poszczególnych dyscyplin, jak np.: historia kultury, socjologia kultury, teologia kultury. Oprócz typowego dla tych nauk podejścia dystrybutywnego, wskazane zostaje ujęcia konstytutywno-integratywne, aspirujące w do miana ogólnej teorii kultury, czy to w refleksji filozoficznej, socjologicznej czy antropologicznej. Antropologia kultury, podbudowana antropologią filozoficzną – zgodnie z przyjętym w wykładzie stanowiskiem - najpełniej odpowiada potrzebom teoretycznej refleksji nad kulturą. W obrębie nauk o kulturze istnieje też rozróżnienie kultury bytu (materialnej) i kultury symbolicznej (duchowej). Zgodnie z koncepcją A. Kłoskowskiej omawiane są poszczególne sfery kultury symbolicznej, jej właściwości, pojęcie symbolu oraz przejawy autotelizmu i instrumentalizmu w ramach kultury symbolicznej.

Wykład prezentuje też wybrane i kluczowe zagadnienia poszczególnych nauk oraz typów refleksji kulturoznawczej. W zakresie filozofii kultury omawiane są konstytutywne właściwości kultury, akty receptywnego poznania, intencjonalności, pojęcie ładu kulturowego, kategorie wypracowane w badaniach szkoły badeńskiej i marburskiej (konc. H. Rickerta i E. Cassirera), warianty opozycji: natura – kultura w dziejach myśli europejskiej, pojmowanie kultury w perspektywie personalizmu i eudajmonizmu oraz określenia kulturowego porządku wartości w realizacji najwyższych celów życiowych (konc. A. Rodzińskiego).

W zakresie socjologii kultury rozróżnia się podejście osobowe i „obiektywizujące”, w tym koncepcję współczynnika humanistycznego F. Znanieckiego, istotną dla socjologii oraz antropologii, przy zachowaniu różnic obu typów refleksji. Kluczową problematykę tworzą kategorie stosunków międzyludzkich, społecznych i czynności z uwagi na ich aksjonormatywny charakter (kryteria wartości, wzorów i norm), socjologii kultury symbolicznej, grup ludzkich, statusów i ról społecznych; ponadto pojecie kultury narodowej, globalizmu i europejskiego uniwersalizmu kulturowego, cechy kultury elitarnej, masowej i ludowej.

Kulturowa refleksja nad religią obejmuje wybrane zagadnienia z religiologii i religioznawstwa, pojecie religii oraz kategorie sacrum w szkole socjologicznej, neokantowskiej, szczególny status fenomenologii religii, w tym koncepcji M. Schelera, oraz stanowiska neotomistycznego. Wykład podejmuje zagadnienie religijności w praktyce życia społecznego i indywidualnego; sekularyzację w świecie, laickość i zjawisko „sakralności bez Boga”; sekularyzację w kościołach, wzajemne odniesienie świętości i wiary, status religijności w chrześcijaństwie, problem wiary, „bezreligijności” i sekularyzacji w tradycji protestanckiej – jej fazy: liberalizm, neoortodoksję, teologię „śmierci Boga” oraz ideę aggiornamento i autonomii rzeczywistości ziemskich w katolicyzmie.

Kulturowa refleksja nad zabawą (ludologia) obejmuje koncepcję J. Huizingi, ideę powszechnej ludyczności, istotę zabawy i jej cechy oraz kulturowy kontekstu zabawy: kult, wiarę i powagę zabawy, dynamikę czynnika ludycznego w kulturze i transformację w formy niezabawowe, ludyczny charakter potlatchu i wymiany kula. W omówieniu koncepcji R. Caillois został uwzględniony jego stosunek do dzieła J. Huizingi, wyróżniki gier i zabaw, ich kombinacja, kryterium typologii form zabawowych i ich przejawów w ewolucji kultury: od mimikry-ilinx do agon-alea, od społeczeństwa pierwotnego do cywilizacji, udział per procura i rozbicie związku: mimikry-ilinx w ewolucji kultury. Wykład uwzględnia wyróżniane w badaniach teorie gier i zabaw (w ujęciu M. Jankowskiej) , od najstarszych (teoria nadmiaru energii, wypoczynku, rekapitulacji, preparacyjna, genetyczno-popędowa), poprzez wspomniane ujęcia niegenetyczne, propozycję G.Batesona, teorie współczesne (generalizacyjną, kompensacyjną, katartyczną, psychoanalityczną, rozwojowa i edukacyjną), aż po najnowsze koncepcje: stymulacyjną i kompetencyjno-efektualną.

Kolejny obszar myśli kulturoznawczej - psychologia kultury jest traktowany jako sfera usytuowana w polu wspólnym psychologii i antropologii. Jest bądź refleksją antropologiczną korzystającą z psychologii w zakresie opisu, wyjaśniania, inspiracji i konfrontacji poglądów (amerykańska szkoła osobowości), bądź refleksją psychologiczną istotnie uwarunkowaną dorobkiem myśli antropologicznej. W pewnym tylko stopniu antropologia kultury miała udział w teorii kultury Z. Freuda, podobnie jak i w oryginalnych przemyśleniach C. G. Junga (który poza tym obficie korzystał z danych kulturowych); wpływ antropologii kultury bardziej zaznacza się u E. Fromma (badania nad destrukcyjnością), natomiast wyraźne związki z nurtami wiedzy kulturowej i antropologicznej deklarują Z. Dudek i A. Pankalla w nurcie nowej psychologii (nawiązania do idei Junga): koncepcje symbolistyczne, aktywności społecznej, indywidualistyczne i narracyjne (E. Boesch), podkreśla się uwarunkowanie psyche poza sfera psychiki człowieka. Teoria kultury Z. Freuda jest rozwijana w kontekście tabu, ukształtowania superego i mechanizmów obronnych; kultura jako rezultat walki o przetrwanie miedzy popędem Erosa i Tanatosa, kształtuje się wbrew stłumieniu i nerwicy, na poszczególnych etapach rozwoju jednostki i twórczej roli sublimacji. Religia traktowana jako fikcja kompensująca skutki wymagań cenzora, okazuje się zjawiskiem kulturotwórczym, o ile prowadzi do wzrostu osoby w wartości duchowych i społecznych.

Ponieważ gros refleksji teoretycznej koncentruje się w ramach antropologii kulturowej, dlatego główne doktryny metodologiczne i szkoły badawcze kulturoznawstwa są omawiane w ramach tej właśnie podstawowej dla teorii kultury dyscypliny badawczej. W toku refleksji propedeutycznej zostały uwzględnione: ewolucjonizm, dyfuzjonizm, funkcjonalizm, podejście akcjonistyczne i procesualne, relatywizm kultury szkoły Boasa, strukturalizm, teoria praktyki, teoria wiedzy i władzy (M. Foucault), Badania G. Batesona, M. Douglas, interpretacjonizm C. Geertza oraz postmodernizm. Podstawą przygotowania właściwych zagadnień w toku zajęć i indywidualnej lektury jest syntetyczne opracowanie antropologii kulturowej Alana Barnarda. Wykład jest integralnie powiązany z konwersatorium, gdzie studenci pogłębiają swoje kompetencje w zakresie teoretycznej refleksji o kulturze.



Zagadnienia egzaminacyjne z „Teorii kultury”

Podstawowe pojęcia z zakresu teorii kultury




  1. Definicja kultury ujęciu globalnym

  2. Pojecie kultury u St. Ossowskiego, W. Goodenougha, C. Levi-Straussa, S. Czarnowskiego

  3. Sześć typów definicji kultury wg A. Kłoskowskiej

  4. Scharakteryzuj normatywne definiowanie kultury (L. Kroeber i T. Parsons)

  5. Kulturoznawstwo i jego miejsce w systematyce wiedzy.

  6. Nauki o kulturze – podziały.

  7. Nauki o specyfice kulturoznawczej

  8. Wyjaśnić pojęcia: kultura materialna, kultura bytu, kultura wartości, kultura duchowa, kultura symboliczna.

  9. Objaśnij opozycję terminologiczną: kultura duchowa – kultura symboliczna.

  10. Świat kultury w ujęciu F. Znanieckiego, objaśnij termin „wartości symboliczne”.

  11. Objaśnij terminy: „animal symbolicum”, semiotyzacja i desemiotyzacja w kontekście kultury symbolicznej, dwa znaczenia pansemiotyzmu, granice performatywności znaków w rozumieniu A. Kłoskowskiej).

  12. Funkcje sztuki (wg M. Gołaszewskiej)

  13. Cechy symbolu (autotelicznego)

  14. Omówić opozycję instrumentalizmu i autotelizmu w nauce (oraz różnicę między nauką i innymi dziedzinami kultury symbolicznej; na czym polega wtórność sygnansu (autotelicznego) wobec sygnatum (prace A. Motyckiej).

Główne typy refleksji kulturoznawczej





  1. Źródłowe i naczelne rozumienie kultury w refleksji filozoficznej (m.in. kultura jako „ład ładów”)

  2. Przedmiot formalny filozofii kultury wobec ujęcia kultury w innych naukach.

  3. Omówić opozycję „sein – sollen” w postkantowskiej filozofii kultury.

  4. Koncepcja kultury Ernesta Cassirera.

  5. Ujęcia relacji natura – kultura w tradycji filozoficznej.

  6. Kategoria „ars” w myśli Hugona ze św. Wiktora.

  7. Scharakteryzować stanowiska filozoficzne, w których natura jest traktowana jako wytwór kultury.

  8. Zagadnienie kultury w konfrontacji stanowisk między naturą zepsutą i natura doskonałą.

  9. Jak uzgodnić filozoficzne i naukowe podejście do kultury? (wyjaśnij pojęcie redukcjonizmu metafizycznego i naturalistycznego)

  10. Filozofia kultury w ujęciu personalistycznym.

  11. Czym jest socjologia kultury?

  12. Podejście socjologiczne a podejście „obiektywizujące” – zagadnienia współczynnika humanistycznego F. Znanieckiego.

  13. Zasadnicze różnice między socjologią kultury a antropologią kultury.

  14. Człowiek w socjologii kultury (uwzględnić kategorie: porządek czysto społeczny, porządek kulturowy, role, statusy, grupy).

  15. Stosunek społeczny i czynność społeczna jako kategorie aksjonormatywne.

  16. Związki kultury socjetalnej i kultury symbolicznej.

  17. Kultura narodowa i jej wyróżniki.

  18. Wyjaśnij pojęcia: globalizm, uniwersalizm kultury europejskiej, pluralizm kulturowy.

  19. Przedstaw zagadnienie równości kultur (m.in. ideę anty-antyetnocentryzmu).

  20. Kultura elitarna a kultura popularna.

  21. Kultura masowa.

  22. Kultura ludowa i jej cechy.

  23. Pojęcie instytucji w kulturze.

  24. Religioznawstwo a religiologia – objaśnić zakresy tych pojęć. (59)

  25. Charakterystyka nauk w obrębie religioznawstwa.

  26. Pojęcie sacrum i religii – najważniejsze aspekty tych zjawisk.

  27. Sacrum w tradycjach badawczych (szkoła socjologiczna, neokantowska)

  28. Sacrum w szkole fenomenologicznej, u M. Schelera i w tradycji tomistycznej).

  29. Religijność w praktyce życia społecznego i indywidualnego - najważniejsze zagadnienia.

  30. Sekularyzacja w świecie (laickość, „sakralność świecka”)

  31. Chrześcijaństwo wobec religijności (przekraczanie, redukcja lub wykluczanie religijności (pojęcie „bezreligijności”).

  32. Chrześcijaństwo i religia w teologii protestanckiej XX wieku.

  33. Miejsce zabawy w kulturze symbolicznej.

  34. Zabawa w koncepcji J. Huizingi (polemika z niewłaściwymi definicjami zabawy, definicja zabawy w studium Homo ludens).

  35. Cechy zabawy w ujęciu J. Huizingi.

  36. Zabawa wobec innych form aktywności kulturowej (oraz przemiany zabawy w inne formy kulturowe i odwrotnie).

  37. Czynniki agonalne w procesie wzrostu kultury europejskiej.

  38. Pojęcie gry/zabawy u R. Caillois.

  39. Charakterystyka wyróżników gier i zabaw w koncepcji R. Caillois.

  40. Kombinacje wyróżników gier/zabaw, ich ranga i miejsce w ewolucji kulturowej.

  41. Gry i zabawy – procesy odreagowania i przemocy.

  42. Maska i trans oraz szamanizm w ewolucji kultury wg R. Caillois

  43. Współzawodnictwo i hazard w ewolucji kultury oraz redukcja rytuałów wg R. Caillois.

  44. Teorie wyjaśniające gry i zabawy (przełom XIX i XX wieku).

  45. Sześć współczesnych teorii zabawy

  46. Stymulacyjna i kompetencyjna teoria zabawy i ich znaczeniowe dzisiejszej rzeczywistości.

  47. Karnawał w świetle badań kulturowych.

Antropologia kultury




  1. Rozwój antropologii kulturowej.

  2. Antropologia kultury w kręgu innych dysycplin antropologicznych.

  3. Początki myśli antropologicznokulturowej.

  4. Główne założenia i kluczowej pojęcia antropologii ewolucjonistycznej.

  5. Dyfuzjonizm angielski oraz dyfuzjonizm w szkole austriacko-niemieckiej.

  6. Teoria areału kulturowego.

  7. Antropologiczna myśl Emila Durkheima

  8. Idee badawcze Arnolda van Gennepa.

  9. Biadania antropologiczne Bronisława Malinowskiego.

  10. Malinowskiego pojęcie funkcji i teoria potrzeb.

  11. Funkcjonalizm strukturalny Alfreda Radcliffe’a-Browna.

  12. Dwie teorie totemizmu u Radcliffe-Browna.

  13. Dokonania badawcze Victora Tunera, Edmunda Leacha, Mery Douglas, Clifforda Geertza i Kennetha Pika i ich miejsce na mapie antropologii kultury.

  14. Strukturalizm Levi-Straussa główne założenia i różnice wobec innych kierunków mysl antropologicznej.

  15. Zagadnienia: mitu, totemizmu, trójkąta kulinarnego w badaniach C. Levi-Straussa.

  16. Teoria Levi-Strauss w krytyce filozoficznej (np. J.P. Sartre’a, A. Krąpca).

  17. Mery Douglas – pojęcie siatki i grupy oraz użyteczność tych kategorii.

  18. Gregory Bateson – pojęcia eidosu i etosu oraz ich użyteczność w badaniach.

  19. Szkoła manchesterska (M. Gluckman i V. Tuner).

  20. Zagadnienie relatywizmu w antropologii.

  21. Ruth Benedickt i jej wzory kultury

  22. Hipoteza Sapira-Whorfa.

  23. Zagadnienie racjonalności myślenia w społecznościach pierwotnych

  24. Antropologia kognitywna (etnonauka i kategorie emic – etic).

  25. Poststrukturalizm w antropologii kultury.

  26. Pojęcie władzy w koncepcjach Pierre’a Bourdieu i Michela Foucault.

  27. Feminizm (płeć kulturowa, wpisanie w ciało, tożsamość).

  28. Koncepcja Clifforda Geertza.

  29. Refleksyjność, relatywizm, interpretacjonizm w antropologii.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna