Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona19/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   68

Postacie leku. Fol. Menyanthidis pulv. — po 0,3—0,5 g pro dosi, 2—4 razy dz. w opłatkach, kapsułkach, jako pobudzający trawienie i łagodnie uspokajający. Dec. Fol. Menyanthidis — ½ łyżki liści na ½—2/3 szklanki gorącej wody, gotować 5 min, przecedzić, pić łyżkami 4—5 razy dz. 30 min przed posiłkami jako goryczowy i wzmacniający.

NYMPHAEA ALBA — GRZYBIEJE BIAŁE

Ang. Wbite Water-lily; franc. Nenuphar blanc; niem. Weisse Seerose; ros. Kuwszinka bielą ja.



Występowanie. W wielu krajach europejskich; w Polsce dość powszechnie w jeziorach i stawach.

Surowiec. Kwiat grzybieni — Flos Nymphaeae; analogiczny surowiec otrzymuje się z grzybieni północnych — Nymphaea candida.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów seskwiterpenowych (m.in. nufarydyna, nufamina, nufaramina), flawonoidy, kwasy organiczno, związki śluzowe, leukoantocyjanozydy.

Działanie. Sedativum, cardiacum.

Wyciągi alkoholowe ze świeżych kwiatów zmniejszają pobudliwość nerwową wskutek tłumienia wrażliwości niektórych ośrodków w korze mózgowej. W szczególności działają hamująco na popęd płciowy u mężczyzn, w mniejszym stopniu u kobiet. Stwierdzono również korzystne działanie na czynność serca. Pod wpływem alkaloidów grzybieni następuje osłabienie impulsów kierowanych do serca, co ma istotne znaczenie w niektórych rodzajach niemiarowości. Obserwowane niekiedy słabe działanie przeciwskurczowe i nasenne jest indywidualną reakcją osobniczą.



Zastosowanie. W lekkich stanach pobudzenia nerwowego, uczuciu lęku i zagrożenia, trudnościach w zasypianiu; również w pobudzeniu na tle seksualnym, nimfomanii (histeria libidinosa), zmazach nocnych (pollutio), długotrwałym wzwodzie prącia (priapismus), pomocniczo — w okresie przekwitania u kobiet i mężczyzn. Ponadto w mało nasilonych zaburzeniach czynnościowych serca, takich jak napadowe przyspieszenie rytmu serca, kołatanie serca spowodowane np. strachem, lękiem przestrzeni, szokiem pourazowym itp.

Postacie leku. Intr. Nymphaeae — 20—60 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz. jako lek uspokajający; korzystnie jest łączyć z Intr. Hyperici, Extr. Viburni opuli fluid., Tinct. Che-

190


lidonii. Jako środek nasercowy korzystnie wraz z Intr. Crataegi, Tinct. Convallariae, Tinct. Ammi visn., Intr. Valerianae.

OCIMUM BASILICUM — BAZYLIA OGRODOWA

Ang. Sweet Basil; franc. Basilic commun; niem. Echtes Basilienkraut; ros. Bazilik duszistyj.



Występowanie. Pochodzi z Indii, uprawiana w wielu krajach o klimacie ciepłym; rzadko w Polsce.

Surowiec. Ziele bazylii — Herba Basilici; jest otrzymywane z różnych odmian o zmiennym składzie olejku.

Główne związki. Olejek eteryczny do 1,5%, który zależnie od rodzaju surowca, może zawierać jako główne składniki: linalol i metylochawikol lub kamforę i a-pinen bądź cynamonian metylu lub eugenol. Ponadto związki garbnikowe ok. 5%, flawonoidy, saponina, fitosterol, sole mineralne.

Działanie. Stomachicum, carminativum.

Ziele bazylii zmniejsza nieznacznie napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, przyspiesza trawienie, przywraca naturalne ruchy perystaltyczne jelit oraz zwiększa przyswajanie składników pokarmów. Surowiec jest typowym środkiem wiatropędnym o dość słabej sile działania, ponadto ma właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, hamuje nadmierny rozwój flory bakteryjnej, zapobiega długotrwałym wzdęciom.



Zastosowanie. W łagodnych zaburzeniach trawiennych, zwłaszcza u dzieci i osób w wieku podeszłym z objawami odbijania, nudności, braku łaknienia, bólów epigastrycznych, wzdęć, zmniejszonej tolerancji na tłuszcze i produkty białkowe. Ziele bazylii jest obecnie częściej stosowane jako aromatyczna przyprawa kuchenna do mięs i potraw (jak np. estragon, majeranek, koper), niż jako roślina lecznicza.

Postacie leku. Ziela bazylii nie stosuje się per se, tylko jako składnik mieszanek ziołowych: wiatropędnej i pobudzającej trawienie, np. wraz z Herb. Origani, Rhiz. Calami, Fol. Menthae pip., Herb. Millefolii, Fruct. Coriandrii, Fol. Menyanthidis, Anth. Chamomillae, Herb. Hyperici; przeciwzapalnej i przeciwbakteryjnej, np. wraz z Herb. Cnici bened., Rad. Bardanae, Herb. Serpylli, Fol. Juglandis, Fl. Millefolii, Fol. Plantaginis, Fol. Salviae, Herb. Anserinae.

ONONIS SPINOSA — WILŻYNA CIERNISTA

Ang. Restharrow; franc. Bugrane commune; niem. Dornige Hauheehel; ros. Stalnik koljuczij.



Występowanie. W Europie i Azji) w Polsce dość pospolita na suchych łąkach i przydrożach.

191


Surowiec. Korzeń wilżyny — Radix Ononidis. Analogiczny surowiec w ZSRR otrzymuje się z wilżyny bezbronnej — Ononis arvensis.

Główne związki. Olejek eteryczny do 0,2% (m.in. spinozyn), flawonoidy (m.in. ononina), glikozyd onospina, trójterpeny ok. 0,2% (m.in. α-, β- i γ-onoceryna), pochodna kwasu glicyryzynowego (ononid), garbnik, kwasy organiczne (m.in. kw. cytrynowy), związki żywicowe, sole mineralne.

Działanie. Diureticum, antihaemorrhoidale.

Korzeń wilżyny działa silnie moczopędnie, zwiększa wydalanie mocznika i chlorków. Doświadczalnie stwierdzono, że w wielu przypadkach przewyższa teobrominę, co, przypisuje się obecności olejku eterycznego. Wyciągi z surowca pobudzają nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego, mają właściwości przeciwzapalne, hamują w małym stopniu drobne krwawienia w przewodzie pokarmowym. Badania wykonane w ZSRR wykazały jeszcze inne właściwości wilżyny: korzystny wpływ na żylaki odbytu, polegający na poprawie przepływu krwi, zmniejszeniu krwawień i bólu, oraz zdolność zwiększania ilości żółci (flawonoidy).



Zastosowanie. W schorzeniach nerek i dróg moczowych, zwłaszcza gdy stwierdzono stan zapalny i obecność w moczu śluzu oraz krwinek białych i czerwonych. Pomocniczo — w kamicy moczowej, skazie moczanowej (diathesis urica), dnawym zapaleniu stawów (arthritis urica), gośćcu przewlekłym postępującym (polyarthritis chronica progressiva) oraz w niektórych dermatozach. Ponadto w guzach krwawnicowych (varices haemorrhoidales) i towarzyszących im krwawieniach, bólu i świądzie, również pomocniczo w przewlekłym łagodnym nieżycie przewodu pokarmowego i w krwawieniach z uszkodzonych drobnych naczyń krwionośnych. Surowiec jest składnikiem granulatu Betagran, a wyciąg — płynu Betasol i pasty Fitolizyna.

Postacie leku. Dec. Rad. Ononidis — odwar z 1 łyżki korzeni na 1—1 ½ szklanki wody (gotować 3 min, pozostawić pod przykryciem na 10 min, przecedzić), pić 1/4—1/3 szklanki 2— 4 razy dz. przed posiłkami jako moczopędny. Korzystniej jest stosować np. wraz z Rad. Levistici, Rad. Glycyrrhizae, Fruct. Juniperi, Fruct. Petroselini, Herb. Solidaginis, Rhiz. Agropyri, Fl. Pseudocaciae. Dec. Rad. Ononidis conc. —: odwar zagęszczony z 3 łyżek korzeni na 2 szklanki wody (gotować powoli do zmniejszenia objętości o połowę, przesączyć), pić 50 ml 3 razy dz. przed jedzeniem w ciągu 2—4 tygodni, w żylakach odbytu. Korzystnie jest również stosować następującą mieszankę: Cort. Hippocastani, Herb. Violae tricol., Herb. Millefolii, Fol. Juglandis, Herb. Equiseti, Fl. Calendulae, Cort. Salicis, Rad. Ononidis.

192


ORIGANUM VULGARE — LEBIODKA POSPOLITA

Ang. Wild Marjoran; franc. Origan; niem. Dost; ros. Duszica obyknowiennaja.



Występowanie. W Europie, Azji Mniejszej i na Syberii; w Polsce na suchych pagórkach i brzegach lasów.

Surowiec. Ziele lebiodki — Herba Origani.

Główne związki. Olejek eteryczny ok. 0,4% (m.in. zmienne ilości karwakrolu, tymolu, dipentenu), garbniki ok. 4%, substancja goryczowa, fitosterol, związki żywicowe, flawonoidy (m.in. glikozydy luteoliny, apigeniny i diosmetyny), sole mineralne.

Działanie. Stomachicum, diureticum, spasmolyticum, antisepticum.

Ziele lebiodki pobudza nieznacznie czynność wydzielniczą w różnych narządach; zwiększa wydzielanie śliny, soku żołądkowego (goryczka) i śluzu, zwłaszcza w błonach śluzowych górnych dróg oddechowych, wzmaga w niewielkim stopniu czynność gruczołów potowych i wytwarzanie żółci przez wątrobę oraz ilość wydalanego moczu (flawonoidy). Lebiodka działa również przeciwskurczowo na mięśnie gładkie oskrzeli, jelit, dróg żółciowych (ułatwienie przepływu żółci) i moczowodów. Jest uznana za środek wiatropędny. Garbniki i fenolowe składniki olejku mają właściwości bakteriobójcze oraz wiążą toksyczne produkty przemiany materii (antisepticum). W lecznictwie ludowym lebiodka jest uważana za środek uspokajający sferą płciową (histeria, erotomania).



Zastosowanie. W nieżycie żołądka i jelit, dyspepsji, braku łaknienia, nadmiernej fermentacji jelitowej, bębnicy, atonii przewodu pokarmowego i niedoczynności wątroby. Jako środek moczopędny w chorobie gośćcowej, skazie moczanowej; jako przeciwskurczowy i przeciwbakteryjny również w nieżycie gardła i oskrzeli, kaszlu, utrudnionym odkrztuszaniu, aerofagii, pomocniczo — w krztuścu.

Postacie leku. Inf. Herla. Origini — 1 łyżka ziela na 1—11/2 szklanki wody, pić 1/4—1/2 szklanki 2—3 razy dz. 30 min przed jedzeniem jako stomachicum, carminativum i antispasmodicum. Częściej jest składnikiem mieszanek: wykrztuśnej, np. z Fol. Farfarae, Fruct. Foeniculi, Herb. Pulmonariae, Rad. Althaeae, Fl. Primulae i Rad. Glycyrrhizae; wiatropędnej, np. z Anth. Anthemidis, Rad. Cichorii, Fruct. Anethi, Herb. Millefolii, Fruct. Foeniculi, Fl. Millefolii, Fruct. Carvi.

PAPAVER RHOEAS — MAK POLNY

Ang. Field Poppy; franc. Pavot coquelicot; niem. Klatschmohn, ros. Mak samosiejka.



Występowanie. W wielu krajach europejskich; w Polsce pospolity chwast w zbożach i na ugorach.

193


Surowiec. Kwiat maku polnego — Flos Rhoeados.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów izochinolinowych i pokrewnych (m.in. readyna), antocyjany (m.in. cyjanina, mekocyjanina), kwasy organiczne (m.in. kw. mekonowy), śluz do 10%, fitosterol, sole mineralne.

Działanie. Expectorans, sedativum.

Surowiec działa powlekające na błony śluzowe górnych dróg oddechowych, zmniejsza ich podrażnienie, pobudza ruchy nabłonka rzęskowego i ułatwia odkrztuszanie. Wykazuje również słabe właściwości ogólnie uspokajające, a w dużych dawkach nawet nieznacznie narkotyczne. Zewnętrznie wodny wyciąg z kwiatów maku polnego zmniejsza stan zapalny błon śluzowych i skóry.



Zastosowanie. W nieżycie jamy ustnej, gardła i oskrzeli, w uporczywym kaszlu, zwłaszcza w tzw. suchym kaszlu ze skąpą wydzieliną, bólu gardła i chrypce, pomocniczo w anginie i nawet w kokluszu (od francuskiej nazwy tej choroby coqueluche wywodzi się nazwa rośliny — coquelicot). Ponadto zaleca się jako środek uspokajający w nadmiernej pobudliwości i bezsenności, spowodowanych atakami kaszlu, u dzieci i osób w wieku podeszłym. Zewnętrznie jako płukanka w zapaleniu dziąseł, do irygacji w zapaleniu pochwy i do przymoczek w zapaleniu powiek i spojówek.

Postacie leku. Dec. Flor. Rhoeados — odwar z 1—11/2 łyżki kwiatów na szklankę wody (gotować 2 min, przecedzić), pić 1—2 łyżki 3—5 razy dz.; dla dzieci odpowiedniejszy jest syrop: ½ szklanki odwaru i 2 łyżki cukru lub miodu, odwar również jako płukanka do irygacji i do okładów na oczy. Kwiaty maku polnego stosuje się częściej jako składnik mieszanek ziołowych: wykrztuśnej, np. wraz z Fl. Primulae, Fl. Malvae arbor., Fl. Millefolii, Fl. Calendulae, Fl. Cyani, El. Helianthi, Fl. Taraxaci; uspokajającej, np. wraz z Inflor. Crataegi, Fl. Lavandulae, Herb. Hyperici, Fol. Melissae, Fol. Menthae pip., Rad. Valerianae Herb. Leonuri, card; przeciwzapalnej (jako płukanka i do irygacji), np. wraz z Stigma Maydis, Herb. Pulmonariae, Herb. Agrimoniae, Anth. Chamomillae, Fol. Plantaginis, Cort. Salicis.

PAPAVER SOMNIFERUM — MAK LEKARSKI

Ang. Opium Poppy; franc. Pavot somnifere; niem. Schlafmohn; ros. Mak snotwornyj.



Występowanie. Uprawiany na dużą skalę w wielu krajach (Turcja, ZSRR, Indie, Chiny) w celu zbioru opium i nasion; w Polsce hodowany jako nasienny.

194


Surowiec. Opium — stężały sok mleczny, wypływający z nacięć ścian niedojrzałych torebek nasiennych (makówek); z nasion maku otrzymuje się doskonały olej jadalny — Oleum Papaveris. Opium służy głównie do izolowania najważniejszych alkaloidów. W niektórych krajach, również w Polsce, morfinę otrzymuje się z tzw. makowin, pozostających po usunięciu nasion.

Główne związki. Opium zawiera do 15% (wg FP IV 10,5%) mieszaniny ok. 40 alkaloidów pochodnych fenantrenu (m.in. morfina około 10%, kodeina ok. 0,5%, tebaina ok. 0,2%), benzyloizochinoliny (m.in. papaweryna ok. 1%, norlaudanozyna ok. 0,1%), protoberberyny (m.in. narkotyna ok. 5%).

Działanie. Analgeticum, narcoticum, sedativum (morfina), antibechicum (kodeina, narkotyna), spasmolyticum (papaweryna).

Morfina działa porażająco lub pobudzająco na niektóre ośrodki wegetatywne i na narządy, głównym miejscem jej działania jest rdzeń przedłużony i kora mózgowa. W rdzeniu przedłużonym morfina zmniejsza wrażliwość ośrodka kaszlu oraz hamuje czynność ośrodka oddechowego, powodując osłabienie oddechu, a po większych dawkach pojawienie się oddechu typu Cheyne-Stokesa. Na korę mózgową bardzo małe dawki morfiny mają słabe działanie, dawki zbliżone do leczniczych powodują uspokojenie, błogostan i senność, natomiast duże dawki są groźne dla życia (sen, sinica, zapaść). Na rdzeń kręgowy morfina działa słabo depresyjnie, wobec czego przewodzenie bodźców ruchowych jest prawie nie naruszone, natomiast znacznie silniej — na przewód pokarmowy. Następuje osłabienie ruchów perystaltycznych jelit i zaparcia, skurcz zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej i utrudniony przepływ żółci oraz wzrost ciśnienia w drogach żółciowych. Ponadto morfina nieznacznie tylko zwalnia akcję serca i obniża tętnicze ciśnienie krwi, rozszerza naczynia skóry oraz pobudza wydzielanie potu. U niektórych osób, wskutek pobudzenia ośrodka wymiotnego, może spowodować wymioty. Morfina łatwo wchłania się w przewodzie pokarmowym, szybko przedostaje się do krwi i jest częściowo rozkładana w wątrobie. U osób otrzymujących często morfinę i u narkomanów następuje stopniowe przyspieszenie rozkładu, wobec czego zachodzi konieczność zwiększania co pewien czas dawki.

Kodeina działa selektywnie depresyjnie na ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym, natomiast znacznie słabiej od morfiny na inne ośrodki i narządy. W małym tylko stopniu upośledza oddech, ma niewielki wpływ na korę mózgową (słabe działanie przeciwbólowe) i na perystaltykę jelit.

Narkotyna ma właściwości przeciwkaszlowe niemal dorównujące kodeinie, jest pozbawiona działania euforycznego i pobudza ośrodek oddechowy.

Papaweryna zwalnia napięcie mięśni gładkich jelit, dróg

195


żółciowych, oskrzeli, pęcherza i naczyń krwionośnych. Pobudza nieznacznie ośrodek oddechowy, zwiększa wyraźnie przepływ krwi w mózgu; na naczynia wieńcowe serca działa słabo, gdyż nawet po doustnych dawkach 20 mg 4 razy dz. przez tydzień, nie obserwowano uchwytnych zmian u osób z dusznicą bolesną. Nieco lepsze wyniki uzyskano po podaniu domięśniowym. Papaweryna wchłania się szybko i niemal całkowicie z przewodu pokarmowego, ale w wątrobie jest metabolizowana i łatwo wydalana z moczem, dlatego racjonalne jest podawanie pozajelitowe (wstrzyknięcia, czopki).

Opium zawiera 10% morfiny i działanie jego zależy od obecności tego alkaloidu. W lecznictwie wykorzystuje się jedynie działanie na przewód pokarmowy (zapierające i przeciwskurczowe), nie zaś na ośrodkowy układ nerwowy. Z opium otrzymuje się mieszaninę oczyszczonych alkaloidów (prep. Omnoponum — amp.), która w wielu przypadkach ma przewagę nad samą morfiną lub papaweryną.



Działania uboczne. Morfina i opium — zaparcia, skurcz oskrzeli, upośledzenie oddechu, nudności, świąd skóry; duże dawki powodują trudności w oddychaniu, zapaść i śmierć wskutek porażenia mięśni płuc (antagonistą morfiny jest Nalorphinum hydrochloricum). Kodeina — w dawkach leczniczych, często powtarzanych, powoduje zaburzenia jelitowe i duszność. Papaweryna — zaczerwienienie twarzy, świąd skóry, nudności, bóle głowy, hipotonię.

Zastosowanie. Morfinę podaje się w ostrych bólach pourazowych, spowodowanych kolką nerkową lub żółciową, zawałem serca i chorobą nowotworową, w szoku z towarzyszącym bólem, w grożącym poronieniu, w krytycznych sytuacjach przy nadczynności tarczycy, niekiedy w ciężkiej, przewlekłej biegunce. Dość często morfinę stosuje się łącznie z atropiną lub skopolaminą, aby zmniejszyć czynność wydzielniczą błon śluzowych oraz znieść depresyjny wpływ morfiny na oddech (premedykacja przedoperacyjna), przy równoczesnym wykorzystaniu działania przeciwskurczowego atropiny (np. w kolce jelitowej, wątrobowej, nerkowej). Morfina (i jej dwuacetylopochodna heroina) jest jednym z najbardziej szkodliwych narkotyków, stosowanych najczęściej przez młodych ludzi. Działanie euforyczne następuje po interakcji między cząsteczkami morfiny (lub pokrewnymi alkaloidami makowcowymi), a specyficznymi receptorami znajdującymi się w mózgu (wykrytymi w 1973 r.). Receptorów tych jest najwięcej w podwzgórzu (hypothalamus), a najmniej w móżdżku (cerebellum). Szansę przeciwstawienia się narkomanii daje odkrycie peptydowych związków zwanych endorfinami (1976 r.), które mogą wiązać się z receptorami morfinowymi.

196


Kodeina jest stosowana w częstych i meczących atakach kaszlu różnego pochodzenia. Wchodzi w skład licznych preparatów łącznie z substancjami przeciwskurczowymi, przeciwbakteryjnymi i przeciwzapalnymi.

Papawerynę podaje się jako lek przeciwskurczowy w kolce jelitowej, wątrobowej, w kurczach żołądka, skurczu pęcherza, odźwiernika, zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej, oskrzeli. Również w zatorach tętniczych, zarówno płucnych, jak i obwodowych (np. choroba Raynauda), w upośledzeniu krążenia mózgowego, pomocniczo w dusznicy bolesnej.

Opium — doustnie w kolce jelitowej, wątrobowej i nerkowej, oraz w ostrej długotrwałej biegunce.

Przeciwwskazania. Morfina — dychawica oskrzelowa, padaczka, tężec, zatrucia strychniną, kurcze epileptyczne, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe, obrzęk mózgu, liszaj śluzowaty (lichen myxoedematosus), ciąża zaawansowana, przerost sterczą (hypertrophia prostatae), także dla noworodków i dzieci do 6 miesięcy; kodeina — rozstrzenie oskrzeli, zaawansowana dychawica oskrzelowa, kaszel z ropną wydzieliną; papaweryna — jaskra, niskie ciśnienie krwi, silne osłabienie.

Postacie leku. Morphinum hydrochl. (substancja oraz amp. 1 mg, 10 mg, 20 mg). Dawki doustne dla dorosłych 5—20 mg pro dosi, podskórne 10—20 mg, dożylne 5—10 mg; dzieciom 1—2-letnim 0,3—0,8 mg 4 razy dz., 2—3-letnim 1 mg 4 razy dz., starszym odpowiednio więcej. Dawki maksymalne: 30 mg pro dosi, 100 mg pro die. Morphinum hydrochl. c. atropino (amp. 10 mg morfiny). Dawki dla dorosłych 1—3 amp. dz. podskórnie. Morphinum hydrochl. c. scopolamin. amp. 10 mg morfiny). Dawki dla dorosłych 1—2 amp. dz. podskórnie lub domięśniowo; 1 amp. 30 min przed narkozą. Codeinum purum (subst.), dawki 10—15 mg 2—3 razy dz., w silnym kaszlu lub bólach 30 mg pro dosi. Codeinum phosphor. (subst., tabl. 20 mg). Dawki dla dorosłych 10—20 mg 2—3 razy dz., w ostrym kaszlu i jako przeciwbólowy 30 mg 3—4 razy dz. Kodeina jest składnikiem tabl. Azarina, Terpicodin, Thiocodin, Tussicodin oraz Sir. Pini comp. i Sir. Creosoti comp. Papaverinum hydrochl. (subst., amp. 40 mg). Dawki dorosłym doustnie lub doodbytniczo 40—60—100 mg pro dosi, podskórnie, domięśniowo lub dożylnie 40—80 mg pro dosi. Dawki maksymalne doustnie: 200 mg pro dosi, 600 mg pro die. Papaweryna jest składnikiem tabl. Eucardin, Isalgin, Theopaverin, Magnesio-bismuthin, draż. Theostrol, czopków Spasticol, Tolargin oraz prep. zagranicznych — tabl. Papaverinatropin (CSRS), tabl. Kellatrin (ZSRR) i Kelliwerin (ZSRR). Narcotinum hydrochl. w preparatach: tabl. Noscapine (WRL) i kaps. Lyobex retard (RFN). Opium pulv. (subst.) dawki doustne i doodbytnicze dorosłym 50—100 mg pro dosi, 200—

197


—300 mg pro die; dawki maksymalne 150 mg pro dosi, 500 mg pro die. Opium jest składnikiem Pulvis Ipecacuanhae opiatus (Pulvis Doveri, subst., tabl. 250 mg) dawki 1—2 tabl. kilka razy dz.; nie podawać dzieciom do lat 12 i ludziom starszym. Tinct. Opii simplex (zawiera 1% morfiny), dawki doustne 5—10 kropli 2—3 razy dz., dawki maksymalne: 1,5 g pro dosi, 5,0 g pro die (nie produkuje się Tinct. Opii bemz. oraz Guttae Inoziemcovi). Zespół alkaloidów z opium (Alcaloida Opii omnia) w prep. Omnopon (ZSRR), subst. i amp. 10 mg i 20 mg alkaloidów, w tym 50% morfiny; prep. Novopon (CSRS) — amp.

PASSIFLORA INCARNATA — MĘCZENNICA CIELISTA

Ang. Passion-Flower; franc. Passiflore purpurine; niem. Passionsblume; ros. Passiflora inkarnatnaja.



Występowanie. W południowych rejonach Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej; uprawiana w Europie, również w Polsce.

Surowiec. Ziele męczennicy — Herba Passiflorae.

Główne związki. Mieszanina alkaloidów indolowych do 0,09% (m.in. harman zwany pasyfloryną, harmina, harmol), flawonoidy (m.in. kwercetyna, apigenina, witeksyna), glikozyd cyjanogenny, związek benzochinonowy — maltol, leukoantocyjanozyd, fitosterol, sole mineralne.

Działanie. Sedativum, spasmolyticum.

Wyciągi z ziela męczennicy były poddawane licznym badaniom, które potwierdziły ich działanie uspokajające. Zmniejszają one wrażliwość ośrodków podkorowych, a w doświadczeniach na zwierzętach znosiły pobudzający wpływ amfetaminy. Stwierdzono również nieznaczne działanie przeciw-skurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i naczyń oraz mało uchwytne obniżanie ciśnienia krwi.



Działania uboczne. Duże dawki powodują silny ból głowy i niekiedy zaburzenia wzroku.

Zastosowanie. W stanach ogólnego pobudzenia nerwowego, niepokoju i lęku, nadmiernego pobudzenia ruchowego, w zaburzeniach czynności serca wywołanych bodźcami nerwowymi, w bezsenności i bólach głowy spowodowanych napięciem układu nerwowego, w mało nasilonych atakach drgawek pochodzenia ośrodkowego, w przypadku histerii u dzieci, w dolegliwościach okresu przekwitania i dla rekonwalescentów po ciężkich chorobach i operacjach. Pomocniczo — w stanach skurczowych jelit i naczyń wieńcowych (łącznie z wyciągami z Infl. Crataegi).

Postacie leku. Najlepiej działają wyciągi alkoholowe z ziela męczennicy (w Polsce nie produkowane, a surowiec nie-

198


dostępny w aptekach). Jedynym preparatem jest syrop Passispasmin (zawierający również wyciągi z innych roślin), dawki po łyżeczce 3—6 razy dz., przy bezsenności 1 łyżką wieczorem. Extr. Passiflorae fluid (ZSRR) — 20—40 kropli 3 razy dz. w nerwicach; Passit (CSRS) — krople uspokajające; Plantival (RFN) — krople, draż. w nerwicach i zaburzeniach snu.

PETROSELINUM SATIVUM — PIETRUSZKA ZWYCZAJNA

Ang. Parsley; franc. Persil cultive; niem. Garten-Petersille; ros. Pietruszka kudrjawaja.



Występowanie. Pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, powszechnie uprawiana w całej Europie.

Surowce. Korzeń pietruszki — Radix Petroselini; owoc pietruszki — Fructus Petroselini.

Główne związki. W korzeniach: olejek eteryczny do 0,3%) (m.in. apiol, mirystycyna), flawonoidy (m.in. apiina, graweobiozyd A), furanokumaryny (m.in. bergapten), związki poliacetylenowe (m.in. falkarynolon), substancje śluzowe, związki cukrowe, sole mineralne. W owocach: olejek eteryczny ok. 3,2% (m.in. apiol, mirystycyna i alliloczterpmetoksybenzen w zmiennych proporcjach), flawonoidy do 1,87% (m.in. apiina, luteolino-apiozyloglukozyd), olej tłusty (m.in. glicerydy kw. petroselinowego), śladowe ilości bergaptenu, fitosterol. Istnieją odmiany pietruszki (tzw. rasy chemiczne) różniące się znacznie Składem olejku eterycznego.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna