Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona21/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   68

Zastosowanie. W przewlekłych nieżytach dróg moczowych, zmniejszonym wydalaniu moczu, początkach oksalurii i fosfaturii, w kamicy fosforanowej i szczawianowej, również po zabiegu chirurgicznym (ureterolithotomia). Jako adiuvans jest stosowany w chorobie reumatycznej, skazie moczanowej, miażdżycy naczyń, gruźlicy płuc i w niektórych dermatozach (np. trądzik, świerzbiączka, zapalenie skóry), ubytkach tkanki łącznej i skóry spowodowanych ranami, licznymi ropniami, wrzodami, zabiegami chirurgicznymi, oparzeniami. Ze wzglądu na zawartość garbników, wyciągi z ziela rdestu ptasiego stosuje się w stanach zapalnych błon śluzowych przewodu pokarmowego, nadmiernej fermentacji jelitowej, wzdęciach, zmniejszonym łaknieniu, osłabieniu odporności i elastyczności ścian naczyń włosowatych oraz w mało nasilonej biegunce. Również w łagodnych, przewlekłych postaciach niewydolności wątroby i zmniejszonym wytwarzaniu żółci. W lecznictwie ludowym w cukrzycy i zewnętrznie na uszkodzenia naskórka, trudno gojące się rany i blizny.

Surowiec wchodzi w skład granulatu Reumogran oraz mieszanek Reumosan, Sklerosan, Pulmosan i Vagosan, natomiast wyciąg — w skład pasty Fitolizyna.



Postacie leku. Dec. Herb. Polygoni avic. — 11/2—2 łyżki ziela na 2 szklanki ciepłej wody (pozostawić na 1—2 h, gotować 5—10 min, przecedzić do termosu), pić 1/2—2/3 szklanki 2—3 razy dz. Zewnętrznie odwar do okładów, irygacji, obmywań. Surowiec rzadko stosuje się per se, zwykle w odpowiednich mieszankach ziołowych.

POLYGONUM BISTORTA — RDEST WĘŻOWNIK

Ang. Snake-root; franc. Renouee bistorte; niem. Wiesenknöterich; ros. Goriec zmieifryj.



Występowanie. Na półkuli północnej, w Polsce na łąkach i polanach.

Surowiec. Kłącze wężownika — Rhizoma Bistortae.

Główne związki. Garbniki w ilości 16,8—21,5%, stanowiące mieszaninę związków pirogalowych (hydrolizujących) i pirokatechinowych (skondensowanych), kwasy fenolowe (m.in. kw. elagowy), leukocyjanidyna, węglowodany i sole mineralne.

Działanie. Antidiarrhoicum, antisepticum, antihaemorrhagicum.

209


Kłącze wężownika i jego przetwory zawierają dużo garbników i działają typowo dla tej grupy związków (patrz: rozdz. „Farmakodynamika” str. 292).

Zastosowanie. W: biegunkach, nieżycie podostrym i przewlekłym żołądka i jelit, zatruciu pokarmowym, w nieznacznych krwawieniach w przewodzie pokarmowym, pomocniczo — przeciw zakażeniom drobnoustrojami Shigella (czerwonka) i. Salmonella (dur brzuszny). Ponadto w zapaleniach jamy ustnej i gardła (płukania), pochwy (irygacje), świądzie sromu (Okłady), żylakach odbytu (kąpiel siedząca), oparzeniach i owrzodzeniach żylakowych (okłady), w dermatozach wysiękowych i potliwości (kąpiele). Surowiec jest rzadko stosowany per se, zwykle w recepturowych mieszankach ziołowych.

Postacie leku. Dec. Rhiz. Bistortae — ½ łyżki sproszkowanego kłącza na szklanką wody gotować 5 min, przecedzić), pić ½—2 łyżki 2—4 razy dziennie; odwar do użytku zewnętrznego— 1 łyżką surowca na szklankę wody da-płukania i okładów, natomiast do irygacji-rozcieńczyć 1 :4 wodą; odwar do kąpieli— 3—5 łyżek kłączy na 2 litry Wody, gotować 5—7 min, przecedzić, wlać do ½ wanny wody o temp. 37—38°C, czas kąpieli 15—20 min.

POLYGONUM HYDROPIPER — RDEST OSTROGORZKI

Ang. Water-Peppei; franc. Poivre d'eau; niem. Wasserpfeffer; ros. Gpriec pieriecznyj.



Występowanie. Niemal na całej półkuli północnej, w Polsce dość pospolity w miejscach wilgotnych.

Surowiec. Ziele rdestu ostrogorzkiego — Herba Polygoni hydropiperis.

Główne związki. Flawonoidy ok. 2,3% (m.in. rutyna, kwercetyna, hiperozyd), garbniki ok. 4% (m.in. hydrolizujące i skondensowane), kwasy fenolowe (m.in. kw. galusowy, kw. elagowy), olejek eteryczny (m.in. poligodial o ostrym smaku, izotadenonal), fotodynamiczne związki barwne typu fagopiryny, fitosterole (m.in. f3-sytosterol), substancje woskowe.

Działanie. Haemostaticum, adstringens.

Wyciągi z ziela rdestu ostrogorzkiego skutecznie hamują niezbyt obfite krwawienia wewnętrzne. Podwyższają nieznacznie krzepliwość krwi i obniżają ciśnienie, ponadto hamują krwawienia z uszkodzonych włośniczek i drobnych naczyń przewodu pokarmowego, wskutek tworzenia trwałych połączeń między garbnikami wyciągu a białkami osocza. Pomocnicze znaczenie ma również działanie bioflawonoidów (rutyna) jako czynników przeciwprzesiękowych, zmniejszających

210

przepuszczalność śródbłonków naczyń włosowatych. W większym stopniu niż na jelita rdest ostrogorzki działa przeciw-krwotocznie na macicą, jednak znacznie słabiej niż wyciągi ze sporyszu. Obserwowane nikłe działanie przeciwbakteryjne ma jedynie znaczenie pomocnicze.



Zastosowanie. W krwawieniach wewnętrznych, przede wszystkim z narządów rodnych, w mniejszym stopniu jelitowych, zwłaszcza w zbyt długotrwałym i obfitym miesiączkowaniu. Również w nieznacznych krwawieniach z drobnych naczyń i włośniczek oraz z żylaków odbytu. Tylko pomocniczo w krwotokach macicznych i wewnętrznych, ze względu na małą skuteczność. Brak jakiegokolwiek działania w krwawieniach w hemofilii.

Postacie leku. Extr. Polygoni hydropip. fluid. — doustnie 30—50 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz. godzinę po posiłku jako środek przeciwkrwotoczny. Ziele rdestu ostro-gorzkiego, jako środek lekkościągający i przeciwbakteryjny, nie jest stosowane per se, lecz niekiedy jako składnik mieszanek ziołowych. Nie stosuje się też wyciągów wodnych (napar, odwar) jako przeciwkrwotocznych, ze względu na minimalną skuteczność.

POPULUS NIGRA — TOPOLA CZARNA

Ang. Black Poplar; franc. Peuplier noir; niem. Schwarzpappel; ros; Topol czornyj.



Występowanie. W lasach liściastych w Europie i Azji, często sadzona.

Surowiec. Pączki topoli — Gemmae Populi; równowartościowy surowiec otrzymuje się z Topoli osiki — Populus tremula.

Główne związki. Glikozydy fenolowe (m.in. salicyna, populina, salicylopopulina), flawonoidy (m.in. chryzyna, tektochryzyna), olejek eteryczny ok. 0,5% (m.in. kariofilen, cyneol), substancje woskowe i żywicowe.

Działanie. Diureticum, diaphoreticum, dermaticum.

Pączki topoli działają moczopędnie i w sposób uchwytny obniżają poziom kwasu moczowego we krwi (obecność salicylopopuliny i flawonoidów), mają również właściwości przeciwzapalne, zwłaszcza w obrębie dróg moczowych, oraz w przypadku choroby reumatycznej. Stwierdzono też nieznaczne działanie napotne, ułatwiające usuwanie z organizmu szkodliwych metabolitów i toksyn. Zewnętrznie surowiec przyspiesza gojenie ran, zmniejsza stan zapalny skóry i błon śluzowych odbytu, pochwy i sromu.



Zastosowanie. W zapaleniu nerek, przewodów moczowych i pęcherza, pomocniczo w skazie moczanowej (diathesis urica),

211


zwłaszcza u osób w wieku podeszłym. Zewnętrznie zmiażdżone pączki lub maść są stosowane na trudno gojące się uszkodzenia skóry, żylaki odbytu, żylakowe owrzodzenie nóg, odwar natomiast do kompresów i przemywań w zapaleniu sromu i pochwy. Surowiec jest składnikiem mieszanki Pyrosan.

Postacie leku. Dec. Gemmae Populi — odwar z łyżki pączków na szklankę wody (ogrzać do zagotowania, przecedzić), pić 1/4—3/4 szklanki 2—4 razy dz.; również do okładów i przemywań. Korzystniej jest stosować wraz z innymi ziołami w mieszankach: moczopędnej (np. wraz z Stigma Maydis, Fl. Cyani, Fol. Ribis nigri, Herb. Millefolii, Fl. Callunae, Ferie. Phaseoli); napotnej (jako mieszanka Pyrosan), Gemmae Populi pulv. — łyżeczkę pączków rozetrzeć z 30 g maści Alantan i stosować na skórę.

POTENTILLA ANSERINA — PIĘCIORNIK GĘSI

Ang. Silverweed; franc. Anserine; niem. Gänsefingerkraut; ros. Łapczatka gusinaja.



Występowanie. Powszechnie w Europie, w Polsce pospolity chwast na łąkach, przydrożach,

Surowiec. Ziele pięciornika gęsiego — Herba Anserinae.

Główne związki. Mieszanina garbników pirogalolowych i pirokatechinowych ok. 6°/», flawonoidy (m.in. kwercetyna), kwasy organiczne (m.in. kw. askorbowy), cholina, związki żywicowe, śluzowe i białkowe, nieokreślona goryczka, solą mineralne.

Działanie. Digestivum, antiphlogisticum, spasmolyticum.

Wyciąg z surowca działa korzystnie na czynność przewodu pokarmowego. Pobudza wydzielanie soku żołądkowego (goryczka), ma właściwości przeciwbiegunkowe (garbniki), zmniejsza stan zapalny błon śluzowych, hamuje nieznacznie krwawienia, poprawia stan drobnych naczyń krwionośnych (kwercetyna, witamina C). Wywiera również korzystny wpływ na czynność wątroby i na jej zdolności żółciotwórcze. Ważne znaczenie ma działanie przeciwskurczowe ziela pięciornika gęsiego, szczególnie silne, i w pewnym stopniu porównywalne z papaweryną, w stanie skurczu jelita lub macicy. Wykazano, że jeżeli napięcie mięśni gładkich w wymienionych narządach jest prawidłowe, wówczas nie ma efektu rozkurczającego i takie wybiórcze działanie nazwano „amiospazmolitycznym”, przez analogię do działania „amfocholeretycznego” ziela Fumaria officinalis. Stwierdzono ponadto, że właściwości przeciwskurczowe nie obejmują naczyń krwionośnych i układu moczowego, choć w małym stopniu dotyczą dróg żółciowych.

212

Zastosowanie. W zaburzeniach trawiennych, których objawami są bóle brzucha, wzdęcia, odbijanie, kolka jelitowa, nieregularne wypróżnienia, biegunka, mało uciążliwe dolegliwości wątroby, niedobór soku żołądkowego i żółci. Również w zaburzeniach miesiączkowania i w bolesnym miesiączkowaniu. Ziele pięciornika gęsiego stosuje się bardzo rzadko per se, natomiast z reguły jako składnik recepturowych mieszanek ziołowych.

Postacie leku. Dec. Herb. Anserinae — 11/2 łyżki na szklanką wody (gotować 3 min, przecedzić), pić 1/4—1/2 szklanki 2—3 razy dz. Herb. Anserinae w mieszankach ziołowych: przeciwskurczowej (np. wraz z Herb. Chelidonii, Rad. Valerianae, Fl. Millefolii, Herb. Majoranae, Fruct. Coriandrii); wiatropędnej (np. wraz z Fruct. Foeniculi, Fruct. Anethi, Anth. Chamomillae, Rad. Archangelicae, Rhiz. Calami); pobudzającej trawienie (np. wraz z Fol. Menthae, Fol. Menyanthidis, Herb. Centaurii, Herb. Millefolii, Herb. Agrimoniae, Rad. Gentianae); żółciopędnej (np. wraz z Herb. Fumariae, Herb. Dracunculi, Fol. Menthae pip., Infl. Helichrysi, Rad. Taraxaci, Herb. Marrubii, Herb. Chelidonii).

POTENTILLA ERECTA — PIĘCIORNIK KURZE ZIELE

Ang. Tormentil; franc. Tormentille; niem. Blutwurz; ros. Łapczatka priamaja.



Występowanie. W Europie i Azji, w Polsce pospolity, zwłaszcza na terenach wilgotnych.

Surowiec. Kłącze pięciornika — Rhizoma Tormentillae.

Główne związki. Garbniki w ilości 18,5—23,5% zawierające niemal równe ilości związków pirogalolowych (garbniki hydrolizujące) i związków pirokatechinowych (garbniki skondensowane), ponadto trójterpen tormentol, kwasy organiczne (m.in. kw. elagowy), substancje żywicowe i woskowe, sole mineralne.

Działanie. Antidiarrhoicum, antisepticum, antihaemorrhagicum.

Kłącze pięciornika jest głównym przedstawicielem surowców garbnikowych i wykazuje typowe właściwości dla tej grupy związków (patrz: rozdz. „Farmakodynamika” str. 292).



Zastosowanie. Wyciąg z kłączy pięciornika stosuje się doustnie w biegunce, nieżycie i nieznacznych krwawieniach w przewodzie pokarmowym, zakażeniach bakteryjnych i zatruciach pokarmowych, pomocniczo — w czerwonce i w durze brzusznym. Zewnętrznie — w stanach zapalnych i ropnych jamy ustnej, gardła, skóry;, odbytu, pochwy i sromu. Również w świądzie, niektórych dermatozach o charakterze wysiękowym i w nadmiernej potliwości (kąpiele), oparzeniach

213


I i II stopnia (okłady), upławach (irygacje), zapaleniu wrzodziejącym jelita grubego i odbytnicy (lewatywa). Kłącze pięciornika wchodzi w skład mieszanki ziołowej Tannosan, natomiast wyciągi — w skład maści Tormentiol i czopków Hemorol oraz służą do otrzymywania Tinct. Tormentillae.

Postacie leku. Rhiz. Tormentillae pulv. — dawki 0,5—1,0 g pio dosi w opłatkach 3—4 razy dz. jako antidiarrhoicum. Dec. Rhiz. Tormentillae — łyżkę kłączy na 1—11/2 szklanki wody (gotować 5 min, przecedzić), po 1—2 łyżki na szklanką wody kilka razy dz. do obmywań, okładów, płukania; do irygacji i lewatyw należy rozcieńczyć 1 : 1 wodą. Tinct. Tormentillae — doustnie 20—50 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz.; zewnętrznie per se do pędzlowania dziąseł, do płukania 10—15 kropli w 1/4 szklanki wody. Maść Tormentiol — zewnętrznie w ropnych i alergicznych chorobach skóry, uszkodzeniach naskórka, trudno gojących się ranach, odleżynach.

PRIMULA VERIS — PIERWIOSNEK LEKARSKI

Ang. Cowslip; franc. Primevere officinale; niem. Schlüsselblume; ros. Pierwocwiet lekarstwiermyj.



Występowanie. W Europie i w Azji; w Polsce na nizinach, pod ochroną; surowiec handlowy pochodzi z upraw.

Surowce. Korzeń pierwiosnka — Radix Primulae; kwiat pierwiosnka — F)os Primulae. Analogiczne surowce otrzymuje się z Primula elatior — Pierwiosnek wyniosły.

Główne związki. W korzeniach — saponiny trójterpenowe do 10% (m.in. saponinoester C oraz inne, zawierające jako geniny prymulageninę, prywerogeniną lub ich pochodne), glikozydy fenolowe (prymwerozyd i prymulawerozyd), olejek eteryczny ok. 0,1%). Inne składniki nie mają znaczenia leczniczego. W kwiatach — saponiny w mniejszej ilości niż w korzeniu, karotenoidy, flawonoidy.

Działanie. Expectorans, secretolyticum.

Wyciągi z korzenia pierwiosnka zawierają saponiny i działają wykrztuśnie typowo dla tej grupy związków (patrz: Polygala senega). Ostatnio wykazano doświadczalnie, że wyciągi z surowca zmniejszają nasilenie obrzęków i bólu oraz przyspieszają gojenie ran pooperacyjnych. Skuteczność działania wykrztuśnego korzenia pierwiosnka jest taka sama jak Radix Senegae, lecz większa niż Radix Saponariae. Kwiaty pierwiosnka działają tak samo jak korzenie, lecz wyraźnie łagodniej i raniej drażniąco na górne drogi oddechowe.



Działania uboczne. patrz: Polygala senega.

Zastosowanie. W zapaleniach gardła, krtani i oskrzeli, zwłaszcza, gdy błony śluzowe są wysuszone (np. bronchitis sicca)

214


i towarzyszy im uporczywy tzw. suchy kaszel. Pomocniczo — w pylicy i gruźlicy płuc jako środek wykrztuśny.

Przeciwwskazania. Patrz: Polygala senega.

Korzenie pierwiosnka służą do sporządzania Intr. Primulae, który jest składnikiem kropli Motolutan, oraz do otrzymywania zespołu saponin, jako Ammonium primulicum, który jest składnikiem preparatu Tussipect.



Postacie leku. Dec. Rad. Primulae 1/2—1 łyżka korzeni na szklankę wody (gotować 5 min, odstawić na 10 min, przecedzić), pić po łyżce co 2—3 h. Korzystne jest łączenie z Fol. Farfarae, Rad. Glycyrrhizae, Rad. Symphyti, Herb. Violae tricol., Herb. Thymi, Fruct. Anisi. Dec. Flor. Primulae — łyżka kwiatów na szklankę wody (gotować 5 min), podawać dzieciom 1/2—1 łyżkę odwaru 3—5 razy dz. po jedzeniu. Intr. Primulae — 20—30 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz.; prep. Coderit (WRL) — tabl. zawierają m.in. saponiny z korzeni pierwiosnka („kwas prymulowy”); działają wykrztuśnie i przeciwkaszlowo.

PRUNUS SPINOSA — ŚLIWA TARNINA

Ang. Black Thorn; franc. Prunellier; niem. Schwarzdorn; ros. Sliwa koljuczaja.



Występowanie. Na półkuli północnej, w Polsce na brzegach lasów, zboczach.

Surowce. Kwiat tarniny — Flos Pruni spinosae; owoc tarniny — Fructus Pruni spinosae.

Główne związki. Kwiaty zawierają flawonoidy (m.in. kwercetyna, kemferol i jego ramnozyd), ślady glikozydu cyjanowodorowego, związki cukrowe i sole mineralne. Owoce zawierają garbniki, glikozyd amigdalinę, antocyjany, związki pektynowe i cukrowe, kwasy organiczne.

Działanie. Diureticum, laxativum (kwiaty); antidiarrhoicum, antiphlogisticum (owoce).

Kwiaty tarniny działają moczopędnie, usuwają z organizmu nadmiar jonów sodu oraz szkodliwe produkty przemiany materii, łagodzą stany zapalne dróg moczowych. Zmniejszają przepuszczalność i zwiększają elastyczność ścian naczyń włosowatych, mają również słabe właściwości rozwalniające. Owoce tarniny są znanym środkiem dietetycznym, ale przyjęte w większej ilości działają nieznacznie zapierające, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie, niemal analogicznie, choć wyraźnie słabiej od Fruct. Myrtilli.



Zastosowanie. Kwiaty: pomocniczo — w stanach zapalnych dróg moczowych, również w łagodnych zaparciach i mało nasilonych przejściowych zaburzeniach trawiennych, zwła-

215


szcza u dzieci i osób w wieku podeszłym. Owoce: w nieswoistych nieznacznych biegunkach i nieżytach żołądka oraz jelit.

Postacie leku. Oba surowce są stosowane przede wszystkim jako składniki mieszanek ziołowych: moczopędnej (np. wraz z Fl. Pruni spin., Herb. Equiseti, Fol. Betulae, Herb. Asperulae, Fruct. Petroselini, Rad. Ononidis, Fl. Sambuci); rozwalniającej (np. wraz z Fl. Pruni spin., Fruct. Sambuci, Fruct. Carvi, Fruct. Rhamni cathart, Rad. Glycyrrhizae); zapierającej (np. wraz z Fruct. Pruni spin., Fol. Fragariae, Fol. Urticae, Fol. Juglandis, Fol. Salviae, Herb. Hyperici).

PULMONARIA OFFICINALIS — MIODUNKA PLAMISTA

Ang. Lung-Wort; franc. Pulmonaire officinale; niem. Echtes Lungenkraut; ros. Miedunica aptecznaja.



Występowanie. W całej Europie, również w Polsce w lasach i zaroślach.

Surowiec. Ziele miodunki — Herba Pulmonariae.

Główne związki. Krzemionka rozpuszczalna w wodzie ok. 2,5%, garbnik ok. 6%, alantoina do 1%, saponina, kwasy organiczne, flawonoid, sole mineralne, związki śluzowe.

Działanie. Antiphlogisticum, expectorans, metabolicum.

Wyciągi z surowca działają korzystnie na błony śluzowe dróg oddechowych. Przyspieszają bliznowacenie uszkodzonej tkanki płucnej oraz proces zwapniania ognisk gruźliczych, zmniejszają stan zapalny i zwiększają odporność na działanie szkodliwych substancji lotnych i pyłów (obecność krzemionki i alantoiny). Ułatwiają również upłynnianie wydzieliny zalegającej w górnych drogach oddechowych, wzmagają ruch nabłonka rzęskowego, wyzwalają odruch wykrztuśny i przyczyniają się do oczyszczania drzewa oskrzelowego. Ziele miodunki ma także słabe właściwości przeciwbakteryjne (obecność garbników), które korzystnie wspomagają działanie krzemionki na płuca i oskrzela. Większe dawki odwaru z surowca wywołują krótkotrwałe zaparcie i nieznacznie zwiększają wydalanie moczu.



Zastosowanie. Jako środek pomocniczy w chorobach płuc (m.in. w gruźlicy, zapaleniu płuc), uszkodzeniu tkanki płucnej przez pyły (np. węgla, cementu, azbestu, krzemu) lub związki lotne (np. pary kwasów, gazy spalinowe, produkty naftowe, dymy). Również jest podawany podczas stosowania leków przeciwgruźliczych (uszkadzających błonę śluzową żołądka) oraz antybiotyków (uszkadzających błony śluzowe dróg moczowych i w płucach). Ziele miodunki zaleca się zwłaszcza

216


wtedy, gdy wymienionym chorobom płuc towarzyszy nieżyt gardła i oskrzeli, utrudnione odkrztuszanie, chrypka, bóle gardła oraz tzw. suchy kaszel.

Postacie leku. Dec. Herb. Pulmonariae — odwar z 1—11/2 łyżki ziela na 11/2 szklanki ciepłej wody (gotować 10 min, przecedzić do termosu), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako środek remineralizujący i wykrztuśny. Surowiec jest jednak z reguły stosowany jako składnik następujących mieszanek ziołowych: remineralizującej i regenerującej w chorobach płuc i nieżytach żołądka i jelit (np. wraz z Herb. Polygoni avic., Herb. Galeopsidis, Herb. Equiseti, Fol. Urticae, Rad. Symphyti, Herb. Millefolii, Herb. Bursae pastoris); wykrztuśnej (np. wraz z Fol. Farfarae, Rad. Glycyrrhizae, Herb. Thymi, Fol. Plantaginis, Fl. Primulae, Fl. Malvae, Fruct. Anisi).

QUERCUS ROBUR — DĄB SZYPUŁKOWY

Ang. Common Oak; franc. Chene rouvre; niem. Eiche; ros. Dub czerieszczatyj.



Występowanie. Niemal w całej Europie, w Polsce dość powszechnie na terenach nizinnych.

Surowiec. Kora dębowa (z pni i gałęzi młodych drzew) — Cortex Quercus; równowartościowy surowiec otrzymuje się z dębu bez-szypułkowego — Quercus sessilis, natomiast z dębu galasowego — Quercus infectoria — otrzymuje się dębianki — Gallae — kuliste, patologiczne narośle na liściach.

Główne związki. Kora dębowa zawiera 7,7—9,5% garbników (mieszanina pochodnych pirokatechinowych i pirogalolowych), kwasy fenolowe (m.in. kw. galusowy, kw. elagowy), flawonoidy (m.in. kwercetyna, kwercytryna), trójterpeny (m.in. frydelanol), flobafeny, związki żywicowe. W dębiankach znajduje się ok. 70% taniny.

Działanie. Antidiarrhoicum, antisepticum, antihaemonhagicum.

Wyciąg z kory dębowej zawiera garbniki, które tworzą z białkami nierozpuszczalne w wodzie, trwałe połączenia. Po podaniu doustnym garbniki wiążą się z warstwą nabłonka jelitowego, powodując obniżenie ciśnienia osmotycznego i zmniejszenie objętości komórek, co wywołuje efekt ściągający (adstringens), utrudniający przenikanie wody do światła jelit. Jeżeli czynność jelit jest prawidłowa, to wówczas garbniki powodują zaparcie, natomiast w przypadku biegunki garbniki hamują rozrzedzanie mas kałowych, odwodnienie organizmu i ubytek elektrolitów (antidiarrhoicum). Istotne znaczenie ma działanie bakteriobójcze garbników wobec drobnoustrojów patogennych w jamie ustnej, przewodzie pokarmowym i na skórze (antisepticum). Mogą to być różne bakterie

217

Gram-ujemne i Gram-dodatnie, pałeczki okrężnicy, duru, czerwonki, a nawet prątki gruźlicy, z których wiele jest opornych na działanie antybiotyków. Garbniki unieczynniają również toksyny bakteryjne wytwarzane przez niektóre drobnoustroje. Wymienić także należy korzystne działanie garbników na ściany naczyń włosowatych w przewodzie pokarmowym, polegające na zmniejszaniu ich przepuszczalności, zapobieganiu przenikaniu osocza poza łożysko naczyń i hamowaniu mikrokrwawień z uszkodzonych tętniczek przedkapilarnych, włośniczek i drobnych naczyń (antihaemorrhagicum).



Tanina, którą izoluje się z galasów, jest typowym garbnikiem działającym silnie ściągające na błony śluzowe i skórą o właściwościach przeciwbakteryjnych i przeciwkrwotocznych. Stwierdzono jednak, że tanina stosowana zewnętrznie lub wewnętrznie wywiera niekorzystny wpływ na wątrobę-(nekroza) i chociaż w oparzeniach zmniejsza ból i hamuje częściowo utratę plazmy, jednak nie zapobiega wtórnym zakażeniom, a co ważniejsze, niszczy te fragmenty naskórka, które mogłyby zostać zregenerowane., Również działanie taniny jako antidotum w zatruciach alkaloidami i metalami ciężkimi jest niepewne.

Zastosowanie. Wyciągi z kory dębowej stosuje się w biegunkach nieswoistych, wywołanych przez bakterie, zatrucia pokarmowe, związki drażniące i uszkadzające błonę śluzową przewodu pokarmowego, zwłaszcza jelita grubego. Również w podostrych i przewlekłych nieżytach żołądka i jelit, nawet połączonych z drobnymi krwawieniami; pomocniczo i w skojarzeniu z antybiotykami — w durze brzusznym i czerwonce. Zewnętrznie w zapaleniach jamy ustnej, gardła, na oparzenia I i II stopnia, odmroziny, owrzodzenia żylakowe, zapalenia skóry, żylaki odbytu, egzemy, małe rany i drobne krwawienia. Ponadto w upławach (irygacje), zapaleniu i świądzie sromu (obmywanie), świądzie odbytu (nasiadówki), wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (lewatywy), w nadmiernym poceniu się i niektórych dermatozach (kąpiele, półkąpiele). Kora dębowa wchodzi w skład mieszanki ziołowej Vagosan, a wyciąg w skład aerozolu Hemostin, natomiast dębianka służy do otrzymywania Tinct. Gallae i do izolowania taniny.

Taninę stosuje się głównie -zewnętrznie, w tych samych przypadkach, w których podaje się wyciąg z kory dębowej, natomiast doustnie stosuje się białczan taniny w biegunce, nieżycie żołądka, małych krwawieniach i w zatruciach pokarmowych.


1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna