Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona24/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   68

Zastosowanie. Ze względu na bogaty zestaw różnorodnych związków czynnych drożdże mają wszechstronne zastosowanie. Są środkiem odżywczym, dostarczającym łatwo przyswajalnego białka, uzupełniają niedobór witamin z grupy B, mają znaczenie ogólnie wzmacniające dla rekonwalescentów, osób po przebytych zabiegach chirurgicznych i po długotrwałej chorobie. Drożdże zaleca się również jako wspomagające w niektórych schorzeniach wątroby (np. stłuszczenie, postępująca marskość), w wielu chorobach skórnych, np. w czyracz-ności, trądziku, egzemie, wypryskach. Pomocniczo przyjmuje się drożdże w zakażeniach żołądkowo-jelitowych, zaburzeniach wzrostu u młodzieży, demineralizacji organizmu. Szczególne znaczenie mają drożdże dla osób w wieku podeszłym, u których występuje stan ogólnego wyczerpania, postępująca miażdżyca i dolegliwości sercowo-naczyniowe. W pediatrii dla małych dzieci i dorastającej młodzieży zapobiegawczo przed wystąpieniem objawów niedokrwistości, pelagry, dermatoz i ewentualnie sprue. Zastosowanie w lecznictwie mają również wyciągi z drożdży zawierające sole kw. nukleinowego lub kw. rybonukleinowego. Podaje się je pomocniczo w zakażeniach przebiegających z niedoborem białych krwinek (np. w posocznicy, gruźlicy, czyraczności), także w agranulocytozie wywołanej niektórymi lekami (np. sulfonamidy, piramidon), a nawet w reumatyzmie i skazie moczanowej. Zastosowanie znalazł także otrzymywany z drożdży kw. adenozynomonofosforowy (AMP) jako lek pomocniczy w zwyrodnieniu mięśnia sercowego, chorobie wieńcowej, chromaniu przestankowym i ogólnie w stanach skurczowych naczyń obwodowych, podwyższonym ciśnieniu tętniczym krwi. Kwas pangamowy (otrzymywany m.in. z drożdży) ma zastosowanie jako środek wspomagający w miażdżycy naczyń, w tym również naczyń wieńcowych serca i mózgu, także w obrzęku płuc, przewlekłych schorzeniach wątroby, przewlekłych zatruciach u alkoholików oraz dermatozach. Ponadto jako czynnik ułatwiający penetrację w organizmie kortykosterydów, sulfonamidów. Przeciwwskazaniem jest glaukoma, a ostrożność wskazana przy nadciśnieniu tętniczym.

Postacie leku. Drożdże lecznicze — Faex medicinalis (ZSRR), tabl. 0,5 g i proszek; prep. Pangamin (CSRS), tabl. 10 g, dawki po 1—2 tabl. lub po 1—2 łyżeczki proszku 2—3 razy dz. w mleku, soku owocowym. W celach dietetycznych i pro-

238


filaktycznych 2—3 razy dz. 1—11/2 łyżki drożdży na szklanką ciepłego, osłodzonego mleka, pozostawić na około 2 h do rozpoczęcia fermentacji, zagotować w celu zabicia drożdży i pić. Preparaty zawierające drożdże: Gefefitin (ZSRR), tabl. z dodatkiem fityny, dawki po 2—3 tabl. 1—3 razy dz., stosuje się jak drożdże, zwłaszcza w schorzeniach wątroby i naczyń mózgowych. Prep. Faexjodan (RFN), tabl. z dodatkiem jodku siarki, dawki po 2 tabl. 2—3 razy dz. w czasie posiłku, zastosowanie w dermatozach. Kwas nukleinowy: prep. Natrija nukleinat (ZSRR), proszek, dorosłym w dawce 0,1—0,2 g pro dosi dzieciom do 1 roku — do 10 mg, do 5 lat — do 50 mg, do 12 lat — do 100 mg 3—4 razy dz. doustnie. Preparat pobudza aktywność tyłomózgowia wtórnego (metencephalon) i wzmaga reakcję leukocytarną. Prep. Pentnucleotide (USA), amp. zawierające produkty hydrolizy kw. rybonukleinowego z drożdży; stosuje się domięśniowo w analogicznych przypadkach jak preparat poprzedni. Kwas adenozynomonofosforowy z drożdży — prep. MAP (ZSRR), roztwór podawany po 1 łyżeczce 2—3 razy dz. w zaburzeniach krążenia krwi i skurczach naczyń obwodowych. Kwas pangamowy (witamina Bis) — Prep. Kalcija pangamat (ZSRR), tabl. 50 mg 3—4 razy dz. po 1—2 tabl., dawka dobowa dla dorosłych 100—300 mg. Stosuje się przez 20—40 dni z przerwami 2—3-miesięcznymi. Przeciwwskazaniem jest jaskra, a w nadciśnieniu wskazana ostrożność. Prep. Oxypangam (RFN), draż. 30 mg, dawkowanie i przeciwwskazania jak wyżej.

SALIX PURPUREA — WIERZBA PURPUROWA

Ang. Red. Willow; franc. Saule pourpre; niem. Purpur-Weide, ros. Iwa purpurnaja.



Występowanie. W strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej; w Polsce pospolity krzew, również hodowany.

Surowiec. Kora wierzby — Cortex Salicis. Surowiec handlowy jest zbierany z kilku pokrewnych gatunków, m.in. Salix alba, Salix fragilis, Salix viminalis, Salix pentandra.

Główne związki. Glikozydy fenolowe do 10% (m.in. salicyna, safikortyna, triandryna), flawonoidy (m.in. izosalipurpozyd, hiperozyd), garbniki pirokatechinowe i galotaniny 10%, kw. elagowy, katechina, sole mineralne.

Działanie. Antiphlogisticum, adstringens, antipyreticum.

Kora wierzby zawiera, glikozydy fenolowe łatwo hydro-lizujące w kwaśnym środowisku żołądka. Uwolniony alkohol salicylowy utlenia się do kw. salicylowego i tworzy rozpuszczalne sole, które szybko przenikają do krwi i wywierają działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Jednak efekt leczniczy surowca jest powolny, ponieważ ilość salicylanów jest

239

mała w porównaniu z dużymi dawkami syntetycznych związków salicylowych stosowanymi w nowoczesnej medycynie. Istotna wartość omawianego surowca polega na skojarzonym działaniu głównych grup związków czynnych — salicylanów, garbników i flawonoidów. Garbniki kory wierzby mają właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne (patrz: Quercus robur), uszczelniające ściany naczyń włosowatych (patrz: Viola tricolor) oraz w pewnym stopniu przeciwzakrzepowe, natomiast flawonoidy zwiększają nieznacznie wydalanie moczu i wzmagają aktywność endogennych układów oksydoredukcyjnych.



Zastosowanie. Jako środek pomocniczy w chorobie reumatycznej, w podostrym i przewlekłym gośćcu postępującym (polyarthritis chronica evolutiva), w niektórych schorzeniach gorączkowych, zwłaszcza w tzw. „chorobie z przeziębienia” (common cold), stanach nieżytowych błon śluzowych przewodu pokarmowego, mało nasilonej biegunce, zapaleniu żołądka. W lecznictwie ludowym w pobudzeniu nerwowym i utrudnionym zasypianiu, spowodowanym wymienionymi schorzeniami. Zewnętrznie — do kąpieli i obmywań przy nadmiernej potliwości, zwłaszcza nóg.

Surowiec wchodzi w skład granulatu Reumogran i mieszanek ziołowych Pyrosan i Reumosan, a wyciąg jest składnikiem maści Capsiplex.



Przeciwwskazania. Brak dla surowca i jego wyciągów, natomiast jest szereg przeciwwskazań dla syntetycznych związków salicylowych (natrium salicylicum, acidum acetylosalicylicum, phenylum salicylicum, amidum acidi sa-licylici).

Postacie leku. Dec. Cort. Salicis — 1—11/2 łyżki kory w 2 szklankach gorącej wody (gotować 5—7 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 3—4 razy dz. jako antiphlogisticum, antipyreticum. O wiele częściej stosuje się surowiec jako składnik różnych mieszanek ziołowych, np. działających napotnie i przeciwgorączkowo (wraz z Inflor. Tiliae, Fl. Sambuci, Herb. Violae tricol., Fruct. Rosae, Herb. Solidaginis, z równoczesnym podawaniem dużych dawek witaminy C) lub działających przeciwzapalnie i ściągające w przewodzie pokarmowym (np. wraz z Fol. Salviae, Fl. Millefolii, Fol. Ribis nigri, Fol. Juglandis, Rad. Symphyti, Fol. Urticae).

SALVIA OFFICINALIS — SZAŁWIA LEKARSKA

Ang. Sagę; franc. Sauge officinale; niem. Salbei; ros. Szalfej aptecznyj.



Występowanie. Roślina pochodzenia śródziemnomorskiego, w Polsce uprawiana.

240


Surowiec. Liść szałwii — Folium Salviae.

Główne związki. Garbniki pirokatechinowe 8—13%, kwasy wielo-fenolowe (m.in. kw. chlorogenowy, kw. kawowy), olejek eteryczny ok. 2% (m.in. tujon, cyneol), sapogeniny trójterpenowe (m.in. kw. oleanolowy, kw. ursolowy), związek goryczowy pikrosalwina ok. 0,4%, nieokreślony związek estrogenny, witaminy (m.in. tiamina, witamina C), sole mineralne.

Działanie. Antihydroticum, antiphlogisticum, stomachicum, antisepticum, antidiabeticum.

W doświadczeniach na zwierzętach, a także u ludzi wykazano przeciwpotne działanie liści szałwii. Stwierdzono, że wyciąg wodny lub alkoholowy z szałwii, po uprzednim wstrzyknięciu pilokarpiny jest w stanie zahamować obfite pocenie się. U ludzi wykazano, że działanie przeciwpotne szałwii występuje szybko, osiąga maksimum po upływie 2—3 h i trwa 1—3 dni. Szałwia wykazuje również właściwości przeciwzapalne po podaniu doustnym i po zastosowaniu zewnętrznym. Hamuje wzrost drobnoustrojów Gram-dodatnich i antybiotykoopornych, w mniejszym stopniu Gram-ujemnych (antisepticum), zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń włosowatych i hamuje drobne krwawienia w przewodzie pokarmowym (garbniki), pobudza wydzielanie soku żołądkowego (pikrosalwina) i działa wiatropędnie (olejek eteryczny), zarówno u małych dzieci i młodzieży, jak i u osób dorosłych. Ważne znaczenie ma unieczynnianie przez szałwię egzogennych i endogennych związków toksycznych, w tym również toksyn bakteryjnych (garbniki, trójterpeny) oraz działanie przeciw-skurczowe na jelita i zwieracz bańki wątrobowo-trzustkowej (olejek eteryczny). Pod wpływem szałwii zostają przywrócone naturalne ruchy perystaltyczne okrężnicy, poprawia się trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. Ponadto stwierdzono, że wyciągi z szałwi obniżają nieznacznie poziom cukru we krwi i mają praktyczne znaczenie w leczeniu lekkich początkowych przypadków cukrzycy (antidiabeticum), natomiast nie mają znaczenia jako emmenagogum.



Działania uboczne. Duże dawki wyciągu z szałwii, jeśli są podawane doustnie przez dłuższy okres, mogą wywołać nudności, wymioty, otępienie, kurcze kloniczne (obecność tujonu w olejku eterycznym).

Zastosowanie. Ze względu na różnorodność związków czynnych liście szałwii są jednym z najbardziej wszechstronnych i najczęściej stosowanych leków roślinnych. Wyciągi z surowca podaje się w nadmiernej potliwości różnego pochodzenia, np. na tle gruźlicy, nadczynności tarczycy, pobudliwości nerwowej i zatruć. Również w stanach nieżytowych i zapalnych w przewodzie pokarmowym, zwłaszcza gdy przebiegają z nadmierną fermentacją, niedoborem soków trawiennych,

241


z przekrwieniem błon śluzowych, stanem skurczowym i niezbyt obfitym krwawieniem. Pomocniczo — jako składnik mieszanek ziołowych stosowanych w uszkodzeniach wątroby przez endogenne toksyny lub chemioterapeutyki oraz w mieszankach przeciwcukrzycowych. Zewnętrznie — w zapaleniu jamy ustnej, gardła, anginie, ropnym zapaleniu dziąseł (płukanki) w zapaleniu skóry, czyrakach, ropniach, oparzeniach I stopnia, trudno gojących się ranach (okłady, przymoczki).

Przeciwwskazania. Brak dla dawek leczniczych, natomiast większe dawki nie są zalecane w ostrym nieżycie żołądka.

Omawiany surowiec wchodzi w skład tytoniu i proszku Astmosan, papierosów Neoastmosan, granulatu Gastrogran i mieszanek ziołowych Diabetosan, Neopektosan, Pektosan, Septosan, Tannosan i Vagosan. Wyciąg płynny z szałwii wchodzi: w skład płynu Herbogastrin, a olejek eteryczny w skład pasty Fitolizyna,



Postacie leku. Inf. Fol. Salviae — 1 łyżka liści na szklankę gorącej wody (pozostawić pod przykryciem na 15 min nad parą, przecedzić), pić 1—3 łyżki 2—4 razy dz.; do użytku zewnętrznego z dodatkiem 10—15 kropli Azulanu. Torebki Salvia-fix zaparzać w 2/3 szklanki wrzącej wody, pić 2 razy dz. Jako emmenagogum — napar z Fol. Salviae, Fl. Malvae arboreae i Strobili lupuli; jako antihydroticum — sok ze świeżych liści szałwi lub wyciąg suchy w postaci preparatu Salvysat Bürger (RFN) — krople i tabl. lub prep. Swaetosan (RFN) — draż.

SAMBUCUS NIGRA — BEZ CZARNY

Ang. Elder; franc. Sureau noir; niem. Schwarzer Holunder; ros. Buzina czernaja.



Występowanie. W Europie i środk.-zach. Azji; w Polsce powszechnie w zaroślach, na brzegach lasów.

Surowce. Kwiat bzu czarnego — Flos Sambuci; owoc bzu czarnego — Fructus Sambuci.

Główne związki. Kwiaty zawierają flawonoidy (m.in. rutynę, kwercetynę, astragalinę, izokwercetynę), kwasy wielofenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), kwasy organiczne (m.in. kw. walerianowy, kw. ferulowy), związki aminowe (m.in. cholinę, etyloaminę, izobutyloaminę), olejek eteryczny ok. 0,03%, garbnik, sole mineralne do 9%, nieznany związek potopędny i produkty rozpadu glikozydu sambunigryny. W owocach stwierdzono obecność antocyjanów (trzy heterozydy cyjanidyny), garbników ok. 3%, kwasów wielofenolowych, kwasów organicznych (m.in. kw. jabłkowy), witamin (m.in. wit. C, witaminy z grupy, B), pektyn ok. 3,5%, związków cukrowych ok. 20%, oraz ślady olejku eterycznego.

242


Działanie. Kwiaty — diureticum, diaphoreticum, vasotonicum; owoce — haemodepurativum, diaphoreticum, analgeticum, laxativum.

Kwiaty bzu czarnego działają moczopędnie (obecność flawonoidów). mają również właściwości napotne wskutek pobudzenia ośrodka regulującego wydzielanie potu. Ważne znaczenie ma działanie na ściany naczyń włosowatych, charakterystyczne dla związków z grupy witaminy P (rutyna). Zwiększają one elastyczność włośniczek oraz zmniejszają ich przepuszczalność, zapobiegając przenikaniu na zewnątrz osocza krwi i samych krwinek czerwonych (patrz: Viola tricolor), zwłaszcza podczas chorób zakaźnych przebiegających z gorączką. Owoce bzu czarnego zalicza się do skutecznych środków usuwających szkodliwe produkty przemiany materii oraz toksyny egzogenne wraz z potem, moczem i kałem (haemodepurativum). Owoce wywołują wzmożoną transpiracją skóry, zwiększają ilość wydalanego moczu oraz łagodnie przeczyszczają (jeśli stosuje się dawki nieco tylko wyższe od normalnie zalecanych). Wykazano doświadczalnie na ludziach i zwierzętach, że po doustnym podaniu naparu z omawianego surowca następowało opóźnienie reakcji bólowej pochodzenia ośrodkowego i że działanie przeciwbólowe było ok. 160 razy słabsze niż po morfinie. Osoby po zabiegach stomatologicznych i przyjęciu naparu z owoców nie odczuwały bólu, pomimo że ustało działanie syntetycznego środka znieczulającego użytego przed zabiegiem, natomiast osoby, które nie otrzymały naparu, odczuwały ból w 60% przypadków. Analogiczne obserwacje poczyniono w migrenie, rwie kulszowej i zapaleniu nerwu trójdzielnego. Nie stwierdzono działania narkotycznego.



Zastosowanie. Kwiaty w chorobach gorączkowych stosuje się jako środek napotny, również w schorzeniach przebiegających z osłabieniem naczyń włosowatych i zwiększeniem ich przepuszczalności oraz jako pomocniczy środek moczopędny. Zewnętrznie — w anginie, zapaleniu gardła i jamy ustnej (płukanka), w zapaleniu spojówek i brzegów powiek oraz do kąpieli kosmetycznych. Owoce są wykorzystywane jako skuteczny środek ogólnie odtruwający i ułatwiający usuwanie z organizmu szkodliwych metabolitów (np. w chorobie gośćcowej, niektórych dermatozach, chorobach zakaźnych). Również jako nieswoisty środek przeciwbólowy o działaniu wspomagającym, np. w rwie kulszowej, zapaleniu nerwu trójdzielnego, bólach neuralgicznych. Owoce są składnikiem mieszanek Normosan, Neonormosan i granulatu Betargan, wyciąg płynny — prep. Betasol.

Postacie leku. Dec. Flor. Sambuci — odwar z 1—11/2 łyżki kwiatów na szklankę wody, pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako moczopędny, natomiast szklankę odwaru (z dodatkiem

243


1—2 łyżek syropu malinowego) wypić wieczorem jako napotny, ten sam odwar (z dodatkiem ½ łyżeczki Azulanu) jako płukanka i do okładów. Kwiaty bzu czarnego stosuje się najczęściej w mieszankach ziołowych: moczopędnej (np. wraz z Fl. Ulmariae, Herb. Solidaginis, Fol. Ribis nigri, Cort. Salicis, Fruct. Juniperi, Fruct. Rosae, Fruct. Foeniculi) i napotnej (mieszanka Pyrosan). Dec. Fruct. Sambuci — odwar z 1—2 łyżek owoców na szklankę wody, pić 1/3 szklanki 2—4 razy dz. jako moczopędny lub 1/2—2/3 szklanki odwaru 1—2 razy dz. jako środek przeciwbólowy i rozwalniający. Owoce bzu czarnego są częstym składnikiem mieszanki ogólnie odtruwającej, np. wraz z Fol. Betulae, Rhiz. Agropyri, Cort. Fraxini, Herb. Polygoni avic., Fl. Lamii albi, Herb. Herniariae, Fl. Sambuci, a także mieszanki łagodnie przeczyszczające (np. wraz z Fol. Menthae pip., Anth. Chamomillae, Fol. Sennae, Rad. Althaeae, Fruct. Rhamni cathart.).

SAPONARIA OFFICINALIS — MYDLNICA LEKARSKA

Ang. Soapwort; franc. Saponaire savoniere; niem. Seifenkraut; ros. Mylnjanka aptecznaja.



Występowanie. Na znacznych obszarach Europy i Azji; w Polsce dość powszechnie na nizinach, również uprawiana.

Surowiec. Korzeń mydlnicy lekarskiej — Radix Saponariae.

Główne związki. Saponiny ok. 5%, stanowiące mieszaninę saponozydów A, B, C i D (połączenia trójterpenowego kwasu gipsogeninowego z 4—10 drobinami cukrów), glikozyd flawonowy saponaryna, fitosterol, sole mineralne.

Działanie. Expectorans, secretolyticum, depurativum.

Korzeń mydlnicy zawiera łatwo rozpuszczalne w wodzie saponiny, które drażnią błony śluzowe jamy ustnej, gardła i przewodu pokarmowego, tworzą kompleksowe połączenia ze związkami steroidowymi, nie resorbujące się do krwi. Saponiny pobudzają czynności wydzielnicze, w szczególności błon śluzowych, gardła i oskrzeli, rozrzedzają zalegający w nich śluz, przywracają ruch nabłonka rzęskowego i ułatwiają odkrztuszanie. Wyciągi z surowca wzmagają wytwarzanie i przepływ żółci do dwunastnicy, nieznacznie zwiększają wydzielanie moczu i potu. Następuje przy tym stopniowe usuwanie z organizmu toksycznych produktów przemiany materii, powstających zarówno w wyniku prawidłowych procesów metabolicznych, jak i w wyniku zmian chorobowych w różnych narządach (haemodepurativum). Jest to działanie o dużym znaczeniu w niektórych schorzeniach skórnych i metabolicznych. Wyciągi wodne z mydlnicy ułatwiają wchłanianie w przewodzie pokarmowym wielu składników pokarmów oraz substancji leczniczych na skutek obniżenia napięcia powierz-

244

chniowego soków trawiennych i przyspieszenia emulgowania tłuszczów (saponiny). Ostatnio wykazano, że saponiny mydlnicy mają właściwości przeciwobrzękowe, analogiczne do es-cyny z nasion kasztanowca, oraz że przyspieszają proces gojenia ran pooperacyjnych wskutek swoistego uszczelniania ścian naczyń włosowatych i chłonnych.



Działania uboczne. Patrz: Polygala senega.

Zastosowanie. Jako środek wykrztuśny i sekrotolityczny w ostrych i przewlekłych nieżytach górnych dróg oddechowych, szczególnie w zapaleniu tchawicy (tracheitis), oskrzeli (bronchitis), w tzw. suchym kaszlu ze skąpą i gęstą wydzieliną, w trudnościach w odkrztuszaniu. Jako adiuvans w dychawicy oskrzelowej (asthma bronchiale), pylicy (silicosis), kaszlu. Ponadto pomocniczo w niektórych chorobach na tle zaburzeń przemiany materii; w chorobie gośćcowej, skazie moczanowej, kamicy moczowej i żółciowej, dermatozach (np. w trądziku, opryszczce, egzemie). Zewnętrznie, razem z innymi ziołami, (np. jako mieszanka Kapilosan) w łojotokowym zapaleniu owłosionej skóry głowy, wypadaniu włosów, łupieżu. W lecznictwie ludowym korzeń mydlnicy stosuje się w kamicy moczowej oraz jako środek usuwający plamy na skórze.

Surowiec służy do sporządzania Tinctura Saponariae, natomiast wyciąg płynny jest składnikiem kropli Pectosol.



Przeciwwskazania. W krwawieniach i krwotokach w przewodzie pokarmowym, ostrych nieżytach żołądka lub jelit, bezpośrednio po operacjach na jelitach, drogach żółciowych i moczowych.

Postacie leku. Dec. Rad. Saponariae — ½ łyżki korzeni na 1 szklankę wody (gotować 5 min, odstawić na 15 min, przecedzić), pić 1—2 łyżki 2—4 razy dz. między posiłkami jako expectorans i depurativum. Znacznie częściej stosuje się jako składnik recepturowy mieszanek ziołowych, działających wykrztuśnie, moczopędnie, żółciopędnie i odtruwające (depurativum). Zewnętrznie — odwar z korzeni lub z mieszanki Kapilosan do obmywania owłosionej skóry głowy. Tinct. Saponariae — doustnie 10—20 kropli w kieliszku wody 2—4 razy dz. między posiłkami jako expectorans.

SAROTHAMNUS SCOPARIUS — ŻARNOWIEC MIOTLASTY

Ang. Brooni; franc. Genet a balais; niem. Besenginster; ros. Sarotamnus mietlistyj.



Występowanie. Powszechnie w Europie, również w Polsce na miejscach piaszczystych i wzgórzach.

Surowiec. Ziele żarnowca — Herba Sarothamni (syn. Herba Scoparii); służy do otrzymywania alkaloidu sparteiny.

245


Główne związki. Alkaloidy chinolizydynowe do l,5% (m.in. sparteina, sarotaminina, lupanina), flawonoidy (m.in. skoparozyd, witek-syna, orientyna), aminy aromatyczne (m.in. tyramina, dopamina), trójterpeny (m.in. β-amyryna).

Działanie. Cardiacum, uterotonicum, diureticum.

Ziele żarnowca oraz główny alkaloid sparteina wywierają silne działanie na serce i na macicę. Zmniejszają wrażliwość i przewodnictwo nerwowe w mięśniu sercowym i tym samym zmniejszają częstotliwość oraz amplitudę skurczów. Poprawie ulegają niektóre zaburzenia rytmu serca, np. stale lub okresowo występujące skurcze dodatkowe. Sparteina działa również na macicę: znacznie podwyższa amplitudę skurczów z jednoczesnym niewielkim wzrostem napięcia samego mięśnia, czyli analogicznie jak po podaniu oksytocyny lub prostaglandyn E2 i F2α. Omawiany alkaloid zwiększa również dobową ilość wydalanego moczu i wraz z nim jonów sodu i chloru.



Działania uboczne. Po dawkach wyższych od leczniczych występuje działanie kuraryzujące na zakończenia nerwów ruchowych, znaczne zwolnienie akcji serca, tężcowe skurcze macicy, zaburzenia wzroku, ból głowy, poty.

Zastosowanie. Sparteinę stosuje się w migotaniu przedsionków, niemiarowości ekstrasystolicznej, częstoskurczu napadowym, pomocniczo — przed zabiegiem operacyjnym i w zaburzeniach krążenia obwodowego, zwłaszcza żylnego. Również w celu wywołania lub pobudzenia rytmicznych ruchów porodowych i przeciwdziałania atonii macicy w czasie porodu. Jako środek moczopędny są stosowane jedynie wyciągi z ziela żarnowca mianowane na zawartość sparteiny (nie produkowane w Polsce). Surowiec jest składnikiem mieszanki Cardiosan.

Postacie leku. Sparteinum sulfuricum — doustnie 30—50 mg pro dosi 2—3 razy dz.; dawka maksymalna: 0,2 g pro dosi, 0,6 g pro die. Ziele żarnowca nie jest stosowane per se, jedynie b. rzadko jako składnik mieszanki ziołowej moczopędnej (np. wraz z Fol. Betulae, Herb. Equiseti, Rad. Ononidis, Fol. Urticae, Peric. Phaseoli, Fruct. Rosae).

SATUREJA HORTENSIS — CZĄBER OGRODOWY

Ang. Savory; franc. Sarriette des jardins; niem. Garten Bohnenkraut; ros. Cząber sadowyj.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego i Czarnego, powszechnie uprawiany, również w Polsce. Znane są liczne odmiany.

Surowiec. Ziele cząbru — Herba Saturejae.

Główne związki. Olejek eteryczny do 0,5% (m.in. karwakrof lub

246


tymol, p-cymol, a-pinen; skład jest zmienny w zależności od odmiany), garbnik ok. 5%, substancje żywicowe i śluzowe, sole mineralne.

Działanie. Carminativum, antisepticum.

Ziele cząbru pobudza wydzielanie soku żołądkowego, wzmaga trawienie i przyswajanie składników pokarmu oraz nieznacznie zwalnia napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Jest skutecznym środkiem wiatropędnym, regulującym perystaltykę jelit i zapobiegającym wzdęciom. Znaczenie mają również właściwości przeciwbakteryjne (obecność karwakrolu), przeciwzapalne, łagodnie zapierające (garbniki), a nawet przeciwrobaczycowe u dzieci (Ascaris). W niektórych krajach ziele cząbru, o zapachu macierzanki, jest traktowane jako przyprawa kuchenna do mięs, a nie jako środek leczniczy.



Zastosowanie. Pomocniczo — w zmniejszonym łaknieniu, niedokwaśności, osłabieniu przyswajania składników pokarmu, lekkich stanach nieżytowych żołądka, i jelit, wzdęciach, nadmiernej fermentacji jelitowej, przewlekłej, lecz mało nasilonej biegunce, również w atonii jelit wywołanej zwiększonym napięciem mięśni gładkich.

Postacie leku. Ziela cząbru nie stosuje się per se, lecz jedynie jako składnik mieszanek ziołowych: wiatropędnej i regulującej trawienie (np. wraz z Rhiz. Calami, Fol. Menthae pip., Anth. Chamomillae, Herb. Hyperici, Rad. Glycyrrhizae, Fruct. Foeniculi); przeciwbiegunkowej (np. wraz z Rhiz. Tormentillae, Fruct. Myrtilli, Herb. Polygoni avicul., Fol. Urti; cae, Fol. Plantaginis, Fl. Millefolii, Rad. Levistici).
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna