Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona26/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   68

Działania uboczne. Po podaniu doustnym może wystąpić podrażnienie i przekrwienie błon śluzowych przewodu pokarmowego, macicy i nerek, a po większych dawkach — zawroty głowy, krwiomocz, kurcze, utrata świadomości.

Zastosowanie. Jedynie w przypadku braku innych środków stosuje się doustnie przeciw glistom ludzkim i owsikom. Zewnętrznie — napar jako lewatywa przeciw owsikom, natomiast wyciąg alkoholowy przeciw wszawicy części owłosionych oraz przeciw świerzbowi.

Przeciwwskazania. Nie podawać doustnie w ostrym i podostrym. nieżycie żołądka i jelit, nerek, wątroby, kobietom ciężarnym, małym dzieciom i osobom w wieku podeszłym.

Postacie leku. Fl. Tanaceti pulv. — dorosłym doustnie 5— 10 g sproszkowanych kwiatów w miodzie lub powidłach jako środek przeciwrobaczycowy, po ok. 3 h przyjąć olej rycynowy. Kurację powtórzyć w dniu następnym. Lewatywa dla dzieci przeciw owsikom — 10 g kwiatów wrotyczu i 15 g ziela tymianku zalać litrem wrzącej wody, postawić na parze pod przykryciem na 20 min, odstawić na 15 min, przecedzić i odpowiednio ciepły płyn użyć jako klizmę. Wyciąg alkoholowy z wrotycza jest składnikiem płynu Artemisol, zalecanego we wszawicy i świerzbowicy.

TARAXACUM OFFICINALE — MNISZEK POSPOLITY

Ang. Dandelion; franc. Pissenlit; niem. Löwenzahn; ros. Oduwanczik aptecznyj.



Występowanie. W strefie klimatu umiarkowanego obu półkul; w Polsce pospolity chwast. Znane są liczne odmiany rośliny.

257


Surowce. Korzeń mniszka — Radix Taraxaci; kwiat mniszka — Flos Taraxaci.

Główne związki. W korzeniach: trójterpeny (m.in. tarakserol, β-amyryna), związki goryczowe (m.in. laktukopikryna), fitosterole (m.in. (β-sytosterol), wielocukry (m.in. inulina do 40%, pektyna), substancje żywicowe, cholina, kwasy organiczne, sole mineralne. W kwiatach: karotenoidy, flawonoidy, ślady olejku eterycznego, trójterpeny, cukry redukujące.

Działanie. Cholereticum, diureticum, amarum.

Korzenie mniszka, wskutek pobudzenia czynności wątroby, zwiększają ilość wytwarzanej żółci oraz ułatwiają jej przepływ do dwunastnicy, ponieważ działają nieznacznie przeciw-skurczowo na przewody żółciowe i pęcherzyk żółciowy. Surowiec ma również dość silne właściwości moczopędne, działa saluretycznie, usuwając z organizmu nadmiar jonów sodu i potasu. Gorzki smak wyciągów zwiększa nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego i ułatwia trawienie pokarmów. Mniszkowi przypisuje się zdolność obniżania poziomu glukozy we krwi w początkowym okresie cukrzycy. Kwiaty mniszka działają analogicznie, lecz nieco silniej moczopędnie i przeciwzapalnie.



Zastosowanie. W schorzeniach wątroby z równoczesnym osłabieniem czynności żółciotwórczej, w postępującej mars-kości wątroby, w uszkodzeniu wątroby oraz związki toksyczne, po przebytym wirusowym zapaleniu wątroby. Również w niektórych schorzeniach dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego, np. dyskinezji żółciowej spowodowanej atonią mięśni gładkich lub stanem skurczowym, pomocniczo — w kamicy żółciowej. Ponadto w niewydolności nerek i występowaniu obrzęków, pomocniczo — w przewlekłym zapaleniu kłębków nerkowych, moczowodów lub pęcherza, w kamicy moczowej, zwłaszcza szczawianowej i fosforanowej. Jako środek goryczowy poprawiający trawienie stosuje się mniszek wraz z innymi ziołami. Surowiec wchodzi w skład mieszanek Diabetosan, Degrosan, Cholagoga II, Normosan i Pulmosan, wyciąg jest składnikiem proszku Gastrochol i płynu Cholesol.

Postacie leku. Dec. Rad. (Fl.) Taraxaci — 2 łyżki korzeni lub kwiatów (korzystna mieszanina równych części obu surowców) zalać 2 szklankami ciepłej wody, gotować powoli 5 min pod przykryciem, przecedzić do termosu i pić ½ szklanki 2—3 razy dz. 30 min przed jedzeniem. Najczęściej mniszek stosuje się w odpowiednich mieszankach ziołowych. Succ. Taraxaci — sok ze świeżych korzeni mniszka — stosowany w tych samych przypadkach co odwar z korzeni lub kwiatów; dawki -30—60 kropli w kieliszku wody, 30 min

258


przed posiłkiem jako środek pobudzający trawienie, po jedzeniu jako żółciotwórczy.

THYMUS SERPYLLUM — MACIERZANKA PIASKOWA

Ang. Wild Thyme; franc. Thym serpolet; niem. Feld Thymian; ros. Czabriec obyknowiennyj.



Występowanie. Powszechnie na półkuli północnej; w Polsce na terenach piaszczystych. Znanych jest szereg odmian.

Surowiec. Ziele macierzanki — Herba Serpylli.

Główne związki. Olejek eteryczny do 0,6% (m.in. p-cymen, karwakrol, tymol, terpineol w zmiennych ilościach, zależnie od odmiany), garbniki ok. 5%, związki goryczowe, flawonoidy, kwasy organiczne, sole mineralne.

Działanie. Expectorans, antisepticum, stomachicum.

Wyciągi z ziela macierzanki wzmagają czynność wydzielniczą błon śluzowych w gardle i oskrzelach, pobudzają samoistny ruch nabłonka rzęskowego i wyzwalają odruch wykrztuśny. Mają także nieznaczne właściwości przeciwskurczowe, zmniejszają napięcie mięśni gładkich, zarówno górnych dróg oddechowych, jak i przewodu pokarmowego (działanie wiatropędne). Istotne znaczenie ma działanie przeciwbakteryjne, przypisywane garbnikom i fenolowym składnikom olejku eterycznego, które nie ogranicza się tylko do przewodu pokarmowego, lecz obejmuje również płuca i oskrzela. Obecność związków goryczowych warunkuje słabe zwiększenie wydzielania soku żołądkowego. Zewnętrznie ziele macierzanki działa bakteriobójczo i przeciwzapalnie, a na błony śluzowe jamy ustnej, gardła, sromu i pochwy również nieznacznie ściągająco. Ponieważ surowiec handlowy pochodzi z różnych odmian i tzw. ras chemicznych, wykazuje dość zmienną aktywność.



Zastosowanie. Głównie jako środek wykrztuśny, przeciw-skurczowy i odkażający w nieżycie jamy ustnej, gardła, krtani i oskrzeli, pomocniczo — w nieżycie żołądka i jelit, nadmiernej fermentacji, wzdęciach oraz niedokwaśności. Zewnętrznie — do płukania jamy ustnej i gardła, do irygacji, okładów na skórę (uszkodzenie, naskórka, świąd skóry, ukłucia owadów, drobne zranienia, oparzenia I i II stopnia). Surowiec jest składnikiem mieszanek Septosan, a wyciąg — kropli Pectosol.

Postacie leku. Inf. Herb. Serpylli — napar z łyżki ziela na 11/2 szklanki gorącej wody (postawić nad parą na 20 min pod przykryciem, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1/4—1/2 szklanki 2—3 razy dz. na 30 min przed posiłkiem jako środek wykrztuśny i zwiększający łaknienie lub po posiłku jako

259


wiatropędny. Surowiec jest rzadko używany per se, zwykle jako składnik odpowiednich mieszanek. Zewnętrznie napar stosuje się jako ściągający i przeciwbakteryjny, do płukania ust i obmywań, korzystnie wraz z Anth. Chamomillae, Fol. Salviae, Herb. Meliloti; do tamponowania i irygacji korzystnie z Fl. Millefolii, Fl. Calendulae, Fol. Plantaginis, Infl. Tiliae. Również do kąpieli dla rekonwalescentów i osób starszych.

THYMUS VULGARIS — TYMIANEK POSPOLITY

Ang. Garden Thyme; franc. Thym commun; niem. Echter Thymian; ros. Timian obyknowiennyj.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego, uprawiany w wielu krajach europejskich, również w Polsce.

Surowiec. Ziele tymianku — Herba Thymi, z którego destyluje się olejek tymiankowy — Oleum Thymi i otrzymuje tymol — Thymolum.

Główne związki. Olejek eteryczny do 3,5% (wg FP IV 1%), zawierający m.in. tymol do 50%, karwakrol, p-cymol, α-pinen, linalol do 13%, borneol do 15%, cyneol. Ponadto garbniki do 10%, kwasy polifenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy), związki trój-terpenowe (m.in. kw. ursolowy, kw. oleanolowy), flawonoidy (m.in. luteola i jej glikozydy), substancja goryczowa.

Działanie. Expectorans, antisepticum, stomachicum.

Wyciągi z ziela tymianku wzmagają samoistny ruch nabłonka rzęskowego górnych dróg oddechowych, zwiększają wydzielanie śluzu, rozrzedzają zalegającą w gardle wydzielinę i ułatwiają jej odkrztuszanie. Równocześnie działają skutecznie bakteriobójczo, zwłaszcza przeciw paciorkowcom, nawet opornym na antybiotyki, gdyż zawierają aktywne związki fenolowe (tymol, karwakrol). Stwierdzono także nieznaczne działanie przeciwskurczowe, pomocne w mechanizmie wykrztuśnym, również ułatwiające trawienie wskutek pobudzenia sekrecji soku żołądkowego przez związki goryczowe. Zewnętrznie surowiec działa przeciwzapalnie i bakteriobójczo na skórę i błony śluzowe.

Olejek tymianku ma b. silne właściwości antyseptyczne i jest składnikiem różnych preparatów do higieny osobistej. Po podaniu doustnym drażni silnie błony śluzowe, wywołuje przekrwienie i dlatego nie jest obecnie stosowany per os, tylko zewnętrznie jako środek przeciwzapalny i rumieniący.

Tymol jako związek bakteriobójczy przewyższa fenol, ale w obecności białek jego aktywność zmniejsza się, ponadto drażni błony śluzowe i nie jest obecnie stosowany doustnie, nawet przeciw pasożytom jelitowym. Zewnętrznie tymol działa na skórę odkażająco, niszczy nie tylko bakterie, lecz także drożdżaki i grzyby pasożytnicze.

260

Działania uboczne. Olejek tymiankowy lub tymol, stosowane doustnie, wywołują nudności, ból głowy, zapalenie żołądka, uszkodzenie nerek, albuminurię, a nieraz hematurię. U dzieci i osób starszych objawy te są bardziej nasilone i mogą zagrażać życiu.

Zastosowanie. Wyciągi z tymianku stosuje się w nieżycie górnych dróg oddechowych, w tzw. suchym kaszlu, chrypce, trudnościach w odkrztuszaniu, w nadmiernym wysuszeniu błon śluzowych gardła i krtani. Również do przymoczek, kompresów, okładów, przemywań w niektórych dermatozach, np. w łojotokowym zapaleniu skóry, wyprysku bakteryjnym, trądziku i in.; jako płukanki w zapaleniu jamy ustnej i gardła. Także do kąpieli odkażających i przeciwzapalnych. Jako środek przyspieszający trawienie i wiatropędny stosuje się tylko w zestawieniu z innymi ziołami. Ziele tymianku służy do otrzymywania przetworów galenowych i jest składnikiem mieszanek ziołowych Neopektosan i Septosan.

Olejek tymiankowy jest stosowany zewnętrznie w owrzodzeniach troficznych wywołanych bakteriami ropotwórczymi, w powierzchniowych zakażeniach promieniowcami (actinomycosis), drożdżami Candida albicans (candidiasis) oraz w grzybicy drożdżakowej (blastomycosis). Również do wcierań przeciwświerzbowcowych, do inhalacji w nieżycie gardła i oskrzeli, do płukanek w zapaleniu jamy ustnej, dziąseł i migdałków, do kąpieli ogólnie wzmacniających i odkażających. Olejek tymiankowy jest składnikiem Linim. Capsici comp. i Spir. Saponato-camphoratus.

Tymol jest stosowany analogicznie jak olejek tymiankowy, natomiast zaniechano obecnie podawania doustnego jako środka robakobójczego, ponieważ dostępne są inne związki bardziej skuteczne i mniej toksyczne dla nosicieli. Tymol jest składnikiem Gargarisma prophylacticum i preparatów stomatologicznych.

Postacie leku. Inf. Herb. Thymi — napar z łyżki ziela na 11/2 szklanki gorącej wody (postawić nad parą na 15 min pod przykryciem, przecedzić), pić 1/3 szklanki 2—3 razy dz. jako środek wykrztuśny i regulujący trawienie: ten sam napar do płukania jamy ustnej i gardła. Dec. Herb. Thymi — odwar z 100—120 g ziela tymianku w 5 litrach wody (gotować pod przykryciem 5 min, odstawić na 10 min, przecedzić), odwar oraz wytrawione zioła (w woreczku płóciennym) umieścić w wannie, dopełnić do 1/3 wodą, o temp. 36—38°C, czas 10—15 min; ten sam odwar zewnętrznie do okładów, przymoczek, kompresów i do zmywania owłosionej skóry głowy w łupieżu łojotokowym (korzystnie razem z Rad. Bardanae). lewatywa dla dzieci przeciw owsikom — napar z 15 g ziela tymianku i 10 g kwiatów wrotycza na litr wrzącej wody, pozostawić 20 min pod przykryciem, przecedzić i odpowiednio

261


chłodny użyć jako klizmę. Sirup. Thymi comp. — dzieciom po łyżeczce 3—5 razy dz. jako wykrztuśny i przeciwkaszlowy. Prep. Tussipect-syrop: dorośli po łyżce, dzieci po łyżeczce 3—4 razy dz. po jedzeniu; krople: dorośli 15—20 kropli w kieliszku wody, dzieci 3—10 kropli 3—4 razy dz.; drażetki: 1—2 draż. kilka razy dz.

TILIA CORDATA — LIPA DROBNOLISTNA

Ang. Littleleaf Lime; franc. Tilluel a petites feuilles; niem. Winter-Linden; ros. Lipa miełkolistnaja.



Występowanie. Powszechnie w całej Europie, również w Polsce, często sadzona.

Surowiec. Kwiatostan lipy (z podsadką) — Inflorescentia Tiliae. Równowartościowego surowca dostarcza Lipa szerokolistna — Tilia platyphyllos.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. liczne pochodne kwercetyny, kemferolu i akacetyny), olejek eteryczny ok. 0,05% (m.in. farne-zol, geraniol, eugenol), związki śluzowe, kwasy organiczne, fitosterol i trójterpen.

Działanie. Diaphoreticum, sedativum.

Kwiatostany lipy pobudzają czynności niektórych narządów wewnętrznych i zmniejszają nieznacznie napięcie mięśni gładkich. Wzmagają wytwarzanie soku żołądkowego, zwiększają przepływ żółci do dwunastnicy i wydalanie moczu. Są to jednak działania drugorzędne, natomiast największe znaczenie ma pobudzanie wydzielania potu. Polega ono nie tylko na bezpośrednim stymulowaniu samych gruczołów potowych, co zresztą ma miejsce w małym stopniu, lecz na zwiększeniu ich wrażliwości na bodźce przesyłane przez nerwy współczulne. Doświadczalnie potwierdzono znane od dawna działanie uspokajające surowca, nazywanego „panaceum zmęczenia nerwowego”.



Zastosowanie. Jako środek napotny w stanach gorączkowych w niektórych chorobach zakaźnych, w tzw. „chorobie z przeziębienia”, anginie, grypie, zapaleniu gardła i oskrzeli. Również jako uspokajający w nadpobudliwości nerwowej i stanach napięcia nerwowego, zwłaszcza dla dzieci i osób starszych. Surowiec wchodzi w skład mieszanek Pyrosan i Degrosan.

Postacie leku. Inf. Inflor. Tiliae — napar z 11/2 łyżki kwiatów na 2 szklanki wody, pić 1/2 szklanki 3 razy dz. jako napotny. Korzystnie jest łączyć z Pl. Helianthi, Fl. Sambuci, Fl. Callunae i dodawać do naparu 2—3 łyżki syropu malinowego (Sir. Rubi idaei). Kwiatostany lipy są częstym składnikiem mieszanek ziołowych: uspokajającej (np. wraz z Rad. Vale-

262


riane, Fol. Melissae, Strobili lupuli, Fruct. Crataegi), regulującej trawienie (np. wraz z Herb. Cnici bened., Rad. Glycyrrhizae, Rhiz. Calami, Rad. Archangelicae, Fol. Urticae, Fl. Primulae, Herb. Abrotani, Fl. Millefolii) oraz do ziołowej kąpieli wzmacniającej (np. wraz z Herb. Thymi, Herb. Hyperici, Fucus, Rad. Bardanae).

TRIGONELLA FOENUM GRAECUM — KOZIERADKA POSPOLITA

Ang. Fenugreek; franc. Fenugrec; niem. Bockhornklee; ros. Pazitnik grieczeskoe siano.



Występowanie. Rejon Morza Śródziemnego i Czarnego, uprawiana w wielu krajach, w Polsce w małym zakresie.

Surowiec. Nasienie kozieradki — Semen Foenugraeci.

Główne związki. Substancje śluzowe do 30% (głównie galaktomannany), saponiny sterolowe do 0,3% (m.in. pochodne diosgeniny, jamogeniny, tigogeniny i gitogeniny), witaminy (m.in. amid kwasu nikotynowego — wit. PP), związki tłuszczowe do 10% i białkowe do 30% cholina, lecytyna, alkaloid trygonelina do 0,4%, flawonoidy, sole mineralne.

Działanie. Demulcens, metabolicum.

Nasiona kozieradki pobudzają czynności trawienne, ułatwiają przyswajanie składników odżywczych, są środkiem dietetycznym i ogólnie wzmacniającym. Nieprzyjemny, przenikliwy zapach surowca zniechęca do doustnego stosowania przez ludzi oraz do dodawania do pasz dla zwierząt, gdyż substancja zapachowa przechodzi do mleka. Prażone nasiona kozieradki są lepiej znoszone i w niektórych krajach (np. w Egipcie) służą jako środek odżywczy i witaminowy (podczas prażenia nieaktywna trygonelina przechodzi w aktywną witaminę PP). Zewnętrznie surowiec działa zmiękczająco (demulcens) i ma właściwości powlekające (protectivum).



Zastosowanie. Wyciągi wodne lub prażone są stosowane tylko wyjątkowo doustnie jako wzmacniające, metaboliczne lub odżywcze, rzadko też stanowią składnik mieszanek ziołowych. Zewnętrznie — nasiona w postaci kataplazmów lub odwar do okładów w ropnym zapaleniu skóry, zapaleniu naczyń chłonnych (lymphangitis), zapaleniu tkanki łącznej (cellulitis), ropniach mnogich, rozległej ropowicy (phlegmona), czyrakach. W lecznictwie ludowym jako środek przeciwcukrzycowy i zwiększający laktację. Surowiec jest składnikiem granulatu Gastrogran i mieszanki ziołowej Rektosan, a wyciąg wchodzi w skład pasty Fitolizyna.

Postacie leku. Sem. Foenugraeci pulv. — rozdrobnione nasiona zmieszać z wodą na papkę, ogrzać w naczyniu, prze-

263


nieść na płótno lub gazą i przykładać jako kataplazmy 1—3 razy dz. Korzystne jest, przed ogrzaniem, dodanie do nasion ½ łyżeczki kwasu octowego oraz ok. 1 g wyciągu lukrecjowego. Dec. Sem. Foenugraeci — odwar z łyżki stołowej nasion na szklankę wody, zewnętrznie do okładów, kompresów.

TUSSILAGO FARFARA — PODBIAŁ POSPOLITY

Ang. Colfsfoot; franc. Tussilage pas-d'ane; niem. Gemeiner Huflattich; ros. Mat-i-Maczecha obyknowiennaja.



Występowanie. Powszechnie ha półkuli północnej, w Polsce jako chwast na wilgotnych polach, przydrożach.

Surowce. Liść podbiału — Folium Farfarae; kwiat podbiału — Flos Farfarae.

Główne związki. W liściach substancje śluzowe do 8%, garbniki, olejek eteryczny, flawonoidy, fitosterol, kwasy polifenolowe (m.in. kw. galusowy), cholina, związki goryczowe i sole mineralne (dużo cynku). W kwiatach podbiału jest więcej olejku eterycznego i flawonoidów, lecz mniej śluzu i goryczki.

Działanie. Expectorans, spasmolyticum.

Wyciągi z liści powlekają błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani, zmniejszają podrażnienie, powodują również spęcznienie i rozrzedzenie zalegającej wydzieliny w górnych drogach oddechowych oraz pobudzenie ruchów nabłonka rzęskowego. Równocześnie następuje zmniejszenie napięcia mięśni gładkich górnych dróg oddechowych i ułatwienie odkrztuszania, obejmujące swym zasięgiem również oskrzela, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. Korzystne pomocnicze działania wywierają garbniki (ściągające i przeciwzapalne) oraz olejek eteryczny (nieznaczne przeciwbakteryjne). Kwiaty podbiału mają silniejsze od liści właściwości przeciwskurczowe, natomiast słabsze powlekające i ściągające.



Zastosowanie. W lekkich nieżytach górnych dróg oddechowych z objawami bólu w gardle oraz utrudnionym przełykaniu i odkrztuszaniu, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, pomocniczo w przewlekłym zapaleniu oskrzeli, osłabieniu odruchu wykrztuśnego i w zanikowym suchym nieżycie gardła u palaczy tytoniu i osób w wieku podeszłym. Liście podbiału są składnikiem mieszanek Pektosan i Neopektosan i służą do otrzymywania Succ. Farfarae i Sir. Symphyti cum Farfara.

Postacie leku. Dec. Fol. Farfarae — odwar z łyżki liści na 1—11/2 szklanki wody (gotować 3 min, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1/4—1/3 szklanki 3—5 razy dz. między posiłkami; dla dzieci 1—2 łyżki kilka razy dz.; korzystne jest łączenie naparu z bromkami, kodeiną lub solą emską; zewnętrznie

264


napar do okładów na skórę (otarcia naskórka, stłuczenia, siniaki, zaczerwienienia). Liście podbiału są częstym składnikiem recepturowych mieszanek wykrztuśnych, np. wraz z Herb. Thymi, Fol. Plantaginis, Rad. Glycyrrhizae, Herb. Pulmonariae, Fl. Primulae, Fruct. Anisi, Fl. Millefolii. Dec. Fl. Farfarae — odwar z 2 łyżek kwiatów na 1—11/2 szklanki wody (gotować 5 min, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. jako środek wykrztuśny i przeciwskurczowy; zewnętrznie do okładów i obmywań oraz jako środek kosmetyczny na tłustą skórę. Korzystniejsze jest stosowanie kwiatów w połączeniu z innymi ziołami wykrztuśny-mi. Succus Farfarae (stabilizowany sok ze świeżych kwiatów i liści podbiału) — po 30—50 kropli w kieliszku wody 3—4 razy dz., po jedzeniu w nieżycie dróg oddechowych.

URGINEA MARITIMA — URGINIA MORSKA

Ang. Sea Onion; franc. Scille officinale; niem. Meerzwiebel; ros. Morskoj łuk.



Występowanie. W rejonie Morza Śródziemnego, również uprawiana.

Surowiec. Cebula morska pochodząca z odmiany „białej” — Sulbus Scillae.

Główne związki. Liczne glikozydy nasercowe o budowie bufadienolidowej (m.in. scylaren, proscylarydyna), substancje śluzowe, sole mineralne, kw. chelidonowy.

Działanie. Cardiotonicum, diureticum.

Wyciągi z „białej” cebuli morskiej, zawierające mieszaninę kardenolidów, nie są obecnie stosowane w nowoczesnej kardiologii, ponieważ wykazują zmienność działania, natomiast pojedyncze glikozydy — scylaren i proscylarydyna — działają na serce regularnie i w sposób analogiczny jak związki naparstnicy. Zwiększają one siłę skurczu mięśnia sercowego (działanie inotropowe dodatnie) i zmniejszają częstotliwość skurczów serca (działanie chronotropowe ujemne). Po dawkach leczniczych następuje wyraźny wzrost objętości wyrzutowej serca, nieznaczne podwyższenie ciśnienia tętniczego z równoczesnym spadkiem oporów obwodowych i ciśnienia żylnego. Wpływ scylarenu i proscylarydyny rozciąga się również na przewód pokarmowy (nudności, niekiedy wymioty), na oskrzela (słaby efekt wykrztuśny) i na nerki (zwiększenie diurezy). Omawiane glikozydy po podaniu doustnym wchłaniają się wprawdzie słabo (20—25% ilości przyjętej), lecz szybko przenikają do krwi i zaczynają działać po upływie 1 h od chwili przyjęcia. Tylko mała część zresorbowanych glikozydów wiąże się z albuminami osocza krwi,

265

a okres wydalania ich z organizmu jest krótki, wynosi bowiem 1 dzień. Z danych tych wynika, że scylaren i proscylarydyna wykazują działanie pośrednie między lanatozydem C a uabainą (strofantyną K). Po podaniu dożylnym omawianych związków działanie występuje po 1—5 min, ale czas wydalania z organizmu jest przedłużony do 2—21/2 dnia.



Działania uboczne. Zaburzenia ogólne (np. bóle i zawroty głowy), zaburzenia trawienne (np. nudności, biegunka), zaburzenia oczne oraz najbardziej niebezpieczne zaburzenia ze strony serca (np. dodatkowe skurcze komorowe, tętno bliźniacze).

Zastosowanie. Ogólnie w niewydolności mięśnia sercowego (patrz: Digitalis lanata), gdy występuje nadwrażliwość, a nawet nietolerancja na inne kardenolidy o zbliżonym działaniu (lanatozyd C, digoksyna) oraz w przerwach leczenia innymi glikozydami digitalisowymi, np. acetylodigitoksyną. W leczeniu scylarenem i prcscylarydyną, a więc glikozydami o szybkim działaniu, należy zachować ostrożność, zwłaszcza u osób w wieku podeszłym z niewydolnością nerek, przyjmujących syntetyczne leki moczopędne, ponieważ mogą wystąpić objawy hipokalemii. Podczas leczenia preparatami wapniowymi stwierdzono, że niedobór jonów potasu i nadmiar jonów wapnia (hypercalcaemia) powodują znaczne zwiększenie toksyczności glikozydów nasercowych.

Przeciwwskazaniami do podawania omawianych kardenolidów są: ostry nieżyt nerek i dróg moczowych oraz stosowanie, zwłaszcza dożylne, kardenolidów bezpośrednio po leczeniu glikozydami o powolnym działaniu (np. acetylodigitoksyną), bez koniecznej przerwy co najmniej 48 h.

Postacie leku. Glikozyd nasercowy scylaren — prep. Scilla-ren (Szwajcaria) — draż. 0,8 mg; krople 0,8 mg = 20 kropli; amp. 0,5 mg. Dawka dzienna dla dorosłych w powolnym doustnym nasyceniu w ciągu 3—5 dni wynosi 1,6—4,8 mg dz. (40—120 kropli lub 2—6 draż.); dawka podtrzymująca 1,2—2,4 mg dz. (30—60 kropli, 11/2—3 draż.). Dożylnie 1/2—1 amp. pro die. Glikozyd proscylarydyna — prep. Talusin (RFN) i prep. Sandoscil (Szwajcaria — draż. 0,25 mg i 0,5 mg. Dawka doustna dzienna nasycająca do 4,8 mg, dawka podtrzymująca dzienna do 1,4 mg.

URTICA DIOICA — POKRZYWA ZWYCZAJNA

Ang. Great Nettle; franc. Grande Ortie; niem. Grosse Brennessel; ros. Krapiwa dwudomnaja.



Występowanie. Niemal na całej kuli ziemskiej oprócz strefy tropikalnej; w Polsce powszechnie na przydrożach, w pobliżu domostw.

266

1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna