Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona34/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   68

PODCIŚNIENIE TĘTNICZE HYPOTENSIO

W chorobie podciśnieniowej pierwotnej przebiegającej z osłabieniem, zawrotami i bólem głowy stosujemy okresowo środki podnoszące ciśnienie tętnicze, leki ogólnie wzmacniające oraz tonizujące ośrodkowy układ nerwowy.

Strychnina — alkaloid uzyskany z roślin rodzaju Strychnos nux vomica (kulczyba), tonizuje naczynia w wyniku usprawnienia reakcji odruchowych zachodzących za pośrednictwem ośrodków naczynioruchowych. Istota jego działania polega na uczuleniu łuków odruchowych w rdzeniu kręgowym. Alkaloid ten pobudza także czynność kory mózgowej oraz ośrodka oddechowego. Stosuje się 2—3 kuracje po 10 wstrzyknięć podskórnych w dawkach 1—3 mg lub podając preparaty złożone.

Preparaty:

Strychninum nitricum (substancja, amp. 1 mg, 2 mg i 3 mg) — doustnie dawki 1—3 jednorazowo, 3—5 mg dziennie; podskórnie 2 mg jednorazowo, 10 mg dziennie.

Tinct. Strych.nl — po 5—15 kropli 3 razy dziennie przed jedzeniem.

Asconerin (0,25 mg azotanu strychniny, 3 mg wit. B1

344


0,05 g wit. C) — doustnie 1—2 draż. po jedzeniu 3 razy dziennie.

Do środków stosowanych w przewlekłym podciśnieniu zaliczyć też można niektóre preparaty kofeiny, związku purynowego szeroko rozpowszechnionego w świecie roślinnym. Kofeina pobudza ośrodkowy układ nerwowy, szczególnie korę mózgową oraz ośrodki naczynioruchowy i oddechowy. Pobudzenie ośrodka naczynioruchowego powoduje skurcz naczyń w jamie brzusznej i przemieszczenie krwi do dużych naczyń. Dochodzi do niewielkiego wzrostu ciśnienia tętniczego. Kofeinę podaje się w dawkach 0,05—0,1 g 3 razy dziennie.

Preparaty:

Coffeinum natrium benzoicum — tabl. 0,2 g, amp. 0,2 g/ml, zwykle 0,05—0,1—0,2 g 2—4 razy dziennie.

Coffan — tabl. 0,05 g, 1 tabletka 2—3 razy dziennie, w stanach większego znużenia 11/2 tabl. jednorazowo.

W niewielkim stopniu podnoszą także ciśnienie tętnicze wyciągi płynne i suche z zarodków koła.

Preparaty:

Extr. Colae fluidum — 3 razy dziennie 15—30 kropli.

Extr. Colae siccum — 0,2—0,3 g 2—3 razy dziennie.

Tinct. Colae — 3 razy dziennie 40 kropli.



Rp.

Tinct. Colae

Tinct. Convallariae aa 10,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie 20 kropli.

Rp.

Tinct. Colae

Tinct. Crataegi

Tinct. Valerianae aa 10,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie 30 kropli.

Rp.

Cardiol C lag. I

D.S. 20—30 kropli 3—4 razy dziennie.

W celu podwyższenia ciśnienia tętniczego stosowane są także środki pobudzające zakończenia układu nerwowego sympatycznego. W tym celu nie stosuje się jednak adrenaliny, noradrenaliny lub efedryny, które podaje się w nagłym spadku ciśnienia tętniczego we wstrząsach, przy omdleniach i w zatruciach, lecz środki sympatykomimetyczne o przedłużonym działaniu. Związki te działają ochronnie wobec endogennych katecholamin.

Zalecić też można stosowanie preparatów pobudzających ośrodkowy układ nerwowy: Glucardiamid, Cardiamid — Coffein. Cardiamidum, Cardiazolum.

345


Odrębnym problemem terapeutycznym jest zapaść naczyniowa, tj. ostre podciśnienie tętnicze. Może ono być spowodowane przez bardzo różne przyczyny (utrata krwi, wstrząs uczuleniowy, zapaść ortostatyczna i inne). Stąd też w leczeniu takich stanów podajemy różne preparaty, jak aminy sympatykomimetyczne hypertenzynę, krew, osocze i preparaty krwiozastępcze, glukokortykosterydy. Leki roślinne w leczeniu ostrego podciśnienia nie znajdują raczej zastosowania.

DUSZNICA BOLESNA ANGINA PECTORIS

Niewydolność naczyń wieńcowych serca (dusznica bolesna) jest schorzeniem występującym głównie na tle miażdżycowym. W jego przebiegu występują okresowe napady bólu w okolicy pozamostkowej wywołane wysiłkiem fizycznym lub silnym stresem emocjonalnym. Schorzenie to jest najczęstszym podłożem do wystąpienia zawału mięśnia sercowego. W leczeniu niewydolności naczyń wieńcowych serca stosujemy środki, które poprawiają bilans tlenowy serca, tzn. bardziej zwiększają dowóz tlenu niż jego zużycie. W napadzie bólowym stosujemy środki o działaniu szybkim (przeważnie krótkim), w dolegliwościach przewlekłych i profilaktycznie —-środki o działaniu przedłużonym.

1. Leki stosowane w napadzie dusznicy bolesnej

W napadzie dusznicy bolesnej podajemy środki, które wchłaniają się szybko i wywierają natychmiast działanie myolityczne. Należą tu przede wszystkim syntetyczne leki z grupy azotynów i azotanów. Brak jest leków roślinnych, które byłyby skuteczne w ostrej niewydolności wieńcowej.

2. Leki stosowane w przewlekłym leczeniu niewydolności naczyń wieńcowych

W leczeniu przewlekłym podaje się wiele środków, wśród których na uwagę zasługują preparaty pochodzenia roślinnego.

Z owocu aminku egipskiego (Fr. Ammi visnagae) wyizolowano kelinę i glukozyd kelolu — związki furanochromonowe; wywierają one działanie spazmolityczne na naczynia wieńcowe. Stosuje się nalewkę z owoców aminku lub kelinę w preparatach złożonych.

Preparaty:

Tinct. Ammi visnagae — 5 razy dziennie 10—30 kropli.

Kelicardina (mieszanka wyciągów konwalii, głogu, aminka i rutyny) — 3 razy dziennie 20—40 kropli.

Kellotetryt — (tabletki zawierające kelinę i pentaerytrytyl) — 2—4 razy dziennie 1/2—1 tabl., w stanach cięższych 3 razy

346


dziennie po tabletce na godzinę przed jedzeniem; gdy podaje się dawki większe konieczna jest kontrola ciśnienia tętniczego.

Szeroko stosowane są także preparaty głogu (Fl. Crataegi) oraz ziele jemioły (Herb. Visci).



Rp.

Tinct. Ammi visnagae

Tinct. Valerianae aa 20,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie 30 kropli.

Rp.

Tinct. Ammi visnagae

Tinct. Crataegi aa 20,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie 40 kropli.

Rp.

Tinct. Crataegi

Intr. Visci

Tinct. Valerianae aa 30,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie 20—30 kropli.

Z metloksantyn w niewydolności naczyń wieńcowych zastosowanie znalazły teobromina i teofilina oraz jej pochodne i diprofilina i aminofilina. Rozszerzają one naczynia krwionośne obwodowe, szczególnie wyraźnie zaś naczynia wieńcowe serca.

Cardenosinum — doustnie 1/2—1 tabl. lub 10—20 kropli 3 razy dziennie po jedzeniu. Domięśniowo lub powoli dożylnie 1—2 amp. (dożylnie z glukozą).

Theophenal — doustnie 1—3 razy dziennie po 1 tabletce.

Innym środkiem pochodzenia roślinnego o pewnym znaczeniu w leczeniu niewydolności naczyń wieńcowych jest alkaloid izochinolinowy — papaweryna — stosowany w dawkach 0,02—0,04 g, zazwyczaj jako składnik preparatów mieszanych.

Rp.

Papaverini hydrochlorici 0,04

Theobromini natrii salicylici 0,2

M.f. pulvis

D.t.d. No XX

D.S. 3 razy dziennie 1 proszek.

Rp.

Papaverini hydrochlorici 0,03

Aminophyllini 0,4

M.f. pulvis

D.t.d. No XX

D.S. 3 razy dziennie 1 proszek.

347


Inne środki stosowane w niewydolności naczyń wieńcowych to leki uzyskiwane syntetycznie, leki przeciwkrzepliwe i przeciwmiażdżycowe.

SCHORZENIA OBWODOWYCH NACZYŃ KRWIONOŚNYCH

Omówione zostaną środki stosowane głównie w zaburzeniach ukrwienia kończyn. Wśród schorzeń tych wyróżnić można zaburzenia na tle czynnościowym oraz takie, których podłożem są zmiany zapalne, zakrzepowe, i miażdżycowe w ścianach naczyń. Z powodu skurczu lub niedrożności naczyń dochodzi do takich objawów, jak ból i oziębienie kończyn oraz zmiany troficzne skóry prowadzące niekiedy do powstawania owrzodzeń.

W stanach chorobowych naczyń tętniczych obwodowych, jak arteriosclerosis obliterans, choroba Buergera, acrocyanosis, choroba Raynauda, w stanach zakrzepowych i zatorach, zastosowanie znajdują zarówno środki syntetyczne i półsyntetyczne, jak i roślinne.

Ważną rolę odgrywają środki działające przez układ wegetatywny, tj. leki alfa-adrenolityczne oraz leki beta-adreno-mimetyczne.

Z innych środków wymienić należy preparat Sadamin (Complamin), zawierający połączenia kwasu nikotynowego z pochodną teofiliny.

Dużą rolą odgrywa w tych przypadkach także leczenie przeciwzakrzepowe i przeciwmiażdżycowe.

Typowe preparaty pochodzenia roślinnego mają tutaj jedynie znaczenie pomocnicze. Stosuje się zwykle mieszanki zawierające rutynę, głóg i inne.

Rp.

Rutisol

Tinct. Crataegi

Intr. Visci

Tinct. Valerianae aa 10,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie 30 kropli.

Rp.

Fol. Rutae

Fol. Melissae

Fl. Crataegi

Herb. Visci aa 100,0

M.f. species

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wrzącej wody, pić kilka razy dziennie.

348


LEKI STOSOWANE W SCHORZENIACH NACZYŃ 2YLNYCH

Wśród schorzeń obejmujących naczynia żylne wyróżnić można stany zapalne żył powierzchownych i głębokich. Bardzo częstym procesem patologicznym w obrębie układu żylnego jest zakrzepowe zapalenie żył (thrombophlebitis) powstające na podłożu żylaków wymagających niekiedy interwencji chirurgicznej.

W terapii zachowawczej schorzeń żylnych duże znaczenie mają leki zmniejszające krzepliwość krwi. Pewne znaczenie lecznicze mają także preparaty, uszczelniające ściany naczyń i wywierające wpływ przeciwzapalny. Stosuje się też preparaty wywołujące lokalny ograniczony proces zapalno-zarostowy w żylakach.

Istotne znaczenie mają również preparaty roślinne uszczelniające ściany naczyń i wywierające wpływ przeciwzapalny.

Cort. Hippocastani odwar z łyżki kory na 2 szklanki wody, pić 2—3 razy dziennie po ½ szklanki.

Fl. Hippocastani — odwar z łyżki kwiatów na 11/2 szklanki wody, pić 2 razy dziennie po ½ szklanki.

Intr. Hippocastani — 15—30 kropli 3 razy dziennie po jedzeniu.

Venescin — 1—2 draż. 2—3 razy dziennie przed jedzeniem.

Aesculan — wycisnąć z tuby do odbytnicy 0,5—1,0 g maści, najlepiej przed snem.

Intr. Rutae — 20—30 kropli 3 razy dziennie.

Rutina — 1—2 draż. 3 razy dziennie.

Rutisol — 40—60 kropli 5—6 razy dziennie w ciągu pierwszych 3—4 dni, następnie po 10—15 kropli 2—3 razy dziennie.

Rutinoscorbin — 1—2 draż. 2—4 razy dziennie, w stanach ciężkich 3 razy po 4 draż. dziennie.

Rutophen (rutyna, teofilina i fenobarbital) — po 1 draż. 2—3 razy dziennie.

Tinct. Arnicae — 2—5 kropli doustnie w kieliszku wody 3 razy dziennie.

Rp.

Intr. Hippocastani

Intr. Rutae aa 15,0

Tinct. Arnicae 5,0

D.S. 3 razy dziennie po 30 kropli.

Rp.

Tinct. Arnicae

D.S. Do okładów rozcieńczyć trzykrotnie wodą.

349


Nalewkę z kwiatów arniki stosuje się także zewnętrznie w postaci okładów na miejsca chore (wybroczyny, obrzęki, stany zapalne).

Rp.

Species antihaemorrhoidales (Rektosan) D.S. Odwar z 2 łyżek ziół na 21/2 szklanki wody. pić 2 razy dziennie po szklance.

Substancje pochodzenia roślinnego wchodzą także w skład czopków Hemorol, które stosuje się 1—2 razy dziennie 1 czopek. Działają one przeciwzapalnie i ściągające, a dzięki zawartości anestezyny przeciwbólowe i przeciwświądowo.

Inny rodzaj czopków — Hemorectal — zawiera głównie sole o działaniu ściągającym.

MIAŻDŻYCA NACZYŃ ATHEROSCLEROSIS

Miażdżyca układu krążenia jest podłożem licznych schorzeń w obrębie naczyń krwionośnych, szczególnie tętniczych, zarówno obwodowych, jak i wieńcowych serca. Etiologia schorzenia nie jest dokładnie poznana. Wystąpienie zmian miażdżycowych jest wywołane czynnikami zewnętrznymi i wewnątrzustrojowymi. Wśród nich duże znaczenie ma tryb życia, odżywianie, warunki pracy i jej rodzaj, wpływy środowiskowe. Miażdżyca związana jest z zaburzeniem przemiany materii w ustroju, szczególnie z zaburzeniem metabolizmu lipidów. Jednym z wykładników miażdżycy, aczkolwiek przez niektórych autorów kwestionowanym, jest podwyższony poziom cholesterolu we krwi. Duże znaczenie dla wystąpienia objawów chorobowych ma odkładanie się tego związku w ścianach tętnic. Stąd uważa się na ogół, iż zmniejszenie zawartości lipidów we krwi (zwłaszcza cholesterolu) jest celowe w miażdżycy.

Wśród leków stosowanych w celu zapobiegania występowaniu objawów miażdżycy wyróżnić można preparaty działające na metabolizm i biosyntezę lipidów oraz związki zwiększające przemianę materii (hormony tarczycy, związki jodu).

Z preparatów roślinnych stosuje się zazwyczaj gotowe preparaty i mieszanki ziołowe, m.in. wyciągi ze świeżych cebul czosnku.

Alliostabil — 20—30 kropli 2—5 razy dziennie.

Alliofil — 2 draż 2—4 razy dziennie.

Species antisclerotica (Sklerosan) — odwar z łyżki ziół na 11/2 szklanki wody, pić 3 razy dziennie po szklance odwaru.

350


PIŚMIENNICTWO

1. Danysz A., Gryglewski R.: Farmakologia dla studentów medycyny. PZWL, Warszawa 1977. 2. Gamski M.: Kard. Poi., 1976, 2, 89. 3. Goodman L. S., Gilman A.: The pharmacological Basis of Therapeutics. New York—Toronto—London 1975. 4. Janicki K., Gurszczyk-Sliwczyńska B., Tokarz J.: Przegl. Lek., 1969, 6, 435, 5. Jasiński K., Poprawski K.: Kard. Poi., 1978, l, 75. 6. Kędra M., Kadrowa S.: Poi. Tyg. Lek., 1968, 19, 714. 7. Kubłkowski P., Chodera A.: Farmakologia dla studentów stomatologii. PZWL, Warszawa 1976. 8. Mrozikiewicz A.: Interakcje leków. PZWL, Warszawa 1978. 9. Pajor W. J.: Wiad. Ziel., 1978, l, 13, 10. Pajor W. J.: Wiad. Ziel., 1978, 2, 10.

11. Pawlik W., Jacobson E. D.: Kard. Poi., 1976, 2, 135. 12. Płatek H.: Wiad. Lek., 1973, 26, 203. 13. Prebisz J., Chlewicka L: Poi. Aren. Med. Wewn., 1977, 6, 585. 14. Waśniewska M., Justyna M., Szurig-Werner B.: Poi. Arch. Med. Wew., 1977, 4, 357. 15. Wrocinski T.: Wiad. Ziel., 1978, 2, 15. 16. Zawadowska J., Zakrzewski Z., Szreniawski Z.: Wzajemne oddziaływanie leków. PZWL, Warszawa 1976.

Doc. dr hab. med. Biruta Fąfrowicz

Prof. dr hab. med. Jan Kowalewski

CHOROBY UKŁADU ODDECHOWEGO

Ziołolecznictwo chorób układu oddechowego ma wielowiekową tradycję. W chorobach płuc i oskrzeli leki roślinne mogą spełniać rolę leków pomocniczych, uzupełniających lub zapobiegających. Stosowanie środków pochodzenia roślinnego nie jest postępowaniem skierowanym przeciw przyczynom chorób, a jest leczeniem wyłącznie objawowym. Takie właśnie leczenie odgrywa jednak ważną rolą w wielu sytuacjach, stanowiąc czasami jedyną możliwość przyjścia z pomocą choremu.

Najczęstszymi objawami chorób układu oddechowego są kaszel, odkrztuszanie plwociny, duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie.

Kaszel występuje prawie we wszystkich chorobach dróg oddechowych, płuc i opłucnej, może wystąpić również w przebiegu chorób śródpiersia, np. guzów śródpiersia lub tętniaków aorty w wyniku podrażnienia gałązek nerwu błędnego. Najczęściej wywołany jest podrażnieniem zakończeń nerwów dośrodkowych błony śluzowej krtani, tchawicy i głównych oskrzeli przez wdychane substancje, miejscowe zmiany zapalne lub wydzielinę. Najbardziej pobudliwymi miejscami jest okolica ostrogi głównej, oskrzela główne i płatowe. Ośrodek kaszlowy znajduje się w rdzeniu przedłużonym, a bodźce czuciowe przenoszone są przez nerwy błędne. Kaszel poprzedza głęboki wdech, po którym następuje skurcz przepony i mięśni powłok brzusznych. Jednocześnie zamyka się głośnia i raptownie wzrasta ciśnienie w klatce piersiowej. Wynosi ono 6,67—13,3 kPa (50—100 mm Hg), a czasami przy napadowym kaszlu do 20,0—40,0 kPa (150—300 mm Hg) — mierzone w przełyku. Następnie głośnia otwiera się i następuje gwałtowny wydech. Wielkość przepływu powietrza podczas kaszlu jest bardzo duża i wynosi około 11 l/s. Powietrze wydychane podczas kaszlu porywa wydzielinę zalegającą w oskrzelach, powodując jej odkrztuszanie. W wieku starczym wrażliwość na bodźce wywołujące odruch kaszlowy słabnie i, pomimo zmian chorobowych w drzewie oskrzelowym i za-

352

legania w nich wydzieliny, chorzy nie kaszlą lub mają kaszel zbyt słaby, aby nastąpiło samooczyszczenie drzewa oskrzelowego z zalegającej wydzieliny. Uporczywy i długotrwały kaszel wywiera niekorzystny wpływ na krążenie krwi. Powstające podczas kaszlu wysokie ciśnienie w klatce piersiowej utrudnia odpływ krwi z dużych żył do prawego serca. Zmniejsza się wskutek tego pojemność wyrzutowa lewej komory i maleje przepływ krwi przez mózg. W ten sposób gwałtowny kaszel może czasem wywołać krótkotrwałą utratą przytomności. Kaszel wywołuje wzrost ciśnienia w krążeniu płucnym, przyczyniając się do rozwoju serca płucnego.



Kaszel suchy, tzw. nieproduktywny, bo nie wywołujący odkrztuszenia plwociny, zwłaszcza uporczywy i męczący, wymaga hamowania za pomocą środków przeciwkaszlowych. Natomiast przy kaszlu tzw. produktywnym, powodującym odkrztuszanie, hamowanie odruchu kaszlowego jest niewskazane, a uzasadnione jest stosowanie leków wykrztuśnych (expectorantia), które upłynniają wydzielinę oskrzelową i w ten sposób ułatwiają jej odkrztuszanie.

Plwocina może mieć charakter śluzowy, śluzowo-ropny lub ropny, może również zawierać domieszkę krwi. Chorzy odkrztuszają w różnych ilościach i w różnych porach dnia, ale zazwyczaj najwięcej rano, po wstaniu z łóżka. Jest to związane z oczyszczaniem się oskrzeli z wydzieliny, która nagromadziła się podczas snu, kiedy wrażliwość ośrodka kaszlowego ulega zmniejszeniu. Czynnikiem wspomagającym odkrztuszanie jest zmiana pozycji ciała, powodująca przemieszczenie się wydzieliny w drzewie oskrzelowym i drażnienie znajdujących się tam zakończeń nerwowych. Szczególnie skuteczne jest ułożenie, ułatwiające swobodne spływanie wydzieliny z mniejszych do większych oskrzeli. Fakt ten wykorzystuje się przez stosowanie drenażu ułożeniowego u chorych z rozstrzeniami oskrzeli i ropniem płuc, u których obfita ropna wydzielina nie może być w całości odkrztuszana w zwykły sposób.

Z punktu widzenia klinicznego ma znaczenie ocena rodzaju plwociny i jej ilości. Pomiaru ilości dokonuje się dwoma sposobami: zbiera się plwocinę przez dobę lub mierzy się ilość plwociny odkrztuszonej w ciągu godziny po przebudzeniu. Zmniejszanie się ilości plwociny i zmiana jej ropnego charakteru na śluzowo-ropny, a następnie śluzowy, są objawami poprawy stanu chorobowego.

Roślinne środki przeciwkaszlowe i wykrztuśne odgrywają ważną rolę w leczeniu chorób układu oddechowego. Pomimo wprowadzenia do lecznictwa różnych związków syntetycznych nie straciły one na znaczeniu i są powszechnie stosowane.

Najpowszechniej zalecanym lekiem przeciwkaszlowym jest

353


kodeina — jeden z alkaloidów opium. Nie wywiera tak silnego jak morfina działania psychotropowego i tylko w małym stopniu zmniejsza wrażliwość ośrodka oddechowego. Kodeina jest przeciwwskazana u chorych z zaawansowaną niewydolnością oddechową. Chociaż jej depresyjne działanie na ośrodek oddechowy nie jest silne, w warunkach zmniejszenia jego pobudliwości przez nagromadzony w ustroju dwutlenek węgla, może niebezpiecznie pogorszyć jego czynność. Kodeinę podaje się w postaci tabletek, zawierających 0,02 g leku, w ilości 3—6 razy dziennie po 1 tabl., w kroplach, jako 2% wodny roztwór, po 20 kropli 3—4 razy dziennie albo według następującego przepisu:

Rp.

Codeini phosphorici 0,25

Aq. Amygdal. amar. dilut. 10,0

M.D.S. 3 razy dziennie po 20 kropli.

Jednakże roztwory kodeiny są nietrwałe i ulegają rozłożeniu w ciągu 24 h. Kodeina wchodzi również w skład leków złożonych, zawierających związki o działaniu odkażającym drogi oddechowe, oraz stanowi składnik niektórych preparatów roślinnych o działaniu wykrztuśnym, np. Azariny lub syropu sosnowego złożonego (Sir. Pini comp.). Te preparaty powinny być stosowane u chorych z nieżytami dróg oddechowych z suchym, męczącym kaszlem bądź skąpym odkrztuszaniem śluzowej plwociny. Podawanie ich chorym z ropnym zapaleniem oskrzeli, rozstrzeniami oskrzeli i odoskrzelowym zapaleniem płuc jest niewskazane ponieważ u nich należy dążyć do oczyszczenia drzewa oskrzelowego z ropnej wydzieliny przez ułatwienie jej odkrztuszania. Kodeina wchodzi również w skład preparatów, które oprócz łagodzenia kaszlu mają działanie wykrztuśne i zwiększające wydzielanie śluzu.

Lekiem pochodzenia roślinnego o działaniu przeciwkaszlowym jest Tussiglaucin. Zasadniczym składnikiem leczniczym tego preparatu jest alkaloid aporfinowy w postaci bromowodorku glaucyny. Donew wykrył po raz pierwszy jego działanie łagodzące kaszel oraz pewne właściwości adrenolityczne. Wykazano także, że siła działania uspokajającego bromowodorku glaucyny na ośrodek kaszlowy odpowiada mniej więcej farmakodynamicznemu działaniu chlorowodorku kodeiny, a poza tym jest on mniej toksyczny i nie wywołuje przyzwyczajenia.

Jeszcze jednym lekiem łączącym własności przeciwkaszlowe, uspokajające i wykrztuśne jest pochodna gwajakolu Renovan. Przeciwwskazaniami do podawania tego leku są zaburzenia ośrodka oddechowego i niedokrwistość hemolityczna.

Jako leki wykrztuśne (expectorantia) znajdują zastosowanie następujące zioła: ziele kopytnika (Herb. Asari), liście i ko-

354


rżeń prawoślazu (Fol. et Rad. Althaeae), owoc anyżku (Fr. Anisi), liście eukaliptusa (Fol. Eucalypti), kwiat podbiału (Fl. Farfarae), owoc kopru włoskiego (Fr. Foeniculi), pączki sosnowe (Gemm. Pini), korzeń lukrecji (Rad. Glycyrrhizae), korzeń omanu (Rad. Inulae), kwiat lawendy (Fl. Lavandulae), kwiat ślazu (Fl. Malvae), korzeń biedrzeńca (Rad. Pimpinellae), korzeń i kwiaty pierwiosnki lekarskiej (Fl. et Rad. Primulae), ziele miodunki (Herb. Pulmonariae), korzeń mydlnicy (Rad. Saponariae), korzeń krzyżownicy cierpkiej (Rad. Senegae), ziele macierzanki (Herb. Serpylli), korzeń żywokostu (Rad. Symphyti), ziele tymianku (Herb. Thymi), korzeń wymiotnicy (Rad. Ipecacuanhae). Stosowane są w postaci naparów i odwarów lub służą jako surowiec do leków wytwarzanych przez przemysł zielarski.

Krajowy przemysł zielarski produkuje następujące specyfiki i mieszanki ziołowe o działaniu wykrztuśnym:

Azarina (po 1 tabl. 3 razy dziennie)

Tussipect (l łyżkę syropu lub po 2 draż. kilka razy dziennie)

Elix. Glycyrrhizae (20—30 kropli 3—4 razy dziennie)

Guajazyl (po łyżce syropu 3—4 razy dziennie po jedzeniu)

Sir. Kalii guaiacolosulfonici (po łyżeczce dzieciom, po łyżce dorosłym 3—4 razy dziennie po jedzeniu)

Sir. Creosoti comp. (dzieciom 1/2—1 łyżeczkę, dorosłym 1/2 łyżki 3 razy dziennie po jedzeniu)

Sir. Pini comp. (dzieci po łyżeczce, dorośli po łyżce 3 razy dziennie)

Sir. Symphyti (dzieciom po łyżeczce, dorosłym po łyżce 3—5 razy dziennie)

Sir. Symphyti c. Farfara (dawkowanie jak wyżej)

Jako leki wykrztuśne stosowane są również mieszanki ziołowe:



Rp.

Species pectorales II (Neopektosan) D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody; pić 3 razy dziennie.

Rp.

Species pectorales (Pektosan)

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody pić 3 razy dziennie.

Nadto istnieje wiele propozycji recepturowych mieszanek ziołowych, z których polecić można następujące:



Rp.

Fl. Verbasci

Fl. Malvae

Fol. Althaeae

355


Fol. Farfarae

Herb. Thymi aa 10,0

Fr. Anisi 5,0

Rad. Althaeae 10,0

Rad. Glycyrrhizae 25,0

M.f. species

D.S. Łyżeczka ziół na szklanką wody; sporządzić odwar, pić 3—5 razy dziennie.

Rp.

Rad. Altheae

Fol. Farfarae

Herb. Hyssopi aa 20,0

Herb. Veronicae

Fol. Menthae pip. aa 10,0

Fl. Verbasci

Lichenis islandici

Fr. Foeniculi

Fr. Anisi aa 5,0

M.f. species

D.S. Łyżka ziół na szklanką sporządzić odwar, pić 3—4 razy dziennie.

Rp.

Herb. Millefolii

Herb. Pulmonariae

Fol. Farfarae aa 20,0

M.f. species

D.S. Łyżka ziół na szklanką wody; sporządzić odwar, pić 3—4 szklanki dziennie.

Dostępne są także następujące leki galenowe o działaniu wykrztuśnym:



Rp.

Elix. Glycyrrhizae

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Rp.

Tinct. Asari

D.S. 3 razy dziennie po 20 kropli.

Rp.

Extr. Ipecacuanhae flluidi

D.S. 3 razy dziennie po 10 kropli.

Rp.


Tinct. Ipecacuanhae

D.S. 3 razy dziennie po 15 kropli.

Bardzo często łączy się leki roślinne ze związkami chemicznymi o działaniu upłynniającym wydzielinę oskrzelową,

356

przygotowując z nich mikstury lub krople. Oto recepty niektórych lekarstw:



Rp.

Ammonii chlorati

Succ. Glycyrrhizae dep. aa 5,0

Aq. destillatae ad 200,0

M.f. mixtura

D.S. Co 2—3 h po łyżce.

Rp.

Inf. Rad. Ipecacuanhae e 0,5/175,0

Ammonii chlorati

Spir. Anisi 5% aa 5,0

Sir. Althaeae ad 200,0

M.f. mixtura

D.S. 3—4 razy dziennie po łyżce.

Rp.

Sir. Altheae 30,0

Liq. Ammonii anisati 5,0

Aq. destillataead 200,0

M.f. mixtura

D.S. Co 2—3 h po łyżce.

Rp.

Dec. Rad. Senegae e 6,0/180,0

Lig. Ammonii anisati 4,0

Sir. Althaeae ad 200,0

M.f. mixtura

D.S. 3—1 razy dziennie po łyżce.

Rp.

Liq. Ammonii anisati 5,0

Tinct. Eucalypti ad 20,0

M.f. guttae

D.S. 3—4 razy dziennie po 20 kropli na mleko.

Rp.

Liq. Ammonii anisati

Tinct. Pimpinellae aa 10,0

M.f. guttae

D.S. 3—4 razy dziennie po 20 kropli na ciepłe mleko.

Duszność jest podstawowym, oprócz sinicy, objawem niewydolności oddechowej. Meakins określa ją jako „uświadomioną potrzebę zwiększonego wysiłku oddechowego”. Odczuwana jest przez chorych, u których upośledzenie wymiany gazowej w płucach wywołuje hipoksemię, tzn. niedostateczne utlenowanie krwi. Przyczyny i mechanizmy duszności są różne, omówienie ich przekracza ramy niniejszego rozdziału. Z punktu widzenia klinicznego duszność można podzielić na

357

wysiłkową, spoczynkową, czyli stalą, Oraz napadową. Ta ostatnia zależy od przyczyn sercowych (ostra niewydolność lewej komory serca) lub płucnych, najczęściej z powodu upośledzenia wentylacji, wywołanego skurczem mięśni gładkich oskrzeli ze znaczną redukcją ich światła w napadzie dychawicy



oskrzelowej.

W przeciwdziałaniu lub usuwaniu skurczu oskrzeli znajdują zastosowanie leki roślinne, uzyskane z następujących ziół: liści pokrzyku (Fol. Belladonna e), liści bielunia (Fol. Stramonii), ziela stroiczki (Herb. Lobeliae) oraz ziela grindelii (Herb. Grindeliae). Omówiono je w podrozdziale dotyczącym leczenia dychawicy oskrzelowej.

Krwioplucie i krwotoki z narządu oddechowego występują w przebiegu wielu chorób układu oddechowego. Krwioplucie zdarza się u chorych na zapalenie oskrzeli i na zapalenie płuc, w przekrwieniu biernym i zawale płuc, nowotworach, rozstrzeniach oskrzeli. Leki ziołowe mają małe zastosowanie w leczeniu i zapobieganiu krwawieniom płucnym. Jedynie przy niewielkim krwiopluciu można polecić Estr. Polygoni hydropiperis fluid. (30—40 kropli 3—4 razy dziennie).

Bóle w klatce piersiowej mają różne przyczyny. Charakterystyczne bóle, nasilające się przy głębokim oddychaniu i kaszlu, są pochodzenia opłucnowego i występują u chorych na suche zapalenie opłucnej. W ostrym zapaleniu tchawicy i dużych oskrzeli chorzy odczuwają drapanie i bóle piekące za mostkiem. Procesy patologiczne, toczące się w miąższu płucnym i nie przechodzące pei continuitatem na opłucną, nie wywołują bólu, ponieważ tkanka płucna nie ma zakończeń nerwowych bólowych.

Bóle opłucnowe, utrudniające zwykle przewietrzenie pluć, wymagają podawania leków uśmierzających, a przy współistniejącym kaszlu — środków przeciwkaszlowych.

Szczegółowe wskazania do stosowania środków roślinnych w leczeniu chorób układu oddechowego przedstawiono poniżej.


1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna