Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona35/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   68

OSTRY NIEŻYT OSKRZELI BRONCHITIS ACUTA »

Choroba występuje częściej podczas chłodnych pór roku, w następstwie zakażenia wirusowego (wirusy grypy, paragrypy, wirusy RS i adenowirusy) lub bakteryjnego (dwoinki zapalenia płuc, pałeczki Pfeiffera, paciorkowce, gronkowce), a także pod wpływem drażnienia wdychiwanymi pyłami, dymem i substancjami chemicznymi. Błona śluzowa oskrzeli ulega przekrwieniu i obrzmieniu. W pierwszym okresie choroby mało jest wydzieliny, w dalszym przebiegu pojawia się wydzielina śluzowa, a w wypadku zakażenia bakteryjnego

358

śluzowo-ropna lub ropna. Kaszel początkowo jest suchy. Jeżeli jest on silny, męczący, stanowi wskazanie do stosowania leków przeciwkaszlowych, jak kodeina lub syrop sosnowy złożony (Sir. Pini comp.), zawierający kodeinę. Przy kaszlu niezbyt silnym lepiej od początku stosować środki wykrztuśne, które upłynniają wydzielinę i ułatwiają jej odkrztuszanie. Poleca się picie odwarów z mieszanek ziołowych, syropów, mikstur i leków galenowych, które omówione zostały powyżej.



PRZEWLEKŁY NIEŻYT OSKRZELI BRONCHITIS CHRONICA

Zgodnie z definicją przyjętą przez WHO, za przewlekły nieżyt oskrzeli (pno) uważa się schorzenie oskrzeli, objawiające się kaszlem i odkrztuszaniem plwociny, które utrzymuje się przez 3 miesiące lub dłużej w roku, przynajmniej przez dwa kolejne lata i nie zależy od innej organicznej choroby płuc i oskrzeli (gruźlica, rozstrzenie oskrzeli, nowotwory). Najczęstszymi przyczynami pno są powtarzające się zakażenia dróg oddechowych, drażnienie zanieczyszczonym powietrzem (gazy, pyły) i palenie tytoniu. Na rozwój choroby mają wpływ czynniki konstytucjonalne i dziedziczne, m.in. wrodzony niedobór antytrypsyny. Prawdopodobnie odgrywa również rolę nabyty niedobór antyplazminy i kininazy, zmniejszenie wytwarzania IgA wydzielniczej, a także zaburzenia funkcji kory nadnerczy.

Początkowo objawy pno ograniczają się do kaszlu i odkrztuszania plwociny. Następnie, na skutek postępujących w oskrzelach zmian obturacyjnych, dochodzi do upośledzenia wentylacji. Do zaburzeń wentylacji dołączają się zaburzenia perfuzji. Wymiana gazowa w płucach staje się niedostateczna, co prowadzi do hipoksemii, hiperkapnii i kwasicy gazowej. Redukcja koryta włośniczkowego w następstwie zmian rozedmowych i skurcz tętniczek przedwłośniczkowych pod wpływem hipoksji prowadzą do nadciśnienia w krążeniu małym i w konsekwencji do przeciążenia prawej komory serca.

Jeżeli czynnikiem wywołującym pno lub wikłającym je jest zakażenie bakteryjne, w leczeniu znajdują zastosowanie antybiotyki i chemiczne środki bakteriostatyczne. Środki roślinne odgrywają ważną rolę w usuwaniu lub łagodzeniu wielu objawów pno. Najważniejsze są leki o działaniu wykrztuśnym. Należy pamiętać, że skutek leczniczy środków wykrztuśnych w dużym stopniu zależy od stanu nawodnienia chorego. U chorych odwodnionych wydzielina oskrzelowa jest szczególnie gęsta, a podanie kilkudziesięciu kropli leków w małej ilości płynu lub kilku łyżek mikstury czy syropu w warunkach

359

niedoboru płynów nie wystarcza do rozluźnienia i upłynnienia wydzieliny. Na odwodnienie narażeni są zwłaszcza chorzy w starszym wieku oraz w stanie dychawiczym. U tych pierwszych, zwłaszcza w stanach zaostrzeń, powikłaniach z powodu odoskrzelowego zapalenia płuc lub z innych przyczyn pogarszających stan chorych, odczuwanie pragnienia ulega osłabieniu. Przy braku właściwej opieki łatwo dochodzi do ujemnego bilansu płynów i odwodnienia. Gęsta wydzielina może całkowicie obturować światło oskrzelików i poważnie pogarszać wymianą gazową w płucach. U osób odwodnionych szczególnie celowe wydaje się wiać podawanie naparów ziołowych, ponieważ spora ilość płynów w takiej postaci lekarstwa zapobiega odwodnieniu i umożliwia pełne działanie wykrztuśne. Gotowe mieszanki ziołowe, jak Pektosan i Neopektosan, są najłatwiejsze w użyciu.



Zwiększenie uwodnienia wydzieliny oskrzelowej uzyskać można również przez inhalacje parą wodną. Zwykle do inhalacji dodaje się środki odkażające i alkalizujące, np. mieszankę pod nazwą Gargarin lub olejki eteryczne, które mają słabe właściwości odkażające oraz — jak się wydaje — zwiększają wydzielanie gruczołów śluzowych oskrzeli. Olejki stosowane mogą być pojedynczo lub w połączeniach, np.:

Rp.

Mentholi 0,5

Ol. Pini pumilionis 5,0

Ol. Eucalypti 5,0

Spir. Vini 10,0

M.f. guttae

D.S. Do inhalacji.

Rp.

Ol. Pini silvestris

Ol. Pini pumilionis

Ol. Eucalypti

Ol. Terebinthinae

Camphorae aa 5,0

M.f. guttae

D.S. Do inhalacji.

Rp.

Ol. Eucalypti

Ol. Pini aa 5,0

Ol. Menthae pip. 3,0

Ol. Terebinthinae ad 20,0

M.f. guttae

D.S. Do inhalacji.

Sposób użycia polega na dodaniu od 2—3 do kilku kropli olejku, w zależności od ilości wody użytej do inhalacji lub pojemności inhalatora. Można przygotować również gotowy płyn do inhalacji, np. według następującego przepisu:

360

Rp.

Ammonii chlorati

Ol. Terebinthinae aa 2,0

Aq. destillatae ad 200,0

M.f. solutio

D.S. Płyn do inhalacji.

Rp.

Ammonii chlorati

Ol. Terebinthinae aa 5,0

Aq. destillatae ad 500,0

M.f. solutio

D.S. Płyn do inhalacji.

Częstym zjawiskiem towarzyszącym ostrym i przewlekłym zapaleniom oskrzeli jest odczyn spastyczny wywołany skurczem mięśni gładkich ścian oskrzeli. Stanowi on wskazanie do stosowania takich środków rozkurczających oskrzela, jakie używane są w leczeniu dychawicy oskrzelowej.

Leczenie przeciwbakteryjne i środkami pochodzenia roślinnego nie wyczerpuje oczywiście postępowania terapeutycznego w pno. Jest ono złożone i obejmuje ponadto gimnastykę oddechową, leczenie klimatyczne, a w razie potrzeby tlenoterapię, podawanie kortykosterydów, leków nasercowych. Ziołolecznictwo pozostaje więc jednym z elementów terapii pno przynoszącym określone korzyści i zwykle akceptowanym przez chorych.

ROZSTRZENIE OSKRZELI BRONCHIECTASIS

Objawy kliniczne rozstrzeni oskrzeli zależą od wtórnego zakażenia bakteryjnego i wywołanego przez nie ropnego zapalenia oskrzeli. Czynnikiem ułatwiającym zakażenie i podtrzymującym je jest zniszczenie w obszarze objętym rozstrzeniami nabłonka migawkowego i upośledzenie przez to mechanizmu samooczyszczania. Rozstrzenie oskrzeli nie zakażone nie wywołuje żadnych objawów, poza możliwością sporadycznego krwioplucia. Podstawowymi objawami rozstrzeni zakażonych jest kaszel z odkrztuszaniem zwykle dużych ilości ropnej plwociny. Plwocina układa się w trzy warstwy: górną śluzową, środkową ropną i dolną złożoną z czopów gęstej, zbitej ropy. Chorzy odkrztuszają ją w największych ilościach rano, po zmianie pozycji ciała. Pojawiające się stany gorączkowe, którym towarzyszy często zwiększenie ilości plwociny i pogorszenie wymiany gazowej w płucach, wskazują na szerzenie się zakażenia na otaczającą tkankę płucną z powsta-

361

niem ognisk odoskrzelowego zapalenia. W wypadku podwyższonej temperatury ciała dobrze działa odwar z Pyrosanu — 3—4 razy dziennie łyżka ziół na szklankę wody.



Radykalne leczenie rozstrzeni polega na resekcji tkanki płucnej. Jeżeli jest to niemożliwe z powodu przeciwwskazań, chorzy wymagają leczenia zachowawczego, na które składa się stosowanie antybiotyków oraz postępowanie mające na celu „toaletę” drzewa oskrzelowego, tzn. możliwie najlepsze oczyszczanie oskrzeli z zalegającej wydzieliny za pomocą drenażu ułożeniowego, bronchoskopii, leków wykrztuśnych oraz kinezyterapii. Środki roślinne mają w leczeniu rozstrzeni oskrzeli drugorzędne znaczenie, jednak w okresach zmniejszonej aktywności procesu zapalnego z niewielką ilością gęstej wydzieliny oskrzelowej korzystne jest stosowanie naparów z mieszanek ziołowych ułatwiających odkrztuszanie, jak Pektosan lub Neopektosan, syropów lub mikstur.

Rp.

Dec. Rad. Inulae 5,0

Rad. Symphyti 10/250,0

Sir. Auranti 30,0

M.f. mixtura

D.S. Po łyżeczce lub łyżce kilka razy dziennie.

Rp.

Dec. Rad. Primulae 6,0/175,0

Elix. Glycyrrhizae ad 200,0

M.f. mixtura

D.S. Po łyżce 3—5 razy dziennie.

Poleca się również spożywanie świeżego czosnku lub jego przetworów: Alliostabil i Alliofil. Czosnek zawiera bowiem substancje o właściwościach bakteriostatycznych, wydalane również przez płuca i dzięki temu działające odkażająco na oskrzela. Olejki eteryczne, jak eukaliptusowy, sosnowy, miętowy, stosowane do inhalacji działają również odkażająco.



DYCHAWICA OSKRZELOWA ASTHMA BRONCHIALE

Obecnie przyjmuje się (cyt. za Dreszczem), że dychawica oskrzelowa charakteryzuje się napadowym skurczem oskrzeli wywołanym na zasadzie I typu reakcji immunologicznej. Według Coompsa i Gella odpowiedzialna za ten typ reakcji jest immunoglobulina E, a mediatorami: histamina, substancje wolno działające (SRS-A), czynnik chemotaktyczny krwinek kwasochłonnych (ECF-A) i czynnik aktywujący krwinki płytkowe

362

(PAF). Dużą rolą w tej chorobie odgrywa cykliczny 3',5'-mo-nofosforan adenozyny (cAMP), który powstaje z trójfosforanu adenozyny (ATP) w wyniku stymulacji beta-adrenergicznej. W ostatnich latach jest coraz więcej danych świadczących o tym, że w mechanizmie skurczu oskrzeli biorą udział prostaglandyny.



Zespoły astmatyczne, towarzyszące chorobom układu oddechowego, przebiegają na zasadzie innego typu reakcji, których obecnie nie zalicza się do dychawicy oskrzelowej. Zespoły te mogą występować w przebiegu zakażeń bakteryjnych, nadwrażliwości na salicylany, w wyniku wysiłku fizycznego itp.

Środki roślinne w leczeniu dychawicy oskrzelowej mają długoletnią tradycję i pomimo widocznego postępu w tej dziedzinie ciągle znajdują zastosowanie. Używane są przetwory z następujących ziół: liści pokrzyku (Fol. Belladonnae), liści bielunia (Fol. Stramonii), ziela stroiczki (Herb. Lobeliae), korzenia biedrzeńca (Rad. Pimpinellae) i ziela grindelli (Herb. Grindeliae). Stosowana jest również efedryna i papaweryna. Przerwanie napadu dychawicy oskrzelowej wymaga zwykle leków silnie działających. Jeżeli napad poprzedzany jest zwiastunami w postaci ściskania w klatce piersiowej, utrudnionego oddychania, kaszlu można podjąć próbę zapobiegania mu lekami pochodzenia roślinnego, np.:



Rp.

Extr. Belladonna 0,6

Papaverini hydrochlor 1,2

Ephetonini hydrochlor 0,6

Massae pill. q.s. ut. fiat. pill. No XXX

D.S. 3 razy dziennie lub w razie potrzeby po 1 pigułce.

Rp.

Codeini phosph. 0,2

Tinct. Stramonii 5,0

Tinct. Belladonnae 5,0

Tinct. Lobeliae 3,0

Intr. Primulas ad 30,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie lub w razie potrzeby po 30 kropli.

Rp.

Ephedrini hydrochlor. 1,0

Kalii jodati 2,0

Tinct. Lobeliae

Tinct. Stramonii aa 10,0

M.f. guttae

D.S. Po 30 kropli 3 razy dziennie lub w razie potrzeby.

363


W zapobieganiu napadom i leczeniu lekkich napadów dychawicy pomocne są gotowe krople Astmin oraz Kelastmin. Preparaty te stosuje się 3—4 razy dziennie po 40—60 kropli.

Wymienione leki roślinne są również stosowane długotrwale, zwłaszcza u chorych z przewlekłym astmatycznym zapaleniem oskrzeli, obok preparatów ziołowych o działaniu wykrztuśnym. Działanie broncholityczne wywiera jeszcze mieszanka ziołowa Astmosan. Mieszanka ta przygotowywana jest w postaci tytoniu, służącego do robienia papierosów oraz proszku do spalania.

Jak wspomniano, w leczeniu napadów dychawicy oskrzelowej, zwłaszcza przedłużających się (status asthmaticus), zwrócić należy uwagę na dostateczne nawadnianie chorych. Dlatego chorych należy obficie poić i podawać środki wykrztuśne. Szczególnie wskazane są odwary z ziół, takich jak Pektosan lub innych mieszanek. W tej postaci podany lek zawiera dużo wody i przeciwdziała ujemnemu bilansowi wodnemu. Uzasadnione jest również podawanie roślinnych leków uspokajających. Łagodne działanie uspokajające ma Nervosol, Passispasmina, Neospasmina i inne.

U chorych z dychawicą oskrzelową konieczne jest wykrycie czynników uczulających. Jeżeli jest to niemożliwe, podejmuje się próby odczulania nieswoistego. W tym celu zastosować można preparat roślinny, np. Biostyminę otrzymywaną z liści aloesu, zawierających substancje czynne biologicznie, wpływające na odczynowość ustroju. Lek wstrzykuje się domięśniowo po 1 ml co drugi dzień w seriach po 20 zastrzyków.



ZAPALENIE PŁUC PNEUMONIA

Zmiany zapalne w płucach mają różnorodną etiologię, różny obraz kliniczny i przebieg oraz różne zmiany anatoonopatologiczne, zlokalizowane albo w pęcherzykach płucnych, albo tkance śródmiąższowej. Leczenie jest przede wszystkim przyczynowe. Środki roślinne znajdują zastosowanie w łagodzeniu niektórych objawów. Zwłaszcza przy suchym kaszlu zaleca się środki przeciwkaszlowe. Nie należy podawać środków zawierających opium ani większych dawek kodeiny, jak 3—4 razy dziennie po 0,02 g u osób w starszym wieku oraz u chorych z wyraźną niewydolnością oddechową, objawiającą się dusznością i sinicą.

Trudności w odkrztuszaniu plwociny z powodu jej gęstości stanowią wskazanie do podania leków z grupy expectorantia. Przy współistnieniu odczynu spastycznego ze strony oskrzeli

364


pomocne są leki o działaniu rozkurczającym. Przy wysokiej temperaturze ciała działa dobrze mieszanka ziołowa Pyrosan.

ROPIEŃ PŁUC ABSCESSUS PULMONUM

Wymaga energicznego leczenia antybiotykami, zgodnie z wrażliwością na nie bakterii wywołujących chorobą, oraz drenażu jamy ropnia, a przy braku dostatecznych wyników — leczenia operacyjnego. Leki roślinne mają drugorzędne znaczenie. Stosowane są inhalacje z roślinnych olejków eterycznych, które działają odkażająco na drogi oddechowe i osłabiają nieprzyjemny zapach z ust i zapach odkrztuszanej plwociny. W celu rozluźnienia wydzieliny podaje się leki wykrztuśne.



GRUŹLICA PŁUC TUBERCULOSIS PULMONUM

Podstawową metodą leczenia gruźlicy płuc jest stosowanie leków przeciwprątkowych. Środki roślinne nie mają większego znaczenia, mogą jedynie łagodzić niektóre objawy choroby, jak kaszel lub poty, osłaniać błonę śluzową przewodu pokarmowego przed drażniącym działaniem długotrwale stosowanych leków przeciwprątkowych oraz poprawiać upośledzone łaknienie.

Kaszel zmniejsza kodeina oraz syrop sosnowy lub tymiankowy. Przy silnych potach stosuje się liście szałwii (Fol. Salvae). Zalecany jest również porost islandzki (Lichen islandicus). Sporządzone z niego wyciągi wodne łagodzą kaszel, hamują czynność gruczołów potowych, osłaniają błonę śluzową żołądka i jelit, poprawiają łaknienie. Stosowany jest w postaci odwarów w proporcji 10 g porostu na 350 ml wódy. Po zagotowaniu podawać 3 razy dziennie po łyżce lub wygotować do połowy pierwotnej objętości, przecedzić, pozostawić do skrzepnięcia i zażywać po łyżeczce pomiędzy posiłkami. Porost islandzki używany jest również w połączeniu z innymi ziołami, np.:

Rp.

Lichenis islandici 100,0

Gemm. Pini 50,0

Rad. Glycyrrhizae 30,0

M.f. species

D.S. Łyżkę ziół zalać szklanką wrzątku i gotować 10 min. Pić 2—3 szklanki odwaru dziennie.

365


Wydaje się, że zioła zawierające związki krzemu częściowo rozpuszczalne w wodzie nie wywierają większego wpływu na zmiany gruźlicze w płucach. Należą do nich: ziele skrzypu (Herb. Equiseti), ziele poziewnika (Herb. Caleopsidis) i ziele rdestu ptasiego (Herb. Polygoni avicularis). Wchodzą one w skład mieszanki ziołowej Pulmosan. Ma jeszcze swoich zwolenników stosowanie w gruźlicy świeżych liści aloesu (Fol. Aloes recens), które zawierają — w myśl poglądów Piłatowa — stymulatory biogenne, mające m.in. właściwości gojenia uszkodzonych tkanek. Kawałki świeżego, soczystego liścia aloesu kroi się drobno, miesza z łyżką miodu lub cukru i spożywa przed jedzeniem 1—2 razy dziennie. U chorych gorączkujących można stosować mieszankę ziołową Pyrosan.

Często chorzy na gruźlicę źle tolerują doustne leki przeciwprątkowe. W tych _ przypadkach poleca się wywar i wyciągi z siemienia lnianego. Należy pamiętać, że siemię lniane zalewa się na 12 h wodą o temperaturze pokojowej, następnie część płynną odlewa, a nasienie zagotowuje z nową porcją wody. Pije się mieszając wywar i wyciąg. Nasłanie lniane działa osłaniające na przewód pokarmowy oraz ułatwia wykrztuszanie. Przy braku łaknienia poleca się Tinc. amara. Dawkowanie — 15—30 kropli przed jedzeniem.



ZAPALENIE OPŁUCNEJ PLEURITIS

W suchej postaci zapalenia opłucnej występują bóle spowodowane ocieraniem o siebie blaszek opłucnej, które tracą swą gładkość z powodu odkładania się na ich powierzchni złogów włóknika. Bóle nasilają się przy głębokim oddychaniu i kaszlu. Zaleca się kodeinę, zwykle w połączeniu z salicylanami lub z innymi środkami przeciwbólowymi.

Stosuje się również leczenie odciągające, polegające m.in. na wcieraniu w skórę klatki piersiowej (po stronie, po której toczy się zapalenie opłucnej) mazideł lub olejków roślinnych. Podrażnienie skóry i jej przekrwienie zmniejsza odczuwanie bólu opłucnowego i ułatwia oddychanie. Są używane następujące leki recepturowe:

Rp.

Ol. Pini pumilionis

Ol. Eucalypti aa 5,0

Ol. Terebinthinae 20,0

Ol. Camphorati ad 60,0

M.f. guttae

D.E. 10—20 kropli wcierać w skórę klatki piersiowej 2 razy dziennie,

366


Rp.

Ol. Terebinthinae 10,0

Vaselini 10,0

Lanolini 20,0

M.f. unguentum

D.S. Wcierać 2 razy dziennie w skórą klatki piersiowej.

Z preparatów gotowych zalecić można emulsję Capsigel. Stosuje się także nasienie gorczycy czarnej (Sem. Sinapis nigrae) w postaci kataplazmów w następujący sposób: 100 g sproszkowanego nasienia gorczycy rozrobić z ciepłą wodą na gęstą papkę, rozprowadzić cienką warstwą na płótnie i przyłożyć na klatkę piersiową na 10 min, po czym skórę zmyć ciepła wodą i wytrzeć.

Nie należy stosować kataplazmów ani wcierań u chorych na cukrzycę, ze skórą bardzo wrażliwą, w przypadku obecności zmian skórnych i w gruźlicy płuc.

Leczenie odciągające wskazane jest również u chorych na surowicze zapalenie opłucnej. Czynne przekrwienie skóry klatki piersiowej w sąsiedztwie zapalnie zmienionej opłucnej ma poprawiać przepływ limfy w opłucnej ściennej i w ten sposób osłabiać odczyn zapalny: obrzęk opłucnej, tworzenie płynu wysiękowego i odkładanie włóknika. Brak jest badań, które potwierdziłyby taki wpływ zabiegów odciągających na proces zapalny opłucnej, jednak w świetle obserwacji klinicznych wydaje się on prawdopodobny. W ostatnich latach zainteresowanie tymi metodami leczenia zmalało, wobec postępów leczenia zarówno przyczynowego, jak i objawowego zapalenia opłucnej.



PIŚMIENNICTWO

1. Braun H.: Heilpflanzen-Lexikon für Arzte und Apotheker G. Fischer Verlag. Stuttgart 1974. 2. Deloff L. (red.): Choroby układu oddechowego. PZWL, Warszawa 1977. 3. Fejgin M., Glass B.: Gruźlica płuc. Wyd. Delta, Warszawa 1933. 4. Ciechanowski St. (red.): Gruźlica i jej zwalczanie. Wyd. Pol. Zw. Przeciwgrużl., Warszawa 1927. 5. Kużnicka B., Dziak M.: Zioła lecznicze. PZWL, Warszawa 1972. 6. Muszyński J.: Ziołolecznictwo i leki roślinne. PZWL, Warszawa 1958. 7. Orłowski W.: Nauka o chorobach wewnętrznych. T. II i III. Wyd. Lek. Inst. Nauk. Wyd., Warszawa 1948. 8. Roeske W.: Zarys fitoterapii. PZWL, Warszawa 1955. 9. Teletycki M.: Współczesne metody leczenia gruźlicy w krytycznym ujęciu. Wyd. Zakł. Ubezp. Społ., Warszawa 1949.



Dr med. Bogdan Pirwitz

Dr med. Andrzej Tilszer

CHOROBY PRZEWODU POKARMOWEGO

Obserwowanemu współcześnie dużemu postępowi w diagnostyce gastroenterologicznej nie towarzyszy w odpowiedniej proporcji rozwój możliwości terapeutycznych.

Praktycznie w gastroenterologii jest kilka, co najwyżej kilkanaście leków syntetycznych, o których można powiedzieć, że mają istotne, a niekiedy niezastąpione niczym innym działanie lecznicze. Przewlekły przebieg większości schorzeń przewodu pokarmowego potęguje istniejące znaczenie niepożądanego działania leków pochodzenia syntetycznego i powoduje kolejne ograniczenia lecznicze. Ponadto, ponieważ w przybliżeniu połowa pacjentów zgłaszających się do poradni gastrologicznych cierpi na schorzenia pochodzenia czynnościowego, w których rzadko kiedy można osiągnąć całkowite powodzenie stosując tylko leki pochodzenia syntetycznego, to potrzeba rozszerzenia postępowania leczniczego okazuje się istotnie znaczna. Osiągnąć te cele można wprowadzając do leczenia oprócz odpowiednich zaleceń dietetycznych, również preparaty i przetwory pochodzenia roślinnego. » Szczególną zaletą leków roślinnych jest obecność w nich związków optycznie czynnych, a przez to o dużej aktywności, które jednocześnie nie są obce ustrojowi człowieka. Cenna, zwłaszcza w leczeniu chorób układu pokarmowego, jest również zawartość w ziołach takich związków, jak: olejki eteryczne, sole mineralne, witaminy, garbniki, kwasy organiczne, cukry redukujące, alkaloidy i inne substancje ważne dla uzyskania prawidłowego przebiegu procesów trawienia, wchłaniania i wydalania. Dlatego w przewlekłych schorzeniach przewodu pokarmowego zachodzi istotna potrzeba stosowania leków roślinnych.

Zamiarem autorów rozdziału jest przekazanie lekarzom rzeczywistych i obiektywnych wiadomości o możliwościach ziołolecznictwa w tej grupie schorzeń.

Z nieznajomości bowiem przedmiotu płynie nieufność i niechęć do posługiwania się lekiem pochodzenia naturalnego oraz z tej samej przyczyny nadmierny optymizm, że lek ziołowy zawsze stanowi remedium universalis.

368


ZAPALENIE PRZEŁYKU OESOPHAGITIS

Odczynowe zapalenie błony śluzowej przełyku powstaje przede wszystkim wskutek okresowej, lecz nawracającej obecności w świetle przełyku soku żołądkowego lub żołądkowo-dwunastniczego. W warunkach fizjologicznych istnieją mechanizmy zapobiegające zwrotnemu dostawaniu się zawartości żołądka przez wpust do przełyku. W niektórych jednakże stanach dochodzi do zarzucania soku żołądkowego (gastro-eso-phageal reflux). Do najczęstszych czynników przyczynowych można zaliczyć opóźnione opróżnianie się żołądka, istnienie przepukliny przeponowej, otyłość znacznego stopnia, ciążę, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy, niektóre zespoły pooperacyjne.

Zarzucany do przełyku płyn najczęściej zawiera kwas solny i pepsynę, lecz niekiedy również zasadową zawartość dwunastnicy i jelita cienkiego, zwłaszcza w zespołach poresekcyjnych. W zależności od nasilenia zarzucania, drażniące błonę śluzową soki pozostają w świetle przełyku lub są usuwane na zewnątrz. Wytworzenie się odruchu wymiotnego wzmaga jednakże zwykle pierwotną przyczynę.

W początkowym okresie choroby zarzucane soki żołądkowo-jelitowe uszkadzają nabłonek płaski przełyku, wywołując obrzęk, zaczerwienienie i nadżerki błony śluzowej. W dalszym zaś przebiegu choroby uszkodzona zostaje również tkanka podśluzowa z wytwarzaniem się głębokich zapalnych nacieków ściany przełyku z postępującym koncentrycznym zwłóknieniem tych miejsc i rozwojem zwężenia światła.

Spośród innych czynników przyczynowych zapalenia przełyku może mieć znaczenie palenie papierosów, alkoholizm, niewłaściwa temperatura spożywanych posiłków.

Objawy. Najczęstszym i najbardziej charakterystycznym objawem zapalenia przełyku jest ból umiejscowiony zamostkowo, powstający lub nasilający się w czasie jedzenia, oraz bolesne przełykanie pokarmów stałych, pikantnych lub gorących. Bóle mogą być odczuwane również w nadbrzuszu, a także promieniować do łopatki, szyi, barków. W przypadku powstawania przewężeń przełyku, zaburzenia połykania pokarmów stałych, a później i płynnych, są szczególnie nasilone. W dalszym przebiegu choroby mogą dołączyć się objawy wyniszczenia i niedokrwistości.

Rozpoznanie przewlekłego zapalenia przełyku ułatwia wykonanie gastroezofagoskopii, badania radiologicznego, pomiaru pH w świetle przełyku, próba Bernsteina (wlew do światła przełyku roztworu 0,1 ml/1 kwasu solnego). Ponieważ dysfagia i bóle nie zawsze są specyficzne w stosunku do innych chorób przełyku przebiegających z takimi objawami,

369


dlatego przewlekłe zapalenie przełyku różnicować należy z rakiem przełyku, achalazją, sklerodermią przełyku, z rozlanym kurczem przełyku.

Leczenie. W przypadkach uzasadnionych (np. zapalenie przełyku na tle przepukliny przeponowej bez poprawy w wyniku leczenia zachowawczego) wskazane jest leczenie chirurgiczne, które niestety nie zawsze spełnia związane z nim nadzieje.

W leczeniu zachowawczym dąży się głównie do zapobiegania zarzucania soku żołądka, zmniejszenia kwaśności soku żołądkowego oraz osłaniania błony przełyku.

Dieta. Posiłki powinny być małe objętościowo, lecz dość częste, 5—6 razy w ciągu dnia. Ostatni posiłek należy spożywać przynajmniej 2 godziny przed snem oraz unikać leżenia po jakimkolwiek posiłku. Poleca się wysokie ułożenie głowy i tułowia w czasie snu. Aby nie dopuścić do przedłużającego się opróżnienia żołądka, pokarmy powinny być półpłynne lub papkowate, ciepłe, lecz nie gorące. Ograniczeniu podlegają potrawy smażone, tłuszcze zwierzęce, potrawy wzdymające, surowe jarzyny i owoce, przyprawy.

Farmakoterapia. Podstawowymi lekami są preparaty o działaniu osłaniającym, przeciwzapalnym, alkalizującym, miejscowo znieczulającym, podawane w postaci płynnej lub sproszkowanej. Ważne jest również, aby częstotliwość przyjmowanego leku była znaczna (5—6 razy dziennie) oraz zasadniczo między posiłkami. Przeciwwskazane jest używanie leków antycholinergicznych.

Z chemicznych preparatów najlepiej stosować Aluminium hydroxydatum (Alusal plv.), Calcium carbonicum, Bismuthum subcarbonicum.

Wiele ziół ma działanie osłaniające, najważniejsze z nich to:

Flos Malvae arboreae — kwiat malwy czarnej. Napar z łyżki kwiatów na szklankę wrzącej wody. Pić 4 razy dziennie po ćwierć szklanki.

Folium Farfarae — liść podbiału. Napar z 10—15 g liści na szklankę wrzącej wody. Pić 4 razy dziennie po pół szklanki.

Folium Althaeae — liść prawoślazu. Wyciąg wodny sporządzony na zimno z łyżki stołowej liści na pół litra wody. Pić 4 razy dziennie po łyżce.

Radix Inulae — korzeń omanu. Odwar z jednej łyżki stołowej korzenia na pół litra wody. Pić 3 razy dziennie po łyżce.

Radix Glycyrrhizae — korzeń lukrecji. Odwar z pół łyżki korzenia na szklankę wody. Pić 4 razy dziennie po ćwierć, szklanki.

Lichen islandicus — porost islandzki. Najlepiej w postaci

370


galaretki: 50 g porostu zalać litrem wody, wygotować do połowy, pozostawić do skrzepnięcia. Stosować 6 razy dziennie po łyżeczce między posiłkami. W postaci odwaru: 25 g porostu gotować w litrze wody do zmniejszenia objętości do połowy. Pić kilka razy dziennie małymi porcjami.

Semen Lini — nasienie lnu. Maceracja z łyżki nasion na szklankę wody. Pić 2—3 razy dziennie.

Radix Althaeae — korzeń prawoślazu. Przyrządzać macerację. Łyżka ziół na szklankę wody. Pić 3—4 razy dziennie po pół szklanki.

Flos Malvae — kwiat ślazu. Odwar z pół łyżki kwiatu na szklankę wody. Pić 4 razy dziennie po ćwierć szklanki.

Zioła powyższe można stosować w mieszankach, np.:

Rp.

Gastrogran lag. I

D.S. 3—5 razy dziennie łyżeczkę granulatu popić 1/2 szklanki ciepłej wody.

Gastrogran można stosować w lekkich postaciach zapalenia przełyku jako jedyny preparat, wykorzystując jego działanie przeciwzapalne i osłaniające.

W cięższych zapaleniach przełyku bardzo skuteczny okazał się preparat syntetyczny Gaviscon. Lek ten, mający właściwości zmydlające, pieni się silnie w świetle żołądka i poprzez wytworzenie kożucha gęstej piany zamyka wpust od strony żołądka. Zapobiega w ten sposób zarzucaniu zawartości żołądka do przełyku. Gaviscon podaje się w zapaleniu przełyku 2—3 razy dziennie po 2 tabletki. Bardzo celowe jest uzupełniające stosowanie w zapaleniu przełyku o ciężkim przebiegu leków roślinnych przeciwzapalnych i powlekających równolegle ze stosowaniem preparatu Gaviscon. Po ustąpieniu okresu zaostrzenia wystarczy podawanie tylko leków ziołowych.

Rp.

Sem. Lini

Fl. Malvae

Rad. Glycyrrhizae

Fol. Farfarae aa 20,0

M.f. species

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody. Pić 5—6 razy dziennie małymi porcjami.

Rp.

Sem. Lini

Rad. Althaeae

Lichenis islandici aa 25,0

M.f. species

D.S. 2 łyżki ziół zalać 1/2 l wody zimnej. Po kilku godzinach maceracji goto-

371


wać przez 5 min. Przyjmować porcjami 5—6 razy w ciągu dnia.

Rp.

Fol. Althaeae 55,0

Rad. Althaeae 25,0

Rad. Glycyrrhizae 15,0

Fl. Malvae 5,0

M.f. species

D.S. 2 łyżki ziół zalać 3 szklankami zimnej wody i pozostawić na kilka godzin (najlepiej na noc), następnie gotować 5 min, przecedzić i pić porcjami w ciągu dnia między posiłkami.

Z mieszanek działających przeciwbólowe i kojąco warto stosować:



Rp.

Herb. Chelidonii

Rad. Valerianae

Fl. Lavandulae

Fol. Melissae

Fol. Menthae pip. aa 20,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody. Pić 3—4 razy dziennie po 1/4 szklanki.

oraz mieszankę działającą osłaniające i przeciwbólowe:



Rp.

Sem. Lini 50,0

Herb. Chelidonii

Fol. Melissae

Fol. Menthae pip.

Rad. Valerianae aa 20,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklanką wody. Pić 5 razy dziennie po 2 łyżeczki.

Inne preparaty ziołowe stosowane w nadkwaśności podano przy omawianiu leczenia choroby wrzodowej.


1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna