Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona38/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   68

WRZÓD TRAWIENNY ŻOŁĄDKA I DWUNASTNICY ULCUS PEPTICUM YENTRICULI ET DUODENI

Wrzód trawienny jest schorzeniem bardzo powszechnym, nie tylko w aspekcie chorób przewodu pokarmowego, lecz

400

także całej patologii ludzkiej. Niektóre statystyki podają, że 10% populacji cierpi na tę chorobą, przy czym mężczyźni chorują częściej niż kobiety. Wrzód dwunastnicy występuje kilkakrotnie częściej niż wrzód żołądka. Ze względu na etiopatogenezę wrzód żołądka i wrzód dwunastnicy to dwie odrębne choroby. Obecnie próby wyjaśniania mechanizmów powstawania wrzodu trawiennego opierają się na koncepcji tzw. barier błony śluzowej żołądka i na wynikającej z tego teorii przeciekowo-trawiennej.



We wrzodzie żołądka, wskutek zmian zapalno-zanikowych i innych czynników, dochodzi do zmniejszenia czynności wydzielniczej i upośledzenia bariery elektrolitowej błony śluzowej żołądka. Uszkodzenie bariery elektrolitowej powoduje zwrotne wchłanianie i przenikanie do krwi uprzednio wydzielanych do światła żołądka jonów wodorowych. Stan taki jest przyczyną zwiększenia przepuszczalności kapilar i obrzęku błony śluzowej żołądka oraz pobudzenia wydzielania pepsyny w obrębie błony śluzowej, co w końcu doprowadza, przez początkowe tworzenie się nadżerek, do rozwoju wrzodu trawiennego żołądka.

We wrzodzie dwunastnicy, wskutek pobudzenia nerwowej lub hormonalnej fazy wydzielania żołądkowego, dochodzi do zwiększenia liczby komórek okładzinowych i kwaśności soku, lecz jednocześnie zjawiska te prowadzą do wzmożenia sprawności bariery śluzówkowej żołądka. Sok żołądkowy o dużej zawartości kwasu solnego i pepsyny, nie ulegając procesom reabsorpcyjnym, dostaje się do dwunastnicy i tu wywołuje zmiany zapalno-zanikowe, wzmożone przenikanie kwasu solnego przez uszkodzoną błonę śluzową dwunastnicy i ostatecznie rozwój przewlekłego wrzodu trawiennego.

Objawy. Wrzód dwunastnicy. Szczególną cechą choroby wrzodowej dwunastnicy jest przewlekły przebieg z okresowymi zaostrzeniami. Najbardziej charakterystycznym objawem jest ból w nadbrzuszu „głodowy”, pojawiający się po 1,5—2 h po posiłku i ustępujący dość szybko po zjedzeniu lub zażyciu leków alkalizujących. Niekiedy szczególnie silne są bóle w porze nocnej około 2—4 godziny nad ranem. Stan ogólny pacjentów, jeżeli choroba ma przebieg niepowikłany, jest dobry, pacjenci mają prawidłowe łaknienie, a czasami nawet wzmożone, masa ciała nie ulega większym zmianom. Nudności i wymioty występują rzadko. We wrzodzie umiejscowionym pozaopuszkowo objawy są mniej typowe, mogą przypominać schorzenie dróg żółciowych, częściej też dają powikłania w postaci krwotoku lub niedrożności. Wrzód umiejscowiony w kanale odźwiernika może spowodować dolegliwości jak wrzód umiejscowiony w innej części żołądka lub w opuszce dwunastnicy.

Wrzód żołądka. Objawy podmiotowe są mniej typowe niż

401


we wrzodzie dwunastnicy, chociaż skłonność do nawrotów i przewlekłości choroby jest podobna. Występujący ból w nadbrzuszu nie jest zwykłym bólem „głodowym”. Przyjęcie posiłku tylko u niektórych osób zmniejsza dolegliwości, częściej posiłki mogą nasilać bóle i powodować wzdęcia, nudności i wymioty. Chorzy z wrzodem żołądka tracą zwykle łaknienie i zmniejsza się ich masa. Badaniem przedmiotowym we wrzodzie żołądka lub dwunastnicy nie stwierdza się patognomicznych objawów.

Rozpoznanie. Przy występowaniu typowych objawów rozpoznanie choroby wrzodowej nie jest trudne, lecz zawsze wymaga radiologicznego potwierdzenia. W wypadkach trudnych lub diagnostycznie wątpliwych należy wykonać badanie endoskopowe z oligobiopsją, mając na uwadze przede wszystkim różnicowanie z procesem nowotworowym. Cenną wskazówką w ustaleniu rozpoznania jest określenie czynności wydzielniczej żołądka, stosując maksymalny bodziec (sonda m. Kaya).

Leczenie. Przystępując do leczenia zachowawczego choroby wrzodowej należy choremu zalecić: zaprzestanie palenia papierosów, sanację jamy ustnej i uzupełnienie brakującego uzębienia, uregulowanie trybu życia z prawidłowym przestrzeganiem okresu pracy, wypoczynku i snu.

Dieta. W czasie zaostrzeń choroby ograniczenia dietetyczne wydają się bardziej celowe niż w pozostałych okresach i polegają na spożywaniu posiłków półpłynnych, łatwo strawnych, z wykluczeniem potraw smażonych, tłustych, wzdymających. Ogólnie zaś biorąc, podstawę leżenia dietetycznego w chorobie wrzodowej należy oprzeć na przyjmowaniu częstych i pełnoenergetycznych posiłków co 3 h, osiągając tym buforowanie kwaśnej zawartości soku żołądkowego. Wyłączeniu lub ograniczeniu podlegają takie potrawy i używki, jak kawa, alkohol, mocna herbata, rosół, bulion, ciasto, miód, dżem, przyprawy do zup, tłuszcz podgrzewany, jarzyny wzdymające. Natomiast korzystnie działać mogą: maślanka, mleko, kefir, potrawy mleczne, świeże masło, twaróg, ser biały, jaja gotowane na miękko.

Leczenie farmakologiczne obejmuje podawanie leków neutralizujących kwas solny, przeciwzapalnych, osłaniających błonę śluzową, antycholinergicznych i przeciwbólowych. Zasadniczą różnicą w postępowaniu leczniczym między wrzodem żołądka i wrzodem dwunastnicy jest niepodawanie w przypadku wrzodu żołądka leków antycholinergicznych, aby nie utrudniać opróżniania się żołądka.

Zapisując choremu preparaty neutralizujące i osłaniające należy wiedzieć, że najszybsze działanie alkalizujące ma Natrium bicarbonicum, a najdłuższe — preparaty wapnia (np. Calcium carbonicum). Leki te wchłaniają się dość dobrze ze

402

światła przewodu pokarmowego, a więc nie powinny być stosowane przez dłuższy czas, gdyż mogą wywołać tzw. zespół alkaliczny Burnetta. Natomiast preparaty glinu (Aluminium phosphoricum) i magnezu (Magnesium carbonicum, oxydatum, peroxydatum) wchłaniają się nieznacznie i chociaż alkalizują słabiej, mogą być przyjmowane długotrwale. Należy także bardziej polecać płynną lub papkowatą postać leku niż w tabletkach. W chorobie wrzodowej leki podaje się z dużą częstotliwością i dlatego też wydaje się, że umiejętne kojarzenie preparatów chemicznych z lekami roślinnymi, a nie stosowanie tylko jednych lub drugich, może przynieść lepsze wyniki leczenia. Również poprzez wprowadzenie leków ziołowych uzyskuje się łatwiejszą i swobodniejszą modyfikacje leczenia w tej, tak przecież przewlekłej, chorobie. Ponadto istnieje umotywowane przekonanie, że niektóre leki roślinne są zdecydowanie korzystniejsze od leków syntetycznych, choćby tylko wymienić preparaty belladonny czy wyciągi z lukrecji.



Spośród licznych leków stosowanych w chorobie wrzodowej, przy braku zdecydowanych dowodów przewagi jednego nad drugim, należy indywidualnie dobierać lek mając na uwadze nie tylko zasadnicze cechy preparatu, jego działanie niepożądane, lecz także takie czynniki jak cenę, właściwości smakowe, poza tym tryb życia pacjenta (konieczność przyjmowania leku w różnych warunkach) oraz stan psychiczny chorego.

Alusal plv. (po łyżeczce proszku 5 razy dziennie między posiłkami).

Magnesium oxydatum (po ½ łyżeczki proszku 2—4 razy dziennie).

Linal (po 1—2 łyżeczki 4—6 razy dziennie między posiłkami).

Castro (1—2 tabl. 4 razy dziennie między posiłkami).

Gastrin (1—2 tabl. 4 razy dziennie między posiłkami). Poleca się, zwłaszcza w czasie bólu nocnego, zażyć 2 tabletki, popijając niewielką ilością płynu.

Gastrochol (łyżeczkę proszku w ½ szklanki wody 4 razy dziennie). Stosować po opanowaniu ostrego okresu choroby, zwłaszcza przy współistnieniu schorzeń dróg żółciowych, stanów zapalnych żołądka i jelit, w zaparciach.

Gastrogran (łyżeczką granulatu w ½ szklanki wody 3 razy dziennie między posiłkami, zwłaszcza w leczeniu wrzodu żołądka).

Ulventrol (po 2 draż. 3 razy dziennie między posiłkami, w chorobie wrzodowej żołądka).

Uldenol (po 2 draż. 3 razy dziennie między posiłkami, we wrzodzie dwunastnicy).

403

Scopolan (po 1—2 draż. 3—4 razy dziennie, pół godziny przed posiłkami).



Bellergot (po drażetce 3 razy dziennie przed posiłkami).

Bellergot retard (po drażetce co 12 h).

Semen Lini (maceracja z łyżki nasion na szklankę wody, pić 4—5 razy dziennie między posiłkami po ½ szklanki; do każdej porcji dodać 5—10 kropli nalewki miętowej.

Semen Sinapis albae (maceracja z 5 g nasion na szklankę wody; pić 4 razy dziennie po pół szklanki między posiłkami oraz przyjmować równocześnie Calcium carbonicum 4 razy dziennie po łyżeczce).

Fructus Myrtilli (odwar z 10 g owoców na szklankę wody; pić dwa razy dziennie po ¼ szklanki w przypadku współistniejących biegunek).

Fructus Petroselini (napar z 5 g owoców na szklankę wody; pić 2 razy dziennie, przy skojarzonym leczeniu wrzodu żołądka).

Folium Althaeae (maceracja z łyżki ziół na szklankę wody; pić 2—3 razy dziennie, przy równoczesnym przyjmowaniu innych leków alkalizujących).

Tinctura Aloes (po 5 kropli 3 razy dziennie po posiłkach). Stosuje się w chorobie wrzodowej żołądka, przy nasileniu objawów dyspeptycznych.

Tinctura Arnicae (po 5 kropli w kieliszku wody 3—4 razy dziennie). Działa rozkurczowo, ściągająco i antyseptycznie.

Tinctura Chelidonii (po 35 kropli 4 razy dziennie przed jedzeniem). Stosuje się w nasilonych bólach przy współistnieniu schorzeń układu żółciowego.

Tinctura Belladonnae (po 10 kropli co 4—6 h, zwiększając codzienną dawkę o 3 krople, aż do pojawienia się pierwszych objawów niepożądanych; tak ustaloną dawkę należy stosować przez 3—4 tygodnie w chorobie wrzodowej dwunastnicy).

Można również stosować inne syntetyczne preparaty antycholinergiczne, jak Spasmophen, Vegantin, Neopepulsan, No-Spa. Leki te jednak nie mają przewagi w działaniu farmakologicznym nad przetworami z belladonny.

Biostymina — ampułkę domięśniowo co drugi dzień przez 3 tygodnie. Stosować jako uzupełnienie terapii we wrzodzie żołądka.

Rp.

Sem. Lini 50,0

Herb. Chelidonii

Fol. Melissae

Fol. Menthae pip.

Rad. Valerianae aa 20,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 5 razy dziennie po 2 łyżki stołowe.

404


Rp.

Sem. Lini

Rad. Althaeae

Lichenis island. aa 25,0

M.f. species

D.S. 2 łyżki ziół zalać 2 szklankami zimnej wody. Po kilku godzinach maceracji gotować przez 5 minut. Przyjmować 5—6 razy porcjami w ciągu dnia.

Rp.

Lichenis island.

Sem. Lini

Herb. Millefolii

Fol. Urticae aa 20,0

M.f. species

D.S. 4 razy dziennie po pół szklanki odwaru.

Rp.

Extr. Condurango fluid.

Tinct. Chelidonii aa 50,0

M.f. mixtura

D.S. 3—4 razy dziennie po łyżce w pół szklanki wody na pół godziny przed posiłkami.

Rp.

Bismuthi subnitrici 80,0

Calcii carbonici 80,0

Magnesii oxydati 10,0

M.f. pulvis

D.S. Po łyżeczce proszku rozmieszanego w ¼ szklanki wody, godzinę po każdym posiłku.

Rp.

Alusali 80,0

Calcii carbonici 40,0

Magnesii oxydati 15,0

M.f. pulvis

D.S. Po łyżeczce proszku w małej ilości płynu 5 razy dziennie między posiłkami.

Rp.

Extr. Glycyrrhizae depurati 0,2

Massae pilul. q.s.

M.f. pilulae

D. No XX

S. 4—5 razy dziennie po pigułce, godzinę po posiłkach, zwłaszcza we wrzodzie żołądka.

405


Z zagranicznych leków będących oczyszczonymi preparatami pochodnymi lukrecji należy wymienić Caved-S, Duogasstron, Biogastron. Liczne prace kliniczne potwierdziły przydatność tych leków w procesie gojenia się, zwłaszcza wrzodu żołądka. W oczekiwaniu na polski oczyszczony preparat lukrecji można polecić zestawienia recepturowe zawierające w swym składzie lukrecję.

Rp.

Rad. Glycyrrhizae plv. 0,2

Bismuthi subcarbonici 0,25

Magnesii carbonici 0,15

Rhiz. Calami

Cort. Frangulae aa 0,05

M.f. pulvis

D.t.d. No XXX

S. 4 razy dziennie po proszku między posiłkami.

Rp.

Fol. Althaeae

Rad. Althaeae

Rad. Glycyrrhizae

Rad. Symphyti a 20,0

Herb. Chelidonii 10,0

M.f. species

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody. Pić 2—3 razy dziennie szklankę odwaru.

Rp.

Rad. Symphyti plv. 20,0

Rad. Hydrolapathi plv. 60,0

Rad. Glycyrrhizae plv. 30,0

M.f. pulvis

D.S. 3 razy dziennie po 2 łyżeczki proszku w szklance wody.

Znaczne nadzieje w leczeniu choroby wrzodowej wiąże się obecnie z pracami dotyczącymi zastosowania prostaglandyn i substancji blokujących receptory histaminowe typu H2. Praktyczne znaczenie z grupy substancji blokujących receptory histaminowe znalazła cymetydyna (Cimetex, Tagamet). Lek ten, blokując w błonie śluzowej żołądka receptory typu H2, powoduje znaczne zahamowanie podstawowego wydzielania kwasu solnego i wydzielania stymulowanego pokarmem lub związkami chemicznymi. Zmniejszenie aktywności trawiennej soku żołądkowego jest zasadniczym czynnikiem przyczyniającym się do bardzo szybkiego gojenia się wrzodów żołądka i wrzodów dwunastnicy.

Cymetydynę podaje się 3 razy dziennie po 400 mg

406


i czwarty raz przed snem 800 mg. Po 6-tygodniowym okresie leczenia cymetydyną uzyskuje się wygojenie owrzodzenia u 80—90% pacjentów. Po zaprzestaniu podawania cymetydyny może nastąpić jednak nawrót choroby wrzodowej. Obecnie nie jest jeszcze wyjaśniona sprawa czy słuszne i możliwe (ewentualnie niepożądane) będzie długotrwałe profilaktyczne podawanie cymetydyny.

Można przypuszczać, że jeżeli nawet stosowanie cymetydyny w okresie istnienia czynnej niszy wrzodowej zostanie powszechnie zaakceptowane, to po ustąpieniu ostrej fazy choroby nadal pierwszeństwo będą miały sposoby i formy leczenia powyżej omówione w niniejszym rozdziale.



KRWAWIENIA Z PRZEŁYKU, ŻOŁĄDKA I DWUNASTNICY HAEMORRHAGIA E TRACTU DIGESTIYO

Krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego zdarzają się z różną częstością w przebiegu takich schorzeń, jak wrzód dwunastnicy, rak żołądka, rak przełyku, wrzód trawienny przełyku, przepuklina rozworu przełykowego przepony, żylaki przełyku. Najczęstszą, bezpośrednią przyczyną wystąpienia krwawienia jest uszkodzenie naczyń krwionośnych wskutek aktywności trawiennej soku żołądkowego lub wskutek zniszczenia tkanką nowotworową. Nasilenie krwawienia jest zmienne, od przewlekłego, utajonego, jak to często zdarza się w chorobie nowotworowej, do bardzo masywnego krwotoku w przypadku pęknięcia żylaków przełyku. -Oczywiście krwawienie znaczniejszego stopnia lub krwotok wymaga w większości przypadków doraźnej pomocy zabiegowej. W pozostałych przypadkach krwawienia z przewodu pokarmowego stosuje się postępowanie zachowawcze. Podstawową, współczesną metodą rozpoznawania i lokalizowania krwawienia jest wziernikowanie górnego odcinka przewodu pokarmowego, za pomocą giętkich fiberoskopów (ezofago-gastro-duodenoskopia).

Leczenie zachowawcze. Nie dysponujemy dotychczas wartościowymi lekami pochodzenia syntetycznego w terapii krwawień z przewodu pokarmowego. Jedynie cymetydyną poprzez zmniejszenie siły trawiącej soku żołądkowego może być bardzo skuteczna w niektórych rodzajach krwawień.

Znacznie większą możliwość zahamowania krwawienia mają leki ziołowe, w których wykorzystuje się ich działanie osłaniające i przeciwzapalne lub też swoiście przeciwkrwotoczne.

Z leków osłaniających i przeciwzapalnych stosuje się:

407


Rp.

Lichenis island.

Sem. Lini

Herb. Millefolii aa 25,0

M.f. species

D.S. 4 razy dziennie po pół szklanki odwaru.

Rp.

Sem. Lini 100,0

D.S. Odwar z łyżki nasion na szklankę wody. Pić 4 razy dziennie po pół szklanki.

Rp.

Linal lag. I

D.S. 4 razy dziennie po łyżce.

Rp.

Sem. Sinapis albae 50,0

D.S. Macerować 5 g nasion w szklance zimnej wody. Pić 4 razy dziennie po pół szklanki między posiłkami, przyjmując również 4 razy łyżeczkę Calcium carbonicum.

Z leków działających hernostatycznie można stosować:



Rp.

Intr. Hippotastani 30,0

D.S. 20—30 kropli w małej ilości wody 3 razy dziennie.

Rp.

Herb. Millefolii 100,0

Cort. Hippocastani 30,0

M.f. species

D.S. ½ szklanki naparu 3 razy dziennie.

Rp.

Venescin lag. I

D.S. 3 razy dziennie 1—2 draż.

Rp.

Rutisol lag. I

D.S. 6 razy dziennie po 40—60 kropli przez 3 dni, następnie 3 razy dziennie po 10 kropił.

408


BIEGUNKI DIARRHOEAE

Biegunka jest to zaburzenie czynności przewodu pokarmowego, w którym dochodzi do częstego wydalania płynnego lub półpłynnego stolca. Najistotniejszą rzeczą jest wygląd i konsystencja kału, gdyż oddawanie w dużej ilości prawidłowo uformowanych stolców jest sprawą bez znaczenia, nie wymagającą leczenia. Biegunki można podzielić na ostre oraz przewlekle.



Biegunka ostra

Biegunka ostra ma najczęściej etiologię bakteryjną. Charakteryzuje się nagłym początkiem przeważnie po błędzie dietetycznym, jest gwałtowna, ale trwa zazwyczaj krótko. Może być również wywołana długotrwałym leczeniem antybiotykami, czynnikami emocjonalnymi, alergią oraz rzadziej włośnicą. W tych przypadkach, w których nie udaje się stwierdzić tła bakteryjnego, mówi się o zatruciu pokarmowym lub ostrym nieżycie jelit.

Wśród objawów klinicznych występują, oprócz biegunki, również bóle brzucha, wymioty, niejednokrotnie wysoka temperatura oraz objawy ogólnego rozbicia. Największe niebezpieczeństwo ostrych biegunek leży w możliwości szybkiego odwodnienia z utratą elektrolitów, co w konsekwencji może wywołać objawy wstrząsu, zwłaszcza u niemowląt, osób starych i wyniszczonych. W każdym przypadku przedłużania się ostrej biegunki należy dokładnie zebrać wywiad epidemiologiczny oraz wykonać badanie bakteriologiczne kału.

W leczeniu ostrych biegunek istotne znaczenie ma bezwzględne leżenie w łóżku, spokój oraz głodówka lub ścisła dieta z dostateczną ilością płynów dla uzupełniania ich ubytku. W przypadku stwierdzenia etiologii bakteryjnej stosuje się leczenie antybiotykami.

W leczeniu ostrych biegunek lekarz dysponuje również wieloma lekami pochodzenia roślinnego. Wymienić należy między innymi:

— Cortex Quercus — korę dębową

— Rhizoma Tormentillae — kłącze pięciornika

— Herba Polygoni avicularis — ziele rdestu ptasiego

— Folium Menthae piperitae — liść mięty pieprzowej

— Folium Myrtilii — liść borówki czernicy

— Folium Juglandis — liść orzecha włoskiego

— Flos Ulmariae — kwiat więzówki

409

— Folium Plantaginis lanceolatae — liść babki lancetowatej



— Flos Hippocastani — kwiat kasztanowca.

Zioła te łączą w sobie działanie przeciwzapalne, przeciw-gorączkowe, przeciwbólowe, ściągające i osłaniające błoną śluzową jelit.



Rp.

Tinct. Tormentillae 15,0

Tinct. Menthae pip. 5,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Rp.

Rhiz. Tormentillae 20,0

Cort. Quercus 30,0

M.f. species

D.S. Łyżeczka ziół na szklankę zimnej wody. Po kilku godzinach zagotować. Pić łykami w ciągu dnia.

Rp.

Rhiz. Tormentillae

Fol. Menthae pip.

Fl. Ulmariae

Fol. Juglandis

Fl. Arnicae aa 10,0

M.f. species

D.S. Odwar z łyżki stołowej ziół na szklankę wody. Pić 2—3 szklanki odwaru dziennie.

Rp.

Lichenis island.

Rhiz. Tormentillae aa 10,0

Anth. Chamomillae

Herb. Polygoni avic.

Fol. Plantaginis

Fr. Myrtilli

Cort. Quercus aa 15,0

D.S. Odwar z łyżki stołowej ziół na szklankę wody. Pić 2—3 razy dziennie.

Rp.

Idalbina lag. I

D.S. 4 razy dziennie 1—2 tabletki.

Idalbina działa przeciwbiegunkowe i przeciwfermentacyjnie.



Biegunka przewlekła

Biegunka przewlekła stanowi dla lekarza znacznie trudniejszy problem diagnostyczny i terapeutyczny. Jest ona często

410

następstwem organicznego schorzenia jelita cienkiego i stanowi jeden z podstawowych objawów tzw. zespołu złego wchłaniania.



ZESPÓŁ ZŁEGO WCHŁANIANIA SYNDROMA MALABSORPTIONS

Najważniejszym procesem w jelicie cienkim jest trawienie. Towarzyszą mu w sposób nieodłączny i skoordynowany czynność motoryczna i wydzielnicza przewodu pokarmowego oraz wchłanianie substancji zawartych w pożywieniu. Prowadzi to ostatecznie do asymilacji pokarmu i wydalania nie strawionych resztek. Naruszenie któregokolwiek z ogniw łańcucha procesów związanych z trawieniem i wchłanianiem może prowadzić do złożonego zespołu objawów klinicznych, określonego mianem zespołu złego wchłaniania.

Zespół złego wchłaniania jest pojęciem o niejednolitej i szerokiej etiologii. Przyczyny, które do niego prowadzą, można ująć następująco:

1. Niedostateczne wymieszanie pokarmu.

Dotyczy to najczęściej pacjentów po resekcji żołądka. Względnie częstym następstwem jest upośledzenie odżywania, biegunka i zaburzenia wchłaniania wapnia.

2. Niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki.

W praktyce zaburzenia wchłaniania występują w zaawansowanych, przewlekłych stanach zapalnych tego narządu, przy czym najsilniej zaznacza się niedobór lipazy i upośledzenie wchłaniania tłuszczów.

3. Niedobór sprzężonych kwasów żółciowych.

Niedobór ten może być wywołany cholestazą, uszkodzeniem miąższu wątroby lub przerwaniem krążenia jelitowo-wątrobowego żółcianów. Następstwem niedoboru kwasów żółciowych są zaburzenia wchłaniania tłuszczów, wapnia i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

4. Niedostateczna aktywność enzymów błony śluzowej jelita. Najczęściej mamy do czynienia z niedoborem laktazy, co dla chorego oznacza nietolerancję mleka słodkiego. Niedobór innych dwusacharydaz występuje rzadko.

5. Uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego.

Mogą je wywoływać różne czynniki i stany chorobowe: choroba trzewna, choroba Whipple'a, amyloidoza, chłoniak, toksyczne działanie leków, pasożyty i inne. W błonie śluzowej stwierdza się zmiany destrukcyjne w postaci różnego stopnia zaniku kosmków jelitowych i nacieków zapalnych.

Ze schorzeń wywołujących uszkodzenie błony śluzowej jelita najważniejsza w praktyce klinicznej jest choroba trzewna

411


Dochodzi w niej do zmian śluzówkowych pod wpływem polipeptydu zawartego w glutenie — białku mąki pszennej, żytniej i jęczmiennej. Przypuszcza się, że patomechanizm może polegać na wrodzonym błędzie enzymatycznym lub/i nieprawidłowej reakcji systemu immunologicznego jelita. Zmiany morfologiczne polegają na zaniku kosmków jelitowych i naciekach blaszki właściwej. Całkowity lub prawie całkowity zanik kosmków jelita — obraz płaskiej błony śluzowej, uważany był do niedawna za patognomoniczny dla celiakii. Dziś wiadomo, że płaska błona śluzowa może być objawem innych chorób. Dlatego, aby rozpoznać chorobę trzewną, należy udowodnić, że objawy kliniczne i obraz morfologiczny są zależne od zawartości glutenu w diecie, tj. ulegają poprawie lub normalizacji po diecie bezglutenowej i nawracają po ponownym podaniu glutenu.

6. Zmniejszenie powierzchni chłonnej.

Jest to związane przede wszystkim z rozległymi resekcjami jelita, operacjami omijającymi i przetokami. Obraz kliniczny jest uzależniony od rozległości resekcji i lokalizacji zmian.

7. Rozwój patogennej flory bakteryjnej.

Do rozwoju bakterii w jelicie dochodzi w stanach utrudnionego przesuwania się pokarmu lub zwolnienia motoryki. W praktyce określa się to mianem zespołu pętli zastoinowej. Bakterie wywołują zaburzenia wchłaniania kwasów żółciowych, witaminy B12 i białka.

Objawy. Najczęstszym objawem zespołu złego wchłaniania jest przewlekła biegunka, przeważnie o charakterze tłuszczowym. Stolce są blade, połyskliwe, trudno spłukują się z miski klozetowej. Biegunce towarzyszą często wzdęcia, kruczenia i pobolewania w jamie brzusznej. Poza wymienionymi objawami dyspepsji dochodzi do stanów niedoborowych. Najczęstsze z nich to osłabienie, chudnięcie, zahamowanie rozwoju fizycznego u dzieci, niedokrwistość, zapalenie języka i jamy ustnej, hipoproteinemia. Rzadziej spotyka się osteomalącję, tężyczkę, obrzęki, zmiany skórne, zaburzenia psychiczne i neurologiczne, skazą krwotoczną.

Ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie badań:

1) potwierdzających istnienie zespołu złego wchłaniania (dobowa ilość tłuszczu w kale, badanie ogólne kału),

2) określających czego dotyczą zaburzenia wchłaniania (proteinogram, jonogram, test wchłaniania d-ksylozy, wskaźnik protrombinowy, test Schillinga, oznaczanie folianów w surowicy),

3) ustalających przyczynę złego wchłaniania (badania radiologiczne, biopsja jelita cienkiego).

Leczenie chorób przebiegających z zespołami złego wchłaniania może być różne w zależności od czynnika etio-

412


logicznego. Leczenie objawowe polega na wyrównaniu niedoborów białka przez podanie ich we wlewach, wyrównywaniu zaburzeń w gospodarce wodno-elektrolitowej, podawaniu żelaza, wapnia oraz witamin.

Ziołolecznictwo ma w leczeniu tych zespołów znaczenie drugorzędne, polegające jedynie na zwalczaniu objawów dyspeptycznych. Biegunki wodniste można opanować stosując następujące zioła:

— Cortex Quercus — korę dębową

— Cortex Salicis — korę wierzbową

— Rhizoma Tormentillae — kłącze pięciornika

— Herba Polygoni avicularis — ziele rdestu ptasiego Nadmierną fermentację hamują:

— Anthodium Chamomillae — kwiat rumianku

— Flos Lavandulae — kwiat lawendy

— Flos Millefolii — kwiat krwawnika

— Folium Melissae — liść melisy

— Rhizoma Calami — kłącze tataraku

— Fructus Anisi — owoc anyżku

— Folium Menthae piperitae — liść mięty. Przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie działają:

— Flos Ulmariae — kwiat wiązówki

— Anthodium Chamomillae — kwiat rumianku

— Flos Sambuci — kwiat bzu czarnego

— Folium Juglandis — liść orzecha włoskiego.

Rp.

Fol. Juglandis

Fol. Menthae pip.

Fr. Anisi

Rad. Bardanae aa 10,0

Cort. Quercus

Rhiz. Tormentillae aa 20,0

M.f. species

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 3 razy dziennie po 1/3—1/2 szklanki.

Rp.

FI. Ulmariae 30,0

Fl. Lavandulae

Fol. Menthae pip. aa 20,0

Rhiz. Tormentillae 40,0

M.f. species

D.S. Napar z 2 łyżek ziół na 2 szklanki wody, pić po ½ szklanki między posiłkami.

Rp.

Rad. Bardanae

Rad. Valerianae

413


Rad. Hydrolapathi

Fr. Foeniculi aa 10,0

Fol. Melissae 30,0

M.f. species

D.S. Napar z 2 łyżek ziół na 2Va szklanki wody, wypić porcjami między posiłkami.

Rp.

Tannosan lag. I

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody. Pić 4 razy dziennie po 1/2 szklanki przed jedzeniem, w przewlekłych biegunkach i nieżytach jelit.

Rp.

Tinct. Gallae

Tinct. Tormentillae

Tinct. Menthae pip. aa 10,0

Tinct. Valerianae aa 5,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy, dziennie po 20 kropli.

Rp.

Tinct. Tormentillae

Tinct. Valerianae

Tinct. Menthae pip. aa 10,0

M.f. guttae

D.S. 3 razy dziennie po 25—30 kropli w wodzie.

Rp.

Alliostabil 30,0

Tinct. Menthae pip. 10,0

Tinct. Inulae

M.f. guttae

D.S. 30 kropił co 4 h w kieliszku wody. Zaleca się szczególnie w bólach brzucha;

Rp.

Cort. Quercus pulv. 30,0

Acidi hydrachl. dil. 5,0

Vini rubri 1000,0

D.S. Wytrawiać w ciągu 3 dni i przesączyć. Pić 3 razy dziennie po kieliszku.

Rp.

Cort. Salicis 100,0

Rad. Symphyti 50,0

Rhiz. Tormentillae 50,0

M.f. species

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 2 szklanki odwaru dziennie.

414

1   ...   34   35   36   37   38   39   40   41   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna