Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona44/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   68

Stany skurczowe w przebiegu kamicy moczowej

Dalszym problemem w leczeniu kamicy moczowej jest zwalczanie kolki spowodowanej przez kamienie, zwłaszcza gdy zaczynają się one przemieszczać, jak również skurczu mięśni gładkich moczowodów.



Rp.

Scopolani

D.S. Doustnie 1—2 draż. 3—5 razy dz. po jedzeniu lub doodbytniczo po 1 czopku 1—3 razy dz.

Rp.

Chelidonini hydrochl.

D.S. Po 1—2 tabl. 1—3 razy dz. po jedzeniu.

Rp.

Rad. Glycyrrhizae

Herb. Chelidonii

481


Fr. Foeniculi

Fol. Menthae pip.

Anth. Chamomillae aa 25,0

M.f. species

D.S. Napar z 3 łyżek ziół na 21/2 szklanki wody, pić ½ szklanki 3 razy dz. między posiłkami.

Rp.

Papaverini hydrochl.

Extr. Belladonnae sicc. aa 0,02

Acidi phaenylaethylbaib. 0,015

Sacchari albi 0,5

M.f. pulveres. D.t.d. No XII in caps. amyl.

S. Po 1—2 proszki 3 razy dz. po jedzeniu.

Rp.

Atropini sulfur 0,01

Papaverini hydrochl. 0,4

Aquae destil. ad 20,0

M.f. solutio

D.S. Po 25 kropli w kieliszku wody 3 razy dz.

Rp.

Papaverini hydrochl. amp. 0,04

Atropini suflur. amp. 0,0005

D.S. Po 1 ampułce podskórnie.

Leczenie kompleksowe kamicy moczowej

Aby osiągnąć dobre wyniki zachowawczego leczenia kamicy moczowej, należy zastosować leczenie kompleksowe.

1. Podawać leki ziołowe, zwłaszcza napary z mieszanek ziołowych, w ilości ok. 1,5 l dziennie. W naparach tych znajdują się określone substancje czynne, działające m.in. moczopędnie, saluretycznie, przeciwskurczowo, przeciwzapalnie, jak również sole mineralne, zwłaszcza następujące kationy: magnez — zmniejszający szybkość krystalizacji fosforanów wapniowych w moczu, sód — zwiększający rozpuszczalność soli wapniowych w moczu, potas — działający na zasadzie wymiany jonowej z wapniem, utrudniający jego wchłanianie w jelitach i obniżający poziom w moczu.

2. Podawać leki rozkurczowe, o łagodnym działaniu na mię-śnie gładkie. Dlatego szczególnego znaczenia nabierają wymienione powyżej roślinne leki przeciwskurczowe, które są w stanie zwalczać kolkę, jak również w pewnym stopniu zmniejszać natężenie bólu, wywołanego przez przemieszczające się kamienie moczowe.

3. Stosować kąpiele ziołowe, które m.in. działają rozkurczowo, nieznacznie pobudzają ruchomość pęcherza i w mniejszym stopniu moczowodów, zmniejszają przekrwienie dróg moczowych i nasilenie bólu. Następuje pożądana poprawa

482


przepływu moczu, łatwiejsze jego wydalanie, a wiać zwiększa się również szansa wydalenia kamieni nerkowych, ewentualnie naruszenia ich zwartej struktury przez opływający je mocz.

4. Uregulować pH moczu, a więc spowodować jego zakwaszenie lub alkalizację, zależnie od rodzaju rozpoznanej kamicy oraz pierwotnego pH moczu. Konieczne są często powtarzane kontrole pH moczu, które mogą być wykonywane przez samego chorego (papierki wskaźnikowe).

5. Gimnastyka poranna i wieczorna oraz spacery stanowią niezbędne uzupełnienie powyższych zaleceń.

6. Wypróżnienia — trzeba je uregulować, gdyż są istotnym czynnikiem dodatkowym w leczeniu kamicy moczowej.

7. Przestrzegać zaleceń dietetycznych. Unikać mleka i jego przetworów, gdyż zawierają dużo wapnia, unikać wody tzw. „twardej”, ale nie unikać wód mineralnych, szczególnie „Dąbrówki”, „Jana”, ograniczyć picie piwa, mocnej herbaty, kawy, jeść możliwie dużo ryb lub mięsa (zwiększenie poziomu koloidów w moczu), potrawy dobrze solić (sód zwiększa rozpuszczalność soli wapnia). Ponadto w kamicy fosforanowej spożywać groch, ryż, fasolę białą, chleb żytni, płatki owsiane (zawierają dużo magnezu, który hamuje wytrącanie z moczu fosforanów wapnia). W kamicy moczanowej unikać białka roślinnego, np. soi, a preferować białko zwierzęce, szczególnie ryby, natomiast w kamicy szczawianowej zaniechać spożywania m.in. szpinaku, rabarbaru, szczawiu.

PIŚMIENNICTWO

1. Beuthe D.: Die Phytotherapie der Harnweginfektionen in der Gynäkologie. Arztl. Forsch. 1964, 18, 547. — 2. Migros W., Gałązka E.: Uszkodzenia nerek jako następstwo przyjmowania leków o działaniu przeciwbólowym. Biul. Inst. Lek. 1974, 21, 135. — 3. Modlińskł L.: Badania nad wpływem niektórych leków na kamicę narządu moczowego. Biul. Inf. Celarm — Polfa, 1972, 22, 93. — 4. Nowak H.: Podstawy leczenia zakażeń układu moczowego. Wiad. Lek. 1973, 26, 939. — 5. O'Reilly W. J.: Dose Regimens in Renal Disease. Austral. J. Pharm. 1974, 55, 451. — 6. Prien E. L.: The Riddle of Urinary Stone Disease. J. Amer. Med. Ass. 1971, 216, 503. — 7. Rennick B. R.: Renal Excretion of Drugs: Tubular Transport and Metabolism. Ann. Rev. Pharmacol., 1972, 12, 141. —8. Scheibe G.: Vergleichende Untersuchungen über die diuretische Wirkung von Phytotherapeutika. Hippokrates, 1966, 37, 531. — 9. Stecki H.: Fizyczne, chemiczne i biologiczne podstawy leczenia i zapobiegania kamicy narządu moczowego. Wiad. Lek. 1973, 26, 933. — 10. Trybulski T., Syć S.: Patogeneza i zapobieganie wapniowej kamicy dróg moczowych. Wiad. Lek. 1972, 25, 1675.

11. Wilde W.: Infektionen der Harnwege und ihre Heilung durch phototherapeutische Massnahmen. Dtsch. Med. J. 1959, 10, 19. — 12. Wisławska-Orłowska B., Kucharska A., Graczyk J.: Niewydolność nerek a antybiotyki. Poi. Tyg. Lek. 1973, 28, 1420.

483


Prof. dr hab. med. Jan Kowalewski

CHOROBY PRZEMIANY MATERII

Do chorób przemiany materii należą bardzo różnorodne zaburzenia pośredniej przemiany białek, węglowodanów, lipidów, kwasów nukleinowych, porfiryn i innych związków, które w ustroju są syntetyzowane, przekształcane i rozkładane. Nie zalicza się do tej grupy chorób zaburzeń trawienia i wchłaniania pokarmów, które (z nielicznymi wyjątkami, np. haemochromatosis) są związane z określonymi chorobami przewodu pokarmowego. W grupie chorób przemiany materii omawia się natomiast stany będące następstwem niedostatecznego oraz nadmiernego w stosunku do potrzeb odżywiania się.

W tym rozdziale omówiono stosowanie środków pochodzenia roślinnego w leczeniu niedożywienia oraz otyłości, cukrzycy i dny, które ze względu na dużą częstość występowania we współczesnym świecie mają poważne znaczenie społeczne. Jest faktem powszechnie znanym, że większość ludności krajów nie rozwiniętych gospodarczo jest niedożywiona, a spora część ludności krajów gospodarczo rozwiniętych spożywa nadmierne ilości pokarmów. W tych ostatnich krajach najczęstszą przyczyną zgonów stały się następstwa i powikłania miażdżycy, a cukrzyca, dna i pośrednio otyłość, pomiędzy którymi zachodzą ścisłe powiązania, stanowią jedne z najważniejszych czynników ryzyka miażdżycy, tzn. czynników, ułatwiających i przyspieszających rozwój miażdżycy.

Cukrzycę uważa się za drugi pod względem ważności czynnik ryzyka po nadciśnieniu tętniczym. Istnieje wyraźny związek pomiędzy otyłością a cukrzycą, o czym świadczy 7—8-krotnie częstsze występowanie tej ostatniej u otyłych aniżeli u ludzi z prawidłową masą ciała. Otyli częściej zapadają na miażdżycę i częstsze są u nich powikłania miażdżycy, chociaż sama otyłość nie jest przez wszystkich uznawana za czynnik ryzyka miażdżycy. Istnieje natomiast duża korelacja pomiędzy otyłością a czynnikami ryzyka: jawną i utajoną cukrzycą, hiperlipidemią oraz hiperuricemią.

Prawidłową masę ciała u człowieka dorosłego, tzw. masę należną, oblicza się najczęściej na podstawie wzoru Broca: masa należna (kg) = wysokość (cm) — 100

484


Masa należna ciała zależy jednaj nie tylko od wzrostu, ale również od płci, typu konstytucjonalnego oraz wieku, których wzór Broca nie uwzględnia. Dlatego uzyskane za jego pomocą wartości obciążone są sporym błędem i mogą być traktowane tylko jako orientacyjne. Dokładniejszy, bo uwzględniający typ konstytucjonalny, jest wzór Bernharda:

wysokość (cm) X obwód kl. piers. (cm)

masa należna (kg) = ———————————————————

240


Odchylenie masy rzeczywistej ciała in plus in minus od masy należnej przedstawia różny problem kliniczny w zależności od wielkości niedoboru masy lub nadwagi, od przyczyn, które je wywołały i spowodowanych skutków.

NIEDOŻYWIENIE MALNUTRIT1ON

Niedobór masy ciała stanowi następstwo niedostatecznego w stosunku do potrzeb dowozu lub wykorzystania kalorii. Jeżeli niedobór ten wynosi 10—15% masy należnej, mówi się o wychudzeniu. Niedobór większy aniżeli 15% określa się jako wyniszczenie.

Poza ilościowym niedoborem pokarmowym zdarzają się niedobory poszczególnych składników pożywienia, takich jak zawarte w białku aminokwasy egzogenne, związki mineralne i witaminy. Następstwa tych niedoborów są swoiste dla każdego z brakujących składników i wymagają leczenia substytucyjnego.

Przyczyny wychudzenia są różne i mogą być uszeregowane w następujące grupy:

1) bezwzględny niedobór pożywienia w stosunku do fizjologicznych potrzeb ustroju,

2) zwiększone i niepokryte całkowite zapotrzebowanie kaloryczne w okresie wzrostu, ciąży, szczególnie intensywnej pracy fizycznej oraz w stanach wzmożonej podstawowej przemiany materii,

3) zaburzone trawienie i wchłanianie pokarmów w przewodzie pokarmowym,

4) wzmożenie procesów katabolicznych,

5) niemożność wykorzystania substancji odżywczych przez komórki i tkanki.

Leczenie wychudzenia polega na usuwaniu jego przyczyn i stosowaniu odpowiedniej diety. Dla wyrównania niedoboru masy ciała dieta powinna zawierać nadmiar kalorii w stosunku do zapotrzebowania energetycznego oraz uwzględniać dostateczną ilość pełnowartościowego białka, witamin i składników mineralnych.

485

Środki roślinne mają w tym leczeniu ograniczony zasiąg, jednak w pewnych przypadkach stanowią istotną pomoc. Zastosowanie znajdują związki zaliczone do grupy amara i amaro-aromatica. Poprawiają one łaknienie, którego upośledzenie jest częstą przyczyną spożywania niedostatecznych ilości pokarmów i niedożywienia. Zioła te zawierają różne substancje o gorzkim smaku, tzw. gorycze. Przetwory z tych ziół drażnią zakończenia smakowe języka i w wyniku odruchu pobudzają wydzielanie śliny i soku żołądkowego oraz poprawiają łaknienie.



Do najczęściej stosowanych należą przetwory korzenia goryczki (Rad. Gentianae), ziela dziurawca (Herb. Hyperici), ziela piołunu (Herb. Absinthii), kory chinowej (Cort. Cinchonae), kory kondurango (Cort. Condurango), naowocni pomarańczy gorzkiej (Peric. Aurantii amarii), kłącza tataraku (Rhiz. Calami) według następujących przepisów.

Rp.

Tinct. Gentianae

D.S. Po 30 kropli przed jedzeniem.

Rp.

Dec. Rad. Gentianae 5,0/200,0

D.S. Po łyżce przed jedzeniem.

Rp.

Inf. Herb. Hyperici 20,0/500,0

D.S. Po ½ szklanki przed jedzeniem.

Rp.

Intr. Hyperici lub Succ. Hyperici

D.S. Po łyżce na 1/3 szklanki wody przed jedzeniem.

Rp.

Tinct. Absinthii

D.S. 30 kropli na 1/3 szklanki wody przed jedzeniem.

Rp.

Inf. Herb. Absinthii 12,0/200,0

D.S. Po łyżce przed jedzeniem.

Rp.

Tinct. Cinchonae lub Tinct. Cinchonae comp.

D.S. Po 30 kropli przed jedzeniem.

Rp.

Extr. Cinchonae fluidi

D.S. Po 20 kropli przed jedzeniem.

486


Rp.

Dec. Cort. Cinchonae 10,0/170,0

Acid. hydrochlorici dil. 3,0

Sir. simplicis ad 200,0

M.f. mixtura

D.S. Po łyżce przed jedzeniem.

Rp.

Tinct. Cinchonae comp.

Tinct. Zingiberis

Tinct. Rhei vinosae aa

M.f. guttae

D.S. Po 30 kropli przed jedzeniem.

Rp.

Extr. Condurango fluidi

D.S. 30 kropli przed jedzeniem.

Rp.

Dec. Corticis Condurango 15,0/180,0

Acid. hydrochlorici dil. 3,0

Sir. simplicis ad 200,0

M.f. mixtura

D.S. Po łyżce przed jedzeniem.

Rp.

Extr. Aurantii fluidi

D.S. Po 30—40 kropli przed jedzeniem.

Rp.

Tinct. Calami

D.S. Po 30—40 kropli przed jedzeniem.

Lekiem złożonym jest nalewka gorzka (Tinct. amara) z ziela piołunu, kłączy tataraka, liści bobrka i skórki pomarańczy. Stosowana jest w ilości 30—40 kropli przed jedzeniem.

Do innych przetworów ziół z grupy amara należą odwary z liści bobrka (Fol. Menyanthidis), z ziela tysiącznika (Herb. Centurii), napary z ziela krwawnika (Herb. Millefolii), z korzenia cykorii (Rad. Cichorii), nalewka z nasion kulczyby (Sem. Strychni) i sok z korzenia mniszka (Rad. Taraxaci).

Rośliny z grupy amaro-aromatica zawierają substancje chemiczne, które poza tym, że drażnią zakończenia smakowe w jamie ustnej, drażnią błoną śluzową żołądka, pobudzając ją bezpośrednio do wydzielania soku żołądkowego. Jako leki poprawiające łaknienie stosowane są m.in.: kłącze galangi (Rhiz. Galangae), liść eukaliptusa (Fol. Eucalypti), ziele rdestu ostrogorzkiego (Herb. Polygoni hydropiperis), zieje komosy wonnej (Herb. Chenopodii). Są one jednak, w odróżnieniu od ziół z grupy amara, nieobojętne dla żołądka, ponieważ powodują podrażnienie błony śluzowej. Dlatego więc nie powinny być stosowane w nieżytach błony śluzowej żołądka.

487

Jedną z przyczyn utraty masy ciała jest nadczynność tarczycy. Nadmiar jej hormonów powoduje zwiększenie podstawowej przemiany materii. Wzrasta zapotrzebowanie kaloryczne i wystarczający w normalnych warunkach dowóz kalorii w pożywieniu u chorych z nadczynnością tarczycy tylko częściowo pokrywa zapotrzebowanie. Dla całkowitego jego pokrycia ustrój musi czerpać z własnych zasobów tłuszczu, węglowodanów i wreszcie białek, co prowadzi do zmniejszenia masy ciała.



Leczenie nadczynności tarczycy polega na stosowaniu środków tyreostatycznych, które hamują wytwarzanie tyroksyny i trójjodotyroniny i na ewentualnym operacyjnym usunięciu tarczycy. Pewne działanie tyreostatyczne wywiera jod, który hamuje uwalnianie hormonów z tarczycy, a w dużych dawkach powoduje inwolucję hiperplastycznych pęcherzyków tarczycy. Działanie to uzasadniało stosowanie w nadczynności tarczycy leków roślinnych zawierających jod. Stosunkowo najwięcej tego pierwiastka zawiera jeden z gatunków glonów morskich — morszczyn pęcherzykowaty (Fucus vesiculosus), rosnący w Bałtyku, Morzu Północnym i Atlantyku. Zawartość jodu jest różna w różnych odmianach tej rośliny. Morszczyn pochodzący z Atlantyku zawiera do 3,5% jodu, morszczyn bałtycki zawiera go bardzo mało, bo około 0,02—0,04%. Obecnie został on prawie zupełnie wyparty z lecznictwa przez inne przetwory, np. płyn Lugola, który zawiera znane ilości jodu (6 mg w 1 kropli) i może być dokładnie dawkowany.

Również w leczeniu niedoczynności tarczycy i wola obojętnego jod pochodzenia roślinnego zastąpiono preparatami wysuszonej tarczycy, trójjodotyroniną lub płynem Lugola. Jedynie w przypadkach nieznacznego niedoboru jodu może on być uzupełniony ze źródeł roślinnych.

Morszczyn pęcherzykowaty podaje się w postaci sproszkowanej, w ilości 3—5 g 2 razy dziennie, lub w postaci odwaru. Z powodu dość przykrego zapachu stosowany jest zwykle w połączeniu z innymi ziołami.

Rp.

Herb. Millefolii

Herb. Hyperici aa 40,0

Fuci vesiculosi 20,0

M.f. species

D.S. Łyżka ziół na szklankę wody 2 razy dziennie w postaci odwaru.

Rola środków roślinnych w leczeniu niedożywienia nie ogranicza się wyłącznie do stymulowania upośledzonego łaknienia chorych. Znajdują one również zastosowanie w leczeniu wielu stanów chorobowych, zwłaszcza chorób przewodu pokarmowego, stanowiących przyczynę niedożywienia (patrz

488

rozdział „Choroby przewodu pokarmowego”). Łagodząc dolegliwości lub usuwając objawy tych chorób przyczyniają się do poprawy stanu odżywienia w wyniku możliwości rozszerzenia diety, uwolnienia chorych od obawy przed występującymi po jedzeniu bólami oraz w wyniku lepszego wykorzystania składników pokarmowych (np. zlikwidowania biegunki).



OTYŁOŚĆ ADIPOSITAS

Nazwą tą określamy nadmiar tłuszczu zdeponowanego w u-stroju, głównie w tkance podskórnej, ale również w sieci, krezce i tkance okołonerkowej. Rozpoznanie otyłości ustalić można już na podstawie wyglądu badanego. Do oceny jej stopnia posługujemy się pomiarem masy ciała oraz pomiarem grubości fałdu skórnego. Masę ciała większą od masy należnej o mniej niż 20% określa się jako nadwagę. O otyłości mówi się wówczas, gdy aktualna masa ciała jest większa o co najmniej 20% od masy należnej.

Etiopatogeneza otyłości jest złożona i niezupełnie poznana. Pogląd, że jest ona prostym następstwem przejadania się i małej aktywności fizycznej jest uproszczony, choć czynniki te mają decydujące znaczenie u wielu otyłych. Tylko w niewielkim odsetku otyłość jest symptomem zaburzeń endokrynnych. Istotną rolę wydają się mieć zmiany w podwzgórzu. Są uzasadnione przypuszczenia, że w każdej otyłości istnieją zaburzenia funkcji jąder podwzgórzowych. W powstawaniu i utrzymywaniu otyłości odgrywają rolę czynniki konstytucjonalne, warunkujące wygórowaną osobniczą potrzebę i łatwość gromadzenia tłuszczu. Są przecież osoby, które pomimo bogato-energetycznego odżywiania i przeciętnej aktywności fizycznej pozostają szczupłe, i inne, które spożywając mniej niż 6280 kJ/dobę (1500 cal/dobę) są otyłe i nie tracą masy.

Bardzo duże znaczenie w powstawaniu otyłości przypisuje się przekarmianiu we wczesnym dzieciństwie. Stwierdzono, że aż 80% otyłych dzieci staje się otyłymi w późniejszym życiu. Nadmiar kalorii w pożywieniu u dzieci powoduje hiperplazję adypocytów (komórek tłuszczowych). Ich obfitość stwarza później warunki do łatwego gromadzenia w postaci tłuszczu każdego, nawet najmniejszego nadmiaru energii w pożywieniu.

Wielorakość i złożoność czynników etiopatogenetycznych, a zwłaszcza trudności w ich identyfikacji, sprawiają, że proponowane były różne podziały otyłości. Do celów praktycznych przydatny okazał się podział na podstawie cech morfologicznych otyłych osób. Wyróżnia się dwa typy otyłości: typ androidalny i gynoidalny.

Typ androidalny cechuje się gromadzeniem tłuszczu głów-

489

nie w górnej części ciała: na karku, klatce piersiowej i brzuchu, przy stosunkowo szczupłych biodrach i kończynach dolnych. Występuje głównie u mężczyzn. Ich układ mięśniowy jest dobrze rozwinięty i sprawny funkcjonalnie. Otyli tego typu spożywają nadmierne ilości pokarmów.



Typ gynoidalny spotyka się przede wszystkim u kobiet. Tłuszcz gromadzi się na tułowiu z uprzywilejowaniem dolnej części brzucha, bioder i pośladków oraz na kończynach dolnych. Mięśnie są słabo rozwinięte, ich siła słaba. Nie wszyscy ludzie-z tym typem otyłości odżywiają się nadmiernie.

Otyłość wywołuje rozmaite niekorzystne następstwa. Podzielić je można na mechaniczne i metaboliczne. Następstwa mechaniczne zależą od przeciążenia narządów lub ograniczenia przestrzeni, które zajmują. Należą do nich zmiany zwyrodnieniowe w układzie kostno-stawowym, ograniczenie wentylacji płuc, zaburzenia czynności serca skutkiem zmiany położenia serca w klatce piersiowej na bardziej poziome (serce „podparte” przez uniesioną przeponę).

Następstwami metabolicznymi otyłości są: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, hiperuricemia i w pewnym stopniu miażdżyca. Rozwojowi cukrzycy sprzyja dieta bogata w łatwo przyswajalne węglowodany, których nadmiar wymaga dodatkowych ilości insuliny. Długotrwały wzrost zapotrzebowania na insulinę doprowadza do wyczerpania wysp Langerhansa trzustki i niedoboru insuliny, co powoduje zaburzenia gospodarki węglowodanowej i rozwój cukrzycy. Ten typ cukrzycy, tzw. regulacyjnej, występuje według autorów amerykańskich u 6% ludzi dorosłych bez nadwagi i aż u 45—50% ludzi otyłych. Cukrzyca stanowi najważniejszy po nadciśnieniu tętniczym czynnik ryzyka miażdżycy. Dodatkowym czynnikiem miażdżycorodnym związanym z otyłością jest zwiększona zawartość trójglicerydów we krwi. Następstwa metaboliczne otyłości występują przede wszystkim w typie androidalnym, natomiast następstwa mechaniczne u otyłych typu zarówno androidalnego, jak gynoidalnego. Jedynym sposobem uniknięcia tych powikłań jest zmniejszenie masy ciała.

Nadwaga, która jeszcze w wielu środowiskach uważana jest za objaw zdrowia i za oznakę dobrobytu, stanowi w istocie zapowiedź choroby. Powszechnie wiadomo, że odchudzenie otyłych jest zadaniem trudnym i niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z otyłością prostą z przekarmienia, czy zależną od czynników wewnętrznych (endokrynnych, konstytucjonalnych) bądź nerwowych, może być osiągnięte przez dostatecznie rygorystyczne ograniczenia dietetyczne. Dla wytworzenia jednego kilograma tłuszczu potrzeba 37 680 kJ (9000 cal). Aby utracić tę ilość tłuszczu, niedobór energii w stosunku do zapotrzebowania musi wynieść również 37 680 kJ (9000 cal). Dla uzyskania zmniejszenia masy ciała o 3 kg w ciągu miesiąca

490

niedobór kaloryczny pożywienia powinien wynosić 3768 kJ (900 cal) dziennie.



Dieta odchudzająca nie może zawierać więcej niż 4187— 5024 kJ/dobę (1000—1200 cal/dobę) i musi być stosowana dostatecznie długo. Niekiedy dla uzyskania wyniku należy ją zredukować do 2093—2512 kJ/dobę (500—600 cal/dobą). Należy również wykluczyć czynniki utrudniające utrzymanie niezbędnych rygorów dietetycznych. Należą do nich bodźce psychiczne związane z różnymi sytuacjami konfliktowymi. W takich sytuacjach u otyłych wystąpić może, jako reakcja, potrzeba jedzenia, która staje się formą ucieczki i jednocześnie rekompensatą za przykre doznania. Niekiedy reakcje te przyjmują formę nienasyconego głodu. Jeżeli pożywienie jest bogatowęglowodanowe, zwiększa się uwalnianie insuliny z trzustki. Występujące następnie pod wpływem tego hormonu nadmierne obniżenie poziomu glukozy we krwi (hipoglikemia) wywołuje uczucie głodu i powstanie błędnego koła. Otyli najczęściej ograniczają swoją aktywność fizyczną, co zmniejsza ich wydatek energetyczny. Czynny tryb życia, tzn. dużo ruchu i praca fizyczna, ułatwia uzyskanie ujemnego bilansu energetycznego niezbędnego do utraty masy.

Ogólnie wiadomo, jak trudno jest większości otyłych przestrzegać ściśle zaleceń dotyczących diety i trybu życia. Ważna rola w leczeniu otyłości przypada psychoterapii. Leczony musi znać i akceptować motywy postępowania, które wymaga od niego wyrzeczeń i zmiany przyzwyczajeń, dotyczących odżywiania i trybu życia. Uzasadnione jest również stosowanie środków, które wzmagałyby zużycie energii i wpływały na zmniejszenie jej dowozu. Niestety nie dysponujemy takimi środkami, które będąc dostatecznie skuteczne nie miałyby szkodliwego działania ubocznego (np. hormony tarczycy, amfetamina).

Pewne znaczenie, choć drugoplanowe, mają niektóre surowce roślinne zawierające śluzy, jak nasiona płesznika (Sem. Psylli), nasiona lnu (Sem. Lini) oraz glony Gelidium amansii, Chondrus crispus, Gigartina mamillosa i Fucus vesiculocus. Śluzy są wielocukrami, liofilnymi koloidami, tworzącymi z wodą galaretowate żele. Nie ulegają one trawieniu ani wchłanianiu w przewodzie pokarmowym z powodu braku enzymów hydrolizujących je do jednocukrów. Pochłaniają natomiast duże ilości wody i pęcznieją. W ten sposób znacznie zwiększają objętość treści pokarmowej, w związku z czym zmniejsza się uczucie głodu. Drażniąc zakończenia czuciowe błony śluzowej, powodują wzmożenie perystaltyki jelit i przyspieszenie pasażu treści przez przewód pokarmowy. Nadto śluzy roślinne powlekają powierzchnię błony śluzowej jelit i tworzą mechaniczną przeszkodę, upośledzającą wchłanianie strawionych składników pokarmowych ze światła jelit.

491


Opisane działanie uzasadnia stosowanie śluzów roślinnych w zwalczaniu otyłości. Leki te podaje się doustnie jako galaretki, kleiki lub jako suche proszki i granulaty. Najczęściej stosowany jest agar, uzyskiwany z glonów Gelidium amansii, sam (w ilości 4—8 g 2—3 razy dziennie) lub z dodatkiem innych ziół. Gotowym preparatem jest granulat ziołowy Neonormacol. Zażywa się 2 łyżeczki 2 razy dziennie, rano i wieczorem, popijając 1/2—1 szklanką herbaty, ciepłej wody lub kompotu.

Rzadziej stosuje się karagen — śluz z glonów Chondrus crispus i Gigartina mamillosa oraz morszczyn pęcherzykowa-ty (Fucus vesiculocus). Przypisywanie morszczynowi równoczesnego działania przyspieszającego przemianę materii ze względu na zawarte w nim związki jodu jest słuszne tylko w odniesieniu do niedoczynności tarczycy, wywołanej niedoborem jodu, a nie do otyłości. Warunkiem takiego działania jest jednak dostatecznie duża zawartość jodu w stosowanych przetworach.

Morszczyn pęcherzykowa ty stosowany jest zwykle w połączeniu z innymi ziołami. Granulat ziołowy Normogran dawkuje się 2 łyżeczki 2 razy dziennie, rano na czczo i przed snem, popijając 1/2—1 szklanką ciepłej wody.

Ponieważ śluzy roślinne mogą upośledzać wchłanianie w jelitach, długotrwałe ich stosowanie stwarza niebezpieczeństwo niedoboru witamin i soli mineralnych. Aby zapobiec temu leczonym należy podawać dodatkowo preparaty wielowitaminowe w połączeniu ze związkami mineralnymi, np. Vitaral lub Falvit.

Za pomocą leków roślinnych można również wpływać na reakcje emocjonalne, które przyczyniają się do wystąpienia i utrzymywania się otyłości. U tych osób, u których jedzenie przyczynia się-do rozładowania napięć psychicznych, powinno się stosować środki uspokajające. Od dawna są szeroko stosowane: korzeń kozika lekarskiego (Rad. Valerianae) i liście melisy (Fol. Melissae), które stosuje się pojedynczo lub jako podstawowe składniki preparatów złożonych.

Rp.

Tinct. Valerianae

D.S. 3 razy dziennie po 30—60 kropli.

Rp.

Neospasmini

D.S. 3 razy dziennie po łyżce deserowej.

Rp.

Nervograni

D.S. 3 razy dziennie po łyżeczce, popijać 1/s szklanki herbaty lub wody.

492


Rp.

Nervosoli

D.S. 3—4 razy dziennie po 1—2 łyżeczki.

Rp.

Passispasmini

D.S. 3—6 razy dziennie po łyżce deserowej.

U osób otyłych z równoczesnym nadciśnieniem tętniczym szczególnie korzystne jest podawanie przetworów z korzenia rauwolfii (Rad. Rauwolfiae serpentinae). Zawarty w nich alkaloid (rezerpina) wywiera długotrwałe działanie uspokajające oraz obniża ciśnienie tętnicze krwi. Stosuje się preparaty farmaceutyczne zawierające czystą rezerpinę w ilości 3 razy dziennie po 0,1 lub 0,25 mg. Polski przemysł zielarski produkuje drażetki pod nazwą Serpadex, zawierające 0,015 g suchego wyciągu z korzeni rauwolfii. Dawkowanie: 2—3 razy dziennie po 1—2 draż. Przeciwwskazaniem do stosowania alkaloidów rauwolfii jest choroba wrzodowa żołądka, stany depresji, dychawica oskrzelowa i znaczniejsze zwolnienie czynności serca.


1   ...   40   41   42   43   44   45   46   47   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna