Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona51/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   47   48   49   50   51   52   53   54   ...   68

OKRES PRZEKWITANIA CLIMACTERIUM

W życiu kobiety ustanie czynności jajników świadczy o zakończeniu zdolności rozrodczych i, jakkolwiek jest to proces w zasadzie fizjologiczny, powoduje u wielu kobiet znaczne dolegliwości natury psychicznej i fizycznej. Dolegliwości tego okresu nie mogą być określane jako choroba, niemniej jednak

570

skłaniają często kobiety do szukania pomocy u lekarzy. Ponieważ stosowanie preparatów hormonalnych w tym okresie nie zawsze jest pożądane, podawanie leków ziołowych ma szczególnie duże znaczenie. Dobór leczenia ziołowego powinien opierać się na uważnym rozpatrzeniu subiektywnego odczucia niedomagań. Przede wszystkim wymaga złagodzenia wzmożona pobudliwość psychowegetatywna, która prowadzi do przykro odczuwanych napadów „uderzeń krwi do głowy”, napadowego pocenia się lub napadowego osłabienia. Jako środki uspokajające można zastosować:



Rp.

Lapulini 0,3

Rad. Valerianae pulv.

Fol. Melissae pulv. aa 0,5

M.f. pulvis

D.t.d. No XXX

S. 3 razy dziennie proszek.

Rp.

Luminali 0,7

Tinct. Valerianae

Tinct. Crataegi

Tinct. Menthae pip. aa 15,0

M.f. mixtura

D.S. 10—20 kropli w kieliszku wody 4—6 razy dziennie.

Rp.

Fol. Melissae 100,0

Herb. Asperulae

Strobili Lupuli aa 50,0

Herb. Hyperici 40,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody 3 razy dziennie po ½ szklanki.

Napadowe pocenie się można w pewnym stopniu osłabić podając preparaty pokrzyku.



Rp.

Tinct. Belladonnae 15,0

D.S. 5 kropli w kieliszku wody 6 razy dziennie.

Lepsze wyniki otrzymuje się podając wyciągi wodne z porostu islandzkiego (Lichen islandicus).

Rp.

Lichenis island. 10,0

Fol. Salviae 15,0

M.f. species

D.S. Odwar z 11/2: łyżki ziół na szklankę wody, pić po 1—2 łyżki co 2—3 h.

571


W okresie przekwitania często występują zastoje żylne, które przy istniejących żylakach podudzi lub odbytu nasilają dolegliwości. Leczenie preparatami ziołowymi może znacznie poprawić odpływ żylny.

Rp.

Fl. Hippocastani 100,0

Anth. Arnicae 20,0

Fl. Sorbi 100,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody. Pić 2 razy dziennie po 1/2—2/3 szklanki.

Rp.

Venacorni lag. I

D.S. 3 razy dziennie po drażetce.

Rp.

Aesculani supp. lag. I

D.S. 1—2 czopki dziennie.

W okresie przekwitania występują nieraz przedłużające się krwawienia z dróg rodnych, plamienia itp.



Rp.

Intr. Hippocastani

Extr. Poły goni hydropip. fluid, aa 20,0

M.f. mixtura

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli w kieliszku wody.

Rp.

Herb. Bursae pastoris 40,0

Herb. Polygoni hydropip. 30,0

M.f. species

D.S. Napar z 4 łyżek ziół na 2 szklanki wody, pić ½ szklanki co 2—3 h.

W okresie przekwitania, szczególnie u osób otyłych lub skłonnych do otyłości, często występują bóle w okolicy serca. Stanowią one odbicie zaburzeń naczynioruchowych. Leczenie ziołami może w tych przypadkach wiele pomóc.



Rp.

Tinct. Crataegi

Intr. Valerianae aa 40,0

M.f. mixtura

D.S. 60 kropli w kieliszku wody 4—5 razy dziennie.

Rp.

Fl. Crataegi 100,0

Rad. Valerianae 30,0

Fol. Melissae 40,0

572


M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 4 razy dziennie po V: szklanki.

Rp.

Luminali 0,5

Tinct. Valerianae

Tinct. Crataegi

Tinct. Convallariae aa 20,0

M.f. mixtura

D.S. 6 razy dziennie po 10—15 kropli w kieliszku wody.

Rp.

Fol. Melissae 100,0

Herb. Hyperic 60,0

Fol. Menthae pip. 30,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 3 razy dziennie po szklance.

Zaburzenia naczynioruchowe w okresie przekwitania mogą powodować zaburzenia w postaci częstszego oddawania moczu i uczucia pieczenia. Badanie moczu nie wykazuje wtedy odchyleń od normy. Leczenie ziołami zazwyczaj szybko usuwa tę dolegliwość.



Rp.

Fitolizyni lag. I

D.S. Łyżeczkę pasty rozpuszczonej w szklance przegotowanej wody 2 razy dziennie po jedzeniu.

Rp.

Fr. Petroselini 20,0

Fr. Juniperi 5,0

Rad. Levistici 30,0

Fl. Cyani 70,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 3 razy dziennie po szklance.

Pod koniec okresu przekwitania występuje skłonność do zwiększenia masy. Warto już dość wcześnie zwrócić na to uwagę, zalecając dietę o mniejszej wartości energetycznej oraz ziołowe środki poprawiające przemianę materii.



Rp.

Rad. Taraxaci 100,0

Fol. Uvae ursi 30,0

Herb. Hyperici 50,0

Fr. Rhamni catharticae

Cort. Frangulae aa 20,0

573


M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody pić rano i wieczorem. Przy częstych stolcach dawkę zmniejszyć.

Rp.

Cort. Frangulae 50,0

Rad. Glycyrrhizae 30,0

Fr. Foeniculi 20,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wody wypić przed snem.

NIEPŁODNOŚĆ KOBIECA STERILITAS

W zasadzie rozpoznaje się niepłodność małżeńską, która może być spowodowana niepłodnością kobiecą lub męską, albo obojga małżonków. Niepłodność całkowita istnieje przy wadach rozwojowych narządów rodnych i po operacjach ginekologicznych. Niepłodność względna powstaje na tle procesów chorobowych, głównie zapalenia narządów płciowych, które mają charakter przejściowy, chociaż skutki tych procesów mogą być trwałe, np. zanikniecie jajowodów, które jest trudne do wyleczenia. Rutynowe badania w przebiegu leczenia niepłodności są następujące: wywiad ogólny, ginekologiczny i genetyczny, bada-nie ginekologiczne, badanie nasienia męża, mierzenie podstawowej temperatury ciała przez kilka cykli, inne badania, a więc hormonalne, biopsja rysowa błony śluzowej macicy, badanie drożności jajowodów za pomocą kontrastowego zdjęcia rentgenowskiego lub przedmuchiwanie jajowodów. Podstawową przyczynę niepłodności kobiecej stanowią różne typy niedrożności jajowodów.

Leczenie niedrożności polega na leczeniu stanów zapalnych i skutków tych stanów. Leczenie udrażniające polega na stosowaniu diatermii, balneoterapii, nasiadówek, gimnastyki. W wybranych przypadkach — leczenie chirurgiczne, mające na celu operacje plastyczne macicy lub jajowodów.

POŁOŻNICTWO OBSTETRICIA

W ciąży normalnej, poza zaleceniami dietetycznymi i ewentualnym podawaniem witamin, leczenie jest niepotrzebne. W pierwszych trzech miesiącach ciąży prawie połowa pacjentek skarży się na nudności i wymioty, zwłaszcza w godzinach

574

rannych, na czczo. Zaleca się częstsze jedzenie mniejszych ilości pokarmów. Należy wyeliminować pokarmy tłuste, pikantne, ciężko strawne. Zaleca się dietę urozmaiconą, a więc jarzyny, biały ser lub twarożek, owoce i węglowodany. Zabrania się palenia tytoniu i picia alkoholu. W pierwszym trymestrze ciąży unika się podawania leków, poza wyjątkowymi przypadkami ze ścisłych wskazań, gdyż wiele z nich działa toksycznie i teratogennie. W drugiej połowie ciąży, a zwłaszcza w III trymestrze, zaleca się ograniczenie soli i płynów. Należy podawać preparaty wielowitaminowe, żelazo, wapń. Przy zaparciu najlepiej regulacja dietetyczna, a w późniejszych miesiącach ciąży:



Rp.

Neonormacol lag. I

D.S. Wieczorem lub rano na czczo 1—3 łyżeczki granulatu popić ciepła wodą.

Choroby układowe w czasie ciąży powinny być leczone tak, jak podano w odpowiednich rozdziałach niniejszej książki. Zatrucie ciążowe, czyli gestoza, występujące pierwotnie lub wtórnie, jest zespołem objawów związanych z ciążą, najczęściej powstałych na tle chorób układowych matki, a zwłaszcza układu moczowego i nadciśnienia. W zatruciu pierwotnym i wtórnym obowiązuje leczenie występujących objawów, oprócz leczenia podstawowego. Przy nadciśnieniu zaleca się następujące preparaty roślinne:



Rp.

Rutisoli lag. I

D.S. 3 razy dziennie po 20—40 kropli.

Rp.

Serpadex lag. I



D.S. 3 razy dziennie po 1—2 tabl.

Rp.

Intr. Visci 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 20—40 kropli.

Przy białkomoczu (jako leczenie uzupełniające):



Rp.

Succ. Bardanae

Succ. Taraxaci aa 10,0

Succ. Betulae 20,0

M.f. mixtura

D.S. 3 razy dziennie po 30—50 kropli.

Rp.

Terpinex lag. I

D.S. 3—5 razy dziennie po 3—5 kropli.

575


Przy zmianach zapalnych w moczu:

Rp.

Urosani lag. I

D.S. Odwar z łyżki ziół na szklankę wody, pić 1—3 szklanki dziennie.

Rp.

Urograni lag. I

D.S. 3 razy dziennie po pół łyżeczki granulatu popić ciepłą osłodzoną wodą.

PORONIENIE ABORTUS

Wydalenie zapłodnionego jaja płodowego do 28 tygodnia ciąży określa się jako poronienie. W tym czasie płód, ze względu na swą niedojrzałość jest niezdolny do życia poza łonem matki. Zarówno ze wzglądów diagnostycznych, jak i terapeutycznych, należy uwzględnić podział na poronienia wczesne — do 16 tygodnia ciąży i poronienia późne — do 28 tygodnia ciąży.

Poronienia samoistne mogą być uwarunkowane przez organizm matki, a więc mogą występować na tle niedorozwoju macicy, wad rozwojowych narządu rodnego, guzów macicy i stanów zapalnych, mogą powstawać także na tle niewydolności szyjki macicy, zaburzeń hormonalnych, chorób ustrojowych matki, urazu fizycznego i psychicznego. Przyczyną poronienia mogą być również zaburzenia w rozwoju jaja płodowego. Należą do nich anomalie chromosomalne i defekty w rozwoju oraz zaburzenia okresu zagnieżdżenia się jaja płodowego. Pewną rolą grają tu nieprawidłowości dotyczące nasienia męskiego. Do charakterystycznych objawów poronienia należą skurcze macicy, krwawienia, a w późnym poronieniu odpłynięcie wód płodowych.

Klinicznie rozróżnia się poronienie zagrażające, poronienie w toku, poronienie niezupełne i poronienie zupełne, a także ciążę zamarłą i poronienie septyczne, jeżeli towarzyszą im objawy zakażenia. W poronieniu zagrażającym i w poronieniu w toku mogą występować skurcze macicy (bóle w podbrzuszu) i krwawienie, mogą także odchodzić strzępy tkanki doczesnej lub fragmenty jaja płodowego. W poronieniach późnych często jako pierwszy objaw występuje odpływanie wód płodowych.

W. leczeniu poronienia zagrażającego stosuje się przede wszystkim leżenie, środki przeciwskurczowe i uspokajające lub stosownie do przyczyny leczenie, hormonalne. Przy poronieniu zagrażającym można hamować czynność skurczową po-

576


dając Partusisten lub inne tokolityki i środki rozkurczowe. W przypadku poronienia w toku podaje się. środki kurczące (oksytocyna we wlewie kroplowym 5—10 j.m. na 500 ml glukozy). W poronieniu niezupełnym stosuje się przede wszystkim wyłyżeczkowanie jamy macicy, w celu usunięcia resztek jaja płodowego. Jako środki obkurczające macicą można stosować następujące leki:

Rp.

Extr. Secalis cornuti fluid. 10,0

D.S. 3—4 razy dziennie po 15—25 kropli.

Rp.

Gynecorni lag. I

D.S. 3 razy dziennie po 1 kapsułce.

Prof. dr hab. med. Jan Kowalewski

CHOROBY WIEKU STARCZEGO

Starzenie jest zjawiskiem ogólnobiologicznym, będącym następstwem postępującego w ciągu życia upośledzenia mechanizmów homeostatycznych komórek i następowych zaburzeń przemiany materii i czynności komórek oraz utraty przez nie zdolności odnowy przez podziały mitotyczne.

Z klinicznego punktu widzenia starzenie ustroju ludzkiego polega na rozwoju zmian inwolucyjno-zwyrodnieniowych narządów i tkanek prowadzących do stopniowej utraty jego sprawności, sił i żywotności, do zniedołężnienia starczego i wreszcie kładących kres życiu.

Wzrost średniego przeżycia ludzi, który obserwuje się w obecnym stuleciu zwłaszcza w krajach rozwiniętych gospodarczo, nie zależy jednak od przesunięcia w przód wskazówek „zegara biologicznego” człowieka, tzn. od zahamowania lub zwolnienia procesu starzenia. Zależy on przede wszystkim od wyeliminowania wielu szkodliwości i czynników patogennych, które uprzednio wywoływały choroby kończące się niepomyślnie przed osiągnięciem starości oraz od skuteczniejszego ich leczenia.

Wielu czynników patogennych nie udało się dotychczas wyeliminować, wiele innych stworzyła nowoczesna cywilizacja i wszystkie one stanowią przyczyny uniemożliwiające długowieczność. Dlatego ciągle jeszcze śmierć z powodu uwiądu starczego należy do rzadkich przyczyn zgonów. Do chorób, które odgrywają dużą rolę we współczesnym świecie i ograniczają czas przeżycia ludzi, należą miażdżyca i nowotwory. Gdyby udało się uwolnić od nich ludzi, średnia długość życia zwiększyłaby się o około 10 lat.

Sam proces starzenia stwarza jednak warunki do rozwoju różnych innych procesów patologicznych, a jego zwolnienie lub opóźnienie niewątpliwie opóźniłoby pojawienie się niektórych chorób, jak zawał serca i wiele nowotworów.

Tak więc przedłużenie życia musi być realizowane przez działania mające na celu zwolnienie procesu starzenia oraz zapobieganie tym procesom patologicznym, które stanowią bezpośrednie przyczyny zgonu przed osiągnięciem starości.

578


Starość w europejskim kręgu cywilizacyjnym liczy się przeciętnie od 70 roku życia, a według niektórych autorów od 75 roku życia. Okres 40—70 lat jest okresem starzenia się, choć w kategoriach biomorfozy zaczyna się on znacznie wcześniej.

Wiadomo powszechnie, że starzenie postępuje u różnych ludzi z różną szybkością. Spotkać się można zarówno z przyspieszonym starzeniem przedwczesnym, jak i przesunięciem okresu wykształcenia zmian starczych znacznie powyżej 70 roku życia. Inaczej mówiąc, wiek kalendarzowy człowieka nie zawsze pokrywa się z wiekiem biologicznym.

Różnice szybkości i przebiegu starzenia zależą od wielu czynników: genetycznych, środowiskowych (klimat, sposób odżywiania, rodzaj i warunki pracy, tryb życia) oraz od sumy zmian nabytych w ciągu życia w następstwie chorób, które były udziałem poszczególnych osób.

Obserwacje geriatrów dowodzą, że przedwczesne starzenie jest zjawiskiem powszechnym i mało ludzi dożywa tego wieku, który jest w zupełności możliwy do osiągnięcia. Dzieje się tak dlatego, że starzenie czysto fizjologiczne, wyznaczone granicami możliwości biologicznych gatunku ludzkiego, przebiega z udziałem powszechnych w poszczególnych regionach współczesnego świata czynników patogennych takich, jak niedobory pokarmowe, szkodliwości środowiska biologicznego i chorób takich, jak miażdżyca, cukrzyca, otyłość oraz nowotwory. W warunkach naszej cywilizacji największy wpływ na przyspieszenie starzenia wywiera miażdżyca tętnic.

Złożoność i różnorodność patologii człowieka starego wymaga kompleksowego i zróżnicowanego postępowania leczniczego, które musi uwzględniać właściwe odżywianie, zachowanie możliwie dużej aktywności fizycznej, kinezyterapią, w razie potrzeby fizykoterapię i balneoterapię oraz farmakoterapię.

Stosowanie leków u ludzi w podeszłym wieku wymaga rozwagi, ponieważ wzajemne oddziaływanie leku i ustroju leczonego w wieku starczym jest inne niż w przypadku ludzi młodych.

Często występujące zmniejszenie masy ciała oraz objętości krwi krążącej wymaga zmniejszenia dawek leku. Z kolei zmiany starcze przewodu pokarmowego mogą w różnym stopniu upośledzać wchłanianie leków w jelitach, co utrudnia dobranie właściwych dawek do stosowania per os. Działanie leków mogą modyfikować takie czynniki, jak zmniejszenie sieci naczyń włosowatych w narządach i tkankach z jednej, a zwiększenie przepuszczalności tych naczyń z drugiej strony, niedobór białek surowicy wiążących leki, osłabienie przemiany leków w następstwie starczych zmian wątroby oraz zmniejszenie wydalania leków przez nerki.

579


Z tych względów u ludzi w podeszłym wieku leki silnie działające powinny być stosowane wyłącznie z istotnych wskazań, a w stosunku do takich, jak alkaloidy makowca i ich pochodne, sulfonamidy, strofantyna i preparaty naparstnicy oraz leki zmniejszające krzepliwość krwi, powinna obowiązywać ostrożność. Szczególnie uzasadnione u ludzi starych wydaje się być ziołolecznictwo. Leki roślinne, z wyjątkiem silnie działających, są bezpieczne w stosowaniu i łagodne w działaniu. Nadto ludzie starzy często wykazują niechęć do środków chemicznych, chętnie natomiast przyjmują leki roślinne, uważając je za naturalne i darząc je większym zaufaniem.

Postępowanie lekarskie w odniesieniu do ludzi starzejących się jest postępowaniem zapobiegawczym i ma na celu opóźnienie i zwolnienie rozwoju zmian starczych. Jakkolwiek proces starzenia jest nieunikniony i zmiany, które powstają są nieodwracalne, to jego dynamika jest różna i przynajmniej częściowo zależna od czynników innych niż samo starzenie. Należą do nich: palenie papierosów, nieprawidłowe odżywianie, mała aktywność fizyczna, szkodliwości związane z wykonywaniem zawodu oraz niektóre choroby, z których najważniejsza jest miażdżyca. Wykluczenie tych szkodliwości i zapobieganie miażdżycy są najważniejszymi punktami profilaktyki geriatrycznej.

Opieka lekarska nad ludźmi ze zmianami starczymi obejmować musi zapobieganie i leczenie skutków starczego zwyrodnienia narządów i tkanek, takich jak bóle kostno-stawowe, duszność, obrzęki, wychudzenie, zmniejszenie sprawności fizycznej i psychicznej oraz wszelkich chorób, zwłaszcza związanych ze starszym wiekiem, np. miażdżycy tętnic, przerostu gruczołu krokowego u mężczyzn, niektórych nowotworów.

Postępowanie mające na celu poprawę upośledzonych czynności ustroju i jego sprawności oraz opóźnienie procesu starzenia nosi nazwę rewitalizacji. Jest to postępowanie kompleksowe, na które składa się właściwe żywienie, kinezyterapia i terapia zajęciowa, psychoterapia i balneoterapia oraz farmakoterapia. Wskazane są preparaty wielowitaminowe w połączeniu z pierwiastkami śladowymi i solami mineralnymi, np. Vitaral, Falvit. Uzasadnione może być stosowanie hormonów płciowych, różnych wyciągów tkankowych i komórkowych, Geriokainy. Pewna rola przypada również lekom roślinnym.

Dużym zainteresowaniem cieszy się żeń-szeń, tj. korzeń ginsengi (Panax Ginseng), który jest tradycyjnym środkiem odmładzającym, stosowanym w medycynie chińskiej i tybetańskiej. Zawiera on glikozydy saponinowe, olejki eteryczne i związki estrogenne. Mechanizm działania tych substancji nie jest znany. Wpływają one głównie tonizująco, zwiększają zdolność do wysiłków fizycznych, pobudzają ośrodkowy układ nerwowy i poprawiają funkcje psychiczne oraz wzmagają nie-

580


specyficzną odporność ustroju na szkodliwe czynniki biologiczne, chemiczne i fizyczne. W leczeniu rewitalizującym korzeń żeń-szenia stosuje się w postaci nalewki:

Rp.

Tinct. Ginseng

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli przez 6—8 tygodni, powtarzając kurację co 3—4 miesiące.

Na zagranicznym rynku farmaceutycznym pojawia się wiele preparatów żeń-szenia w postaci kapsułek, zawierających sproszkowany korzeń, lub wyciągów, również w połączeniu z innymi substancjami, np. z witaminą E, wyciągami z głogu i jemioły.

Innym egzotycznym lekiem roślinnym, pochodzącym z Polinezji jest korzeń kava-kava, tj. pieprzu metystynowego (Piper methysticum). Zawiera on związki laktonowe zwane kawainami o działaniu rozszerzającym drobne tętniczki i naczynia włosowate, uspokajającym, przeciwdrgawkowym i lekko znieczulającym. Zmniejszają one również napięcie mięśniowe oraz zużycie tlenu. Mają korzystny wpływ na starcze zaburzenia psychomotoryczne. Wyciąg kava-kava wchodzi w skład m.in. preparatu Kavaform (Dr Schwab) zawierającego ponadto orotan magnezu i wyciągi z winogron czerwonych, a także preparatu Kava-Sporal (Müller) w połączeniu z wyciągami z kozika lekarskiego i z liści melisy oraz z witaminy B1, B6 i B12.

Wymienione leki roślinne stosowane są nie tylko u ludzi starych, lecz także jako tonicum w stanach wyczerpania fizycznego i umysłowego oraz u rekonwalescentów po przebyciu ostrych chorób.

Do innych leków tonizujących zalecanych również ludziom starym zaliczyć należy preparaty zarodków orzeszka koła (Embryo Colae) w następujących postaciach:

Rp.

Extr. Colae fl.

D.S. 3 razy dziennie po 15 kropli.

Rp.

Tinct. Colae

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

oraz w połączeniu z wyciągiem z nasion kulczyby (Sem. Strychni):



Rp.

Extr. Colae sicc. 1,5

Extr. Strychni 0,6

M.f. massae pil. q.s. ut fiat pil. No XXX

D.S. 3 razy dziennie po 1 pigułce.

581


Postulowana przez wielu autorów rola mechanizmów immunologicznych w starzeniu, a mianowicie upośledzenie nadzoru immunologicznego, spaczenie odpowiedzi immunologicznej, zwłaszcza typu komórkowego lub upośledzenie czynności układu siateczkowo-śródbłonkowego uzasadnia poszukiwanie środków usprawniających i pobudzających czynność układu immunologicznego. Duże zainteresowanie budzą ostatnio, jako możliwe immunostymulatory, hormony grasicy oraz lewamisol — pochodne tiazolu, które mają właściwość pobudzania upośledzonej odpowiedzi komórkowej u ludzi starych.

Pewne właściwości immunopobudzające mają, jak się wydaje, substancje zawarte w liściach aloesu (Aloe ferox), nazywane stymulatorami biogennymi. Wodny wyciąg z liści aloesu zwany Biostyminą jest zalecany w geriatrii w postaci wstrzyknięć domięśniowych.

Wartość pobudzenia immunologicznego w rewitalizacji ludzi starych nie została ostatecznie potwierdzona i wymaga sprawdzenia.

ZMIANY STARCZE UKŁADU KRĄŻENIA

Zmiany starcze układu krążenia powstają w naczyniach tętniczych, żylnych, włosowatych oraz w sercu. W tętnicach dotyczą głównie błony środkowej i polegają na zanikaniu włókien mięśniowych i sprężystych z jednoczesnym rozrostem tkanki łącznej oraz odkładaniem złogów soli wapniowych, cholesterolu i kwasu chondroitynosiarkowego. Ściany tętnic grubieją, tracą swoją sprężystość i stają się sztywne. Proces ten nosi nazwę fizjosklerozy i ani nie powoduje wyraźniejsze-go zmniejszenia światła tętnic, ani znaczniejszego osłabienia przepływu krwi.

Starzenie naczyń włosowatych polega na zgrubieniu ich błony podstawowej, zwyrodnieniu śródbłonka i bujaniu tkanki łącznej z odcinkowym zarastaniem światła naczyń. Sieć naczyń włosowatych częściowo zanika. Zmiany starcze żył są analogiczne do zmian tętnic i charakteryzują się zanikiem włókien mięśniowych i sprężystych tkanki łącznej. Różna budowa żył, zwłaszcza znacznie mniejsza ilość elementów sprężystych i kurczliwych w ich ścianach, w porównaniu do ścian tętnic sprawia, że ulegają one poszerzeniu, a ich światło się powiększa o 7—25% pierwotnej wielkości. Przepływ żylny ulega zwolnieniu.

Omówione zmiany, zwłaszcza w naczyniach włosowatych, powodują zmniejszenie ukrwienia narządów, które jest częściowo równoważone starczym ubytkiem masy tych narządów. Większy stopień niedokrwienia narządów obserwowany u wielu starców stanowi następstwo działania w ciągu życia

582

różnych czynników szkodliwych, jak urazy i mikrourazy, czynniki toksyczne, odczyny zapalne, nieprawidłowe odżywianie, nadciśnienie tętnicze, a zwłaszcza miażdżyca tętnic, która najczęściej i w największym stopniu upośledza ukrwienie tkanek i narządów. Rozwija się ona w błonie wewnętrznej tętnic, prowadzi do zwężenia ich światła i do zmniejszenia przepływu krwi. Niewielki tylko odsetek ludzi starych w kręgu cywilizacji europejskiej jest wolny od miażdżycy. Według Devisa zmiany miażdżycowe tętnic ma 70% mężczyzn powyżej 50 roku życia i 70% kobiet powyżej 60 roku życia. Powyżej 70 roku życia miażdżycę stwierdza się praktycznie u wszystkich ludzi.



Miażdżyca pogarsza również stan serca ludzi starych i jego sprawność. Starcze zmiany naczyń wieńcowych o charakterze fizjosklerozy i starcza inwolucja sieci naczyń włosowatych upośledzają ukrwienie serca i przyczyniają się do zwyrodnienia i zaniku tkanki mięśniowej, za którymi postępuje rozplem tkanki łącznej. Zmiany te dają obraz starczego zwłóknienia serca — myocardiofibrosis i powodują jego osłabienie. Siła skurczu się zmniejsza, maleje rezerwa sercowa. Ponieważ aktywność fizyczna ludzi w tym okresie również słabnie, możliwe jest utrzymanie krążenia w stanie wydolności. Jednak dołączenie się dodatkowych obciążeń, jak nadmierny wysiłek fizyczny, zapalenie płuc, zaburzenia rytmu serca, powoduje załamanie istniejącej równowagi i wystąpienie objawów niewydolności serca.

Rozwój miażdżycy w tętnicach wieńcowych prowadzi do zwężenia ich światła i znacznego zmniejszenia przepływu wieńcowego krwi. Pomijając następstwa w postaci choroby wieńcowej z objawami ostrego i przewlekłego niedotlenienia serca, miażdżyca tętnic wieńcowych staje się czynnikiem dominującym w procesie włóknienia serca, bardzo znacznie przyspieszając i pogłębiając ten proces.

Tak więc stan serca i jego sprawność w wieku podeszłym jest wypadkową procesu starzenia fizjologicznego i miażdżycy tętnic oraz innych chorób, wywierających niekorzystny wpływ na serce, takich jak nadciśnienie tętnicze, przewlekłe choroby układu oddechowego, otyłość, zaburzenia czynności gruczołu tarczowego, niedokrwistość.

Zachowanie dostatecznej sprawności układu krążenia w wieku starczym zależy w znacznym stopniu od niewystąpienia lub skutecznego leczenia wymienionych chorób i od wcześnie podjętego postępowania zapobiegawczego. Postępowanie to polega na przestrzeganiu odpowiedniej diety, utrzymaniu układu mięśniowego w stanie aktywności za pomocą pracy fizycznej, ruchu, ćwiczeń gimnastycznych, zaprzestaniu palenia tytoniu oraz usunięciu różnych szkodliwych czynników środowiska biologicznego i społecznego.

583

W zapobieganiu zmianom starczym układu sercowo-naczyniowego leki mają znaczenie drugorzędne, znajdują natomiast zastosowanie w zapobieganiu i łagodzeniu następstw tych zmian. Ważna rola przypada tu lekom roślinnym.



Zmiany starcze serca, zwłaszcza skojarzone z miażdżycą tętnic wieńcowych, stanowią zdaniem Kosieradziego, Hegglina i in. wskazanie do stałego podawania małych dawek naparstnicy. Postępowanie takie ma na celu zapobieganie niewydolności serca, które w przypadku nadmiernego przeciążenia nie dysponuje już dostateczną rezerwą energetyczną.

W zapobieganiu niewydolności starczego serca stosowane są również inne leki roślinne. Ich działanie nasercowe jest słabsze od glikozydów naparstnicy, dlatego są mało skuteczne w leczeniu jawnej niewydolności serca, ale często wystarczają, aby jej zapobiegać. U chorych źle tolerujących naparstnice oraz w razie wystąpienia objawów jej toksycznego działania — znacznego zwolnienia czynności serca, licznych skurczów pochodzenia komorowego, częstoskurczu przedsionkowego — stanowią jedyną możliwość bezpośredniego działania na serce.

Do roślin leczniczych o działaniu nasercowym należą m.in.: kwiaty głogu (Fl. Crataegi), ziele miłka wiosennego (Herb. Adonidis vernalis), ziele konwalii majowej (Herb. Convallariae majalis).

Kwiaty głogu zawierają m.in. związki flawonoidowe, które na serce wywierają słabe działanie inotropowe i chronotropowe dodatnie. Nadają się szczególnie do stosowania u osób ze znacznie zwolnioną czynnością serca, u których naparstnica, działająca chronotropowo i dromotropowo ujemnie, może pogłębić wolnoskurcz. Ziele miłka wiosennego i konwalii majowej zawierają wiele glikozydów. Niektóre z nich są zbliżone w działaniu do strofantyny. Działają słabo, głównie z powodu złego wchłaniania w przewodzie pokarmowym.

Najczęściej są stosowane następujące przetwory:

Rp.

Intr. Crataegi 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 30—40 kropli.

Rp.

Tinct. Adonidis vernalis titr. 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 30—40 kropli.

Rp.

Inf. Herb. Adonidis vernalis titr. 6,0/200,0

D.S. Po 1 łyżce 3—4 razy dziennie.

Rp.

Tinct. Convallariae titr. 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 30 kropli.

584


Rp.

Tinct. Adonidis vernalis titr.

Tinct. Convallariae titr. aa 15,0

M.D.S. 3 razy dziennie po 30—40 kropli.

Rp.

Convaforti drąg. lag. I

D.S. 3 razy dziennie po 1—2 draż.

Wymienione leki nie kumulują się, ale słabe wchłanianie w przewodzie pokarmowym jest ich niekorzystną cechą. Powinny być stosowane stale lub z krótkimi przerwami. Jeżeli pomimo takiego stosowania pojawiają się objawy niewydolności serca, to należy przejść na podawanie preparatów naparstnicy lub zlecić inne leki obowiązujące w leczeniu niewydolności serca.

Omówienie roślinnych leków nasercowych stosowanych w niewydolności serca p. rozdz. „Choroby serca i naczyń”.

W praktyce geriatrycznej należy pamiętać, że tolerancja glikozydów naparstnicy i strofantyny przez ludzi starszych jest zmniejszona i łatwiej występują u nich objawy działania toksycznego zarówno ze strony serca (zaburzenia rytmu), jak i pozasercowe (nudności, wymioty, biegunka). Dlatego u chorych w podeszłym wieku nie należy stosować szybkiego nasycenia naparstnicą. Powolne nasycenie przeprowadza się dawkami o 25—50% mniejszymi w stosunku do dawek obowiązujących w młodszych grupach wieku. I tak np. lanatozyd C, stosowany u chorych z objawami rozwiniętej niewydolności zastoinowej serca początkowo 2 razy dziennie po 0,4 mg dożylnie, u chorych w podeszłym wieku powinien być podawany 2 razy dziennie w dawce 0,2—0,3 mg dożylnie w zależności od masy.

Jeżeli leki naparstnicowe nie dają oczekiwanego skutku lub muszą być odstawione z powodu działania toksycznego, można zastosować inny lek roślinny otrzymywany z cebuli morskiej (Scilla maritima). Zawiera on heterozydy bufadienolinowe, do których należą: glukoscylaren A, scylaren A, proscylarydyna A i ich aglukony oraz scylaren B.

Odmiana biała cebuli morskiej, stanowiąca surowiec farmaceutyczny, zawiera wymieniony zespół glikozydów, z których najważniejszy jest scylaren A, stanowiący około 70% wszystkich substancji czynnych. Glikozydy cebuli morskiej mają działanie zbliżone do działania glikozydów naparstnicy. W porównaniu z tymi ostatnimi działają silniej moczopędnie, a słabiej hamują wytwarzanie i przewodzenie bodźców (słabsze działanie chronotropowe i dromotropowe), wskutek czego nie zwalniają czynności serca w takim stopniu jak naparstnica. Również słabiej się kumulują. Preparat Scillaren zawiera 0,8 mg czystych glikozydów cebuli morskiej w 1 drażetce lub w 1 ml płynu. Stosuje się go 3—4 razy dziennie po 20 kropli

585

lub po 1 drażetce aż do ustąpienia objawów dekompensacji, a następnie w dawkach podtrzymujących, zależnie od potrzeby, średnio 2 razy dziennie 20 kropli lub 1 drażetką. Preparatem zawierającym proscylarydynę A jest Talusin (draż. 0,25 mg i 0,5 mg, amp. 0,25 mg).



U osób w starszym wieku, a zwłaszcza w wieku, w którym pojawiają się dopiero kliniczne oznaki starzenia, uzasadnione jest również stosowanie leków rozszerzających naczynia krwionośne. Zapobieganie zmniejszeniu przepływu krwi przez tkanki i narządy wydaje się opóźniać postęp zmian starczych.

Wśród wielu leków o działaniu rozszerzającym naczynia znajdują się również leki roślinne. Należą do nich preparaty otrzymywane m.in. z owoców aminka (Fr. Ammi visnagae), liści ruty ogrodowej (Fol. Rutae), ziela jemioły pospolitej (Herb. Visci) i kwiatu głogu (Fl. Crataegi).

Najczęściej stosowane są następujące leki roślinne:

Rp.

Tinct. Ammi visnagae lag. I

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Rp.

Intr. Rutae 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Rp.

Rutisoli 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 40—60 kropli przez pierwsze 3—4 dni, następnie w dawce zmniejszonej o połowę.

Rutisol jest to wodno-alkoholowy roztwór rutyny zawierający 20 mg w 1 ml.



Rp.

Intr. Visci 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Rp.

Intr. Crataegi 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 20—40 kropli.

Rp.

Intr. Visci

Intr. Crataegi

Intr. Rutae aa 30,0

M.D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Rp.

Kelicardini 20,0

D.S. 3 razy dziennie po 20—40 kropli.

W skład preparatu Kelicardin wchodzą wyciągi płynne z owoców aminka egipskiego, kwiatów głogu, ziela konwalii oraz rutyna.

586

Zalecane są także mieszanki ziołowe, stosowane w postaci naparów:



Sclerosan (Species antiscleroticae) — mieszanka ziołowa m.in. z kwiatu i owocu głogu, ziela jemioły oraz zawierającego jod morszczynu pęcherzykowatego (Fucus vesiculosus) lub mieszankę ziołową o składzie:

Rp.

Fol. Rutae

Fr. Carvi aa 10,0

Rad. Valerianae

Fol. Melissae aa 15,0

Fl. Crataegi 20,0

Herb. Visci 30,0

M.f. species

D.S. Zaparzyć łyżkę ziół w szklance wody, pić 3 razy dziennie.

Szczególne znaczenie w procesie starzenia mają zmiany zachodzące w ośrodkowym układzie nerwowym. Starzenie mózgu przejawia się zmniejszeniem jego masy z postępującym zanikiem komórek nerwowych i wydaje się przebiegać tym szybciej, im bardziej jest upośledzony, wskutek zmian naczyniowych, mózgowy przepływ krwi. Największe znaczenie mają zmiany miażdżycowe tętnic mózgowych, które najbardziej upośledzają ukrwienie mózgu i stanowią istotną przyczynę upośledzenia czynności mózgu oraz przyspieszenia rozwoju zmian starczych.

Pojawienie się u osób starzejących się takich objawów, jak zawroty głowy, osłabienie pamięci, niemożność koncentracji, zmienność nastrojów i upośledzenie snu, wynikających z niedostatecznego ukrwienia mózgu, uzasadnia stosowanie leków, które wskutek działania rozkurczającego naczynia poprawiają przepływ krwi. Spośród leków pochodzenia roślinnego wymienić należy pochodne alkaloidów sporyszu (Secale cornutum). Metanosulfoniany dwuhydroergokorniny, dwuhydroergokrystyny i dwuhydroergokryptyny — uwodornionych alkaloidów naturalnych — osłabiają napięcie ścian naczyń, poprawiają ukrwienie i zwiększają zużycie tlenu przez tkankę mózgową. Ich mieszaninę zawierają preparaty: Hydergin (Sandoz), Redergam (Richter), DH-Ergotoxin (Spofa) i Dihydroergotoxinum aethanosulfonicum (Filofarm) produkowane w postaci roztworów i tabletek, które podaje się 3 razy dziennie po 10—20 kropli lub po 1 tabletce 0,25 mg lub 0,5 mg podjęzykowo.

Podobne działanie mają alkaloidy barwinka mniejszego (Vinca minor), a zwłaszcza ich półsyntetyczne pochodne, np. Vincan, Vincanol produkowane przez węgierski przemysł farmaceutyczny.

Na uwagę zasługuje wreszcie czosnek (Allium sativum), od dawna znany medycynie ludowej jako lek na wiele dolegli-

587


wości. Czosnek zawiera m.in. aminokwas alliinę, z którego powstaje allicyna — związek o silnym działaniu bakteriostatycznym, oraz witaminy A, B1, B2 C i amid kwasu nikotynowego. Oprócz działania przeciwbakteryjnego wykorzystywanego w zwalczaniu różnych zakażeń, czosnek rozszerza naczynia i w nadciśnieniu obniża ciśnienie tętnicze. Te właściwości uzasadniają jego stosowanie w miażdżycy tętnic i u ludzi starych. Stosuje się:

Rp.

Alliostabil 30,0

D.S. 3 razy dziennie po 20—30 kropli.

Jest to wyciąg alkoholowy ze świeżych cebulek czosnku.



Rp.

Alliofil

D.S. 3 razy dziennie po 1—2 drażetki.

Jest to liofilizowany czosnek w postaci drażetek.

Choć nie należy przeceniać skuteczności wymienionych leków roślinnych, ich stosowanie w przypadkach niezbyt zaawansowanych zmian naczyń jest uzasadnione.

1   ...   47   48   49   50   51   52   53   54   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna