Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona58/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   68

WSZĄ WICA ŁONOWA PEDICULOSIS PUBIS

Czynnikiem wywołującym jest wesz łonowa, która ściśle przylega do skóry, wczepiając się w naskórek tuż przy nasadzie włosa; natomiast gnidy są przyklejone do włosów podobnie jak w przypadku wszy głowowej. Zakażenie wszawicą łonową następuje najczęściej przez kontakt płciowy. Chorzy odczuwają świąd o różnym stopniu nasilenia; w zaniedbanej wszawicy łonowej na skórze brzucha i klatki piersiowej mogą wystąpić błękitne plamy.

Leczenie miejscowe polega na wcieraniu w miejsca zakażone (włosy w okolicy narządów płciowych) 2 razy dziennie, rano i wieczorem, przez kolejne 3 dni octu sabadylowego (Acetum Sabadillae). Korzystnie również działa gotowy preparat Artemisol, który zawiera m.in. wyciąg z kwiatów wrotyczy pospolitego, oraz preparat Delacet, stanowiący wyciąg z ziela ostróżki polnej o silnych właściwościach przeciwwszawicowych.

WSZAWICĄ GŁOWOWA PEDICULOSIS CAPITIS

Wszawicę powoduje wesz głowowa. Samiczki składają około 60 jaj, tzw. gnid; przytwierdzają je do włosów za pomocą masy chitynowej. Po 6 dniach z gnid rozwijają się larwy, które po 18 dniach osiągają dojrzałość płciową. Wszawicą głowowa wywołuje dotkliwy świąd, spowodowany ukłuciem wszy, co zmusza chorego do drapania. Tworzą się strupki i wykwity ropne w wyniku zakażenia wtórnego. Często dochodzi do odczynowego powiększenia najbliższych węzłów chłonnych.

Leczenie miejscowe — wszawicę głowy zwalcza się skutecznie wyciągiem z nasion kichawca (Acetum Sabadillae). Płyn wciera się w owłosioną skórę głowy i zwilża włosy w ciągu trzech kolejnych dni. W kilka godzin po posmarowaniu płynem zaleca się zmywanie skóry ciepłą wodą. Gnidy usuwa się przez zmywanie włosów ciepłym octem i wyczesanie gęstym grzebieniem. Zabieg należy kilkakrotnie powtórzyć. Dobrze też działają preparaty: Artemisol, w skład którego wchodzi wyciąg kwiatów wrotyczu pospolitego, oraz Delacet, będący wyciągiem z ziela ostróżki polnej. Bardzo dobre wyniki otrzymuje się po użyciu mieszaniny równych części nafty i oleju roślinnego — skórę i włosy na głowie smaruje się, owija na 5—7 h, następnie myje ciepłą wodą z mydłem, spłukuje ciepłym octem i czesze gęstym grzebieniem.

661


WYPRYSK EGZEMA

Jest to alergiczna, uczuleniowa choroba skóry, a w jej występowaniu zasadniczą rolą odgrywają czynniki wyzwalające reakcję alergiczną (antygenu) oraz określone warunki usposabiające (predysponujące). Należą do nich: skłonność rodzinna do odczynów alergicznych, warunki środowiska zewnętrznego, zaburzenia ogólnoustrojowe, zakaźne ogniska wewnątrzustrojowe, pasożyty przewodu pokarmowego. Również stan układu nerwowego odgrywa ważną rolę w występowaniu wyprysku, a jego rola jest najprawdopodobniej pośrednia w przestrojeniu odczynowości ustroju, w wyniku czego staje się on nadwrażliwy. Wyprysk jest jedną z najczęstszych chorób skóry. Istnieje kilka klinicznych odmian wyprysku.

Zmiany chorobowe polegają na występowaniu powierzchownego stanu zapalnego naskórka i górnych warstw skóry właściwej; klinicznie cechują się wielopostaciowością ewolucyjna. Zasadniczym wykwitem chorobowym są zapalne grudki skórno-naskórkowe i pęcherzyki z zaznaczoną tendencją do wysięku. Układ zmian jest często symetryczny; główna lokalizacja zmian to grzbietowe powierzchnie rąk. Schorzenie jest przewlekłe i nawrotowe; zmianom towarzyszy świąd i pieczenie. Ze względu na stopień nasilenia stanu zapalnego i przebieg schorzenia odróżnia się postać ostrą, podostrą i przewlekłą.

W postępowaniu leczniczym istotne znaczenie ma wykrycie czynnika powodującego uczulenie. Czynnikami często uczulającymi są niektóre pokarmy (np. poziomki, niektóre gatunki ryb, raki) leki (np. wiele antybiotyków, a zwłaszcza penicylina, sulfonamidy, aspiryna), niektóre składniki wchodzące w skład kosmetyków, związki chemiczne, z jakimi stykają się robotnicy w toku produkcji — tzw. alergia kontaktowa, wyzwalana przez różne związki (np. chrom, nikiel, kobalt, żywice epoksydowe, formalina, terpentyna). Gdy uda się ustalić źródło — przyczynę uczulenia, a należy pamiętać, że niekiedy u tej samej osoby może występować uczulenie na kilka czynników, to już samo niestykanie się z nimi wystarczy do ustąpienia objawów wyprysku.

W leczeniu ogólnym podaje się preparaty wapniowe, środki przeciwhistaminowe, sterydy w przypadku ciężkich wieloogniskowych postaci, natomiast preparaty ziołowe są często stosowane jako leczenie wspomagające. Największe znaczenie mają te leki roślinne, które wykazują działanie przeciwzapalne, wpływają zwężająco na najdrobniejsze naczynia skóry, uszczelniają śródbłonki drobnych naczyń, działają przestrajająco i przeciwalergicznie. W ciężkich postaciach wyprysku, gdy ze względu na nasilenie procesu chorobowego zaistniała konieczność przewlekłego podawania ogólnego sterydów,

662


bardzo korzystną rolę uzupełniającą i wspomagającą spełnia odwar lub proszek sporządzony z wyciągu korzenia lukrecji (p. str. 667). Korzystnie działają związki tonizujące, uspokajające, zmniejszające nadmierną potliwość oraz świąd. Stosowany jest Bellergot (2—3 razy dziennie tabletka), gotowe preparaty działające tonizująco, przeciwświądowo i uspokajająco, mianowicie Neospasmina, Nervosol lub Passispasmin, jak również napar z kwiatów rumianku (2—3 razy dziennie 1/2—1 szklankę przed jedzeniem) oraz napar z poniższej mieszanki:

Rp.

Herb. Violae tricoloris

Herb. Hyperici

Fr. Rosae

Rad, Bardanae aa 20,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na szklankę wrzącej wody, pić 2 razy dziennie 1/2—1 szklankę między posiłkami.

Można również zalecić mieszankę ziołową Degrosan (Spec. metabolica), sok z korzeni łopianu (Succ. Bardanae — 30—50 kropli 3 razy dziennie) oraz jako lek przestrajający i bodźcowy biostyminę, którą należy podawać domięśniowo codziennie lub co drugi dzień przez 20—30 dni i po 2—3-tygodniowej przerwie leczenie można wznowić.

W leczeniu miejscowym wyprysku najczęściej stosowane są maści, aerozole sterydowe, nierzadko łącznie z antybiotykami, natomiast preparaty ziołowe jako leczenie wspomagające, o działaniu przeciwzapalnym, ściągającym bakteriobójczym i przeciwalergicznym. W okresie sączącym wyprysku korzystnie działają okłady z naparu z kwiatów rumianku (łyżka kwiatów na szklankę wody). Kilka płatków gazy zwilża się naparem, lekko wyciska i przykłada na ognisko wyprysku, które dobrze jest uprzednio lekko natłuścić higroskopijną maścią. Okłady zmienia się 3—6 razy w ciągu doby. Zazwyczaj w ciągu jednego do trzech dni sączenie ustępuje. Postępując analogicznie można również stosować okłady z 2% roztworu taniny, z azulanu (łyżka na szklankę wody), a nawet z esencji herbacianej, ponieważ znajdują się w niej garbniki, które mają działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciw-krwotoczne i ściągające. Gdy pod wpływem tych leków ustąpi sączenie, wówczas celowe jest stosowanie maści ziołowych. Trzeba mieć na uwadze, że obecnie dysponujemy maściami zawierającymi związki sterydowe, wobec czego maści ziołowe (Tormentiol, Ung. Allantoini, -Ung. Symphyti) traktujemy jako leczenie wspomagające.

W przypadkach wyprysku rozsianego stosowane są 1—2 razy w tygodniu kąpiele lecznicze — osłaniające i ściągające z ru-

663

mianku, krochmalu, mąki pszennej, kory dębowej lub z taniny (sposób przygotowania tych kąpieli podano na str. 643).



Wyprysk podudzi Eczema cruris

Jest to odmiana wyprysku bakteryjnego, w którym współistniejące zakażenie bakteryjne ma raczej charakter wtórny (dawne nazwy: piodermia rumieniowo-wysiękowa i rumienio-złuszczająca — pyodermia erythemato-exsudativa et erythemato-squamosa).

W patogenezie choroby zasadniczą rolą odgrywają zaburzenia troficzne skóry kończyn dolnych, zwłaszcza podudzi, gdzie zmiany odżywcze skóry często powstają w następstwie zaburzeń ukrwienia, mianowicie żylaków, zapaleń, zakrzepów naczyń żylnych. Zaburzenia troficzne skóry sprzyjają zakażeniom ropnym i wystąpieniu wyprysku, obejmującego nieraz całe podudzie.

Zmiany polegają na pojawieniu się ognisk zapalno-wysiękowych oraz zapalno-złuszczających o podostrym stanie zapalnym, z zaznaczoną maceracją naskórka i sączeniem. Skóra jest zaczerwieniona, obrzmiała, widoczne są nadżerki i nawarstwienia strupów. Ogniska są rozległe; zmiany zapalne są bardziej nasilone w dystalnych częściach podudzia, nierzadko zajmują oba podudzia; towarzyszy im ból i uczucie pieczenia.

W leczeniu ogólnym często są stosowane antybiotyki, środki przeciwzapalne i przeciwhistaminowe, przeciwzakrzepowe, a ponadto jako wspomagające preparaty roślinne, które zmniejszają przepuszczalność naczyń krwionośnych i zwężają naczynia włosowate. Zalecić można podawanie Intr. Hippocastani (2 razy dziennie po 25—50 kropli), Intr. Rutae (3 razy dziennie po 20—30 kropli), Rutisol (2—3 razy dziennie po 30—50 kropli), jak również picie naparu z mieszanki ziołowej o następującym składzie:

Rp.

Fl. Hippocastani

Fl. Sorbi aa 50,0

Fl. Arnicae 10,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na 2 szklanki wrzącej wody, pić 1—2 szklanki porcjami w ciągu dnia.

U chorych z nadciśnieniem i miażdżycą wskazane jest podawanie wyciągu z czosnku w postaci preparatu Alliostabil (2—3 razy dziennie po 15—30 kropli), ewentualnie Alliofil (3 razy dziennie po drażetce), lub też drażetek Serpadex (2—3 razy dziennie po drażetce).

664

W leczeniu miejscowym w okresie sączenia korzystnie działają okłady z naparu z kwiatów rumianku — kilka złożonych warstw gazy zwilżyć naparem, lekko wycisną i przykładać 3 razy dziennie na zmiany zapalne. Analogicznie postępuje się z preparatem Azulan (łyżką na szklankę wody) oraz 2—5% roztworem taniny. Po ustąpieniu wysięku zaleca się maści: Tormentiol, Ung. Symphyti, Linomag, ewentualnie podaną poniżej:



Rp.

Infl. Salviae 5,0

Lanolini

Ung. leniens aa 10,0

M.f. unguentum

D.S. Zewnętrznie.

Jedna z wymienionych maści nakłada się cienką warstwą na ogniska chorobowe, przykrywa gazą i bandażuje, zmieniając 1—2 razy dziennie.

Korzystny wpływ mają płytkie kąpiele z dodatkiem odwaru z ziela skrzypu (Herba Equiseti): z 200—300 g ziela przygotowuje się odwar w 5 l wody, wlewa do wanny z wodą; czas kąpieli 15—30 min, temperatura wody 36—38 C, temperatura pomieszczenia 22—24°C; kąpiel należy powtarzać co 3—5 dni.

Chorzy z wypryskiem powinni stosować lekko strawną dietę, ubogą w tłuszcze, zwłaszcza zwierzęce, unikać pikantnych, ostrych przypraw, np. musztardy, chrzanu, grzybów marynowanych, śledzi, napojów alkoholowych. Wskazane jest codzienne oddawanie stolca.



ZAPALENIE ŁOJOTOKOWE SKÓRY (WYPRYSK ŁOJOTOKOWY) DERMATITIS SEBORRHOICA (EGZEMA SEBORRHOICUM)

Czynnikiem usposabiającym jest zmiana składu łoju, zmniejszenie ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych, a zwiększenie ilości cholesterolu.

Zmiany chorobowe polegają na występowaniu ognisk rumieniowo-zapalnych, wypryskowych, z nawarstwieniem łusek i strupów łój otokowych w obrębie skóry owłosionej głowy, twarzy, okolicy mostka i międzyłopatkowej. W miejscu zmian może występować świąd o różnym stopniu nasilenia.

W leczeniu ogólnym lekami wspomagającymi są mieszanki ziołowe normujące przemianę materii.



Rp.

Rad. Glycyrrhizae

Rad. Saponariae

Rad. Bardanae aa 20,0

Herb. Violae tricoloris

Herb. Hyperici aa 25,0

665


M.f. species

D.S. Odwar z łyżki ziół na 2 szklanki

wody, pić porcjami w ciągu dnia.

Zalecane jest także przyjmowanie Cholegranu lub Intr. Hyperici. U chorych ze skłonnością do zaparcia zwalczanie go wywiera korzystny wpływ na zmniejszenie odczynu zapalnego w obrąbie skóry. W tych przypadkach jest zalecany Normogran, Calmagina, Rhelax. U chorych z dużym świądem i zwiększoną pobudliwością nerwową korzystnie działa podawanie preparatów: Bellergot (2—3 razy dziennie po drażetce), Tinct. Valerianae (2—3 razy dziennie po 30 kropli), Neospasmina (2—3 razy dziennie po łyżeczce), Passispasmin (3 razy dziennie po łyżeczce po jedzeniu).

Skórę owłosioną głowy dobrze jest myć w naparze z kwiatów rumianku, a do płukania włosów używać wody z sokiem cytrynowym (na szklankę ciepłej wody wycisnąć sok z pół cytryny).

Korzystnie również działa sok z łopianu (Succ. Bardanae), który wciera się delikatnie w owłosioną skórę głowy dwa razy w tygodniu, najlepiej wieczorem przez 4—6 tygodni; po miesięcznej przerwie leczenie można wznowić. Sok z łopianu powoduje zmniejszenie łupieżu, odczynu zapalnego i świądu. W celu zmniejszenia objawów łojotokowego zapalenia owłosionej skóry głowy można z powodzeniem stosować odwar z korzeni mydlnicy (Rad. Saponariae). Przygotowuje się odwar z 2 łyżek korzeni na litr wody. W ciepłym odwarze myje się skórę głowy przez 10—15 min 2 razy w tygodniu.

Osoby z łojotokowym zapaleniem skóry powinny przestrzegać lekko strawnej i ubogoenergetycznej diety oraz dbać o codzienne oddawanie stolca.



ZAPALENIE ZŁUSZCZAJĄCE SKÓRY ERYTHRODERMIA

Jest to uogólniony stan zapalny całej skóry, która jest zaczerwieniona, mniej lub bardziej obrzmiała, z zaznaczonym, a niekiedy dość obfitym, złuszczaniem się naskórka. Zmianom często towarzyszy odczynowe powiększenie węzłów chłonnych i podwyższona temperatura ciała; chory odczuwa świąd i pieczenie.

Schorzenie jest różnorodnej etiologii, najczęściej powstaje w wyniku uogólnienia istniejącej uprzednio choroby skóry lub jako odczyn polekowy, wówczas erytrodermia jest określona jako wtórna. W przypadkach, gdy przyczyna choroby jest nie ustalona, erytrodermię określa się mianem pierwotnej.

666


W leczeniu ogólnym bardzo często stosuje się związki sterydowe, leki immunosupresyjne, antybiotyki, natomiast leki ziołowe są używane jako wspomagające i uzupełniające, głównie uspokajające, powodujące zmniejszenie świądu i stanu zapalnego. Szczególna rola przypada tu związkom czynnym zawartym w lukrecji gładkiej, zwłaszcza kwasowi glicyretynowemu i flawonoidom, które ze względu na swoje właściwości działają na ustrój człowieka w sposób zbliżony do sterydów, ale bez niekorzystnych powikłań, jakie sterydy mogą powodować, a nawet im zapobiegają i usuwają. Sok z lukrecji działa silnie przeciwzapalnie, przeciwhistaminowo i przeciwserotoninowo, wyraźnie przyspiesza gojenie owrzodzeń żołądka i dwunastnicy. Dlatego też wyciąg z lukrecji ma duże zastosowanie w leczeniu tych wszystkich dermatoz, które wymagają przewlekłego ogólnego leczenia sterydami, np. pęcherzyce, przewlekły uogólniony wyprysk, liszaj rumieniowaty układowy, zapalenie złuszczające skóry (erytrodermia) i inne, gdyż umożliwia obniżenie dawek dobowych sterydów oraz w pewnym zakresie zapobiega lub usuwa powikłania po ich stosowaniu. Zalecane więc jest po wstępnym rozpoczęciu leczenia sterydami i osiągnięciu poprawy klinicznej podawanie co drugi dzień zamiast określonej optymalnej dawki sterydów — lukrecji.

Rp.

Extr. Glycyrrhizae siec. 0,5

D.S. 3—6 razy dziennie 10—15 min przed posiłkami.

Rp.

Rad. Glycyrrhizae 100,0

D.S. Odwar z 2 łyżek korzenia na 2 szklanki wody, pić porcjami kilka razy dziennie 10—15 min przed posiłkami.

Zalecić można też jako lek wspomagający Bellacorn, który działa uspokajająco, przeciwświądowo, w nieznacznym stopniu zmniejsza pocenie, co ma istotne znaczenie, ponieważ pot na skutek zawartości chlorku sodowego i pewnych związków organicznych może drażnić zapalnie zmienioną skórę. Korzystnie również działa wyciąg z korzeni kozłka lekarskiego (Intr. Valerianae — 3 razy dziennie 20—30 kropli) i gotowe preparaty ziołowe działające uspokajająco i przeciwświądowo — Nervosol, Neospasmina, Passispasmin. Bardzo korzystnie wpływa podawanie leków uszczelniających i zwężających rozszerzone włosowate naczynia krwionośne, np. Intr. Hippocastani (3 razy dziennie 25—40 kropli), Rutisol (3—4 razy dziennie 30—50 kropli), drażetki Rutina (3—4 drażetki dziennie), drażetki Rutinoscorbin (2—5 razy dziennie po 1—2 drażetki). Zalecić też można poniższą mieszankę, mającą właściwości przeciwzapalne, odtruwające i przestrajające:

667

Rp.

Fol. Juglandis 60,0

Rad. Bardanae 40,0

Herb. Hyperici 100,0

M.f. species

D.S. Napar z łyżki ziół na 2 szklanki wody, pić 2—3 szklanki w ciągu dnia.

W leczeniu miejscowym są stosowane często maści zawierające związki sterydowe. Bardzo dużą ulgę, nierzadko łącznie z poprawą zmian skórnych, przynoszą kąpiele osłaniające.

Kąpiele z rumianku przygotowuje się w ten sposób, że z 250—300 g Anth. Chamomillae sporządza się napar w 4—5 l wody, odstawia na pół godziny, odcedza i wlewa do wanny z przygotowaną ciepłą wodą do kąpieli. Czas trwania kąpieli 20—30 min; temperatura wody 36—38 C. Po zakończeniu kąpieli nie należy skóry energicznie wycierać, lecz delikatnie osuszyć przez kilkakrotne przykładanie do skóry ręcznika. Korzystnie również działają kąpiele osłaniające z krochmalu (p. str. 618), mąki żytniej lub pszennej.

U znacznej części chorych w leczeniu miejscowym dobrze są znoszone i korzystnie działają maści: Tormentiol, Ung. Symphyti, Alantan, Septalan, Chlorofilan.

Chorzy z erytrodermią, ze względu na uogólnienie zmian skórnych i wzmożone wchłanianie, powinni być leczeni szczególnie ostrożnie. Przed zastosowaniem nowego leku należy uprzednio wypróbować na ograniczonym odcinku skóry, czy jest on dobrze znoszony, oraz pamiętać o okresowych badaniach laboratoryjnych (mocz, morfologia krwi, próby czynnościowe wątroby) w celu ewentualnego szybkiego wykrycia niekorzystnych powikłań polekowych.

Istotne znaczenie w postępowaniu leczniczym ma lekko strawna dieta z ograniczeniem soli kuchennej, ostrych, pikantnych przypraw, jak: pieprz, musztarda, ocet i marynaty w occie, chrzan, nie wolno też pić żadnych napojów alkoholowych. Wskazane jest spożywanie chudego mięsa (wołowina, cielęcina, drób), twarogu, owoców, zwłaszcza jabłek, malin oraz sałatek z surowej kapusty. Należy dbać o codzienne oddawanie stolca i przestrzegać odpowiedniej higieny osobistej oraz pamiętać o zmianie pozycji ułożenia ciała u osób obłożnie chorych w celu uniknięcia odleżyn.



PIŚMIENNICTWO

1. Akovbian A. A., Kamizalowa K. P.: West. Derm. Wen., 35, 33, 1961. — 2. Bagiński S., Mowszowicz J.: Krajowe rośliny lecznicze. Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 1966. — 3. Balickij K. P.: Med. Żurn., 1953, 23, 69. — 4. Bersch H. W., Dopp W.: Arzneim. Forsch., 1955, 5, 77. — 5. Bohn W.: Die Heilwerte chemischer Pflanzer, Lipsk

668

1927. — 6. Bowers H.: Amer. J. Surg., 1947, 73, 37. — 7. Broda B., Mowszewicz J. S.: Przewodnik do oznaczania roślin leczniczych i użytkowych. PZWL, Warszawa 1975. — 8. Carslaw R. W., Neill S., Thom I. A.: Brit. J. Derm., 1963, 75, 7, 280. — 9. Chowaniec O.: Przegl. Derm., 1977, 3, 4, 297, 415. — 10. Cormane R. H., Tronier R, Schüle D. (wg Jabłońskiej 1977): Z. Haut. Geschl. Kr., 1973, 48, 385.



11. Debrencewa A. F., Rabinowicz M. I., Zielepucha O. P.: Farmacewt. Żurnaił USSR, 1960, 45. — 12. El Mofty A. M.: Journ. Roy. Egypt. Med. Assoc., 1958, 31, 651. — 13. Fahmy I. R., Abu-Shady H.: Quart. Jour. Pharm. Pharmacol., 1947, 20, 281. — 14. Fiłatow W. P.: Tkaniewaja Terapija. Medgiz, Moskwa 1952. — 15. Głucheńskij T. T.: West. Derm. Wen., 1963, 3, 32. — 16. Górski M. F.: Vademecum fitoterapii. Choroby skóry. WPL, Warszawa 1959. — 17. Gruskin P.: Amer. J. Surg.: 1940, 49, 49. — 18. Grzybowski M.: Choroby skóry. Lek. Inst. Nauk. Wyd., Warszawa 1948. — 19. Issekutz B., Lichtneckert L, Winter M.: Arch. Int. Pharmacodyn., 1950, 2, 83. — 20. Ja-błońska S.: Choroby skóry. PZWL, Warszawa 1973.

21. Jabłońska S., Chorzelski T., Beutner E. H., Jarząbek-Chorzelska M., Macłejowska E., Chowaniec O., Rzęsa G.: Przegl. Derm. 1977, l, 149. — 22. Jurjewicz G. D., Miszczenin I. D.: Lekarstwiennyje rastienija i ich primienienije. Nauka i Tiechnika, Mińsk 1976. — 23. Kałużyński H.: Ziel. Biul. Inform., 1962, 11, 10. — 24. Kazior A., Rajkowski Z.: Poi. Tyg. Lek., 1959, l, 29. — 25. Kligman A. M., Fulton I. E., Pelwig G.: Derm., 1969, 99, 469. — 26. Kossowski St., Iwankiewicz St., Mordarski M., Rajkowski Z.: Arch. Immunol. Terapii Dośw., 1958, 85, 6. — 27. Krogh H. K., Tonder O., Scand J.: Immunol., 1973, 2, 45. — 28. Külz; wg Muszyńskiego J.: Ziołolecznictwo i leki roślinne. PZWL, Warszawa 1958. — 29. Kuske M.: Arch. Derm. Syph., 1938, 178, 112. — 30. Langner A., Wolska H.: Terapia i Leki, 1978, N 2, 7.

31. Leclerc H.: Presse Med., 1927, 73, 58. — 32. Leclerc H.: Precis de phytotherapie. Paryż 1935. — 33. Lester R., Rosenthal D.: Arch. Derm. 1971, 104, 300. — 34. Lord J. T., Zibok V. A., Poitier J., Legget G., Pennegs N. S.: Brit. J. of Derm., 1976, 4, 397. — 35. Lyndian K. H.: Derm. und Kosmetik, 1978, 6, 5. — 36. Łańcucki J.: Lek. Wojsk., 1958, 2, 123. — 37. Łańcucki J., Jakubowicz K.: Przegl. Derm. i Wener., 1957, 3, 229. — 38. Łańcucki J., Rajkowski Z.: Przegl. Derm., 1958, 5, 485. — 39. Łańcucki J.: Lecznictwo dermatologiczne, Kwazebart L. (red.). PZWL, Warszawa 1967. — 40. Łańcucki J.: III kurs ziołolecznictwa. Warszawa, marzec 1978.

41. Mazurkiewicz W., Chorzelski T., Moskalewska K.: Przegl. Derm., 1977 1, 89. — 42. Malek A. A.: Gaz. Facult. Med., 1950, 16, 57. — 43. Michaluk A.: Farm. Poi., 1961, 4, 74. — 44. Mowszowicz J.: Ziel. Biul. Inform., 1969, 12, 10. — 45. Muszyński J.: Ziołolecznictwo i leki roślinne. PZWL, Warszawa 1958. — 46. Nowak A., Wojtyn A.: Przegl. Derm., 1966, 3, 327. — 47. Oettel H., Wilhelm-Kollmannsperger G.: Arch. exper. Path. Pharmacol., 1956, 228, 331. — 48. Ożarowski A.: Biostymina. Roślinna terapia tkankowa. Żarz. Przem. Ziel., Warszawa 1957. — 49. Ożarowski A.: Vademecum fitoterapii. Surowce roślinne. PWRiL, Warszawa 1959. — 50. Ożarowski A.: Farmakodynamika surowców roślinnych. PWRiL, Warszawa 1960.

51. Pathak A. A., Fitzpatrick T. B., J. Invest. Dermat., 32, N2/II, 1959, 255. — 52. Raab P. W., Gmeiner B. M.: Arch. Derm. Research., 1976, 3, 247. — 53. Roeske W.: Zarys fitoterapii — farmakologia i re-

669


ceptuia ziół leczniczych. PZWL, Warszawa 1955. — 54. Rudowska L: Badania nad skutecznością leczenia bielactwa nabytego psoralenami i nad mechanizmem działania leku. Praca doktorska 1964. — 55. Rudowska L: Biul. Inform., 1971, 3 ,96. — 56. Skawińska-Juchowska D.: Ziel. Biul. Inform., 1962, 9, 15. — 57. Stanec M. P.: Wracz. Dęło, 1953, 3, 333. — 58. Stern P., Nikulin A.: Arztl. Forsch., 1957, 11, 495. — 59. Stickl O. Z.: Hyg. Infektkrank., 1928, 108, 567. — 60. Stüttgen G.: Dermatologica, 1962, 124, 65.

61. Suchorukow K., Bolszakowa.: Doki. Akad. Nauk., ZSRR 1946, wg Ożarowskiego A.: Farmakodynamika surowców roślinnych. Warszawa 1960. — 62. Szostakowski Z. F., Iżewski K. M.: Biul. Min. Zdrowia 1950. — 63. Toh C. C., Lee T. S., Kiang: Elit. J. Pharmacol., 1955, 2, 175. — 64. Tokin B.: Fitoncidy. Moskwa 1948. — 65. Weber G.: Ann. Derm. et Vener., 1977, l, 387. — 66. Winter R. J., Kern F., Blizzard R. M.: Arch. of Derm., 1976, 11, 1949.



Prof. dr hab. med. Jan Szyamański

Doc. di hab. farm. Aleksander Ożarowski

CHOROBY GARDŁA, NOSA, KRTANI I USZU

CHOROBY GABDŁA

W obecnych sposobach leczenia w ogóle, a także w laryngologii, zaznacza się zainteresowanie leczeniem ziołami. Może najmniej skuteczne jest ono w leczeniu zapaleń uszu zarówno środkowych, jak i wewnętrznych. W chorobach górnych dróg oddechowych już od bardzo dawna mają zastosowanie preparaty ziołowe w postaci płukań, wziewań, mikstur itp.


1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna