Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona6/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   68

Działanie. Spasmolyticum, stomachicum, antibioticum, lactagogum.

Owoce kopru ogrodowego zmniejszają napięcie mięśni gładkich jelit, w małym stopniu przewodów żółciowych i zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej oraz dróg moczowych (związki kumarynowe i olejek). Pobudzają również wydzielanie soku żołądkowego, wykazują właściwości antybiotyczne i hamują w jelitach rozwój drobnoustrojów. Ze względu na te właściwości owoce kopru ogrodowego są znanym środkiem wiatropędnym (carminativum), pozbawionym jakichkolwiek szkodliwych działań ubocznych, dlatego mogą być podawane nawet niemowlętom. Omawiany surowiec pobudza

65

gruczoły mleczne i w tym celu jest przyjmowany przez matki karmiące. Związki czynne kopru przenikają do mleka, działając na karmione niemowlęta. Działanie to jest jednak słabsze niż po doustnym podaniu naparu. Owoce kopru zwiększają u niektórych osób nieregularnie i nieznacznie ilość wydalanego moczu. Wyciąg suchy z surowca, zawierający m.in. związki kumarynowe i flawonoidowe, wywiera silne działanie spazmolityczne, obejmujące nie tylko jelita, lecz także naczynia wieńcowe serca (oprócz ostrych i podostrych przypadków choroby wieńcowej u dorosłych).



Zastosowanie. W zaburzeniach trawiennych u osesków i małych dzieci, objawiających się wzdęciem, bólem brzucha spowodowanym nagromadzeniem się gazów, zmniejszeniem łaknienia, odbijaniem, czkawką, a nawet nudnościami. U młodzieży i osób w wieku podeszłym w niezbyt nasilonych objawach niestrawności stosuje się jako środek przeciwskurczowy i zwiększający wydzielanie soku żołądkowego. Wyciąg suchy z owoców kopru stosuje się w skurczach jelit u dorosłych, przede wszystkim w przewlekłym spastycznym zapaleniu jelita grubego oraz w przewlekłej chorobie wieńcowej, zwłaszcza u osób starszych.

Postacie leku. Inf, Fruct. Anethi — dla dzieci z 1/3—1/2 łyżki rozdrobnionych owoców na szklankę gorącej wody, pić 1—3 łyżki, zależnie od wieku, 2—3 razy dz. bezpośrednio po posiłkach. Oseskom po 1/2—1 łyżeczkę naparu do butelki z mlekiem lub doustnie po karmieniu. Dorosłym napar z 1/2—1 łyżki owoców na szklankę wody, pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. po posiłkach. Korzystnie jest łączyć owoce kopru ogrodowego z Fruct. Carvi, Fruct. Foeniculi, Anthod. Chainomillae, Anthod. Anthemidis, Fruct, Anisi, Fol. Menthae pip., Fruct. Coriandrii. Wyciąg suchy z owoców kopru — prep. Anetin (ZSRR) tabl. 0,1 g, dawka doustna 0,1 g pro dosi 3—5 razy dz. 30 minut przed jedzeniem.

ANTHEMIS NOBILIS — RUMIAN SZLACHETNY

Ang. Roman Camomile; franc. Camomille romaine; niem. Römische Kamille; ros. Romaszka rimskaja.



Występowanie. W zach. Europie, zwykle uprawiany, również w Polsce.

Surowiec. Koszyczek rumianku szlachetnego — Anthodium Anthemidis (syn. Flos Chamomillae romanae).

Główne związki. Olejek eteryczny do 1,2% (m.in. chamazulen, farezen, pinokarwon, estry butylowy oraz izoamylowy kwasów angelilikowego, izomasłowego, tyglinowego i metyloakrylowego), flawonoidy (m.in. apigenina), związki kumarynowe, germakranolidy (m.in.

66

nobilina), trójterpeny (m.in. β-amyrina), fitosterole (m.in. taraksasterol), związki poliacetylenowe, cholina, inozyt, kwasy organiczne (m.in. kw. kawowy), sole mineralne.



Działanie. Spasmolyticum, carminativum, antiphlogisticum.

Kwiaty rumianku szlachetnego mają właściwości przeciw-skurczowe silniejsze od Anth. Chamomillae. Zmniejszają napięcie mięśni gładkich w przewodzie pokarmowym, znoszą ból wywołany skurczem jelit, przywracają prawidłową perystaltykę (flawonoidy, kumaryny, olejek eteryczny). U dzieci i młodzieży działają jako środek wiatropędny (carminativum), poprawiają trawienie na skutek zwiększonego wydzielania soku żołądkowego, ułatwiają przyswajanie składników pokarmów oraz regulują wypróżnienia. Jako lek przeciwzapalny rumian szlachetny ma mniejszą wartość w porównaniu z rumiankiem, gdyż zawiera tylko chamazulen, natomiast brak α-bisabololu i spiroeteru (działanie chamazulenu patrz.: rozdz. „Farmakodynamika”, str. 286). Surowiec po podaniu doustnym wywiera również działanie uśmierzające nerwobóle.



Zastosowanie. W stanach skurczowych narządów trawiennych, w zaburzeniach wydzielniczych i ruchowych żołądkowo-jelitowych; niestrawności, braku łaknienia, wzdęciach i bólu brzucha; również w zaburzeniach neurowegetatywnych czynności żołądka. Ponadto w łagodnych stanach nieżytowych przewodu pokarmowego (zwykle łącznie z innymi ziołami, np. Fol. Salviae, Fl. Millefolii, Herb. Polygoni avicul., Fol. Urticae, Fol. Juglandis, Rad. Glycyrrhizae), pomocniczo w nerwobólach, np. w niezbyt nasilonej migrenie oraz w fotofobii połączonej z silnymi bólami nerwu nadczołowego (neuralgia ophthalmica). Zewnętrznie w podrażnieniach skóry i błon śluzowych, stanach zapalnych, oparzeniach termicznych I stopnia, oparzeniach słonecznych, świądzie skóry i wyprysku swędzącym, w postaci okładów, płukanek, nasiadówek, irygacji, kąpieli. W lecznictwie ludowym dawniej stosowano przeciw owsikom u dzieci (lewatywy z naparu). Surowiec jest składnikiem mieszanki ziołowej Tannoson.

Postacie leku. Anthod. Anthemidis pulv. — doustnie dzieciom 0,5 g sproszkowanych kwiatów 2—3 razy dz. jako środek wiatropędny i pobudzający trawienie, w dawce 2 g rano i wieczorem w nerwobólach. Inf. Anth. Anthemidis — napar z 1—2 łyżek kwiatów w 11/2 szklanki gorącej wody (naparzać 15 min pod przykryciem, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 2—4 razy dz. jako środek przeciwskurczowy i wiatropędny (częściej stosuje się łącznie z innymi ziołami, np. Fol. Menthae pip., Fruct. Anisi, Herb. Majoranae, Rhiz. Calami, Herb. Chelidonii, Rad. Inulae). Ten sam napar stosuje się zewnętrznie również do pielęgnacji włosów.

67

ANTHYLLIS VULNERARIA — PRZELOT POSPOLITY

Ang. Woundwort; franc Anthyllide vulneraire; niem. Wundklee; ros. Jazwiennik obyknowiennyj.

Występowanie. W Europie, Azji Mniejszej i półn. Afryce; w Polsce powszechnie na nizinach na stanowiskach suchych.

Surowiec. Kwiat przelotu — Flos Anthyllidis.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. kwercetyna, kemferol, izoramnetyna), antocyjany, ksantofil, saponina, małe ilości śluzu i garbników, cukry redukujące, sole mineralne.

Działanie. Depurativum, advulnans, dermaticum.

Wyciąg z surowca, po podaniu doustnym, unieczynnia w pewnym stopniu toksyny bakteryjne i szkodliwe produkty przemiany materii, usuwa je wskutek pobudzenia wydalania moczu oraz przywraca normalne ruchy perystaltyczne jelit. Zewnętrznie kwiaty przelotu są zbliżone działaniem do Flos Arnicae. Poprawiają stan naczyń włosowatych, ułatwiają resorpcję wybroczyn i obrzęków po kontuzjach, wywierają korzystny wpływ na tkankę łączną, na szybsze wyrównywanie ubytków w ranach i bliznach, przyspieszają gojenie.



Zastosowanie. W zaburzeniach przemiany materii, zwłaszcza u młodzieży, w niektórych chorobach skórnych, np. w trądziku, wyprysku łój otokowym i przewlekłym, również w niedostatecznym wydalaniu moczu i zapobiegawczo w stwierdzonej obecności szczawianów i fosforanów w moczu. Zewnętrznie (okłady, kataplazmy) na podskórne wylewy krwawe i wybroczyny, siniaki, stłuczenia, obrzęki, trądzik krostkowy, świąd skóry, uszkodzenia naskórka, blizny trudno się gojące, pomocniczo w zapaleniu łój otokowym skóry. Surowiec jest rzadko stosowany per se, zwykle jako składnik mieszanek ziołowych i preparatów.

Postacie leku. Dec. Flor. Anthyllidis — 2—3 łyżki kwiatów na 2 szklanki wody (gotować 5 min pod przykryciem, odstawić na 10 min, przecedzić) — pić 1/2—1/3 szklanki 2—3 razy dz.; ten sam odwar do obmywań, kompresów, okładów. Częściej stosuje się kwiaty jako składnik mieszanki odtruwającej (np. wraz z Rhiz. Agropyri, Fl. Sambuci, Herb. Polygoni avic., Fol. Betulae, Rad. Saponariae, Fol. Plantaginis, Herb. Herniariae) oraz do stosowania zewnętrznego na skórę (np. z Anth. Arnicae, Herb. Euphrasiae, Herb. Agrimoniae, Herb. Meliloti, Anth. Chamomillae, Fl. Millefolii, Fl. Calendulae).

ARCHANGELICA OFFICINALIS — ARCYDZIĘGIEL LITWOR

Ang. Garden Angelica; franc. Archangelique officinale; niem. Engelwurz; ros. Dudnik lekarstwiennyj.



Występowanie. W Europie i na Syberii; w Polsce w rejonach górskich, również uprawiany.

68

Surowiec. Korzeń arcydzięgla — Radix Archangelicae (syn. Rad. Angelicae); służy do otrzymywania Oleum Archangelicae (syn. Ol. Angelicae).



Główne związki. Olejek eteryczny do 1,5% (m.in. β-felandren, a-pinen, p-cymol), pochodne kumaryny (m.in. umbeliferon, ostoi), furanokumaryny (m.in. ksantotoksyna, angelicyna, imperatoryna), flawonoidy (m.in. archangelon, naryngenina), fitosterole (m.in. (3-sy-tosterol), garbnik, kwasy polifenolowe (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy).

Działanie. Stomachicum, spasmolyticum, sedativum.

Korzeń arcydzięgla pobudza czynności wydzielnicze i wydalnicze, przede wszystkim zwiększa ilość soku żołądkowego (stomachicum), ułatwia i przyspiesza trawienie, pobudza również pracę nerek i zwiększa ilość wydalanego moczu (diureticum) oraz wzmaga czynność gruczołów potowych (diaphoreticum). Niekiedy obserwuje się nawet wzmożenie krwawień miesiączkowych u kobiet. Surowiec można traktować jako depurativum, ponieważ ma zdolność usuwania z organizmu szkodliwych metabolitów, oraz jako przyspieszający przemianę materii i ogólnie wzmacniający (roborans). Wyciągi z arcydzięgla działają przeciwskurczowo na mięśnie gładkie jelit, przewodów żółciowych i moczowych (spasmolyticum). Szczególne znaczenie ma usuwanie nadmiernego napięcia jelit, przywracanie prawidłowych ruchów perystaltycznych oraz uregulowanie procesu fermentacji i swobodnego usuwania nagromadzonych gazów (carminativum). Surowiec ten działa również na ośrodkowy układ nerwowy, zmniejsza nieznacznie wrażliwość kory mózgowej oraz niektórych ośrodków wegetatywnych w rdzeniu przedłużonym, przede wszystkim ośrodka naczynioruchowego (sedativum). Zaobserwowano, że działanie uspokajające wyciągów z korzenia arcydzięgla jest takie samo, jak po zastosowaniu przetwórcy z korzenia kozłka (Rad. Valerianae). Zewnętrznie surowiec działa łagodnie drażniąco na skórę i słabo przeciwbólowe.



Działania uboczne. Są wywołane obecnością furanokumaryn (patrz: Ammi visnaga).

Zastosowanie. W zaburzeniach trawiennych Wywołanych niedoborem soku żołądkowego, mukopolisacharydów, żółci i soku trzustkowego, w łagodnych stanach nieżytowych przewodu pokarmowego, bólach epigastrycznych, wzdęciach, odbijaniu, niestrawności. Również w zaburzeniach motoryki jelit, np. w stanach skurczowych jelit, osłabieniu ruchów perystaltycznych, nieregularnych wypróżnieniach, ponadto w zastoju żółci w pęcherzyku żółciowym, utrudnionym dopływie do dwunastnicy wskutek zamknięcia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej. Wyciągi z arcydzięgla można z powodzeniem stosować w niektórych stanach nerwowych, np. w ner-

69

wicy wegetatywnej (prep. Nervosol), braku łaknienia na tle nerwowym u dzieci i młodzieży (anorexia hysterica), zawrotach i bólach głowy na tle zaburzeń trawiennych, jak również w łagodnych dolegliwościach czynnościowych serca związanych z nieprawidłowym trawieniem i niedostatecznym przyswajaniem składników pokarmów, zwłaszcza w -wieku podeszłym. Zewnętrznie stosuje się wyciągi z surowca lub korzystniej preparaty zawierające olejek arcydzięgla do wcierań w nerwobólach, pomocniczo w bólach gośćcowych, zapaleniu korzeni nerwowych.



Przeciwwskazania. Ostry nieżyt żołądka i jelit, zaawansowana choroba wrzodowa, okres miesiączkowania i bezpośrednio przed porodem; ostrożność wskazana w czasie ciąży, przy podwyższonej wrażliwości na promienie nadfioletowe, w zapaleniu kłębków nerkowych i wyrostka robaczkowego.

Postacie leku. Inf. Rad. Archangelicae — 1 łyżką korzeni na 1—11/2 szklanki gorącej wody (postawić naczynie nad parą i pod przykryciem na 20 min, odstawić na 10 min, przecedzić), pić 1/31/2 szklanki 2—3 razy dz. przed posiłkami jako stomachicum, po posiłkach jako carminativum. Korzeń arcydzięgla jest częściej stosowany z innymi ziołami, np. w mieszance regulującej trawienie wraz z Fol. Menthae pip., Fruct. Foeniculi, Rhiz. Calami, Anth. Chamomillae, Herb. Cnici benedicti, Rad. Taraxaci; w mieszance uspokajającej wraz z Fl. Millefolii, Fol. Melissae, Rad. Valerianae, Fol. Menyanthidis, Strobili lupuli. Spir. Angelicae comp. — zawiera olejek arcydzięglowy i służy do wcierań przeciwbólowych.

ARCTIUM LAPPA — ŁOPIAN WIĘKSZY

Ang. Great Burdock; franc. Bardane commune; niem. Grosse Klette; ros. Łopusznik bolszoj.



Występowanie. W strefie umiarkowanej półkuli półn.; w Polsce powszechnie na nizinach w rowach, na miedzach, przydrożach.

Surowiec. Korzeń łopianu — Radix Bardanae. Równowartościowego surowca dostarczają: Arctium minus łopian mniejszy i Arctium tomentosum — łopian pajęczynowaty.

Główne związki. Mieszanina związków poliacelylenowych (m.in. tridekadien — tetraina, tridecen — pentaina), olejek eteryczny do 0,2%, śluz, fitosterol, kwasy organiczne (m.in. kw. γ-guanidynomasłowy), substancje białkowe do 12,5%, inulina do 40%, sole mineralne.

Działanie. Depurativum, cholagogum, dermaticum.

Surowiec łagodnie pobudza czynności wydzielnicze wątroby (zwłaszcza wytwarzanie żółci i ułatwia jej przepływ), ne-

70

rek (ułatwia przesączanie w kłębkach nerkowych, zmniejsza wtórną resorpcję), gruczołów potowych oraz żołądka i jelit (wzmaga wytwarzanie soków trawiennych i śluzu oraz ułatwia resorpcję składników pokarmów). Ogólnie poprawia przemianę materii i jednocześnie przyspiesza usuwanie z organizmu jej szkodliwych produktów. Zewnętrznie łopian działa korzystnie na skórę i błony śluzowe, ma również właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.



Zastosowanie. W mało nasilonych nieżytach żołądka, jelit, wątroby i przewodów żółciowych, niektórych zaburzeniach przemiany materii, zwłaszcza w okresie pokwitania, pomocniczo w przewlekłym postępującym reumatyzmie. Znacznie częściej i z dobrym skutkiem stosuje się w różnych przewlekłych schorzeniach skóry, takich jak wyprysk, trądzik, świąd, czyraczność. Zewnętrznie — w postaci okładów, przemywań, kąpieli, kompresów (w łojotoku suchym, wypadaniu włosów toksycznym i łojotokowym) oraz do kąpieli leczniczych i kosmetycznych-. Surowiec jest składnikiem granulatu Betagran, wyciąg płynny wchodzi w skład płynu Betasol. Ze świeżego korzenia łopianu przyrządza się Succ. Bardanae.

Postacie leku. Dec. Rad. Bardanae — 2—3 łyżki korzeni na 2 szklanki wody (gotować 3—5 min, przecedzić) pić po 1/22/3 szklanki 2—3 razy dz.; również do użytku zewnętrznego. Korzenie łopianu są najczęściej stosowane w mieszankach ziołowych. Succ. Bardanae — po 30—60 kropił w kieliszku wody 2—4 razy dz.

ARCTOSTAPHYLOS UVA URSI — MĄCZNICA LEKARSKA

Ang. Common Bearberry; franc. Busserole officinal; niem. Barentraube; ros. Tołoknianka apteczna ja.



Występowanie. W strefie umiarkowanej półkuli półn., w Polsce powszechnie w suchych lasach sosnowych. Jest pod częściową ochroną.

Surowiec. Liść mącznicy — Folium Uvae ursi.

Główne związki. Glikozydy fenolowe do 12% (m.in. arbutyna, małe ilości metyloarbutyny), estry arbutyny z kwasem galusowym, wolny hydrochinon, garbniki estrowe (gallotaniny) 6—19%, flawonoidy do 1,5% (m.in. hiperozyd, kwercytryna, mirycetyna), trójterpeny (m.in. kw. ursolowy do 0,75%), kwasy polifenolowe (m.in. kw. chinowy, kw. elagowy, kw. galusowy do 6%).

Działanie. Urodesinficiens, adstringens, diureticum.

Surowiec i jego przetwory zawierają glikozydy fenolowe (głównie arbutynę), które hydrolizują w moczu i uwalniają czynny związek —hydrochinon, działający przeciwbakteryj-

71

nie w drogach moczowych. Hydroliza arbutyny następuje tylko w zasadowym środowisku moczu, optymalnie w pH 7,5—8,0. Liczne badania wykazały, że hydrochinon działa na wszystkie drobnoustroje wywołujące zakażenia dróg moczowych, zwłaszcza na Staphylococcus albus, Pseudomonas aeruginosa, Proteus sp., Streptococcus faecalis oraz na ich formy antybiotykooporne. Szczególną skuteczność wykazuje hydrochinon w stosunku do pałeczek Proteus, które wytwarzają znaczne ilości enzymu ureazy, rozkładającego mocznik do amoniaku, co z kolei powoduje, że zakażenia tym drobnoustrojem przebiegają z silna alkalizacją moczu, niekiedy do pH 9,0—9,5. Po podaniu wyciągu z surowca bakteriobójcze stężenie hydrochinonu w moczu utrzymuje się przez kilka godzin. Również inne składniki liści mącznicy działają odkażająco w drogach moczowych, chociaż słabiej i krócej od hydrochinonu — kw. galusowy, występujący w stanie wolnym i powstający po hydrolizie garbników; kw. ursolowy i niektóre flawonoidy. Omawiany surowiec zwiększa również nieznacznie ilość wydalanego moczu, w większym stopniu wzmaga usuwanie jonów sodowych i chlorkowych (flawonoidy).



Wyciągi wodne z liści mącznicy zawierają duże ilości garbników i po podaniu doustnym wywierają silne działanie ściągające na błony śluzowe przewodu pokarmowego. Wskutek łatwego tworzenia połączeń z białkami, garbniki zmniejszają przepuszczalność ścian jelit (antidiarrhoicum), unieczynniają drobnoustroje jelitowe i wytwarzane przez nie toksyny, hamują krwawienia z uszkodzonych drobnych naczyń (haemostypticum).

Działania uboczne. Duże dawki wyciągów z liści mącznicy, podawane przez dłuższy okres, mogą spowodować objawy przewlekłego zatrucia hydrochinonem (wymioty, stany pobudzenia i kurcze, niedokrwistość hemolityczna, stłuszczenie wątroby). Jednorazowo duże dawki wyciągu mogą drażnić żołądek (garbniki), natomiast preparaty i mieszanki ziołowe zawierające jako jeden ze składników Fol. Uvae ursi są całkowicie bezpieczne.

Zastosowanie. W stanach nieżytowych, a przede wszystkim w zakażeniach bakteryjnych dróg moczowych — w zapaleniu kłębków nerkowych (glomerulitis), miedniczek nerkowych (pyelitis), w odmiedniczkowym zapaleniu nerek (pyelonephritis), zapaleniu pęcherza (cystitis) zarówno w przypadkach podostrych, jak i przewlekłych, w przypadkach ostrych łącznie z antybiotykami, sulfonamidami i innymi chemioterapeutykami. Bardzo skuteczne jest stosowanie surowca i preparatów zawierających wyciąg z liści mącznicy w przewlekłych i powracających zakażeniach układu moczowego, zwłaszcza u młodzieży i osób w wieku podeszłym, źle zno-

72

szących długotrwałą antybiotykoterapię, oraz gdy stwierdzono obecność L-form bakterii (pozbawionych błony komórkowej). Przed podaniem wyciągów z surowca należy sprawdzić i zalkalizować odczyn moczu (Diuramid). Pomocniczo stosuje się liście mącznicy w zachowawczym leczeniu kamicy moczanowej, cystynowej i ksantynowej (optimum pH wynosi 7,2—8,0). Surowiec jest częściej stosowany w różnych zestawieniach i preparatach niż per se. Liście mącznicy są składnikiem mieszanki Urosan, a wyciąg draż. Amionin.



Przeciwwskazania. Końcowy okres ciąży, stany pooperacyjne nerek i przewodu pokarmowego, zaawansowany, zanikowy nieżyt błony śluzowej żołądka, niedokrwistość niedobarwliwa.

Postacie leku. Dec. Fol. Uvae ursi — odwar z 11/2—2 łyżek liści na szklanką wody (gotować 5—7 min, odstawić na 10 min, przecedzić) pić 1—2 łyżki co 3 h jako urodesinficiens i salureticum (mocz zabarwia się na kolor zielony). Surowiec jest składnikiem moczopędnych i bakteriobójczych mieszanek ziołowych. Prep. Amionin (Herbapol), działanie przeciw-bakteryjne i przeciwskurczowe na drogi moczowe i przewód pokarmowy; prep. Uvalysat (RFN) — krople o analogicznym działaniu. W zastępstwie liści mącznicy stosuje się równowartościowe liście borówki brusznicy — Fol. Vitis idaeae.

ARNICA MONTANA — ARNIKA GÓRSKA

Ang. Mountain Arnica; franc. Arnica des montaignes; niem. Bergwohlverleih; ros. Arnika gornaja.



Występowanie. W rejonach górskich i podgórskich niemal całej Europy; w Polsce jest pod ochroną, surowiec pochodzi z upraw.

Surowiec. Koszyczek arniki — Anthodium Arnicae (syn. Flos Arnicae). Równowartościowego surowca dostarcza uprawiana Arnica chamissonis — arnika łąkowa.

Główne związki. Flawonoidy (m.in. astragalina, 3-glukozyd kwercetyny), olejek eteryczny ok. 0,15% (m.in. związki poliacetylenowe, węglowodory parafinowe, kwasy tłuszczowe i inne), trójterpeny (m.in. arnidiol, faradiol, β-amyrina), laktony seskwiterpenowe (m.in. arnifolina, arnikolidy A, B, C i D), kwasy organiczne (m.in. kw. kawowy, kw. chlorogenowy i cynaryna), aminy (m.in. cholina, trójmetyloamina), fitosterole (m.in. β-sytosterol), karotenoidy (m.in. ksantofil).

Działanie. Zewnętrznie — antioedematicum, anticoagulans; doustnie — vasotonicum, cardiacum.

Związki czynne kwiatów arniki są dobrze wchłaniane przez naskórek, docierają do naczyń włosowatych, wzmacniają ich ścianki i w przypadku uszkodzeń (np. kontuzje,

73

obrzęk) zapobiegają przenikaniu osocza poza łożysko żylne. Zmieniają również ciśnienie na zewnątrz i wewnątrz drobnych naczyń podskórnych, sprzyjają stopniowemu wchłanianiu się płynu wysiękowego, zmniejszają sam obrzęk i jego bolesność. Omawiane związki, po przedostaniu się do naczyń, zwiększają w znacznym stopniu aktywność fibryno-lityczną krwi, przeciwdziałają aglutynacji płytek krwi i zapobiegają tworzeniu się zakrzepów żylnych. Wyciągi z arniki podane doustnie pobudzają czynności wydzielnicze: zwiększają nieznacznie wytwarzanie soku żołądkowego oraz żółci i jej przepływ do dwunastnicy, wzmagają ilość wydalanego moczu, działają także spazmolitycznie na mięśnie gładkie. Jednak szczególne znaczenie ma działanie na układ sercowo-naczyniowy. W licznych badaniach wykazano zwiększenie wydolności mięśnia sercowego, uwidaczniające się podwyższeniem przepływu krwi przez naczynia wieńcowe i objętości wyrzutowej serca, zmniejszenie oporów obwodowych oraz poprawę krążenia w kończynach i w mózgu. Przez podanie doustne można wywołać także nieznaczne działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe w obrębie obwodowych naczyń żylnych i naczyń mózgowych.



Działanie uboczne. Po zastosowaniu miejscowym na otwarte rany może nastąpić podrażnienie, podwyższenie temperatury ciała, a nawet zropłenie. Po podaniu doustnym zbyt dużych dawek organizm reaguje bólem głowy i brzucha, wymiotami, biegunką, osłabieniem pracy serca i oddechu, zwężeniem źrenic.

Zastosowanie. Zewnętrznie — na krwiaki, stłuczenia, obrzęki pourazowe, oparzenia I i II stopnia, wylewy podskórne, uszkodzenia naskórka, owrzodzenia troficzne i czyraki. Również w zapaleniu pochewki ścięgna, zapaleniu nerwu lub stawu, bólu barku, owrzodzeniu żylakowym, ukłuciu owadów, pomocniczo — w zakrzepowym lub zarostowym zapaleniu żył i w bólach pooperacyjnych. Doustnie — w zaburzeniach wieńcowego i mózgowego krążenia krwi, w tzw. sercu starczym, postępującym osłabieniu mięśnia sercowego na tle miażdżycowym, pomocniczo w bolesnej parestezji, żylakach odbytu i w zespole pozakrzepowym oraz w krwawieniach po porodzie i na tle klimakterium.

Przeciwwskazania. Zewnętrznie — ostre zapalenie skóry, rany krwawiące, oparzenia III stopnia, rozległe obtarcia naskórka; doustnie — ostre i podostre zapalenie żołądka i jelit, krwawienia w przewodzie pokarmowym, stany poza-wałowe, podczas leczenia glikozydami naparstnicowymi lub strofantyną.

Zastosowanie w homeopatii. 1. Miażdżyca tętnic z nadciśnieniem, żylaki i zapalenie żył; 2. Najpewniejszy homeopatyczny środek resorpcyjny przy wszelkiego rodzaju

74

mniejszych i większych krwawych wylewach (od wybroczyn do dużych wylewów); 3. Przy leczeniu skutków wylewów krwawych lub urazów trwających nawet przez długi okres; 4. Jako środek zapobiegający stanom zapalnym po operacjach, ranach i połogu.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna