Prof dr hab med. Julian Aleksandrowicz Prof dr hab med. Alfons Chodera Dr fil. Jan Dobrowolski



Pobieranie 4.07 Mb.
Strona9/68
Data07.05.2016
Rozmiar4.07 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   68

Postacie leku. Fl. Calendulae pulv. — doustnie 0,2—0,4 g sproszkowanych kwiatów zmieszanych z łyżką dżemu lub miodu, 2 razy dz. między posiłkami jako antiphlogisticum, stomachicum lub bacteriocidum. Dec. Flor. Calendulae — ½ łyżki kwiatów na szklankę wody (gotować 3 min, przecedzić), pić 1/4 szklanki 1—3 razy dz. między posiłkami; również zewnętrznie jako płukanka, natomiast do przemywania oczu i irygacji dodać równą ilość wody. Tinct. Calendulae (ZSRR) doustnie 10—20 kropli pro dosi, zewnętrznie 1 łyżeczka na ½ szklanki wody, działa znacznie silniej od wodnych wyciągów. Preparaty zawierające kwiaty nagietka lub wyciągi: Azucalen — płyn do irygacji i tamponowania; Calendulin — tabl. dopochwowe; Hemostin — aerozol na skórę; Tabletki KH (ZSRR) jako pomocniczy, niespecyficzny środek dla osób z nowotworami przełyku, żołądka i jelit.

CALLUNA VULGARIS — WRZOS ZWYCZAJNY

Ang. Common Heather; franc. Bruyere commune; niem. Heidekraut; ros. Wicriesk obyknowiennyj.



Występowanie. Powszechnie na półkuli półn.; w Polsce w suchych lasach, sosnowych.

Surowiec. Kwiat wrzosu — Flos Callunae (syn. FIos Ericae).

Główne związki. Flawonoidy (m.in. kwercetyna, mirycetyna i ich aglikony), olejek eteryczny, kwasy organiczne (m.in. kw. fumarowy), związek goryczowy, glikozyd hydrolizujący do hydrochinonu, sole mineralne.

Działanie. Diureticum, stomachicum.

Zwiększone wydalanie moczu jest przypisywane obecności flawonoidów w surowcu, natomiast działanie słabo bakteriobójcze w drogach moczowych — hydrochinonowi i bliżej nieokreślonej substancji antybiotycznej. Ponadto wyciągi z kwiatów wrzosu pobudzają nieznacznie wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiają trawienie i wywierają słabe działanie przeciwzapalne.



Zastosowanie. Jako środek pomocniczy w zapaleniu Kłębków nerkowych (glomemrulonephritis), zapaleniu miedniczek nerkowych (pyelitis) odmiedniczkowym zapaleniu nerek (nephropyelitis), zapaleniu pęcherza (cystitis) i kamicy moczowej (urolithiasis) oraz zapobiegawczo w zagrażającej kamicy. Również jako adiuvans, w leczeniu gośćca przewlekłego postępującego, skazy moczanowej, nieżytu żołądka i jelit, niedokwaśności.

Postacie leku. Dec. Flor. Callunae — 2—3 łyżki kwiatów na 2 szklanki wody (gotować 5 min, przecedzić), pić 1/3—1/2 szklanki 2—3 razy dz. godziną przed jedzeniem jako lek mo-

94

czopędny i pobudzający trawienie. Korzystniej jest stosować surowiec jako składnik moczopędnej mieszanki ziołowej (np. wraz z Herb. Asperulae, Stigma Maydis, Herb. Herniariae, Fl. Cyani, Fruct. Foeniculi, Fl. Primulae, Fl. Ulmariae, Fol. Betulae) lub mieszanki goryczowej (np. wraz z Herb. Cnici bened., Herb., Hyperici, Fol. Menthae pip., Rad. Taraxaci, Rad. Archangelicae, Rhiz. Calami, Herb. Millefolii, Anth. Anthemidis).



CAPSELLA BURSA PASTORIS — TASZNIK POSPOLITY

Ang. Capsell; franc. Bourse a pasteur; niem. Gemeines Hirtentäschel; ros. Pastuszaja sumka.



Występowanie. W wielu krajach na półkuli półn.; w Polsce powszechnie na pastwiskach, ugorach.

Surowiec. Ziele tasznika — Herba Bursae pastoris.

Główne związki. Mieszanina flawonoidów (m.in. glikozydy kwercetyny i luteoliny), aminy biogenne (m.in. cholina, acetylocholina, tyramina), kwasy organiczne (m.in. kw. askorbowy), garbnik, sole mineralne.

Działanie. Antihaemorrhagicum.

Wyciągi z surowca, po podaniu doustnym, działają przeciw-krwotocznie, zwłaszcza na macicę, przewód pokarmowy, drogi moczowe i błonę śluzową nosa, natomiast są nieskuteczne w krwawieniach płucnych. Zwiększają również napięcie ścian naczyń i mięśni macicy, podobnie do alkaloidów sporyszu, lecz wielokrotnie słabiej. Badania farmakologiczne wykazały, że czynnik przeciwkrwotoczny jest mało trwały i po kilku miesiącach przestaje działać.



Zastosowanie. W krwawieniach w przewodzie pokarmowym, w powtarzających się często krwawieniach z nosa (epistaxis) i dróg moczowych, zwłaszcza w nadmiernych krwawieniach miesiączkowych (menorrhagia) i pomocniczo w mało nasilonych krwotokach macicznych (metrorrhagia).

Postacie leku. Inf. Herb. Bursae pastoris — 1 łyżka ziela na szklankę wody (naparzać 15—20 min, przecedzić), pić 1/4— 1/3 szklanki 2—3 razy dz. W krwawieniach w przewodzie pokarmowym lepsze wyniki otrzymuje się stosując odpowiednie mieszanki ziołowe (np. wraz z Rhiz. Tormentillae, Fol. Vitis idaeae, Herb. Violae tricol., Herb. Polygoni avic., Fol. Urticae, Fruct. Rosae) lub w krwawieniach macicznych (np. z Herb. Millefolii, Herb. Equiseti, Herb. Galeopsidis, Fol. Juglandis, Fl. Hippocastani, Anth. Arnicae, Fl. Calendulae).

95

CAPSICUM ANNUUM — PIEPRZOWIEC ROCZNY

Ang. Red Pepper; franc. Poivre d'Espagne; niem. Spanischer Pfeffer; ros. Pieriec struczkowyj.

Występowanie. W Ameryce tropikalnej, powszechnie uprawiany w wielu krajach, również w Polsce.

Surowiec. Owoc pieprzowca (papryka) — Fructus Capsici.

Główne związki. Mieszanina kapsaicynoidów do 0,32% (m.in. kapsaicyna, dwuhydrokapsaicyna), karotenoidy do 0,5% (m.in. kapsantyna, kapsorubina), flawonoidy (m.in. apiina, luteolino-7-glukozyd), olejek eteryczny do 1,25% (m.in. limonen, linalol), witaminy (m.in. wit. C do 250 mg/100 g, wit. E do 1000 ng/100 g), leukoantocyjany.

Działanie. Rubefaciens.

Wyciągi z surowca zawierają kapsaicynoidy, które silnie drażnią skórę oraz błony śluzowe. W odróżnieniu od glikozynolatów (patrz: Brassica nigra), tylko nieznacznie rozszerzają skórne naczynia włosowate i wywołują słabe zaczerwienienie. Po wtarciu w skórę odczuwa się najpierw ciepło, a po pewnym czasie silne palenie, spowodowane podrażnieniem zakończeń nerwów czuciowych. Jednak nawet przy dużych stężeniach kapsaicynoidów w wyciągu i intensywnym wcieraniu, nie dochodzi do powstawania pęcherzy na skórze. O wiele silniej działają wyciągi z owoców pieprzowca na błony śluzowe, a w zetknięciu z okiem wywołują gwałtowny i długotrwały ból oraz stan zapalny.



Zastosowanie. Tylko zewnętrznie: w postaci mazideł, maści, plastrów i nalewki, w bólach o charakterze gośćcowym, zapaleniu korzeni nerwowych, nerwobólach, bólach stawowych i mięśniowych różnego pochodzenia. Doustnie sproszkowane owoce pieprzowca są stosowane jedynie jako ostra przyprawa do mięs i potraw.

Przeciwwskazania. Zapalenie skóry, oparzenia, nadwrażliwość na kapsaicynoidy.

Postacie leku. Tinct. Capsici — do użytku zewnętrznego jako derivans oraz jako składnik preparatów złożonych, m.in. maści Histadermin i Linim. Capsici comp. Preparaty zawierające kapsaicynoidy do użytku zewnętrznego: maści Capsiderm, Capsiplex, Calovat (CSRS) oraz mazidła Capsigel i Kapsitrin (ZSRR), także plaster przeciwbólowy Kapsiplast.

CARUM CARVI — KMINEK ZWYCZAJNY

Ang. Caraway; franc. Carvi; niem. Kümmel; ros. Tmin obyknowiennyj.



Występowanie. W całej Europie i w Azji; w Polsce powszechnie na łąkach i przydrożach, również uprawiany w dużych ilościach.

96

Surowiec. Owoc kminku — Fructus Carvi; służy do otrzymywania olejku kminkowego — Oleum Carvi.



Główne związki. Olejek eteryczny do 6% (m.in. karwon, limonen, karweol), flawonoidy (m.in. kwercetyna, kemferol), leukoantycyjany, związki poliacetylenowe (m.in. falkaryndion), kwasy organiczne (m.in. kw. kawowy), olej tłusty, do 20% związki białkowe i cukrowe.

Działanie. Carminativum, spasmolyticum, lactagogum.

Kminek zmniejsza lub usuwa całkowicie stany skurczowe w przewodzie pokarmowym, przywraca normalną amplitudę ruchów perystaltycznych jelit, nieznacznie pobudza wydzielanie soków trawiennych, ułatwia przyswajanie składników pokarmu oraz zapobiega wzdęciom, szczególnie u małych dzieci i młodzieży, jest wiać typowym środkiem wiatropędnym (carminativum). Ponadto wywiera słabe działanie moczopędne, przypisywane związkom flawonomowym oraz niektórym składnikom olejku eterycznego. Wodny wyciąg z owoców kminku wzmaga laktację u matek karmiących i pośrednio poprawia trawienie u osesków.



Zastosowanie. W zaburzeniach trawiennych u dzieci, młodzieży i osób w wieku podeszłym przy równoczesnych wzdęciach, bólu brzucha, utracie apetytu, nieregularnych wypróżnieniach wywołanych przejściową lub przewlekłą atonią jelit, niedostatecznym wydzielaniem soków trawiennych i nadmierną fermentacją. Również dla kobiet karmiących w celu zwiększenia laktacji. Owoce kminku są znaną i cenioną przyprawą do mięs, pieczywa i napojów alkoholowych. Olejek kminkowy — Ol. Carvi — stosuje się jako składnik mikstur w zaburzeniach trawiennych, jako corrigens zapachowy i smakowy do niektórych płynnych form leku oraz zewnętrznie do mazideł przeciwświerzbowcowych. Surowiec jest składnikiem mieszanek ziołowych Normosan, Digestosan, wyciąg wchodzi w skład prep. Rhelax i Gastrochol.

Postacie leku. Fruct. Carvi pulv. — doustnie 0,6—1,0 g sproszkowanych owoców w miodzie lub powidłach 2—4 razy dz. jako wiatropędny. Inf. Fruct. Carvi — 1 łyżka owoców rozdrobnionych na 11/2 szklanki wody, pić 1/4—1/2 szklanki 2—3 razy dz., dla dzieci 1/2—11/2 łyżki naparu 2—3 razy dz. po posiłkach jako carminativum. Korzystniej jest stosować owoce kminku z innymi ziołami wiatropędnymi, np. z Anth. Chamomillae, Fruct. Foeniculi, Fol. Menthae pip., Herb. Thymi, Rhiz. Calami, Rad. Archangelicae.

CASSIA ANGUSTIFOLIA — SENES WĄSKOLISTNY

Ang. Senna; franc. Sens; niem. Senna; ros. Kassja uzkolistnaja.



Występowanie. Indie, Pakistan, Półwysep Arabski, płdn.-wsch. Afryka, również uprawiany.

97

Surowce. Listek senesu — Folium Sennae; owoc (strąk) senesu — Fructus Sennae (syn. Folliculus Sennae, zwany „strączkiem senesowym”).



Główne związki. Ponad 20 antrazwiązków (ok. 3,8%), w tym połączenia glikozydowe (m.in. sennozydy A, B, C, D) oraz nieglikozydowe (m.in. sennidyny A, B, C, chryzofanol, fiscjon, aloeemodyna). Ponadto flawonoidy, żywice, śluz.

Działanie. Laxativum, cholagogum.

Listki i strąki senesu działają na jelito grube i powodują przeczyszczenie. Substancjami czynnymi są antrazwiązki, przede wszystkim połączenia glikozydowe, które silnie pobudzają perystaltykę jelita grubego. Działanie antrazwiązków — patrz: rozdz. „Farmakodynamika” (str. 283). Senes jest szczególnie wartościowym środkiem przeczyszczającym, gdyż działa szybciej niż inne surowce (6—8 godzin od przyjęcia leku). Ponadto senes zawiera mało żywic, prawie wcale nie drażni błon śluzowych przewodu pokarmowego i nie wywołuje ich przekrwienia. Działanie żółciopędne jest nieznaczne.



Zastosowanie. W zaparciach atonicznych, szczególnie u osób w wieku podeszłym i cierpiących na otyłość, również w zaparciach spastycznych, lecz łącznie z preparatami przeciw-skurczowymi (np. papaweryna, pilokarpina, Scopolan, Tinct. Belladonnae) i w zaparciach przejściowych, np. po operacjach, ciężkich chorobach zakaźnych, wielodniowym przebywaniu w łóżku, a nawet w okresie ciąży. Przy przyjęciu senesu lub innych surowców z tej grupy mleko matek karmiących nabiera właściwości przeczyszczających. Senes jest szczególnie zalecany dla dzieci.

Przeciwwskazania. Patrz: Frangula alnus.

Listki senesu wchodzą w skład mieszanki ziołowej Normosan.



Postacie leku. Inf. Fol. Sennae — 1—2 łyżki listków na 2/3 szklanki wody (naparzać 15 min, przecedzić), pić 2—3 łyżki 1—3 razy dz. po posiłkach, wieczorem jednorazowo do ¼ szklanki; dzieci i kobiety ciężarne odpowiednio mniej. Preparaty: Sennagran (CSRS) — granulat wieloskładnikowy jako purgans; Pursennid (Szwajcaria) — draż. zawierają 12 mg czystych sennozydów; Senpurgin (RFN) — tabl. zawierają 8,6 mg sennozydów; Floripuran (RFN) — draż. zawierają 14 mg sennozydów.

CENTAUREA CYANUS — CHABER BŁAWATEK

Ang. Cornflower; franc. Bleuet des champs; niem. Kornblume; ros. Wasilek sinyj.



Występowanie. W Europie i Azji; w Polsce pospolity chwast zbożowy.

98

Surowiec. Kwiat bławatka (bez kielicha) — Flos Cyani.



Główne związki. Antocyjanidyny (m.in. cyjanina do 0,7%, pelargonina), flawonoidy (m.in. apigenino-glukozo-glukuronid), sole mineralne (m.in. dużo manganu).

Działanie. Diureticum, antiphlogisticum.

Zarówno w badaniach farmakologicznych, jak i klinicznych stwierdzono skuteczne działania moczopędne wyciągów z kwiatów bławatka. Zwiększają one znacznie dobową ilość wydalanego moczu u osób z obrzękami na tle nerczycowym oraz w niewyrównanej niewydolności krążenia. Zwrócono też uwagę na nieznaczne, choć uchwytne, pobudzenie czynności żółciotwórczej wątroby. Zewnętrznie surowiec działa przeciw-zapalnie oraz w pewnym stopniu przeciwbakteryjnie i przeciwalergicznie, jest wykorzystywany w niektórych schorzeniach oczu.



Zastosowanie. Doustnie — w przewlekłych, mało nasilonych schorzeniach nerek ze zbyt skąpym wydalaniem moczu, w obrzękach na tle nerczycowym lub krążeniowym, pomocniczo — w zapaleniu kłębków i miedniczek nerkowych, profilaktycznie w zagrożeniu kamicą moczową. Zewnętrznie — w stanach zapalnych oczu, a więc w zapaleniu brzegów powiek (blepharitis marginalis), zapaleniu spojówek (conjunctivitis), wiosennym zapaleniu spojówek (conjunctivitis vernalis), nadwrażliwości na promienie słoneczne i promieniowanie z ekranów telewizyjnych.

Postacie leku. Inf. Flor. Cyani — 1 łyżka kwiatów na szklankę wrzącej wody (naparzać 15 min, przecedzić), pić ½ szklanki 2 razy dz. między posiłkami jako diureticum; korzystniej jest stosować z innymi ziołami, np. z Fl. Sambuci, Herb. Violae tricol., Fruct. Petroselini, Fol. Betulae, Fl. Millefolii, rad. Ononidis, Herb. Equiseti; zewnętrznie (przymoczki) ten sam napar, lecz korzystniej np. z Fl. Plantaginis, Anth. Chamomillae, Herb. Asperulae, Fl. Calendulae, Herb. Euphrasiae.

CEPHAELIS IPECACUANHA — IPEKAKUANA PRAWDZIWA (WYMIOTNICA)

Ang. Ipecacuanha; franc. Ipecacuanha annele; niem. Brechwurzel; ros. Rwotnyj korień.



Występowanie. W Ameryce Południowej, uprawiana w Indiach i na Półwyspie Malajskim.

Surowiec. Korzeń ipekakuany (wymiotnicy) — Radix Ipecacuanhae; analogicznego surowca dostarcza Cephaëlis acuminata z Panamy.

Główne związki. Alkaloidy izochinolinowe 2—6% (m.in. emetyna, cefelina, psychotryna), saponiny ok. 2,5%, skrobia do 40%, glikozyd ipekozyd, związki żywicowe.

99

Działanie. Expectorans, emeticum, amoebicidum. Związki czynne ipekakuany, po podaniu doustnym, drażnią błonę śluzową żołądka i zależnie od siły tego bodźca wywołują wymioty lub tylko odruch wykrztuśny. Małe dawki wyciągów z surowca pobudzają czynność wydzielniczą niektórych narządów, zwiększają wydzielanie śluzu w krtani i oskrzelach, przywracają naturalne ruchy nabłonka rzęskowego i ułatwiają odkrztuszanie. Większe dawki szybko wywołują wymioty. Ponadto ipekakuana działa skutecznie na formy tropozoitowe (nie zaś na cysty) czerwonki pełzakowej (amoebiasis intestinalis), wywołanej przez Entamoeba histolytica; zabija także umiejscowioną w wątrobie motylicą (Fasciola hepatica) oraz wykazuje wyraźne właściwości przeciw-bakteryjne. Główny alkaloid ipekakuany — emetyna, jest tak samo skuteczny jak wyciąg z surowca i może być podawany pozajelitowe.



Działania uboczne. Pył sproszkowanego korzenia powoduje skurcz krtani, kaszel i atak astmy, natomiast wyciągi, po dawkach wyższych od wymiotnych, drażnią silnie żołądek, obniżają ciśnienie krwi, wywołują niemiarowość serca, ogólne zmęczenie i osłabienie refleksu, a nawet zapaść. Podczas leczenia emetyna może wystąpić ślinienie, złe samopoczucie, trudności w przełykaniu.

Zastosowanie. Korzeń ipekakuany lub wyciąg stosuje się jako środek wykrztuśny w ostrym nieżycie oskrzeli, zwłaszcza we wczesnym jego stadium, również w stanach przewlekłych; pomocniczo — w pylicy i w krztuścu. Również jako środek wymiotny, szczególnie dla dzieci, w zatruciach pokarmowych i innych, z wyjątkiem zatruć alkaliami i silnymi kwasami, produktami destylacji ropy naftowej i strychniną. Alkaloid ematyną podaje się podskórnie lub domięśniowo w leczeniu pełzakowicy (amoebiasis), rzadko w alkoholizmie i w kuracjach odwykowych.

Przeciwwskazania. Organiczne schorzenia serca, nerek i wątroby, zaawansowana marskość wątroby, ostry nieżyt żołądka i nerek, choroba wrzodowa; wskazana ostrożność w ciąży i w okresie miesiączkowania oraz dla małych dzieci i osób w wieku podeszłym.

Zastosowanie w homeopatii. Katar z kichaniem i uczuciem „zatkania nosa”, zanik powonienia, częste i silne krwawienia z nosa. Katar sienny; 2. Kaszel suchy, duszący z nudnościami i wymiotami, zaciskający gardło. Kaszel krztuścowy z sinicą, sztywnością kończyn i kurczem nagłośni (pianie); 3. Ostry lub przewlekły nieżyt żołądka i jelit ze stałymi nudnościami, w których wymioty nie przynoszą ulgi przy jednocześnie nieobłożonym języku. Stolce żółte, wodniste, pieniące się, jakby sfermentowane, z domieszką krwi.

100


Postacie leku. Rad. Ipecacuanhae pulv. — doustnie 0,03 —0,12 g pro dosi, 2—3 razy dz. w opłatkach; dawki najwyższe 0,2 g pro dosi, 0,4 g pro die jako expectorans; prep. Tussicodin — tabl. zawierają sproszkowany korzeń i kodeinę, stosowane jako expectarans i antitussivum. Tinct. Ipecacuaahae — doustnie 10—20 kropli w kieliszku wody 2—3 razy dz.; dawki najwyższe 1,0 g pro dosi, 4,0 g pro die jako expectorans. Dawki wymiotne są dwukrotnie większe. Extr. Ipecacuanhae siec. — doustnie 0,05 g pro dosi, 0,15 g pro die; dawki najwyższe 0,2 g pro dosi, 0,4 g pro die jako expectcrans. Emetinum hydrochl. (WRL) — ampułki 30 mg i 60 mg jako amoebicidum.

CETRARIA ISLANDICA — TARCZOWNICA ISLANDZKA

Ang. Iceland Moss; franc. Cetraire d'Islande; niem. Isländisches Moos; ros. Islandskij moch.



Występowanie. Na półkuli półn., w Polsce pod ochroną.

Surowiec, Porost islandzki (cala wysuszona plecha) — Lichen islandicus.

Główne związki. Kwasy porostowe do 4% (m.in. kw. fumaroprotocetrarowy, kw. D-protolichesterynowy, kw. usninowy), wielocukry do 70% (m.in. lichenina, izolichenina). śluz, sole mineralne (m.in. jod).

Działanie. Mucilaginosum, bactericidum, antihydroticum, antiemeticum.

Porost islandzki działa osłaniające na błony śluzowe górnych dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, zwłaszcza żołądka (obecność licheniny i śluzu), zmniejsza stan zapalny i chroni przed podrażnieniem. Ze wzglądu na obecność kwasów porostowych hamuje rozwój licznych drobnoustrojów Gram-dodatnich oraz pałeczek gruźlicy ludzkiej, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, zwiększa łaknienie i przyswajanie składników pokarmu. Stwierdzono również wpływ na przemianę materii za pośrednictwem gruczołu tarczycowego i pobudzenia wytwarzania tyreoglobuliny (obecność jodu). Surowiec ma również znane od dawna właściwości przeciw-potne i przeciwwymiotne oraz niedawno poznane właściwości cytotoksyczne (tylko po podaniu pozajelitowym). Wykazano doświadczalnie na zwierzętach obciążonych przeszczepionymi nowotworami, że wstrzyknięcia wielocukrów (wodny wyciąg z surowca zawierający licheninę i izolicheninę.) wyraźnie hamują rozwój tkanki rakowej.



Zastosowanie. W nieżytach górnych dróg oddechowych, zapaleniu gardła i jamy ustnej, nieżycie żołądka, chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Również w niedokwaśnoś-

101


ci, utrudnionym trawieniu i przyswajaniu, ogólnym wychudzeniu i osłabieniu po przebytych ciężkich chorobach lub operacji. Pomocniczo podczas leczenia gruźlicy płuc chemio-terapeutykami, jako środek chroniący błonę śluzową przed uszkodzeniem salicylanami (PAS) i zapobiegający nudnościom i wymiotom po dużych dawkach antybiotyków oraz jako synergicznie działający z tuberkulostatykami. Wyciąg z surowca wchodzi w skład kropli Pectosal.

Postacie leku. Dec. Lichenis islandici — odwar zagęszczony (dec. concentratum) z 2 łyżek ziół na 3 szklanki wody (gotować powoli do otrzymania 2/3 objętości początkowej, przecedzić do termosu) pić 1—3 łyżki 2—3 razy dz. jako pobudzający trawienie, przeciwpotny i przeciwwymiotny; pić 1/4—1/2 szklanki jako adiuvans w leczeniu gruźlicy chemioterapeutykami; zewnętrznie — jako płukanka (rozcieńczyć 2 razy wodą) w zapaleniu jamy ustnej i gardła. Porost islandzki jest częstym składnikiem mieszanek ziołowych: wspomagającej w gruźlicy (np. wraz z Herb. Pulmonariae, Rad. Symphyti, Herb. Galeopsidis, Rhiz. Calami, Fol. Menthae pip.), pobudzającej trawienie (np. wraz z Fol. Menyanthidis, Herb. Cnici bened., Herb. Centauri, Rad. Inulae), przeciwpotnej (np. wraz z Fol. Salviae, Herb. Hyssopi, Fl. Helianthii), osłaniającej (np. wraz z Rad. Althaeae, Fol. Plantaginis lanc., Rad. Glycyrrhizae, Herb. Equiseti, Rad. Symphyti).

CHELIDONIUM MAJUS — GLISTNIK (JASKÓŁCZE ZIELE)

Ang. Greater Celandine; franc. Chelidoine; niem. Schöllkraut; ros. Czistotiel bolszoj.



Występowanie. W całej Europie i półn. Azji; w Polsce powszechnie na nizinach.

Surowiec. Ziele glistnika — Herba Chelidonii, zbierane w okresie kwitnienia.

Główne związki. Mieszanina ok. 20 alkaloidów izochinolinowych (0,3—0,7%) zawarta w pomarańczowym soku mlecznym (m.in. chelidonina, sangwinaryna, chelerytryna, protopina), aminy biogenne (histamina, tyramina), kwasy organiczne (m.in. kw. chelidonowy), flawonoidy, cukry redukujące, ślady olejku eterycznego, sole mineralne. W korzeniach glistnika jest do 30% alkaloidów (przeciętnie ok. 14%).

Działanie. Spasmolyticum, cholagogum, sedativum, antihistaminicum.

Surowiec zawiera szereg alkaloidów o różnorodnym działaniu, niekiedy nawet antagonistycznym. Właściwości glistnika są wypadkową działań jego poszczególnych związków.

102

Najsilniejsze i najskuteczniejsze jest działanie przeciwskurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg żółciowych odpowiadające prawie połowie siły działania papaweryny. Wkrótce po podaniu doustnym ustępują lekkie stany skurczowe i związany z nimi ból oraz zostaje przywrócona prawidłowa ruchowość. Liczne badania wykazały wyraźną poprawę pracy jelit i przewodów żółciowych, łatwiejszy przepływ żółci do dwunastnicy i prawidłowe ruchy perystaltyczne. Omawiany surowiec ma również właściwości przeciwalergiczne potwierdzone w doświadczeniach na zwierzętach, mianowicie zmniejsza lub znosi wstrząs anafilaktyczny i histaminowy. Stwierdzono także in vitro oraz in vivo hamowanie wzrostu bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych oraz patogennych grzybów i pasożytniczych pierwotniaków, przypisywane obecności sangwinaryny. Glistnik wywiera nie znaczne działanie uspokajające na ośrodkowy układ nerwowy (chelidonina, β-homochelidonina) oraz cytotoksyczne. Niektóre alkaloidy glistnika są truciznami protoplazmatycznymi, hamują podział komórek, a według badań radzieckich powstrzymują w mniejszym lub większym stopniu rozwój mięsaka gruczolaka i raka u różnych zwierząt.



Działania uboczne. Zwiększanie kurczliwości mięśnia macicy, słabe podwyższanie ciśnienia krwi, natomiast w dawkach przekraczających lecznicze i po długotrwałym stosowaniu występuje podrażnienie przewodu pokarmowego, wymioty, oraz uszkodzenie oczu zbliżone objawy do jaskry.

Zastosowanie. Wyciąg z ziela glistnika w stanach skurczowych dróg żółciowych, kolce żółciowej (cholecystalgia), w zastoju żółci, bólu brzucha spowodowanym kurczem jelit. Również w podostrym i przewlekłym zapaleniu dróg żółciowych (cholangitis), zwłaszcza w zapaleniu pęcherzyka żółciowego, pomocniczo w kamicy żółciowej, niezależnie od umiejscowienia złogów, również w zespole objawów po zabiegach chirurgicznych na drogach żółciowych. Alkaloid chelidonina jest stosowany analogicznie jak wyciągi z surowca. Mieszanina oczyszczonych alkaloidów glistnika jest stosowana w grzybicy wysiękowej, wyprzeniowej i rogowaciejąco-łuszczącej, w bakteryjnych zakażeniach skóry, nawet ropiejących i z odczynem zapalnym, także w wyprysku niemowlęcym i młodzieńczym. Alkaloidy sangwinaryna i chelerytryna stosuje się w rzęsistkowym zapaleniu pochwy, szyjki macicy, ujścia cewki moczowej i sromu. Sok mleczny otrzymywany ze świeżego ziela, barwy intensywnie pomarańczowej, jest używany w medycynie ludowej do przyżegania brodawek, kłykcin i gruźliczych ognisk skórnych,

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   68


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna