Profesor Tadeusz Zawadzki (7 IV 1919 – 4 I 2008)



Pobieranie 21.33 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar21.33 Kb.
Profesor Tadeusz Zawadzki

(7 IV 1919 – 4 I 2008)

Tadeusz Zawadzki pochodził z Wilna, z rodziny słynnych księgarzy i wydawców, o rodowodzie, jak sam twierdził, wielkopolskim1. Jego pradziad, Józef Zawadzki, jako pierwszy wydał drukiem „Dzieje starożytne” Joachima Lelewela oraz „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza. Ojciec Profesora, Adam (zm. 1975), mimo że początkowo kontynuował rodzinną tradycję księgarską, ostatecznie wybrał posadę niższego urzędnika bankowego. O matce Marii (z d. Muchlińska) nic bliższego nie wiadomo.

Po ukończeniu w Wilnie gimnazjum typu klasycznego, Tadeusz Zawadzki podjął studia (rok. akad. 1937/1938) na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego. Jako kierunek („sekcję”) wybrał historię. Już wówczas zetknął się z wielkimi historykami, profesorami Stanisławem Kościałkowskim i Henrykiem Łowmiańskim, do których uczęszczał na proseminaria i seminaria, oraz z profesorem Rajmundem Gostkowskim, wybitnym archeologiem i historykiem sztuki klasycznej, u którego słuchał wykładów. Rok później (1938/1939), czując, że jego powołaniem jest historia starożytna, niemająca przedstawiciela w Wilnie, przeniósł się, za radą prof. Rajmunda Gostkowskiego, do Krakowa, aby studiować tam pod okiem prof. Ludwika Piotrowicza, jednego z największych naówczas polskich badaczy starożytności. Natychmiast zapisał się na jego seminarium.

Wybuch wojny zastał Tadeusza Zawadzkiego w Wilnie, gdzie spędzał wakacje. Nie zaniechał jednak studiów, kontynuował je na tajnych kompletach. Pod kierunkiem prof. Henryka Łowmiańskiego przygotował wówczas pracę o źródłach „Kroniki” Piotra z Duisburga. Krótko po najeździe niemieckim na Związek Sowiecki uszedł z Wilna (wrzesień 1941). Aż do roku 1944 przebywał w okolicach Lidy, pracując jako robotnik kolejowy w miejscowości Gawje. Jednocześnie, jako żołnierz Armii Krajowej, brał czynny udział w ruchu oporu.

„Wiosną roku 1945 w ramach akcji repatriacji ludności polskiej”, jak sam to określił2, powrócił do Krakowa, aby natychmiast podjąć studia historyczno-filologiczne. W październiku roku 1946 uzyskał dyplom magistra filozofii w zakresie historii, równolegle z absolutorium z filologii klasycznej. Pracę magisterską (o wojnach messeńskich) Tadeusz Zawadzki napisał na seminarium prof. Ludwika Piotrowicza. Bezzwłocznie też podjął badania nad tematem rozprawy doktorskiej, którą obronił już w lutym roku 1950, uzyskując stopień naukowy doktora filozofii. Dysertacja, której opiekunem naukowym był prof. Ludwik Piotrowicz, poświęcona została zagadnieniom agrarno-społecznym na terenie Azji Mniejszej w czasach hellenistycznych3.

W okresie do otrzymania doktoratu Tadeusz Zawadzki zaangażowany był Katedrze Historii Starożytnej UJ kolejno jako asystent wolontariusz (do roku 1948, utrzymywał się wówczas ze stypendium przyznanego mu przez Komisję Odbudowy Nauki Polskiej), we wrześniu 1948 r. otrzymał etat starszego asystenta, a w styczniu 1950 – adiunkta. Rozbudzone zainteresowania źródłami archeologicznymi skłoniły młodego doktora do podjęcia (1954) zatrudnienia w Instytucie Historii Kultury Materialnej (obecnie Instytut Archeologii i Etnologii) Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, gdzie objął kierownictwo Pracowni Źródeł Pisanych przy Zakładzie Archeologii Antycznej. Wówczas też rozpoczął współpracę z prof. Kazimierzem Michałowskim.

W tym samym czasie związał się z Uniwersytetem Poznańskim, na którym brakowało, od roku 1922 (tj. po odejściu prof. Ludwika Piotrowicza, który był tam zatrudniony w l. 1919-1922), samodzielnego pracownika naukowego w zakresie historii starożytnej. Dr Tadeusz Zawadzki otrzymał dnia 30 czerwca 1954 tytuł docenta, a 1 lipca podjął w Uniwersytecie Poznańskim „obowiązki samodzielnego pracownika nauki przy Katedrze Historii Powszechnej, kierowanej przez prof. [Kazimierza] Tymienieckiego”4 (równolegle z etatem w IHKM w Warszawie). Z poznańską Alma Mater pozostanie związany do roku 1968, a tak naprawdę do końca swego życia. Po utworzeniu w roku 1958/1959 Zakładu Historii Starożytnej (w ramach Katedry Historii Powszechnej) objął jego kierownictwo, podobnie jak później (od 1 listopada 1961) Katedry Historii Powszechnej Starożytnej. Przez dwa lata (1956/1957 – 1957/1958) prowadził także zajęcie zlecone (wykłady i seminaria) na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Przełomowym momentem w życiu naukowym Tadeusza Zawadzkiego było uzyskanie stypendium do Francji na czas od września 1958 do lipca 1959 r. (College de France w Paryżu). Nawiązał wówczas współpracę naukową ze światowej sławy badaczami: profesorami Louisem Robertem i Hansem-Georgem Pflaumem. Pchnęło to ostatecznie jego zainteresowania naukowe w kierunku epigrafiki, zwłaszcza krajów naddunajskich i nadczarnomorskich, oraz prozopografii. Następstwem tego były naukowe podróże docenta Tadeusza Zawadzkiego do Rumunii, Bułgarii i na Węgry w latach 1960-1962. Przyjął też propozycję prof. Kazimierza Michałowskiego (jako kierownika Polskiej Stacji Archeologii Śródziemnomorskiej w Kairze) i prof. Hansa-Georga Pflauma (w imieniu Association Internationale d’Epigraphie Grecque et Latine) przygotowania reedycji tomu III Corpus Incriptionum Latinarum, w partiach dotyczących Egiptu. W tym też celu odbył, wiosną i latem roku 1963, dwie kolejne podróże naukowe do Egiptu. Wstępne ich efekty, niezwykle interesujące ze względu na odkrycie wielu inedita, przedstawione zostały m.in. na międzynarodowej konferencji zorganizowanej jesienią 1963 r. w Berlinie dla uczczenia setnej rocznicy Corpus Inscriptionum Latinarum. Niestety z różnych względów ten ambitny projekt, mimo jego zaawansowania, został w pewnym momencie zarzucony.

W dniu 3 października 1967 roku Rada Państwa nadała doc. dr. Tadeuszowi Zawadzkiemu tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego5. Zbiegło się to z podjęciem przez Niego profesury wizytującej (visiting professor) na Uniwersytecie Miséricorde we Fryburgu w Szwajcarii na rok akademicki 1967/1968. Tak zwane wydarzenia marcowe oraz inwazja wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w sierpniu roku 1968 spowodowały, że prof. Tadeusz Zawadzki postanowił na stałe pozostać na Zachodzie. Rok fryburskiej profesury okazał się dla niego korzystny, swoim szwajcarskim kolegom dał się bowiem poznać od jak najlepszej strony. W roku 1969 wygrał konkurs na stanowisko kierownika Katedry Historii Starożytnej Uniwersytetu we Fryburgu, otrzymując zarazem mianowanie na profesora zwyczajnego (ordinarius). Katedrą kierował przez dwadzieścia lat, aż do przejścia na emeryturę w roku 1989. Przez ostatnie lata swego życia, niezwykle zresztą aktywne, mieszkał w Tournus we Francji. Zmarł 4 stycznia 2008 roku.

Jako badacz6 profesor Tadeusz Zawadzki dał się poznać przede wszystkim, po krótkim okresie zainteresowań relacjami między źródłami pisanymi a archeologicznymi, jako znawca dziejów krajów naddunajskich w okresie rzymskim, zwłaszcza zaś kwestii etnicznych7. Podstawą swych badań uczynił źródła epigraficzne. Szczególne uznanie przyniósł Mu artykuł o lokalizacji antycznej miejscowości Emporium Piretensium na terenie dzisiejszej Bułgarii8, mistrzowskie wykorzystanie epigrafiki i geografii antycznej, czy też rozprawa o Tyberiuszu Plaucjuszu Sylwanusie, wybitnym rzymskim wodzu i polityku z czasów Klaudiusza, Nerona i Wespazjana9. Już na Zachodzie w pełni rozwinął, zapoczątkowane jeszcze w Poznaniu, badania nad Scriptores Historiae Augustae (Historycy Cesarstwa Rzymskiego), późnoantycznym zbiorem biografii cesarskich. Studiami tymi na trwałe wpisał się do nauki10.

Wraz z żoną Ireną Kazik-Zawadzką opublikował pierwszy polski przekład (w obszernym wyborze) „Historii naturalnej” Pliniusza Starszego (Warszawa 1961), do dzisiaj niezastąpiony. Był także głębokim znawcą twórczości Joachima Lelewela i wydawcą jego „Dziejów starożytnych”11.

Profesor Tadeusz Zawadzki wypromował pięciu doktorów. Jego uczniami w Poznaniu byli prof. dr hab. Julia Zabłocka i prof. dr hab. Włodzimierz Pająkowski. Po roku 1989 odbudował swoje kontakty ze środowiskiem poznańskim, przyjeżdżał do Poznania stosunkowo często, także z wykładami. Aktywnie zabiegał o promocję poznańskich badaczy zagranicą. Swój bogaty księgozbiór przekazał Instytutowi Historii UAM. W roku 1993 wyróżniony został „Medalem za Zasługi dla UAM”. Zmarł 4 stycznia 2008 roku w Tournus we Francji.



Żonaty był dwukrotnie: z Ireną Kazik, filologiem klasycznym, docentem w Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, z którą wyemigrował do Szwajcarii (zmarła we Fryburgu w r. 1975), i z Elżbietą Dąbrowską, archeologiem-mediewistą, docentem w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie, pracownikiem naukowym w Centre national de la recherche scientifique (CNRS) w Paryżu. Z pierwszego małżeństwa wywodzi się córka Agata (ur. 1956), zamieszkała w Szwajcarii.
Leszek Mrozewicz



1 Zob. A. Broż, Księgarska rodzina Zawadzkich, Nasz Czas 27 (566), 2002 (korzystam z wersji internetowej: http://naszczas2002.tripod.com/032/zawadz.html, 13.01. 2008).

2 Archiwum UAM, Teczka nr 1590: Akta Tadeusza Zawadzkiego (dalej: ATZ); życiorys pisany własnoręcznie 23 IX 1954 r.

3 Z zagadnień struktury agrarno-społecznej krajów małoazjatyckich w epoce hellenizmu (Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Prace Komisji Historycznej, t. 16, z. 3), Poznań 1952.

4 ATZ; życiorys pisany 22 XI 1963 (maszynopis, z własnoręcznym podpisem)

5 Zob. ATZ: „Wyciąg. Uchwała nr 35/67 Rady Państwa z dnia 3 października 1967 r. w sprawie nadania tytułów naukowych profesorów”.

6 Bibliografia prac zob. Historia testis. Mélanges d’épigraphie, d’histoire ancienne et de philologie offerts à Tadeusz Zawadzki, édités par M. Piérart et O. Curty, Fribourg (Suisse) 1989, s. IX-XIV.

7 Zakres i znaczenie terminu Pannonius, [w:] Studia Historica. W 35-lecie pracy naukowej H. Łowmiańskiego, Warszawa 1958, s. 27-31; Rzym w krajach naddunajskich, [w:] VIII Powszechny Zjazd Historyków Polskich. Historia starożytna, Warszawa 1960, s. 77-86; Z dziejów wędrówek celtyckich, [w:] Sprawozdania z Prac Wydziału I PAN 1965, z. 2, s. 46-47; liczne hasła w Słowniku Starożytności Słowiańskich: I 1961, II 1964, III 1967, IV 1972.

8 Emporium Piretensium. Contribution à la géographie historique des provinces de Thrace et de Mésie inférieure, BCH 88, 1964, s. 531-538.

9 La légation de Ti. Plautius Silvanus Aelianus en Mésie et la politique frumentaire de Néron, La Parola del Passato. Rivista di Studi Antichi 30, 1975, s. 59-73.

10 Dla przykładu: Encore sur le buts et la date de composition de l’Histoire Auguste, Studii Clasice 5, 1963, s. 2490258 ; Palatium cum stagno: Une source iconographique et épigraphique de l’Histoire Auguste (AS 26,9), [w:] Historiae Augustae Colloquium Bonnense, a cura di G. Bonamente, K. Rosen, Bari 1997, s. 255-263; Cum consedisset Valerianus Augustus (HA, vita Aureliani 13, 1), [w:] Historiae Augustae Colloquium Genevense. Atti dei Convegni sulla Historia Augusta VII, Bari 1999, s. 317-330; Princeps necessarius magis quam bonus (HA A 37,1). Quelques remarques sur la morale politique dans l’Antiquité tardive, [w:] M. Weinemann-Walser (Hg.), Historische Interpretationen. Gerold Walser zum 75. Geburtstag ..., Stuttgart 1995, s. 203-212 ; Tolérance et syncrétisme (CIL XV 2,1, 7036; HA Vita Alex. Sev. 29, 2), [w:] Historiae Augustae Colloquium Perusinum. Atti dei Convegni sulla Historia Augusta VIII, Bari 2002, s. 453-463.

11 Joachim Lelewel jako badacz dziejów świata starożytnego. Próba charakterystyki, Przegląd Historyczny 43, 1952, s. 83-96; Joachim Lelewel – historyk peryferii świata antycznego, [w:] Z badań nad pracami historycznymi Joachima Lelewela, Poznań 1962, s. 71-78; Joachim Lelewel, Dzieła t. IV: Dzieje starożytne, opracował Tadeusz Zawadzki, Warszawa 1966.





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna