Program Ochrony Środowiska dla Gminy Babice



Pobieranie 0.59 Mb.
Strona1/6
Data09.05.2016
Rozmiar0.59 Mb.
  1   2   3   4   5   6

Program Ochrony Środowiska

dla Gminy Babice
NA LATA 2005-2006 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2010


Projekt




Zamawiający:

Wójt Gminy Babice

Wiesław Domin

ul. Krakowska 56

32-551 Babice

Wykonawca:

Centrum Projektowo-Produkcyjne Instalacji Proekologicznych

„Thermex” Sp. z o.o.

ul. Friedleina 6, 30-009 Kraków


Babice 2005

Spis treści



Streszczenie................................................................................................................................4
1. Wstęp........................................................................................................................................ 5

1.1. Cel i zakres opracowania.................................................................................................... 5

1.2. Podstawy prawne................................................................................................................ 5

1.3. Zasady tworzenia Programu............................................................................................... 6

1.4. Metodyka.............................................................................................................................7
2. Ogólna charakterystyka gminy....................................................................................... 9

2.1. Położenie geograficzne i administracyjne.......................................................................... 9

2.2. Rys historyczny.................................................................................................................. 9

2.3. Ludność.............................................................................................................................10

2.4. Środowisko przyrodnicze..................................................................................................11

2.4.1. Budowa geologiczna...............................................................................................11

2.4.2. Rzeźba terenu..........................................................................................................12

2.4.3. Warunki klimatyczne..............................................................................................12

2.4.4. Sieć hydrologiczna..................................................................................................13

2.4.5. Gleby.......................................................................................................................13

2.4.6. Surowce mineralne..................................................................................................14

2.4.7. Szata roślinna..........................................................................................................14

2.4.8. Świat zwierząt.........................................................................................................15

2.5. Walory turystyczne............................................................................................................16

2.6. Sytuacja gospodarcza........................................................................................................18

2.6.1. Zatrudnienie............................................................................................................18

2.6.2. Rolnictwo................................................................................................................19

2.6.3. Przemysł..................................................................................................................19

2.6.4. Infrastruktura techniczno-inżynieryjna...................................................................19

2.6.5. Turystyka.................................................................................................................19

2.7. Strategiczne założenia rozwoju gminy..............................................................................20
3. Stan środowiska i ocena jego zagrożeń.........................................................................21

3.1. Powietrze atmosferyczne...................................................................................................21

3.1.1. Stan czystości powietrza atmosferycznego.............................................................21

3.1.2. Źródła emisji zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego.....................................24

3.2. Wody powierzchniowe i podziemne.................................................................................25

3.2.1. Stan czystości wód powierzchniowych i źródła ich zanieczyszczeń......................25

3.2.2. Stan czystości wód podziemnych i źródła ich zanieczyszczeń...............................27

3.2.3. Gospodarka wodno-ściekowa.................................................................................28

3.2.4. Ochrona przeciwpowodziowa.................................................................................29

3.3. Grunty................................................................................................................................29

3.3.1. Stopień degradacji gleb i źródła ich zanieczyszczeń..............................................29

3.3.2. Stopień degradacji lasów i źródła ich zanieczyszczeń............................................30

3.4. Hałas i promieniowanie elektromagnetyczne....................................................................31

3.4.1. Natężenie i źródła hałasu........................................................................................31

3.4.2. Natężenie i źródła promieniowania elektromagnetycznego...................................32

3.5. Potencjalne zagrożenia środowiska...................................................................................32

3.5.1. Awarie przemysłowe i komunikacyjne...................................................................32

3.5.2. Klęski żywiołowe....................................................................................................33

3.6. Wnioski.............................................................................................................................34
4. Propozycje zadań do realizacji w ramach Programu Ochrony Środowiska........37

4.1. Ochrona powietrza atmosferycznego................................................................................37

4.2. Ochrona zasobów wodnych..............................................................................................37

4.3. Ochrona gruntów i zasobów mineralnych.........................................................................37

4.4. Ochrona przed hałasem.....................................................................................................38

4.5. Edukacja ekologiczna........................................................................................................38

4.6. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii....................................................................38
5. Analiza możliwości realizacji zadań proekologicznych..........................................40

5.1. Aspekty finansowe realizacji Programu............................................................................40

5.2. Harmonogram zadań na lata 2005-2006...........................................................................40

5.3. Harmonogram zadań do roku 2010...................................................................................42



5.4. Zarządzanie i kontrola realizacji Programu.......................................................................43
6. Literatura.............................................................................................................................45

Streszczenie (w języku nieprofesjonalnym)
W niniejszym Programie Ochrony Środowiska dla Gminy Babice zostały przedstawione następujące tematy:

  1. charakterystyka Gminy,

  2. ocena stanu środowiska naturalnego oraz charakterystyka jego największych zagrożeń,

  3. propozycje działań proekologicznych zmierzających do usunięcia tych zagrożeń i osiągnięcia zdecydowanej poprawy stanu środowiska naturalnego,

  4. oszacowanie kosztów podejmowanych działań,

  5. analiza możliwości realizacyjnych zadań proekologicznych oraz ich kontrola i zarządzanie.

Ocena stanu środowiska pozwoliła na określenie największych zagrożeń, których całkowite usunięcie, lub zdecydowane ograniczenie, jest podstawowym celem realizacji Programu i Planu. Na podstawie przeprowadzonej analizy stanu środowiska naturalnego ujawnione zostały problemy i zagrożenia ekologiczne oraz przedstawione sposoby ich usunięcia. Najtrudniejszymi zadaniami do rozwiązania przez Gminę są:

  1. dalsza rozbudowa i przebudowa instalacji sanitarnych na terenie Babic, Olszyn, Wygiełzowa i Zagórza, co związane jest z podłączeniem jak największej liczby mieszkańców Gminy wraz z przysiółkami,

  2. stworzenie nowoczesnej gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Gminy,

  3. wypracowanie działań ekologiczno-informacyjnych i edukacyjnych dla społeczności lokalnej,

  4. podjęcie działań zmierzających do likwidacji niskiej emisji,

  5. stworzenie projektów i realizacji inwestycji wykorzystujących odnawialne źródła energii.

Podjęte przez Urząd Gminy działania, związane z rozbudową sieci sanitarnej na terenie całej Gminy, powinny spowodować zdecydowaną poprawę czystości rzek i cieków wodnych w okresie najbliższych czterech lat. Szybkiego działania wymaga likwidacja niskiej emisji, szczególnie dokuczliwa w okresie od początku października do końca kwietnia. Głównymi jej źródłami są pyły i gazy wyprowadzane do atmosfery z lokalnych kotłowni, palenisk domowych opalanych najgorszej jakości (najtańszymi) gatunkami węgla i różnymi odpadami. Generatorami niskiej emisji są także zanieczyszczenia komunikacyjne. Przedstawione w raporcie propozycje mają na celu przeprowadzenie kompleksowych działań (od inwentaryzacji źródeł emisji po wymianę przestarzałych urządzeń grzewczych, modernizację palenisk i przejście na opalanie gazem), które w okresie kilku lat powinny doprowadzić do całkowitego wyeliminowania tego zagrożenia dla ludzi i środowiska naturalnego. Uporządkowanie gospodarki odpadami, wdrożenie systemu zbiórki odpadów, a co najważniejsze utworzenie Gminnego Punktu Zbiórki Odpadów to działania, które pozwolą rozwiązać ten uciążliwy problem.

Do uzyskania spodziewanych efektów nie wystarczą jedynie dobrze przygotowane programy i plany oraz pozyskanie potrzebnych środków finansowych. Pełny sukces będzie możliwy tylko wówczas, gdy zostanie włączona do tych działań jak największa liczba mieszkańców Gminy. Bez aktywizacji społeczeństwa i właściwego wykorzystania tego cennego kapitału podjęte na tak szeroką skalę działania nie przyniosą wymiernych efektów. Mając to na uwadze zaplanowano przeprowadzenie profesjonalnej kampanii informacyjno-propagandowej, której podstawowymi celami są:



  • zapoznanie mieszkańców Gminy, w sposób zwięzły i rzeczowy, z planowanymi działaniami proekologicznymi,

  • klarowne przedstawienie wszystkich zamierzeń techniczno-organizacyjnych,

  • podkreślenie nieocenionej roli społeczności lokalnej, od której aktywności zależy realizacja zaplanowanych zamierzeń,

Tak przygotowana broszura informacyjna oraz prowadzona wielotorowo kampania medialna powinna zachęcić mieszkańców do aktywnego współuczestnictwa w dziele, które ma na celu uczynić z Gminy Babice gminę miłą, czystą i zdrową. Szczegółowe zamierzenia, podzielone umownie na zadania inwestycyjne i nieinwestycyjne, zostały przedstawione w punkcie 5 niniejszego Programu.

W Programie omówiono także zasady sprawowania merytorycznej kontroli nad realizowanymi zadaniami. Opracowano wskaźniki oceny efektywności programu, których wartości będą porównywane w określonych przedziałach czasowych (np. co pół roku) przez zespół koordynujący. Analiza zmienności tych wskaźników pozwoli na wyciągnięcie wniosków, które będą stanowiły materiał wyjściowy do wprowadzenia niezbędnych korekt zarówno w Programie Ochrony Środowiska jak i w Planie Gospodarki Odpadami.

I. Wstęp.

I.1. Cel i zakres opracowania.


Niniejszy Program Ochrony Środowiska dla Gminy Babice określa jej politykę proekologiczną do roku 2010. Wyznaczona strategia działań ma prowadzić do poprawy stanu środowiska naturalnego poprzez ograniczenie lub wyeliminowanie istniejących na obszarze Gminy zagrożeń ekologicznych oraz wzrost świadomości ekologicznej jej mieszkańców, prowadzący do zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych i prawidłowej gospodarki odpadami.

Przy tworzeniu Programu przyjęto założenie, iż powinien on spełniać rolę przydatnego narzędzia w pracy, ułatwiającego i przyspieszającego rozwiązywanie problemów techniczno-ekonomicznych, związanych z planowanymi działaniami.

I.2. Podstawy prawne.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. „Prawo ochrony środowiska” (Dz.U. z dnia 30 czerwca 2001 r., nr 62, poz. 627) nakłada na organa wykonawcze gmin obowiązek opracowania programów ochrony środowiska, w celu realizacji polityki ekologicznej państwa. Niniejszy „Program Ochrony Środowiska dla Gminy Babice” został przygotowany w ramach umowy pomiędzy Wójtem Gminy Babice a CPPIP „Thermex” Sp. z o.o. z Krakowa (umowa o dzieło nr 1/OŚ/2005).

Podstawę prawną niniejszego opracowania stanowią zapisy następujących dokumentów:



  1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

Ustawa ta jest podstawowym aktem prawnym w dziedzinie ochrony środowiska i pełni funkcję ustawy ramowej dla całego ustawodawstwa z tego zakresu. W celu realizacji polityki ekologicznej państwa w Art. 17.1, 18.1, 18.2 ustawa nakłada na organy wykonawcze województwa, powiatu i gminy, sporządzenie odpowiednio: wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska, które uchwalane są odpowiednio przez: sejmik województwa, radę powiatu, radę gminy. Projekty tych programów są opiniowane przez organy wykonawcze wyższego szczebla lub ministra do spraw środowiska. Z wykonania tych programów organ wykonawczy województwa, powiatu i gminy sporządza co 2 lata raporty, które przedstawia odpowiednio sejmikowi województwa, radzie powiatu, gminy.

  1. II Polityka Ekologiczna Państwa.

Dokument ten został sporządzony w roku 2000, a w 2001 r uzyskał akceptację Sejmu i Senatu. Zgodnie z założeniami tego dokumentu polityka ekologiczna powinna być elementem równoważenia rozwoju Kraju i harmonizowania celów gospodarczo – społecznych z celami ochrony środowiska. Ustalenia krajowe winny być wykorzystywane przy sporządzaniu wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów ochrony środowiska.

  1. Program wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002 – 2010.

Dokument ten zawiera harmonogram zadań wynikających z „II Polityki Ekologicznej Państwa” oraz wskazówki i wytyczne do uwzględnienia zagadnień ochrony środowiska w programach sektorowych. Precyzuje sposoby osiągania celów w formie pakietów działań inwestycyjnych i pozainwestycyjnych na lata 2002 – 2010. Dla każdego pakietu zadań określa jego nazwę, ustanawia jednostkę odpowiedzialną i jednostki współpracujące, jak również termin realizacji i niezbędne nakłady finansowe.

  1. Polityka Ekologiczna Państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010.

Dokument ten sporządzony został o zapisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Zawiera on aktualizację „II Polityki Ekologicznej Państwa”.

  1. Narodowy Plan Rozwoju 2004 – 2006.

Jest podstawowym dokumentem określającym strategię społeczno-gospodarczą Polski w pierwszych latach członkostwa w Unii Europejskiej. Zadaniem „Planu” jest osiągnięcie spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej Polski z krajami Unii Europejskiej.

  1. Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej.

Jest to dokument identyfikujący i hierarchizujący główne cele edukacji środowiskowej, które zostaną przełożone na konkretne zadania w „Narodowym Programie Edukacji Ekologicznej” oraz w programach lokalnych.

  1. Wytyczne do sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym.

Zawierają one ramowe instrukcje dotyczące sposobu i zakresu uwzględnienia polityki ekologicznej państwa oraz wskazówki, co do ich zawartości. Jest to resortowy materiał pomocniczy przy sporządzaniu programów ochrony środowiska.

Ramowy charakter wytycznych wynika z faktu, że ustawy dotyczące ochrony środowiska przyjęte w latach 2001 – 2002 nie posiadają jeszcze wszystkich aktów wykonawczych i w miarę postępu procesu legislacyjnego będą uzupełniane, korygowane i konkretyzowane. Zgodnie z „Wytycznymi ...” programy gminne powinny składać się z dwóch części:



Zadań własnych gminy (pod zadaniami własnymi należy rozumieć te przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji gminy). Zadania własne winny być ujęte w pełnym zakresie informacji niezbędnej do kontroli ich realizacji (opis przedsięwzięcia, terminy realizacji, instytucja odpowiedzialna, koszty, źródła finansowania),

Zadań koordynowanych (pod zadaniami koordynowanymi należy rozumieć pozostałe zadania związane z ochroną środowiska i racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych, które są finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla powiatowego, wojewódzkiego i centralnego, bądź instytucji działających na terenie gminy, ale podległych bezpośrednio organom powiatowym, wojewódzkim, bądź centralnym). Zadania koordynowane powinny być w programie ujęte z takim stopniem szczegółowości, jaki jest dostępny na terenie gminy.

  1. Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Chrzanowskiego – Uchwała Rady Powiatu nr XXXII/191/2005 z dnia 24.02.2005 r.

  2. Plan Gospodarki Odpadami dla Powiatu Chrzanowskiego – Uchwała Rady Powiatu nr XXXII/191/2005 z dnia 24.02.2005 r.

  3. „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Babice” załącznik nr 1do Uchwały Nr VI/31/2003 Rady Gminy Babice z dnia 14 marca 2003 r.

I.3. Zasady tworzenia Programu.


Opracowywany Program Ochrony Środowiska dla Gminy Babice powinien uwzględniać zasady ogólne, które leżą u podstaw polityki ochrony środowiska w Unii Europejskiej, a także polityki ekologicznej naszego państwa, takie jak:

  1. Zasada zrównoważonego rozwoju - która opiera się na założeniu, że wszelkie działania w poszczególnych sektorach gospodarki i życia społecznego powinny być prowadzone w taki sposób, aby zachować zasoby i walory środowiska w stanie zapewniającym trwałe, możliwości korzystania z nich zarówno przez obecne jak i przyszłe pokolenia. Istotą zrównoważonego rozwoju jest równorzędne traktowanie uwarunkowań społecznych, ekonomicznych i ekologicznych, co oznacza konieczność inte­growania zagadnień ochrony środowiska z polityką gospodarczą państwa. W praktyce oznacza to na przykład, że program ochrony środowiska powiatu musi być zgodny z planami zagospodarowania przestrzennego gmin, w tym także zamierzeń dotyczących rozwoju infrastruktury - mieszkalnictwa lub transportu.

  2. Zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego - należy ją postrzegać w n kategorii równoważenia szans między człowiekiem a przyrodą - zapewnienie zdrowego i bezpiecznego funkcjonowania w sensie fizycznym, psychicznym, społecznym i ekonomicznym jednostek ludzkich przy zachowaniu trwałości podstawowych procesów przyrodniczych wraz z ochroną różnorodności biologicznej.

  3. Zasada uspołecznienia polityki ekologicznej – która powinna być realizowana w gminie (powiecie) poprzez stworzenie instytucjonalnych, prawnych i materialnych warunków do udziału obywateli, grup społecznych i organizacji pozarządowych w procesie kształtowania modelu zrównoważonego rozwoju, przy jednoczesnym rozwoju edukacji ekologicznej, rozbudzaniu świadomości i wrażliwości ekologicznej oraz kształtowaniu nowej etyki zachowań wobec środowiska naturalnego. Zasada uspołeczniania ma szczególne znaczenie dla gmin, gdyż jako podstawowe jednostki samorządu terytorialnego są najbliżej mieszkańców i poprzez to mają największe możliwości właściwego kreowania świadomości ekologicznej poprzez np. tworzenie centrów edukacji ekologicznej, otwartą współpracę z lokalnymi organizacjami pozarządowymi, itp.

  1. Zasada skuteczności ekologicznej i efektywności ekonomicznej - oznacza dążenie do minimalizacji nakładów inwestycyjnych na jednostkę uzyskanego efektu ekologicznego. W programie ochrony środowiska gminy może pojawić się porównanie alternatywnych opcji rozwiązania danego problemu ekologicznego z uzasadnieniem wyboru wariantu najbardziej efektywnego ekonomicznie i najskuteczniejszego ekologicznie.

  2. Zasada zanieczyszczający płaci" - nakłada ona pełną odpowiedzialność, w tym materialną, za skutki zanieczyszczania i stwarzania wszelkich innych zagrożeń dla środowiska na ich sprawcę, czyli jednostkę wykorzystującą zasoby środowiska. Innymi słowy, kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty usunięcia skutków tego zanieczyszczenia.

  3. Zasada przezorności – przewidująca, że rozwiązywanie pojawiających się problemów ekologicznych powinno następować po „bezpiecznej stronie", tj. odpowiednie działania powinny być podejmowane już wtedy, gdy pojawia się uzasadnione prawdopodobieństwo, że problem wymaga rozwiązania, a nie dopiero wtedy, gdy istnieje pełne naukowe potwierdzenie tego faktu.

  4. Zasada prewencji – pozwala na przeciwdziałanie nadmiernym emisjom przy założeniu, że przeciwdziałanie negatywnym skutkom dla środowiska naturalnego musi być podejmowane na etapie planowania przedsięwzięć mogących negatywnie oddziaływać na środowisko. Niezbędne zatem będzie w gminie (powiecie) wdrożenie sprawnej procedury przeprowadzania ocen oddziaływania na środowisko, opracowywania raportów oraz monitoringu środowiskowego prowadzonych inwestycji. W praktyce oznaczać to będzie, że przy podziale dostępnych środków na ochronę środowiska preferencje będą uzyskiwały działania zapobiegające powstawaniu zanieczyszczeń, np. poprzez stosowanie najlepszych dostępnych technik BAT (Best Accessible Technologies). Przez najlepszą dostępną technikę należy rozumieć najbardziej efektywny oraz zaawansowany poziom rozwoju technologii i metod prowadzenia danej działalności, wykorzystywany jako podstawa ustalania granicznych wielkości emisyjnych, mających na celu eliminowanie wprowadzania do środowiska szkodliwych substancji lub, jeżeli nie jest to możliwe, ograniczanie emisji i wpływu na środowisko jako całości.

I.4. Metodyka.


Prezentowany Program Ochrony Środowiska dla Gminy Babice opracowany został w oparciu o rozmowy i konsultacje przeprowadzone w roku 2005 z przedstawicielami Urzędu Gminy, Urzędu Powiatowego oraz określonych podmiotów lokalnych. Podstawowe informacje służące opracowaniu Programu zostały uzyskane w czasie spotkań o charakterze warsztatowym oraz za pośrednictwem ankiet. Program powstał także w oparciu o dane pochodzące z następujących źródeł:

  • opracowań udostępnionych przez Urząd Gminy w Babicach i Urzędy Gmin należących do Powiatu,

  • informacje zebrane przez zespół autorów Programu,

  • opracowania i raporty Ministerstwa Ochrony Środowiska oraz Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska,

  • materiały konferencyjne,

  • literaturę specjalistyczną.

Niniejszy Program składa się z następujących części:



  1. wstępu (z podaniem celów polityki ekologicznej państwa, województwa małopolskiego i powiatu chrzanowskiego),

  2. zestawienia ogólnych danych charakteryzujących Gminę Babicę,

  3. stanu środowiska naturalnego Gminy i oceny jego zagrożeń,

  4. propozycji zadań - założeń polityki proekologicznej Gminy,

  5. programu zadaniowego, uwarunkowań realizacyjnych (technicznych i ekonomicznych) oraz propozycji sposobu wdrażania i monitorowania Programu.

Należy podkreślić, że niniejszy Program ma otwartą formułę co oznacza, że w przypadku zmiany wymagań prawnych, pojawiania się nowych problemów, bądź niewykonania niektórych przedsięwzięć w terminach przewidzianych w tym Programie, będzie on cyklicznie (co 4 lata) aktualizowany. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Babice pozostaje w ścisłej relacji z „Programem ochrony środowiska dla powiatu chrzanowskiego na lata 2004-2011” oraz „Strategią rozwoju Gminy Babice”. Z dokumentów tych wynikają główne kierunki rozwoju społeczno-gospodarczego omawianego obszaru i związane z nimi kierunki presji na środowisko. Relację Programu Ochrony Środowiska Gminy Babice do innych opracowań strategicznych, programowych i planistycznych przedstawia Rysunek 1.4.

Rys.1.4. Relacja Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Babice do innych opracowań.

2. Ogólna charakterystyka gminy

2.1. Położenie geograficzne i administracyjne.
Gmina Babice położona jest na granicy dwóch regionów fizycznogeograficznych Polski – podprowincji Wyżyny Śląsko-Krakowskiej (prowincja Wyżyn Polskich) i podprowincji Północnego Podkarpacia (prowincja Karpat i Podkarpacia). Od południa jej granicę wyznacza koryto Wisły (Dolina Górnej Wisły wyróżniana w obrębie Kotliny Oświęcimskiej) a od północy wyniesienie Garbu Tenczyńskiego (fragment Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej budującej Wyżynę Śląsko-Krakowską).

Pod względem administracyjnym Gmina Babice zaliczana jest do powiatu chrzanowskiego, jednego z najbardziej na zachód wysuniętych powiatów w obrębie województwa małopolskiego (Rys.2.1.A). Jest gminą wiejską i zajmuje obszar 54,3 km2, najmniejszy w porównaniu do pozostałych miejsko-wiejskich gmin powiatu: Gminy Trzebinia (105,22 km2), graniczącej od zachodu Gminy Libiąż (57,2 km2), od północy Gminy Chrzanów (79,3 km2) i od wschodu Gminy Alwernia (75 km2) (Rys.2.1.B). Od południa Gmina Babice sąsiaduje z Gminą Przeciszów i Gminą Zator, należącymi do powiatu oświęcimskiego.


(A) (B)


Rys.2.1. Lokalizacja powiatu chrzanowskiego w obrębie województwa małopolskiego (A). Lokalizacja Gminy Babice w obrębie powiatu chrzanowskiego (B).

2.2. Rys historyczny.


Teren powiatu chrzanowskiego należy do najstarszych ośrodków osadniczych w Polsce. Na obszarze Gminy Babice pierwsze ślady działalności ludzkiej pochodzą ze schyłkowego paleolitu (około 12000 - 8000 lat p.n.e.) i zostały odnalezione na terenie Mętkowa i Włosieni [1]. Ze środkowej epoki kamienia (mezolit 8000 - 4500 lat p.n.e.) pochodzą ślady obozowisk i schronisk ludności funkcjonującej w kulturze myśliwsko-zbierackiej, posługującej się narzędziami kamiennymi. W okresie neolitu (4500 - 1800 lat p.n.e.) pojawiły się wyższe formy trwałych osad, które tworzono z chat półziemianek. Z tego też okresu pochodzą ślady dobrze wykształconej ceramiki i tkactwa. W okresie brązu (1800 - 700 lat p.n.e.) zaczęto używać metalu do wytwarzania narzędzi w miejsce stosowanego dotąd kamienia. Około 1300 lat p.n.e. wykrystalizowała się kultura łużycka, której schyłek nastąpił około IV w. p.n.e. Z okresu wpływów rzymskich (I - IV w. n.e.) pochodzą ślady osadnictwa zlokalizowane na terenie sołectwa Olszyny. Z okresu kultury przeworskiej (około II w. n.e.) pochodzi cmentarzysko w Babicach oraz ślady osadnictwa w Zagórzu. Badania potwierdzają stabilizację układów osadniczych na omawianym terenie już w okresie wczesnego średniowiecza (około VII - XII w. n.e.) Z tego okresu pochodzą ślady osady w Zagórzu. Z późnego średniowiecza pochodzi duża liczba stanowisk archeologicznych rozsianych na całym terenie Gminy Babice.

Kolonizacja prowadzona w wieku XII i XIII związana była z pozyskiwaniem nowych powierzchni pól uprawnych, pastwisk i łąk poprzez intensywny karczunek lasów i trzebienie zakrzewień. Organizowane w tym czasie osadnictwo zakładane było na prawie niemieckim i dotyczy to zarówno osad już istniejących jak również tych zakładanych na tzw. surowym korzeniu. Świadectwem lokacji na tym obszarze są pochodzące z XIV i XV w. wzmianki o sołectwach i sołtysach. Większość miejscowości istniejących współcześnie w Gminie Babice wzmiankowana jest przed początkiem XV w., co świadczy o ukształtowaniu się wtedy zasadniczej struktury osadniczej. Do końca XIV w. funkcjonowały gospodarstwa kmiece. W wieku XV zakładane były folwarki, zazwyczaj przez właścicieli wsi. Areały folwarczne tworzone były przez karczunek lasów, zagospodarowanie nieużytków oraz wykupywanie wójtostw. W miarę rozwoju gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej zmniejszał się areał ziemi chłopskiej, powiększały się natomiast areały folwarków. Wsie XIX wieczne miały strukturę przestrzenną dostosowaną do gospodarki rolnej pańszczyźnianej. Zabudowa najczęściej była skupiona a pola uprawiano w systemie trójpolowym z tzw. przymusem polnym. Gospodarujący mieli grunty rozdrobnione na dużą liczbę wąskich i długich działek, które były rozrzucone na znacznej powierzchni i porozdzielane gruntami innych właścicieli. Na terenach tych od uwłaszczenia chłopów w XIX wieku postępowało dzielenie pól chłopskich na wąskie i długie pasy. Duży udział lasów na terenie gminy związany jest ze stosunkowo słabymi glebami. Dzięki ich utrzymaniu do dnia dzisiejszego zachowana została odrębność przestrzenna prawie wszystkich wsi tworzących układ osadniczy Gminy Babice.

Niewątpliwy wpływ na rozwój osadnictwa i kształtowanie się jego struktury w obrębie Gminy miało sąsiedztwo zamku lipowieckiego i działalność kolejnych jego właścicieli. W połowie XIII wieku biskup krakowski Jan Prandota wybudował na wzgórzu Lipowiec drewniany zamek, który został przebudowany w murowaną warownię z końcem XIII wieku przez biskupa Jana Muskatę [2]. Po zasadniczej przebudowie zamku przez Zbigniewa Oleśnickiego w połowie XV wieku zaczął on pełnić rolę obronnej rezydencji i centrum administracyjnego dóbr. Zaczęto go także wykorzystywać jako więzienie dla duchownych, heretyków i przestępców [3]. Więźniami zamku lipowieckiego byli m.in. opat Mikołaj z Buska, franciszkanie krakowscy czy znany zwolennik reformacji, profesor Akademii Krakowskiej - Franciszek Stankar. W połowie XVII wieku zamek został opanowany przez Szwedów i spalony. Jego odbudową i przebudową w stylu barokowym kierował biskup Felicjan Szaniawski, który zaplanował powstanie w nim „domu poprawy” dla księży. Ostatnim właścicielem zamku był hrabia Kurt von Donnersmarck. W okresie późniejszym zamek był plądrowany przez poszukiwaczy skarbów i wykorzystywany jako materiał budowlany.

2.3. Ludność.


Liczba mieszkańców Gminy Babice szacowana jest na 8735 osób (w tym 4441 kobiet) [1], a gęstość zaludnienia w przybliżeniu na 161 osób / km2. Największą populację mieszkańców ma sołectwo Zagórze, najmniejszą - sołectwo Wygiełzów (Tab. 2.3.A). Pod względem zajmowanego obszaru największą gęstością zaludnienia cechuje się sołectwo Olszyny (330 osób / km2) a najmniejszą - sołectwo Rozkochów (113 osób / km2).

Tab.2.3.A. Liczba mieszkańców Gminy Babice według sołectw [1].




Sołectwo

Liczba mieszkańców

(stan z dnia 31.12.2004)

Powierzchnia sołectw (ha)

ogółem

w tym

kobiet

Babice

1422

718

1205,5

Jankowice

747

373

618

Mętków

1412

698

1054

Olszyny

770

383

233

Rozkochów

776

409

690

Wygiełzów

678

347

455,5

Zagórze

2930

1513

1174

SUMA

8735

4441

5430
  1   2   3   4   5   6


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna